ΚΟΥΛΑ ΞΗΡΑΔΑΚΗ: ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΔΕΣ II

(Προηγούμενο)

Όλες αυτές οι εκκλήσεις προς τις φιλελληνίδες έκαναν μεγάλη αίσθη­ση στο εξωτερικό κι είχαν βαθειά απήχηση στο κοινό που απευθύνονταν. Άρ­χισε τότε ένας φιλελληνικός συναγερμός που ποτέ άλλοτε δεν γνώρισε       ο  ελεύθερος κόσμος. Τα φιλελληνικά κομιτάτα που μέσα σ^' αυτά έπαιζαν σημαντικό ρόλο οι γυναίκες, άρχισαν να οργανώνουν εορτές και συγκεντρώσεις με σκοπό να διαφωτίσουν τον κόσμο πάνω στο ελληνικό ζήτημα. Διοργάνωναν ομιλίες όπου συνηγορούσαν για την Ελλάδα οι φλογερώτεροι φιλέλληνες και φιλελληνίδες. Έγραφαν στις εφημερίδες τους άρθρα πύρινα, υμνούσαν τον η­ρωισμό των Ελλήνων ή διεκτραγωδούσαν την δεινή τους κατάσταση. Έκαναν εράνους πλατείς, μάζευαν χρήματα, τρόφιμα, ρούχα και τάστελλαν στην Ελ­λάδα. Μέλη των κομιτάτων έτρεχαν στα μακρυνά σκλαβοπάζαρα της Μ. Ασί­ας και της Αφρικής για να εξαγοράσουν Ελληνίδες κι Ελληνόπουλα που εί­χαν κατά την αιχμαλωσία τους πουληθεί απ' τους Τούρκους σαν σκλάβοι. Υιοθετούσαν ορφανά Ελληνόπουλα. Και σ' όλες αυτές τις εκδηλώσεις, όπως είπαμε, πρώτες και καλύτερες οι γυναίκες φιλέλληνες. Αλλ^'  ας αφήσουμε και σ' αυτό το σημείο να μιλήσουν τα κείμενα που είναι πιο εύγλωττα:

Άννα Εϋναρ το γένος Λυλέν
συζυγος του γνωστού τραπεζίτη

«Εις το Εδιμβούργον μητρόπολιν της Σκωτίας εσυγκροτήθη προ ο­λίγου φιλανθρωπική εταιρία από πολλάς επισήμους γυναίκας, της οποίας ο σκοπός είναι να δώσει ανατροφήν εις ελληνικά κοράσια» («Φίλος του Νόμου» της 11-5-1825) . Εδώ πρόκειται για τα ελληνόπουλα που περιμάζεψαν οι φι­λέλληνες υστέρα απ^' τις καταστροφές της Χίου, των Ψαρών κλπ. και τα έ­θεσαν υπό την προστασίαν των φιλελληνικών κομιτάτων. Κι ο Θεοτόκης (σελ. 81) λέει ότι μια κυρία του φιλελληνικού κομιτάτου της Δρέσδης, η κόμισσα Σέμπουργ - Ρόζμπουργ υιοθέτησε τον Ιούλιο του 1827 την Αργεντίνα Πρωίου ετών 11 από την Χίο.

«...Εις την Γαλλίαν και την Αγγλίαν, τα σημαντικώτερα υποκείμενα δεν παύουν κάμνοντα καθημερινάς και γενναίας συνεισφοράς τας οποίας από οί­κου εις οίκον. από μαγαζιού εις μαγαζίον. από αυτάς τας εκκλησίας και τα θέατρα με θεόπνευστον προθυμίαν συνάζουσιν αι ευγενέστεραι αυτών γυναίκες» («Φίλος του Νόμου» αριθ. 229 της 26-7-1826) .

Στο Παρίσι το Φιλελληνικό Κομιτάτο άνοιξε κατάλογο εισφορών. Όποιος ήθελε να εγγραφεί  στον έρανο έπρεπε να καταβάλλει 50 φρ. Οι κυρίες του Κομιτάτου με επικεφαλής την κυρία Ντελκόμπρ που ήταν απ' τις πιο δραστήριες φιλελληνίδες (Κόκκινος Τ. 10 σελ. 436) πρωτοστατούν. «Και ποιός μπο­ρούσε να αρνηθή σε μια κυρία;» παρατηρεί ο Βικέλας (σελ. 21) . Η παρισι­νή εφημερίδα «Ντε Ντεμπά» της 28-2-1825 περιέχει τον πρώτο κατάλογο εισ­φορών. Σ' αυτόν φιγουράρουν ονόματα φιλελληνίδων: 

Η δούκισσα Κλαιρμάντε Τοννέρα πλέον των υποχρεωτικών	60 φράγκα
η κ. Αφρίδ Νοαίλλη	100 φράγκα
η κόμισσα Ράμφορδ	100 φράγκα
η κ. Αισαμέλλη	50 φράγκα
η κ. Ν. Βούρζη	25 φράγκα
η κ. Αμελίνη	50 φράγκα

 («Φίλος του Νόμου» αρ. 121 της 29-5-1825) .

 Εκ Παρισίων 25 Απριλίου 1826 .

«Αι συνιστώσαι την υπέρ Ελλήνων εταιρείαν Κυρίαι, αφ' ου κατέβαλον τους καρπούς των πόνων των εις βοήθειαν και ελάφρωσιν των δεινών των ηρωικώς υπερασπιζόντων την θρησκείαν και ελευθερίαν επροκάλεσαν και άλλας κυρίας, όσας είχον την επιθυμίαν να συνεισφέρωσι, να πέμψωσι τας προσφο­ράς των εις τον κύριον Τερνώ, πρόεδρον της υπέρ Ελλήνων εταιρείας. Μία κυρία κάτοικος των Παρισίων, έπεμψεν εις την εταιρείαν τ' ακόλουθα, δια να πωληθώσι προς όφελος των Ελλήνων: εν περιδέραιον (χαρχάλι) , εν διάδημα, δύο σκωλαρήκια, και έναν σταυρό στολισμένα με μαργαριτάρια'  εν κτένι, εν περιδέραιον, εν ζευγάρι βραχιολίων, ένα σταυρόν και σκωλαρίκια στολισμένα με κοράλιον' μιά αλυσίδα της Βενετίας και εν δακτυλίδιον χρυσά» («Γενική Εφημερίς» της 16-6-1826) .

 Εκ Παρισίων 30 Απριλίου 1826.

«Καθ^' εκάστην αυξάνει εις τους κατοίκους της μητροπόλεως ταύτης η αίσθησις και η συμπάθεια υπέρ των Ελλήνων. Την παρελθούσαν εβδομάδα ίδομεν την δούκισσαν του Δαλβέργ και την μ α ρ κ έ ζ α ν του Μαρμιέ να υπάγωσι μόναι των από μαγαζιού εις μαγαζίον, από θύρας εις θύραν εις το πολυανθρωπότερον και εμπορικώτερον μέρος της πόλε­ως, τον δρόμον του Σαίντ - Ονορέ να ζητώσι και να συνάζωσι δώρα δια τους πληγωμένους Έλληνας και βοήθειαν δια τους ήρωας του Μεσολογγίου" να δέ­χονται με την αυτήν ευγνωμοσύνην και το δηνάριον της χήρας και την ευεργεσίαν του πλουσίου», («Γεν. Εφημ.» 31-5-1826) .

(Πάνω σ' αυτό ο Αλμπέρ Μπάμπω αναφέρει ένα ανέκδοτο: 'Οταν έκα­ναν έρανο η δούκισσα του Νταλμπέρ και η μαρκησία του Μαρμιέ πήγαν να ζητήσουν λεπτά από έναν αξιωματικό. Εκείνος, που είχε χάσει όλα του τα χρήματα το προηγούμενο βράδυ στα χαρτιά, έτρεξε κι έβαλε το ρολόϊ του ενέ­χυρο και τα 60 φράγκα που πήρε τα έδωσε στον έρανο) .

Από Γερμανίας: 

«Εταιρείαι υπέρ Ελλήνων συστήνονται εις όλας τας πόλεις της παλαιάς και νέας Προυσίας».«Εις την Κολωνίαν εσυστήθη μία εταιρεία γυναικών επί σκοπώ του να συνάξη προσφοράς υπέρ των Ελλήνων. Η κόμισσα της Λουππίας προεδρεύει της εταιρίας. Η ζητεία την οποίαν έκαμεν η κόμισσα της Βρύλης και Παππενχίμης έφερε τριακόσια εβδομήκοντα πέντε τάλληρα».

Αναγιγνώσκομεν εις τον «Αστέρα» από 17 Μαΐου 1826:

Αι περισσότε­ραι κυρία, περιφέρονται εις ζητείαν από οίκου εις οίκον («Γεν. Έφημερίς» της 16-6-1326)

Από «Αστέρα» της 28 Μαΐου:

 «Η εις Γερμανία γινομένη υπέρ των Ελλήνων εκουσία συνεισφορά εξακο­λουθεί μετά πολλού ζήλου. Η πριγκίπισσα της Προυσσίας Λουδοβίκα και ο σύζυγος της πρίγκιψ^; Ράτζβιλ είναι πρώτοι καταγεγραμμένοι δια μεγάλην τινά ποσότητα» («Γενική Εφημερίς» της 28-6-1826) .

Εκ Πρωσσίας:
«Η πριγκίπισσα σύζυγος του Βασιλέως, έδωσε 10 φλουριά φρειδερίκια3 ήτοι 210 φρ.» (Φραντζής σελ. 59) .
Το φιλελληνικό κομιτάτο του Παρισιού εκυκλοφόρησε το 1826 ένα φυλ­λάδιο με τον τίτλο:
«Documents relatifs à l'état présent de la Grèce publies, d'après les communications du comité philhellenique de Paris. Paris 1826.
Στο φυλλάδιο αυτό βλέπουμε όλη την κίνηση του κομιτάτου.
O κόμης η κόμισσα Ζεράρ και οι γιοι τους 200 φράγκα.
Κατάλογος συνδρομητών 1827 (σελ. 66) :

η κυρία Μπουρζό	10  φράγκα
η κυρία  Ντ.	5  φράγκα
η κυρία  Λεσάζ	15  φράγκα
η κυρία  Λεβασέ	10  φράγκα
η κυρία   Μπάρμπ - Λεβαρά	3  φράγκα
η πριγκίπισσα της Ορλεάνης	3.000  φράγκα
η κυρία   Ρενιάρ	20  φράγκα
Έρανος των κυριών του Παρισιού:	(σελ. 67)
η κυρία Μπλάνς Νταβιγιέ	120  φράγκα
η δεσποινίς Μπερτράν	10  φράγκα
συνέχεια του εράνου της κ. της Δαλματίας	55  φράγκα
νέος έρανος της δουκίσσης του Μπρογκλί	346 φράγκα
η κόμισσα του Μοσιόν	200 φράγκα
η κυρία Φιρμέν Ντιντό	65  φράγκα
η κυρία Ταστύ	36  φράγκα
η κυρία  Βιεκαστέλ	388 φράγκα
η κυρία  ντε ΛαστερΙ	250 φράγκα
η κυρία  ντε Μοντέγκρ	363 φράγκα
η  βαρώνη Λεντύκ	334 φράγκα
η κυρία  Ρεκαμιέ	225 φράγκα
η κυρία  Ντυπατύ	257 φράγκα
η κυρία  Λιλό	45 φράγκα
η κυρία  ντε Πυσσύ	190 φράγκα
οι κυρίες  Πασκετόν και Μπουρσιέ	325 φράγκα
η κυρία Λακάζ η νεώτερη	6  φράγκα
μία κυρία ανωνύμως έστειλε μέσω της κ. ντε Γκριμαλντί	10 φράγκα
η κ. Ντερόσμ	200 φράγκα
η κ. Σαρλ Ντυπατί	50  φράγκα
δεσποινίς Μπάρμπ Λεβαρά	1 φράγκο
η κ. Γκ. της οποίας ο σύζυγος είναι αξιωματικός του πυροβολι­κού στην Ελλάδα	300 φράγκα

Κατάλογο εισφορών άνοιξε και ο Εϋνάρ στην Γενεύη όπου του έστελ­ναν χρήματα απ' όλον τον κόσμο. Στην αλληλογραφία Εϋνάρ — Καποδί­στρια (σελ. 46) διαβάζουμε ότι μέχρι της 1.11.1827 είχαν στείλει απ' την πλευρά των γυναικών:

Οι κυρίες της Φραγκφούρτης	2.600   φράγκα
Η πόλη Μπουρζ και οι κοπέλλες της Ντιζόν	879   φράγκα
Το κομιτάτο της Βασιλείας περιλαμβανομένου και του ερά­νου των κοριτσιών	14.069   φράγκα
Μια Γαλλίδα έστειλε ανωνύμως .	14.000   φράγκα

 Από άλλο κατάλογο εισφορών που αναφέρει ο Αμ. Φραντζής (Δ. 60, 61, 59)  διαβάζομε:

Κατάστρωσις των συναχθεισών ποσοτήτων Από της συστάσεως του εν Παρισίοις κομιτάτου 1825 — 1827 :

Εκ διαφόρων κυριών	136.258 φράγκα.
Εκ του προϊόντος της συλλογής της Δελφίνης Γάγης	3.400  φράγκα

Στις 18.4.1826 δόθηκε στο Παρίσι στη σάλα Τιβολί ένα κονσέρτο υπέρ της Φιλελληνικής Εταιρίας. Ο ενθουσιασμός ήταν κάτι το απίστευτο. Οι μουσικοί είχαν στολίσει τα όργανα με ασπρογάλαζες μεταξωτές κορδέλλες. Μαέστρος ήταν ο Ροσσίνι. Το εκλεκτό κοινό που έρχονταν, το υποδέχονταν οι φιλέλληνες του κομιτάτου με επίσημο ένδυμα και με περιβραχιόνιο άσπρο -μπλε. Οι κυρίες φορούσαν βραδυνές τουαλέτες και έφεραν στο πέτο κονκάρδα με τα ελληνικά χρώματα. Την άλλη μέρα η κοσμική στήλη έγραφε: Πα­ρευρέθηκαν οι φιλελληνίδες δούκισσα ντε Νταλμπέρ, η δούκισσα του Μπρογκλί, η μαρκέζα Καστελάν. Πουλήθηκαν 1.200 εισιτήρια των 20 και 10 φρ. = 22.000. Επί πλέον δόθηκαν 8.000 φρ. ως δώρο. Εκείνο το βράδυ στην μεγάλη αυτή συγκέντρωση των φιλελλήνων παρευρίσκονταν ο γιος του Κανάρη κι ο γιος του Τσαμαδού. Το πρόγραμμα του κονσέρτου έκλεισε με ελληνικά τραγούδια, πράγμα που πολύ συνηθίζονταν τότε (Λάσκαρη, σελ. 34). Μετά το κονσέρτο επακολούθησε ένας πλατύς έρανος όπου βγήκαν «εις ζητείαν αι επισημότερα: κυρίαι, οπως η μαρκέζα τής Δαλματίας, αί δούκισσαι Δε Κάζη και Δαλβέργου, η μαρκέζα Μαρμιέ, και αι κυρίαι Μπαρτόλντυ, Λουι Τερνώ, Οράς ΣαΙ, Οραν Βερνέ, Πελεσέστ, Τεοντόρ Νταβιγγιέ κ. ά. («Γενική Εφημερίς» της 19.6.1826) . 

Γαλλική λιθογραφία που αναπαριστά  μια  φανταστική μάχη στη διάρκεια της οποίας  οι Έλληνες  κατατροπώνουν τους Τούρκους κατακτητές.

Στο Μπέργκεν (Οπ - Σαιμ της Ολλανδίας) η Εταιρία «Union» έ­δωσε στις 26 Απριλίου 1826 συναυλία υπέρ των Ελλήνων. «Η συρροή, γράφει ο Δ. Δρόσος [8], ήτο εκτάκτως μεγάλη. Πολλαί κυρίαι συνέπραξαν δια να γίνη η συναυλία μεγαλοπρεστέρα. Αι εισπράξεις ανήλθον εις 2.223 φρ.

Ο  Γάλλος φιλέλληνας Μ. Ροζελλί εξέδωκε το 1827 στο Παρίσι ένα δίτομο βιβλίο με τον τίτλο «Ιskoleo ού la Grece au 18 siecle», το βιβλίο αυτό το αφιερώνει στις φιλελληνίδες: «Dedie aux dames qui on secouru les Grecs». Στον πρόλογο του ο Ροζελλί μεταξύ των άλλων γράφει:

«Πολλοί νομίζουν ότι το 1821 οι Έλληνες ξεσηκώθηκαν σε μια στι­γμή κι έσπασαν τα δεσμά τους. Αλλά η ανεξαρτησία δεν είναι καρπός της τύχης ή της φαντασίας. Το όνομα του ελευθέρου ανθρώπου δεν αποκτάται σε μια μέρα μάχης και τα όπλα δεν μπορούν να επαρκέσουν για την αναγέν­νηση ενός λαού. Ήταν ανάγκη να βοηθήσουν οι διανοούμενοι να εμπνεύ­σουν το θάρρος, να εξουδετερώσουν το μίσος και να προπαρασκευάσουν αυτή την δοξασμένη αναγέννηση της οποίας τα αποτελέσματα ακόμα και στο μέλλον θα προσελκύουν την προσοχή.

Αυτό το βιβλίο είναι αφιερωμένο στις κυρίες εκείνες που εβοήθησαν τους Έλληνες. Κατά την διάρκειαν των ατελείωτων κυβερνητικών συνεδριά­σεων και των εσκεμμένων χρονοτριβών της βρεταννικής διπλωματίας, οι Έλληνες αιμόφυρτοι ικέτευαν τους χριστιανούς της Ευρώπης «Ελάτε» τους φώναζαν. «Ελάτε σήμερα, αύριο θα είναι αργά». Τους θλιβερούς αυτούς τόνους τους άκουσαν εκείνες που ήσαν προικισμένες με πνεύμα, χάρη και τόλμη και έκαναν έκκληση στην γαλλική ευσπλαχνία... Ποιά ψυχή μπόρεσε να τους αντισταθεί. Αυτές αι γυναίκες συγκινούσαν και τον πιο τσιγκούνη έμπορο και το βαλάντιο του άνοιγε συνήθως λιγώτερο για το άτυχο έθνος και περισσότερο για το ωραίο χέρι που δεχόταν την προσφορά. Κάτω απ^' την επίδραση αυτήν των γυναικών κι ένας μουσουλμάνος έδωσε τον οβολό του για τους Έλληνες. Ίσως  πίστευε βλέποντας αυτές τις θνητές, ότι τα ουρί του παραδείσου κατέβηκαν για μια στιγμή απ^' τον ουρανό και ήρθαν απ' τον Αλλάχ να του δώσουν σωτηρία... Δεν θα πλέξουμε το εγκώμιο αυ­τών των ωραίων  γυναικών που έκαναν τον έρανο, μόνο θα αναφέρουμε τα ονόματά τους:

 Δούκισσα ντε Μπρογκλί, Οράς Σαι, μαρκησία ντε Νταλματί, Μονακό, Ζώρζ Λα Φαγιέτ, δούκισσα ντε Νταλμπέρ, δούκισσα ντε Καζ, κοντέσσα Ρενιώ Σαίν - Ντ^' Ανζελύ, μαρκησία ντε Μαρμιέρ, ντε Καρβαλό, δούκισσα ντε Πρασλέν, ντε Μπέλ - Ίσλ, Ντελεσέρ, Γκωτιέ.

(Η Δούκισσα ντε Μπρογκλί ήταν κόρη της διάσημης συγγραφέως κ. Στάελ «Εφημερίς των Κυριών» της 5.7.1898) .

Δεν ξέρουμε πως να μιλήσουμε εδώ, συνεχίζει ο Ροζελλί, για δύο πρό­σωπα τα οποία θελήσαμε πρώτα να αναφέρουμε. Περιβεβλημένη από την τριπλή λάμψη της κοινωνικής θέσεως της, της αρετής και της ομορφιάς, μητέρα δύο κοριτσιών η δούκισσα ντε Μπασσανό που πέθανε ξαφνικά και που ήταν το καμάρι της οικογενείας της και η ανεξάντλητη πηγή παρηγο­ριάς των δυστυχισμένων. Σ^' αυτήν την απώλεια ήρθε να προστεθή και μιά άλλη, της κυρίας Λουί Τερνώ, η οποία πέθανε στο άνθος της νεότητός της. Η κ. Τερνώ χάθηκε εντελώς ξαφνικά κι ούτε η βοήθεια της επιστήμης, ούτε οι θρήνοι των γονέων της μπόρεσαν να την σώσουν απ' το δρεπάνι του χά­ρου. Το νεκρικό σάβανο έκρυψε το ωραίο της μέτωπο. Η κ. Τερνώ κοιμήθη­κε τον αιώνιο ύπνο, άφησε τον καρπό των πράξεων της και τα δάκρυα των φίλων της εγγύηση του περάσματος της. Η δούκισσα ντε Μπασσανό και η κ. Τερνώ εισέπραξαν την αμοιβή τους (δηλ. η φιλελληνική τους δραστηριό­τητα απέδωσε τους καρπούς που εκείνες πρόσμεναν)   και συνεχίζει ο  Ροζελλί:

Δεν μπορούμε ακόμα να ξεχάσουμε τις κυρίες: κοντέσσα Μερλέν, Ο­ράς Βερνέ, Ζοζέφ Περριέ, μαρκησία ντε Καστελάν, κοντέσσα ντε Τρασύ Τεοντόρ Νταβιγιόν, ντε Λα Μπουρντονέ, ντε Μασσά, Νορβέν ντε Μοντμπριζόν. Σίγουρα αυτές οι γυναίκες θα δουν να επιβραβεύονται οι προσπάθειες τους. Η Ελλάδα θα ελευθερωθεί. Κι αυτή η υπέροχη χώρα ξαναγεννημένη απ' την τέφρα της έπειτα από τόσους αιώνες, θα ξαναγίνει όπως άλλοτε η προστάτις των μουσών και των χαρίτων».

Υποσημειώσεις: 

[8]«Ο Φιλελληνισμός των Κάτω Χωρών» στο «Ημερολόγιον Μεγάλης Ελλάδος» 1928, σελ. 124.

ΚΟΥΛΑ ΞΗΡΑΔΑΚΗ: ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΔΕΣ

Η ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΔΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
Η επανάσταση του 1821 αντήχησε σαν εγερτήριο σάλπισμα σ' ολόκληρο τoν κόσμο. Οι λάτρεις του πνεύματος και της ελευθερίας άρχισαν να γράφουν ύμνους για την Ελλάδα, να πλέκουν εγκώμια για τους Έλληνες αγωνιστές και να γεμίζουν τις στήλες των εφημερίδων με ενθουσιώδη άρθρα για το αγωνιζόμενο έθνος. Ευθύς μετά την έκρηξη της επανάστασης ο Υψηλάντης έστειλε τον γιατρό Ηπίτη για να ζητήσει βοήθεια. Ο Ηπίτης είχε σπουδάσει στην Γερμανία και Γαλλία κι ήταν γνωστός σε σημαίνοντα πρόσωπα. Όπου πήγαινε τον δέχονταν με ενθουσιασμό. Στο Μόναχο φιλοξενήθηκε στον πύργο της γνωστής μας Ρωξάνδρας Στούρτζα, όπου συναντήθηκε με τον καθηγητή Θείρσιο γνωστό ελληνομαθή και ελληνολάρτη. Στο Παρίσι ο Ηπίτης είχε μεγάλη επιτυχία. Ο πρωθυπουργός Ρισελιέ ευνοούσε την ελληνική υπόθεση. Στο σπίτι του Γάλλου πρωθυπουργού ο Ηπίτης γνώρισε τον υπουργό Νταμάς και την περίφημη για την μόρφωση της και το πνεύμα της γυναίκα του. «Η κυρία Νταμάς γράφει ο Δ. Κόκκινος (Δ. 153) όταν έμαθε τον σκοπό της αφίξεως του Ηπίτη υπερεθεμάτισε εν μέσω των ανδρών εις φιλελληνικάς εκδηλώσεις.

Έγχρωμη λιθογραφία που παριστά ομάδα ευρωπαίων 
αξιωματικών και φιλελλήνων .(Εθνικό Ιστορικό Μουσείο) 

»—Επιβάλλεται αφεύκτως, είπε, η αποδίωξις από την Ευρώπην της αγρίας και χριστιανομάχου φυλής του Μωάμεθ. Η Γαλλία δεν θα ανεχθή πλέον την παραμονή εις την Ελλάδα μιας ορδής καταστρεπτικής και ανεπιδέκτου πολιτισμού».

Ύστερα από λίγες μέρες ο Ρισελιέ πήγαινε στο ξενοδοχείο που έμενε ο Ηπίτης να τον διαβεβαιώσει για τις ευμενείς διαθέσεις της επίσημης Γαλλίας.

Μετά την επίσκεψη του Ηπίτη στην Γερμανία και Γαλλία άρχισε μια έντονη φιλελληνική κίνηση. Στο Μόναχο, στην Στουτγάρδη, Ιένα, Αϊδελβέργη, Παρίσι, Λυών, Αμιένη, ιδρύθηκαν παντού φιλελληνικά κομιτάτα με σκοπό να ενισχύσουν υλικά πια την αγωνιζόμενη Ελλάδα. Η κίνηση όμως αυτή προκάλεσε όπως ήταν φυσικό την αντίδραση των συντηρητικών και πρώτος ο Μέττερνιχ απ' την Βιέννη κατήγγειλε τον Ρισελιέ ότι εξυπηρετεί την ρωσική πολιτική. Ο βασιληάς της Γαλλίας Λουδοβίκος I Η' φάνηκε επιφυλακτικός κι εκάλεσε τον Ρισελιέ για να αναθεωρήσει την στάση του απέναντι στην ελληνική υπόθεση. Και τότε έλαμψε το πνεύμα μιας άλλης φιλελληνίδας, της ονομαστής δούκισσας ντε Ντυρά [1]. Η Κλαίρη ντε Κερσαίν δούκισσα ντε Ντυρά (1777 - 1828) ήταν μυθιστοριογράφος και συνδεότανε με τον Σατωμπριάν τον φιλέλληνα. Είχε σαλόνι στο Παρίσι και συγκέντρωνε γύρω της σημαντικά πρόσωπα που τα επηρέαζε με την έντονη προσωπικότητα της. Σε συζήτηση ανάμεσα στον Ρισελιέ και τον βασιληά η δούκισσα

ντε Ντυρά αφού υπερασπίστηκε μ' όλη τή δύναμη του λόγου της την ελληνική υπόθεση, στο τέλος πρόσθεσε:

«Εκτός των άλλων Μεγαλειότατε, μην ξεχνάτε ότι η Ελλάς είναι η Βανδέα [2] του Χριστιανισμού».

Πνευματώδες επιχείρημα βασιλόφρονος της εποχής. Το αποτέλεσμα ποιό ήταν; Η κυρία Νταμάς επηρέασε τον Ρισελιέ, η δούκισσα ντε Ντυρά τον Λουδοβίκο και μαζί όλους τους αμφιρρέποντες βασιλόφρονες, παράλληλα φυσικά με τον τύπο που υπερασπίζονταν την ελληνική υπόθεση, μέσα σε λίγους μήνες δεν υπήρχε πλέον πολιτική υπόθεση για τους ευγενείς Γάλλους, αλλά μόνον ζήτημα ανθρωπισμού και θρησκείας.

Απ' τα μέσα του 1821 αρχίζουν να κατεβαίνουν στην Ελλάδα οι πρώτοι φιλέλληνες πολεμιστές. Τους φλογερούς αυτούς εραστές της ελευθερίας τους κατευοδώνουν οι ευγενείς φιλελληνίδες, και μαζί με τους πατριωτικούς χαιρετισμούς τους δίνουν και σημαίες και λάβαρα που τα κέντησαν μόνες τους για την φίλη Ελλάδα. «Παρθενικά κοράσια της Γαλλίας εκέντησαν με τα εύμορφα χέρια τους σημαίες των φιλελλήνων πολεμιστών» γράφει ο Τερτσέτης[3] ο δε Κόκκινος[4]  αναφέρει το εξής: Όταν έφυγε από το Παρίσι ο Γάλλος αξιωματικός του ιππικού Ρενιώ η εκ των μελών του φιλελληνικού κομιτάτου ευαίσθητος κυρία Ν τ ε λ κ ό μ π ρ του εχάρισε μια μεταξωτή σημαία την οποίαν η ίδια είχε ράψει και κεντήσει και εκείνος είχε ορκιστεί να την φέρει και να την υπερασπίσει εις τα πεδία των μαχών. Η σημαία όμως χάθηκε στην μάχη της Καρύστου κατά τήν διάρκεια μιας φοβερής ιππομαχίας και ο ιπποτικός Ρενιώ έμεινε απαρηγόρητος, γιατί η σημαία ειχε γι' αυτόν προσωπική σημασία» (τούτο αναφέρει και ό Χ. Βυζάντιος «Ιστορία του τακτικού στρατού» σελ. 96) .

«Τω 1823 αι δέσποιναι του Νεοβοράκου, γράφει ο Καιροφύλας («Πυρσός» Δ. 202) , διαποικίλασαι ελληνικήν σημαίαν μήκους μεν έχουσα είκοσι ποδών, επιγραφήν δε « Ιερόν τω των Ελλήνων αγώνι» και επί της κορυφής σταυρόν, ανύψωσαν εν παρατάξει και πομπή επί περιόπτου χώρου ενώπιον μυριάδων πολιτικών. Μετά δε  την ανύψωσιν, παρελθών τις στρατηγός ηγόρευσεν, ειπών προς τοις άλλοις ότι οι Αμερικανοί επιθυμούντες εγκαρδίως την απελευθέρωσιν των απογόνων του Αριστείδου, του Σόλωνος και του Επαμεινώνδου, εύχονται υπέρ αυτής και εξέφρασαν την αγαλλίασιν ότι του γενναίου τούτου αισθήματος μετέσχον πρώται αι μητέρες, αι θυγατέρες και σύζυγοι...».

Και δεν ήταν μόνο που έστελναν αλλά έρχονταν εδώ οι ίδιες για να φέρουν τις σημαίες - δώρα στους Έλληνες αγωνιστές. «Ο Φίλος του Νόμου» (αρ. 233 της 9-8-1826) το βεβαιώνει:

«Αίγινα: Η παρουσία του κ. κόμητος ντ^' Αρκούρ μέλους και παραστάτου της εν Παρισίοις φιλελληνικής εταιρίας και της κυρίας Β ο λ μ ο ύ θ, ήτις έφερε δώρον των παρισινών φιλελληνίδων εις τον ελληνικόν στρατόν πλουσίαν ελληνικήν σημαίαν έργον τών μαλακών χειρών των, ηύξανον ουκ ολίγον τον ενθουσιασμόν των στρατιωτών μας. Όταν δε η πολύτιμος αύτη σημαία με λαμπράν παρέλασιν παρεδόθη εις το Σώμα, όλοι ορκίσθησαν άχρι τελευταίας πνοής και ρανίδος αίματος να μάχωνται υπό αυτήν».

Κάθε αγώνας όσο σκληρός και αν είναι έχει και την ρωμαντική του πλευρά. Τον ρωμαντισμό των γυναικών που τον ανεβάζει ψηλά που κάνει το παλληκάρι ήρωα. Ο Έλληνας αγωνιστής πολεμούσε γυμνός και πεινασμένος. Είχε ανάγκη από μπαρούτι και βόλια μα ένα δώρο μιας γυναίκας, μια σημαία κεντημένη με τα χέρια της σαν σύμβολο μιλούσε αλλοιώς στην ψυχή του και η ψυχή στέκει ψηλότερα απ' το σώμα και το κουράγιο τέτοιες ώρες θερμαίνει πιο πολύ απ' τ' αμπέχωνο.

1822 - 23. Ο αγώνας έχει διατρέξει πολλά στάδια κι έχει περάσει από πολλές φάσεις. Όμως η τύχη του δεν έχει ακόμα κριθεί. Οι Κυδωνιές, η Χίος, η Κάσος, η Κρήτη και τα Ψαρά έχουν γίνει ολοκαυτώματα. Οι πυρσοί του Παπανικολή και του Κανάρη εφώτισαν της οικουμένης τα πέρατα. Θρύλοι οι επαναστατικές μορφές και τραγούδια τα ηρωικά τους κατορθώματα. Όλα αυτά βέβαια απ' την δική μας πλευρά, υπάρχει όμως κι η αντίπερα. Οι φιλότουρκοι σ' όλο αυτό το διάστημα δεν έμειναν αδρανείς. Με επί κεφαλής τον Μέττερνιχ εχάλασαν τον κόσμο. Στιγμή δεν έπαψαν να δυσφημούν τον αγώνα, ν' αποκαλούν τους Έλληνες επαναστάτες, ληστές και βαρβάρους. Οι ισχυροί της Ευρώπης που για ειρωνεία της τύχης είναι ομόθρησκοι έχουν προ πολλού εγκαταλείψει τους Έλληνες κι ακόμη η διπλωματική σοφιστεία έχει κλίνει σταθερά προς το μέρος του «μεγάλου ασθενή» που πρέπει να ζήσει ακόμα. Ο σουλτάνος πήρε με το μέρος του όλους τους ισχυρούς της εποχής. Κι οι φιλότουρκοι, βοηθούν τούς Τούρκους όχι μόνο υλικά, στέλνοντας τους πυρομαχικά, αξιωματικούς, γιατρούς, μηχανικούς, κατασκόπους κλπ. αλλά και ηθικά προσπαθούν νά αφοπλίσουν τους Έλληνες.

 Τα παρατράγουδα που στο μεταξύ έγιναν απ' τους δικούς μας π.χ ωμότητες. προδοσίες , κομματικές διαμάχες κλπ, τα έχουν κάνει φλάμπουρα και τα έχουν διατυμπανίσει σ' όλον τον κόσμο σε σημείο να επηρεάσουν και φιλελληνικούς κύκλους ακόμα.

1824 - 1825. Ο αγώνας περνάει μια φάση πολύ τραγική. Δραματικές εκκλήσεις στέλνουν παντού ο Κολοκοτρώνης, ο Κοραής, ο Πίκκολος, ο Βογορίδης κι άλλοι. Σ' αυτές διεκτραγωδούν την δεινή τους κατάσταση, επικαλούνται τα φιλάνθρωπα αισθήματα των ξένων και ζητούν βοήθεια. Παρόμοιες εκκλήσεις στέλνονται κι απ' την πλευρά των γυναικών προς τις φιλελληνίδες. Η Μαντώ Μαυρογένους[5] γράφει δύο επιστολές, μια προς τις Γαλλίδες και μια προς τις Αγγλίδες.

Προς τις Γαλλίδες γράφει με ύφος αυστηρό:

«Μια κόρη απλή που ανετράφη σ' ένα βράχο κι εμεγάλωσε στη θλίψη μη αναπνέουσα παρά τον πατριωτισμό, θα ακουσθή άραγε από ένα πλήθος γυναικών βυθισμένων στις απολαύσεις της ζωής, στην πολυτέλεια, στις χαρές της τέχνης και του πολιτισμού; Και δεν κινδυνεύω να γελοιοποιηθώ αν μιλήσω για την επαναστατημένη ηρωική μου πατρίδα, σε γυναίκες που δεν ασχολούνται παρά με τις επαναστάσεις της μόδας;... Χωρίς να έχω την ματαιοδοξία θα χρησιμεύσω ως παράδειγμα σ' εσάς οι οποίες ζήτε υπό άλλας συνθήκας δεν δυσκολεύομαι να σας ομολογήσω ότι λαχταρώ για μια ημέρα μάχης όπως εσείς στενάζετε ύστερα από ένα χορό. Αυτή η χτυπητή διαφορά μεταξύ μας είναι αποτέλεσμα αντιθέτου ανατροφής. Έχετε καθηγητάς χορού της μουσικής, του τραγουδιού εγώ δεν έχω παρά την φύσιν και ένα σοφό για δάσκαλους μου. Καταγίνονται να δώσουν ευλυγισία στη μέση σας, χάρη στις κινήσεις σας, γλυκύτητα και κυματισμούς στη φωνή σας, να αναδείξουν τα εξωτερικά σας χαρίσματα που θα προσελκύουν θαυμαστάς. Ο σεβάσμιος δάσκαλος μου το εναντίον άφησε στη φύση τη φροντίδα να τελειώσει το έργο της λέγοντας μου ότι τα φυσικά μου χαρίσματα πρέπει να τα χρησιμοποιήσω για ν' αποκτήσω πιστούς και αφοσιωμένους εργάτες της πατρίδος μου. Οι απαιτήσεις σας είναι καπρίτσια και φαντασιοπληξίες. Ο πατριωτισμός είναι για σας ένα αίσθημα ενοχλητικό, στο άκουσμα του θα σας πιάνει πονοκέφαλος...».

Η Μαντώ κλείνει το γράμμα της αυτό με μια παραίνεση προς τις παρισινές κυρίες. Τους λέει ότι «πρέπει να στραφούν προς τις βαθύτερες αλήθειες που διέπουν την ανθρωπότητα, επηρεάζοντας και τους άντρες της Γαλλίας τους πλουσίους σε ανθρωπιστικά αισθήματα και ανώτερα ιδανικά».

Με διαφορετικό τόνο γράφει στις Αγγλίδες, που τις θεωρεί πιο ευαίσθητες και γενναιόφρονες από τους.άντρες τους:.



Ο έρανος στο Παρίσι.
(Συλλογή κ. Ιω Μελετοπούλου)

«...Δεν μας αρκεί ευγενικές κυρίες μόνο ο ενθουσιασμός. Οι αιώνες της τυραννίας μας έχουν εξαντλήσει οικονομικώς. Ο ηρωισμός δεν ωφελεί όταν στερείται τ΄ απαραίτητα οργανικά μέσα για να εκδηλωθή, χρήμα, όπλα, πυρομαχικά, τροφή, ενδύματα. Και αν τολμώ να επικαλεσθώ την συμπάθεια σας, σκοπός μου είναι η εξασφάλισις ενός ασύλου για τα κατατρεγμένα γυναικόπαιδα στην Εύβοια την οποία με την μεσολάβηση σας θα ευρίσκαμε τρόπο να επανακτήσουμε και να την αφιερώσουμε στην μνήμη των γυναικών της Αγγλίας...».

Την επιστολή προς τις Αγγλίδες η Μαυρογένους την έστειλε με τον Άγγλο Εδουάρδο Μπλάκιερ [6]

Εκ μέρους των Ελληνίδων έγραψε κι η Ευανθία Καϊρη μια δραματική έκκληση προς τις φιλελληνίδες όλου του κόσμου. Μέσα σ' αυτήν την έκκληση απεικονίζει την φρίκη του πολέμου. Με τραγικότητα παραθέτει την πείνα, την φτώχεια, τις σφαγές, τις φλόγες, τους τάφους και τα δάκρυα που πλημμυρίζουν την Ελλάδα και με σαρκασμό καυτηριάζει την απάθεια των Ευρωπαίων που «συγκροτούν χορούς και κάμνωσι συμπόσια, όταν μάθουνε μάλιστα καμμίαν δυστυχία μας. Εκατομμύρια,• λέει, χριστιανών βλέπουν την Ελλάδα να σπαράσσεται με αδιαφορίαν ως εις ρωμαϊκόν αμφιθέατρον. Αλλά ποίαν παραμυθίαν ελάβομεν εις τας θλίψεις μας, ποίαν άνεσιν εις τα δεινά μας όταν εμάθαμεν ότι ευρίσκονται και γυναίκες αίτινες εδάκρυσαν εις τας δυστυχίας μας και επαρακίνησαν πολλούς εις την αγάπην του έθνους μας και συνέτρεξαν εις την σωτηρίαν μας!

Ναι φίλαι της Ελλάδος, η δι' ημάς θλίψις Σας ελάφρυνε πολλάκις την ιδικήν μας. Τα υπέρ ημών δάκρυα Σας ολιγόστευσαν τα ιδικά μας, η δια τας νίκας της Ελλάδος, υπερβάλλουσα χαρά Σας ηύξησεν όχι πολλάκις την αγαλλίασιν μας. Είμεθα βέβαιοι ότι θέλει σωθεί η πατρίς μας.

Ενδέχεται όμως να μην επιζήσωμεν ημείς να ίδωμεν την λαμπράν εκείνην και επιθυμητήν ημέραν, εις την οποίαν η Ελλάς θέλει λάβει την τελείαν ελευθερίαν και ανεξαρτησίαν της. Πλην και με όσα υπεμείναμεν δεινά... θέλομεν διαδόσει πλην κλείσωμεν τους οφθαλμούς, εις τας ευτυχείς μεταγενεστέρας μας ότι αν και ευρέθησαν ωμοί και παράλογοι εχθροί μας... υπήρξαν και γυναίκες φιλελληνίδες, αίτινες δεν έλειψαν ποτέ να λέγωσι καλά υπέρ της αγωνιζομένης Ελλάδος και να την βοηθώσι το κατά δύναμιν, αλλά και συνέχαιραν με τας Ελληνίδας δια τας νίκας της πατρίδος των και συνελυπούντο με αυτάς εις τας δυστυχίας των και ενί λόγω έγιναν και αύται αυτόχρημα Ελληνίδες ως προς της Ελλάδος την τύχην...

Εσάς δε ω γενναίαι φίλαι της Ελλάδος θέλομεν παραγγείλει να ευλογώσι και να επευφημώσι πάντοτε δια την προς αυτήν αγάπην Σας, να μη λησμονήσωσι δε ποτέ την προς εσάς ευγνωμοσύνην των, να μεταδώσωσι και εις τας θυγατέρας των το γλυκό τούτο της καρδίας συναίσθημα. Και ημείς, αν και δεν δυνάμεθα κατά το παρόν να φέρωμεν εις το στήθος μας την περιπόθητον εικόνα Σας με την περιγραφήν «φιλλεληνίδες», έχομεν όμως αυτήν γεγραμμένην εις τα φύλλα της καρδίας μας και το αγαπητόν όνομα Σας δεν θέλει λείψει ποτέ ενόσω ζώμεν από το στόμα μας.

Αι ευγνωμονούσαι φίλαι Σας

Α.Ν. (η Συντάκτις)

Από Αιγαίου Πελάγους:

Ελένη Αθανασίου, Θεοδώρα Αθανασίου, Ελένη Παναγιώτου, Μαριγώ Δημητρίου, Ελένη Γεωργίου, Κωνστάντια Γεωργίου, Αναστασία Αθανασίου.

Από Ύδρας:

Βασιλική Λαζ. Δ. Τσαμαδού, Κυριακή Γ. Γκιώνη, Παναγιούλα Νικ. Σ. Μπουντούρη, Ειρήνη Δημ. Α. Μιαούλη, Μαρία Ιακώβου Τομπάζη, Κυριακή Αντωνίου Κριεζή, Ελένη Γεωργίου Σαχίνη, Ζαφειρώ Παντελή Γκίκα, Μαρδίτσα Ιω. Φ. Καλαφάτου, Κιάρα Ιωσήφ Κιάππε.

Από Σαλώνων:

Τασούλα Αναστ. Ιερέως Μπογιαντζή, Ασημώ Αναγνώστου Λαχανά.

Από Χίου:

Ανθίππη Ζ. Δράκου, Μαριγώ Νικ. Ζαχαράνη, Αργυρώ Γ. Πολιτάκη.

Ειρήνη Μεληδώνη Κρήσσα.

Ευφροσύνη Ρεντέ, εκ Κωνσταντινουπόλεως.

Από Αθηνών:

Αικατερίνη Χ. Γεωργίου Σκουζέ, Ντουντού Θωματζίκου Λογοθέτου.

Από Λεβαδείας:

Ρωξάνη Ιωάννου Κουλουρίδη, Ελισάβετ Λάμπρου Νάκου, Σμαραγδώ Λεωναρδιάδη Κατράκη, Ελένη Αναστ. Αναγνώστου εκ Λιδωρικίου. Ελένη Μαυροκορδάτου.

Η έκκληση του Καίρη τυπώθηκε στο τυπογραφείο της Ύδρας το 1825, μεταφράστηκε στα γαλλικά και εστάλη στο εξωτερικό. Την έδωσε ο Αναγνωστόπουλος στο Ρώσο πρεσβευτή στην Πόλη Ρωβιπιέρ, κι εκείνος την διεβίβασε στην τσαρίνα. Στην Αμερική την πήγε ο Αμερικανός Κ. Βάσιγκτων (Δημητρακοπούλου σελ. 12 και «Φίλος του Νόμου» της 24.-7-1825 και 31-7-1825) . Δημοσιεύτηκε στήν εφημερίδα «Ρεκόρντερ» τής Βοστώνης τήν 22-1-1829*. Επίσης εστάλη στην Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία κι αλλού.

Θερμή έκκληση προς τις Παριζιάνες έκανε και το Παρισινό Φιλελληνικό Κομιτάτο με μια προκήρυξη [7 ]:

«Φιλανθρωπική Εταιρία υπέρ των Ελλήνων

Παρίσι 12 Μαρτίου 1826.

Κυρίες,

Η υπέρ των Ελλήνων Φιλανθρωπική Εταιρία μέσα στον μεγάλο πόνο που της προξένησαν οι τελευταίες ειδήσεις απ' την Ελλάδα, στήριξε τις ελπίδες της στα φιλάνθρωπα αισθήματα των κυριών του Παρισιού. Αυτός ο θρησκευτικός ζήλος και η αγαθοεργία που τις τιμά, δεν θα βρει ποτέ μια πιο κατάλληλη ευκαιρία για να ανακουφίσει όλες τις μιζέριες, όλες τις ασθένειες, τις στερήσεις και την πείνα που έχουν συσσωρευτεί στην χριστιανική Ελλάδα. Το στρατιωτικό φιλανθρωπικό ίδρυμα που ιδρύθηκε με τις προσπάθειες της Φιλανθρωπικής Εταιρίας, δεν μπορεί να επαρκέσει ούτε στο ελάχιστο μέρος των θυμάτων. Φρικτές λεπτομέρειες μας πληροφορούν ότι το παν θα χαθεί από τα δεινά που κάθε μέρα αυξάνουν. Μητέρες, παιδιά, γέροι πλανώνται χωρίς άσυλο γύρω απ' το Ναύπλιο. Τραυματίες δεν έχουν καμμιά βοήθεια, μαχητές δεν έχουν ψωμί.

Γυναίκες, φιλόστοργες μητέρες ευτυχισμένων κι αγαπητών οικογενειών, μην στέκεστε απαθείς μπροστά σε τέτοιες συμφορές. Ξεδιαλέξτε κάτι απ' το περίσσευμα σας για να τους ανακουφίσετε ή φτιάξτε κάτι με τα χέρια σας. Ζητείστε χρυσό (κοσμήματα) . Μιλήστε εν ονόματι της θρησκείας η οποία σιγά, αλλά σας εξαναγκάζει να μιλήσετε. Κανείς δεν θα σας αρνηθή. Ελπίζουμε, περιμένουμε γρήγορη επιτυχία αυτού του ιερού σκοπού.

Από σας κυρίες μου ιδιαιτέρως επιτρέψτε μας να επικαλεστούμε την γενναιόδωρη μεσολάβηση σας και την γλυκεία επιρροή των παρακλήσεων σας.

Δεχθήτε τα σέβη μας.

Τα Μέλη του Κομιτάτου.

Αντρέ. Ο υποκόμης Σατωμπριάν. Ο δουξ Σουαζέλ. Γκωτιέ. Ο δούξ του Νταλμπέρ. Βενιαμίν Ντελεσέρ. Ο κόμης Ματιέ Δουμά. Εϋνάρ - Φιρμέν Ντιντό. Ο δουξ ντε Φιτς Τζαίημς. Ο στρατηγός Μ. Ζεράρ. Ο κόμης Ευγένιος ντ' Αρκούρ. Ο κόμης Αλέξ ντε Λαστερί. Κασιμίρ Περί. Ο κόμης ντε Σαίν Ολαίρ. Ο κόμης Σεμπαστιάν. Περί. Ο βαρώνος ντε Στάελ. Τερνώ. Βιλλεμαίν.

(Συνέχεια)

^{Υποσημειώσεις}

[1] Δ. Κόκκινος, τόμ. Β', σελ. 150.

[2] Βανδέα; Προπύργιο των Βασιλοφρόνων κατά την Γαλλική Επανάσταση.

[3]«Άπαντα» τομ· Α', σελ. 51,

[4]«Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως», τομ. 10ος, σελ. 136.
[5] Α. Ταρσού "Μ.Μαυρογένους " σελ 49-52
[6] Τh.Βlancart. Tόμος 2 σελ 328