Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΑ -4

 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ

Η ΧΕΡΣΩΝΑ ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΑΜΥΝΑ ΤΗΣ

Οι Γάλλοι ανυπομονούν να πατήσουν το πόδι τους στη Χερσώνα και το δείχνουν σε κάθε ευκαιρία. Ο βασικότερος λόγος που επικαλούνται για να δικαιολογήσουν την επιμονή τους είναι ανθρωπιστικού χαρακτήρα και έχει να κάνει με τη προστασία των Εβραίων και των Ελλήνων κατοίκων που κινδυνεύουν από την οργή των Μπολσεβίκων. Αυτή την πρώτη κοινή ελληνογαλλική επιχείρηση στο εσωτερικό της χώρας, καλείται να εκτελέσει ένα μικτό απόσπασμα αποτελούμενο από ένα ελληνικό Τάγμα ,[1] ,ένα γαλλικό λόχο του 176 Συντάγματος Πεζικού , μια γαλλική διμοιρία εκμεταλλεύσεως και μια ελληνική ορειβατική πυροβολαρχία .[2]

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Έλληνας Συνταγματάρχης ακούει για την ανάγκη άμεσης προστασίας των Εβραίων της Χερσώνας αυτής της πόλης στις όχθες του Δνείπερου.

Ο στρατιωτικός ιερέας του 34ου Συντάγματος , αρχιμανδρίτης τότε Φωστίνης μας δίδει την δική του ενδιαφέρουσα μαρτυρία.

"Ήταν οι πρώτες ημέρες, που είχαμε φθάσει στην Οδησσό και κάποιος Εβραίος μια μέρα πλούσιος πολύ από τη Χερσώνα , παρουσιάσθηκε στο Συνταγματάρχη μας και τον παρεκάλεσε να στείλει ένα Τάγμα Ελληνικού Στρατού στη Χερσώνα για να τους προφυλάξη τις περιουσίες τους με την υπόσχεσι , ότι αυτοί θα αναλάβουν την συντήρηση του τάγματος εκείνου πλούσια.Ο Συνταγματάρχης μας τους εβεβαίωσε ότι θα ήταν πολύ ευτυχής , αν ημπορούσε να τρέξη αμέσως για να τους προστατεύση , μα ακόμη δεν είχε μελετήσει την εν γένει κατάστασι, εξ άλλου και το Σύνταγμα ολόκληρο δεν είχε συγκεντρωθή ακόμη . Τα μεταγωγικά έλειπαν όλα και δεν ήταν δυνατόν να γίνη αυτό το πράγμα. Ο Εβραίος προσφέρει τότε ένα γενναίο ποσό από ρούβλια στο Συνταγματάρχη μας και επανέλαβε την παράκλησι.Λίγες φορές στη ζωή μου είδα άνθρωπο να πάθη , όσον ο Ρέμπελος, εκείνη τη στιγμή . Άλλαξε το χρώμα του. Για μια στιγμή φοβήθηκα μήπως ριχθή επάνω του και τον ξεσχίση.Έπειτα το πρόσωπό του ηρέμησε κάπως σαν νάταν τούτο αποτέλεσμα κάποιας μεγάλης προσπάθειας, που έγεινε μέσα του, και είπε με φωνή αυστηρά:-Κύριε θα έπρεπε αυτή τη στιγμή να φερθώ πολύ βαναύσως προς σε. Δεν το κάνω διότι δεν θέλω να αρχίσω απ' αυτού την δράσιν μου μόλις ήλθα στη Ρωσσία. Αλλά οφείλεις να μάθης και συ και κάθε άλλος σαν και σένα ότι και, αν όλος ο κόσμος αγοράζεται με λεπτά εβραίϊκα , μόνον ο ΄Ελλην δεν πουλάει την τιμή της Πατρίδος του....Ο Εβραίος θορυβημένος τρομερά κατέβηκε βιαστικός τη σκάλα και χάθηκε στους χιονισμένους δρόμους.Ήταν πρωί.Το βράδυ αργά ήλθε διαταγή του διοικητού της 156 Γαλλικής Μεραρχίας στρατηγού Burius να ετοιμασθή αμέσως ένα τάγμα του συντάγματός μας και να μεταβή στην Χερσώνα.Ο Συνταγματάρχης μας στεναχωρήθηκε τρομερά, μόλις έλαβε την διαταγή αυτή . Ούτε το σύνταγμα συνεκεντρώθη ακόμα ολόκληρο, ούτε τα μεταγωγικά ήλθαν, ούτε τα φυσίγγια όλα. Πως ήταν δυνατόν να γείνη μια τέτοια επιχείρησις χωρίς αυτά τα στοιχειώδη εφόδια; Έκαμε όλα αυτά γνωστά στη Γαλλική Μεραρχία και ευτυχώς εδέχθησαν να αναβληθή το ταξίδι. Σε λίγες όμως μέρες πάλι τα ίδια. Έρχεται κατεπείγουσα διαταγή να φύγη αμέσως το τάγμα. Αναγκάζεται και πάλι ο Συνταγματάρχης μας να τους πληροφορήσει ότι δεν είναι δυνατό να μετακινηθή το τάγμα σε τόση απόστασι χωρίς μεταγωγικά. Ποιός θα κουβαλήσει τα πολυβόλα , τα τρόφιμα, τας αποσκευάς; Και τους παρακάλεσε να αναβάλουν για λίγες ημέρες την αναχώρησι ,ως ότου έλθουν τα υπόλοιπα τμήματα του Συντάγματος με τα μεταγωγικά.Ο Επιτελάρχης του στρατηγού d’ Αnselme διοικητού της ομάδος Μεραρχιών ανθρώπου πραγματικά ευγενούς και τιμίου απαντά ξερά-ξερά : «Να φορτωθούν στον ώμο τους οι στρατιώται και τα πολυβόλα και τας αποσκευάς και να πάνε στη Χερσώνα». Ο κ. Επιτελάρχης ήταν Εβραίος την καταγωγήν και την θρησκείαν."[3]

Όπως είναι αναμενόμενο τη Διοίκηση του μικτού αποσπάσματος που έχει προορισμό τη Χερσώνα καλείται να αναλάβει ένας Γάλλος στρατιωτικός . Ονομάζεται Lanchon και πριν από ελάχιστες ημέρες έφερε στις επωμίδες τα αστέρια του λοχαγού. Τώρα για την ανάγκη του καινούριου του ρόλου προάγεται βιαστικά στο βαθμό του Ταγματάρχη. Η γαλλική ευαισθησία μ΄ αυτή την αιφνιδιαστική προαγωγή σώζει τα προσχήματα και ένας Έλληνας Ταγματάρχης ο Διοικητής του 1/34 Τάγματος απαλλάσσεται από την υποχρέωση να υπηρετήσει σε πολεμική περίοδο κάτω από τις διαταγές υφισταμένου του , έστω και Γάλλου.

Η Χερσώνα είναι είναι μια πόλη κτισμένη στην όχθη του Δνείπερου [4] του αρχαίου Βορυσθένη . Ιδρύθηκε στα 1778 από το Ρώσο Στρατηγό Άννεμπαλ ύστερα από διαταγή της Μεγάλης Αικατερίνης και ονομάστηκε έτσι σε ανάμνηση μιας άλλης Χερσώνας ,εκείνη της Ταυρίδας. Από τα πρώτα χρόνια της ρωσικής κυριαρχίας , όπως άλλωστε και στην Οδησσό , το ελληνικό στοιχείο παίζει σημαντικότατο ρόλο στην κοινωνική και οικονομική ζωή της πόλης. Με 50.000 κατοίκους, η Χερσώνα είναι σπουδαιότατο εμπορικό κέντρο δημητριακών, γουναρικών και ξυλείας.

Τα παλιά σκονισμένα ντοκουμέντα αναφέρουν ότι το πρώτο ελληνικό Φροντιστήριο χρονολογείται από το 1785 και η ιστορική μνήμη έχει διασώσει το όνομα του πρώτου δασκάλου του που άκουγε στο όνομα Ηλίας Νικολάου Κονδύλης ή Κανδήλογλου από την Τραπεζούντα. Ο πρώτος ελληνικός πυρήνας στα τέλη του ΙΘ αιώνα δημιουργήθηκε από το γένος των Σαββουλίδων που συμπεριλάμβανε πάνω από σαράντα οικογένειες, τα μέλη των οποίων στο μεγαλύτερο μέρος τους ήσαν αρτοποιοί και ζαχαροπλάστες. Γύρω από αυτόν τον βασικό πυρήνα σταδιακά προστίθενται Έλληνες από τη Ρουμανία τον Πόντο και τα Δωδεκάνησα. Δεν είναι γνωστός ο ακριβής αριθμός των Ελλήνων της Χερσώνας τη στιγμή που εμφανίστηκαν τα ελληνικά στρατεύματα. Είναι όμως γνωστό ότι υπήρχε μια ανθούσα ελληνική κοινότητα , ότι λειτουργούσε ελληνικό σχολείο και μάλιστα στα μαθητολόγια της σχολικής χρονιάς 1918-19 ήσαν εγγεγραμμένα 50 ελληνόπουλα με δάσκαλο τους τον Ιερέα Παπαγιάννη . Από μαρτυρίες είναι επίσης γνωστό ότι την στιγμή της αποβίβασης του Ελληνικού στρατού πολλές ελληνικές σημαίες εμφανίστηκαν σε εξώστες και παράθυρα σπιτιών και πολλοί ήταν οι ομογενείς που έσπευσαν να υποδεχτούν τους Έλληνες στρατιώτες στο λιμάνι.

Η πόλη δεν έχει απευθείας σιδηροδρομική σύνδεση με την Οδησσό και για να φτάσει κανείς από εκεί πρέπει να κάνει μια μεγάλη παράκαμψη . Αρχικά πρέπει να ανηφορίσει προς τη Μπερεζόφκα βόρεια της λίμνης Τιλιγκιούλ και μετά να κινηθεί νοτιοανατολικά προς το Νικολάγιεφ , μια πόλη στις όχθες του Μπουγκ.

Για την μεταφορά του αποσπάσματος Lanchon στη Χερσώνα επιστρατεύονται δύο συρμοί. Οι τυχεροί του πρώτου συρμού καλύπτουν την απόσταση των 140 χιλιομέτρων Οδησσός- Χερσώνα μέσα σε μόλις 24 ώρες. Αυτοί που ακολουθούν για την ίδια απόσταση ταλαιπωρούνται 3 ολόκληρα μερόνυχτα. Πολύωρες αδικαιολόγητες καθυστερήσεις δείχνουν τον αποσυντονισμό που έχουν υποστεί οι υπηρεσίες του σιδηροδρομικού δικτύου και πάνω από όλα τον τρόπο με τον οποίο οι Γάλλοι διαχειρίζονται τα στρατιωτικά πράγματα.. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που τραίνα φορτωμένα με στρατιώτες ακινητοποιούνται για να δοθεί προτεραιότητα σε τραίνα εμπορικά.. Η επέμβαση στη Νότια Ρωσία ξεκινά με τις πιο άσχημες προϋποθέσεις. Δίχως σχέδιο, δίχως συντονισμό, δίχως πίστη.

Τρία ολόκληρα μερόνυκτα εταξίδευσε το τάγμα μας. Επέρασε κάμπους απέραντους , επέρασε ποτάμια μεγάλα, είδε ανθρώπους τρομαγμένους , αντίκρισε κινδύνους τρομερούς και επί τέλους κατέληξε στη Χερσώνα, στην πόλιν εκείνην της οποίας το όνομα επρόκειτο ανεξάλειπτο να γραφή στις θρυλικότερες σελίδες της Ελληνικής Ιστορίας. Έλαβαν όλα τα μέτρα που απαιτούσε η περίστασις και εστρατωνίσθησαν μέσα σ΄ ένα χαρακωμένο στρατόπεδο δυο χιλιόμετρα πάνω- κάτω μακριά από την παραλία.[5]

Στις 20 Ιανουαρίου/ 2 Φεβρουαρίου με την ολοκλήρωση της μεταφοράς του μικτού αποσπάσματος στη Χερσώνα η ηρεμία φαίνεται να επιστρέφει . Η γαλλική κανονιοφόρος Pluton αγκυροβολημένη στο λιμάνι προκαλεί δέος στο πληθυσμό και δημιουργεί μια αίσθηση σχετικής ασφάλειας απέναντι στο κίνδυνο των θωρακισμένων τραίνων που αργά ή γρήγορα θα εμφανιστούν. Ο έχων το γενικό πρόσταγμα Ταγματάρχης Lanchon με όλο τον ενθουσιασμό του νεοφώτιστου καταστρώνει σχέδια για μια αποτελεσματική άμυνα και παρουσιάζεται αισιόδοξος. Σκοπεύει να αναχαιτίσει τους Μπολσεβίκους σε ικανή απόσταση από την περίμετρο της πόλης δημιουργώντας μια προκεχωρημένη γραμμή άμυνας που θα στηρίζεται πάνω στα στρατηγικής σημασίας σημεία κύρια στα βόρεια και βόρειο-ανατολικά της πόλης .Τα κανόνια των πλοίων που θα καταφτάσουν θα προστεθούν στη διαθέσιμη δύναμη πυρός .

Έδρα της Διοίκησης ορίζεται ένα οργανωμένο στρατόπεδο στην κορυφή ενός λόφου που απέχει από το λιμάνι περίπου δύο χιλιόμετρα. . Ο Υπολοχαγός Λαλεχός με τον δεύτερο λόχο καλείται να προωθηθεί και να αναλάβει την αστυνόμευση της πόλης. Φρουρές τοποθετούνται στο Ταχυδρομείο ,την Τράπεζα, το Τηλεφωνικό κέντρο και στις εγκαταστάσεις του λιμανιού. Στη περιοχή του σιδηροδρομικού σταθμού , κάνει την εμφάνισή του ο 1ος Λόχος του Υπολοχαγού Ηλία Μαθιού υποστηριζόμενος από τον πρώτο ουλαμό [6] πολυβόλων του Υπολοχαγού Ζευγώλη . Οι υπόλοιπες δυνάμεις εγκαθίστανται αμυντικά μέσα και γύρω από το στρατόπεδο .[7]

Η πόλη φαίνεται να απολαμβάνει και πάλι τις προηγούμενες ημέρες της ησυχίας της ,οι Ρώσοι μοιάζουν μάλλον αδιάφοροι για όλα όσα συμβαίνουν γύρω τους και οι Έλληνες σχηματίζουν την εντύπωση ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο τραγικά όσο τουλάχιστον τα είχαν παρουσιάσει οι Γάλλοι.

Κάτω από αυτή την φαινομενική ηρεμία η Χερσώνα ζει τον πυρετό της ερχόμενης ημέρας που ο καθένας την φαντάζεται σύμφωνα με τις δικές του επιθυμίες. Οι πράκτορες των μπολσεβίκων ή οι φερόμενοι ως τέτοιοι, κυκλοφορούν ελεύθερα και η απήχηση των λόγων τους στον κόσμο είτε από φόβο είτε από πεποίθηση, είναι πολύ μεγάλη. Οι ίδιοι αυτοί άνθρωποι ακολουθώντας πατροπαράδοτους συνωμοτικούς κανόνες συγκεντρώνουν όπλα, και πιέζουν ψυχολογικά όλους όσους στέκονται εμπόδιο στο δρόμο τους. Πέρα όμως από τους Ρώσους είναι και οι Έλληνες ομογενείς . Οι περισσότεροι από αυτούς από την πρώτη ημέρα της παρουσίας των Ελλήνων στρατιωτών προχωρούν σε συγκινητικές πράξεις συναδέλφωσης. Οι πιο τολμηροί ζητούν όπλα για να υπερασπιστούν την πόλη τους την στιγμή της κρίσης . Aπό τη πλευρά τους  οι Έλληνες αξιωματικοί επιχειρούν διακριτικά να τους αποτρέψουν από πράξεις που μπορούν να τους εκθέσουν ανεπανόρθωτα στα μάτια των μπολσεβίκων που αναπόφευκτα κάποια στιγμή θα γίνουν κύριοι της πόλης.

Στο πλευρό των δυνάμεων κατοχής οι Ρώσοι αστυνομικοί, όπως και στην Οδησσό κρατούν μια διφορούμενη στάση αλλά έστω και έτσι, φαίνεται ξεκάθαρα ότι την στιγμή της κρίσης θα προτιμήσουν να βρεθούν στο πλευρό των Μπολσεβίκων. Οι αστυνομικού τύπου επιχειρήσεις για την ανεύρεση όπλων είναι σπάνιες με φτωχά πάντοτε αποτελέσματα.

Τα νέα για τις κινήσεις του εχθρού δεν αφήνουν περιθώρια αισιοδοξίας. Τα κέντρα στρατολογίας συγκεντρώνουν χιλιάδες πλέον μαχητές που εξοπλίζονται και οργανώνονται για να απελευθερώσουν τη γη τους και να ρίξουν στους εισβολείς στη θάλασσα.

Κάνοντας ένα νηφάλιο συσχετισμό μέσων και σκοπών ο Ταγματάρχης Lanchon προληπτικά κατεβάζει τον πήχη των απαιτήσεών του. Κανείς δεν πιστεύει σοβαρά ότι η εξωτερική αμυντική γραμμή που στήθηκε βιαστικά μπορεί να συγκρατήσει ακόμα και μια μέτριας έντασης επίθεση του εχθρού  και τα καινούρια σενάρια εξετάζουν την περίπτωση των οδομαχιών μέσα στην ίδια την πόλη. Αν οι μάχες μεταφερθούν μέσα στον αστικό ιστό τότε όχι μόνο αποδυναμώνεται η υποστήριξη από τα κανόνια των πλοίων αλλά μπαίνει σε κίνδυνο και αυτή η ίδια η ασφάλεια του στρατοπέδου.

Στις 27 Ιανουαρίου/9 Φεβρουαρίου, δέκατη ημέρα της στρατιωτικής κατοχής στη Χερσώνα από τα Ελληνογαλλικά στρατεύματα , το ατμόπλοιο Ραιδεστός ,ρίχνει επιτέλους αγκυρα στο λιμάνι της Οδησσού. Κουβαλά στα αμπάρια του τα τόσο αναγκαία μεταγωγικά του Συντάγματος , τον 11/34 Λόχο και την 32η Διμοιρία κλιβάνων. Με την παρουσία των συμπαθητικών τετραπόδων η ζωή του Έλληνα στρατιώτη τόσο στην Οδησσό όσο και στη Χερσώνα προβλέπεται να γίνει πιο άνετη.

Στο μεταξύ τα νέα από το Κίεβο μιλούν για καινούργιες συμφορές. Η Ουκρανική Κυβέρνηση αφού αντιστάθηκε όσο μπορούσε στην πίεση του εχθρού βιάζεται να εγκαταλείψει την πόλη και στις 9 Φεβρουαρίου οι μπολσεβίκοι του Mikhail Muravev κάνουν την εμφάνισή τους θριαμβευτές και τιμωροί..

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 4oυ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ :

[1]Το 1/34 ελληνικό τάγμα κάτω από την Διοίκηση του Ταγματάρχη Βλάχου έχει δύναμη 23 Αξιωματικών και 853 Ανδρών.Ανεχώρησε για τη Χερσώνα στις 16/29 Ιανουαρίου.

[2]Μέσα στη βιασύνη τους οι Γάλλοι είχαν εντάξει, εκ παραδρομής στη δύναμη του αποσπάσματος και μια ανύπαρκτη ελληνική ορειβατική πυροβολαρχία. Όταν ανακαλύπτουν το λάθος τους προσπαθούν διακριτικά να το διορθώσουν τοποθετώντας στη θέση της ένα γαλλικό ουλαμό ορεινού πυροβολικού.

[3]Π. ΦΩΣΤΙΝΗΣ Ο Ελληνικός Στρατός στη Ρωσσία Χίος 1956 σελ 147-148

[4] Δνείπερος: Ο τρίτος μεγαλύτερος ποταμός στην Ευρώπη μετά το Βόλγα και το Δούναβη

[5] Π ΦΩΣΤΙΝΗΣ Ο Ελληνικός Στρατός στη Ρωσσία Χίος 1956 σελ 149 .
[6] Οργανικό τμήμα της πυροβολαρχίας ή της ίλης. Αποτελείται από δύο στοιχεία (πυροβόλα ) στην περίπτωση της πυροβολαρχίας και από δύο Ομάδες μάχης στην περίπτωση της ίλης. Δύο ουλαμοί σχηματίζουν μια πυροβολαρχία βολής .Τέσσερεις σχηματίζουν μία ίλη.
[7] Πρόκειται για τον τρίτο Λόχο του Τάγματος (Λοχαγός Θελόπουλος Γεώργιος ) την 1η Πολυβολαρχία (Υπολοχαγός Σπανόπουλος ), τον γαλλικό λόχο Άλιξ και δύο γαλλικά πυροβόλα των 6,5 υπό την διοίκηση του Υπολοχαγού Favas . Νοτιοδυτικά του Φρουρίου εγκαθίσταται αναρρωτήριο και σταθμός επιδέσεως ενώ 400 μέτρα βορειοδυτικά του φρουρίου μια αποθήκη διασκευάζεται σε παρατηρητήριο.

[8] Σύμφωνα με τους μπολσεβίκους οι Έλληνες αξιωματικοί δεν όπλισαν τα χέρια των ελλήνων της Χερσώνας από φόβο μήπως τελικά τα στρέψουν εναντίον τους.

(Επιστροφή)

              

ΠΕΤΡΟΣ ΚΑΡΑΚΑΣΣΩΝΗΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΙΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑΝ ΚΑΙ ΚΡΙΜΑΙΑΝ ΥΠΕΡΠΟΝΤΙΟΥ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ ΤΩ 1919

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'

ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ

Τα κύρια αίτια της εις Ουκρανίαν και Κριμαίαν διε­ξαχθείσης υπό των Ελλήνων και των Γάλλων μετά τινων άλλων συμμάχων εκστρατείας, ήτις έσχε μεν ως αποτέλε­σμα τον θάνατον εκατοντάδων τινών ηρωικών τέκνων της Ελλάδος ανά τας αχανείς Ρωσικάς στέππας, ανέκοψεν όμως την ακατάσχεστον προς Δυσμάς προέλασιν των ορ­δών των Μπολσεβίκων και απεσόβησε τον εξ αυτής κίνδυνον της Ευρώπης και του Ευρωπαϊκού πολιτισμού, συνο­ψίζονται εις τα ακόλουθα.

Είναι γνωστά τα γεγονότα, τα οποία προεκάλεσαν εν Ρωσία την αγρίαν και αιματηράν επανάστασιν του 1917 και την ανατροπήν ου μόνον του αιωνοβίου θρόνου των Ρωμανώφ, αλλά και αυτού του αστικού καθεστώτος, ως και την εγκαθίδρυσιν νέου τύπου πολιτεύματος, του κομμουνιστικού. 

Αι δυνάμεις της Τριπλής συνεννοήσεως (Αντάντ) προ του Μεγάλου πολέμου και μετά την λήξιν αυτού παρακολουθούσαι μετά προσοχής τα εν Ρωσία επαναστατικά γεγονότα, τα οποία κατέληξαν εις την επικράτησιν των Μπολσεβίκων, και αναλογιζόμεναι τους κινδύνους, ους θα διέτρεχον αι αστικαί χώραι της Ευρώπης, αι τε ηττημέναι νικήτριαι, αν αι ανατρεπτικαί αρχαί του κομμουνισμού μετεδίδοντο και εκτός της Ρωσίας, μάλιστα δε εις την Γερμανίαν, ένθα είχεν ήδη εκραγή το κίνημα των Σπαρτακιστών, κατ' αρχάς είχον αποφασίσει τον σχηματισμόν απομονωτικής ζώνης κατά μήκος των Ευρωπαϊκών συνόρων της Ρωσίας από της Βαλτικής θαλάσσης μέχρι του Ευξείνου πόντου, ίνα ούτως απομονουμένη η Ρωσία λύση δια των ιδίων αυτής δυνάμεων το πρόβλημα της επικρατήσεως ή μη του μπολσεβικισμού. Η εκτέλεσις όμως της αποφάσεως ταύτης ευθύς εξ αρχής προσέκοψεν εις την αντίδρασιν των κυβερνώντων τότε την Γαλλίαν, διότι ούτοι αφ' ενός μεν παραπειθόμενοι υπό των εις Παρισίους καταφυγόντων Ρώσων ευγενών, διαβεβαιούντων ότι μεγίστη μερίς του Ρωσικού λαού διέκειτο δυσμενώς προς το νέον πολίτευμα, αφ' ετέρου δε πιεζόμενοι υπό των Γάλλων κεφαλαιούχων, οίτινες τεραστίως εζημιοΰντο εκ της υπό των Μπολσεβίκων αθετήσεως πάντων των χρεών, των συνομολογηθέντων υπό των κατά καιρούς τσαρικών κυβερνήσεων, απέστεργον πάσαν διακοπήν των μετά της Ρωσίας υφι­σταμένων φιλικών σχέσεων. Επηκολοΰθησαν μακραί συ­σκέψεις και συζητήσεις, εξ ων εκάμφθη επι τέλους η αντίδρασις της Γαλλικής κυβερνήσεως, πεισθείσης περι της ανάγκης δραστηρίου ενεργείας προς πρόληψιν μεγαλυτέρων δεινών. Ούτως απεφασίσθη η άμεσος στρατιωτική επέμβασις και ανετέθη εις τον στρατηγόν Βerthelot η μελέτη και η εκπόνησις του σχεδίου των επιχειρήσεων. Ούτος υπέ­δειξε την σΰστασιν τεσσάρων συμμαχικών στρατιών, αίτινες εισβάλλουσαι ταυτοχρόνως εκ τεσσάρων διαφόρων ση­μείων εις το εσωτερικόν της Ρωσίας και καταλαμβάνουσαι τας κυριωτέρας αιδηροδρομικάς αρτηρίας και τα σπουδαιό­τερα εμπορικά και βιομηχανικά κέντρα της χώρας θα παρέλυον πάσαν των Μπολσεβίκων στρατιωτικήν κατ' αυτών ενέργειαν. Το λαμπρόν όμως τούτο πολεμικόν σχέδιον απε­δείχθη εκ των πραγμάτων ανεφάρμοστον, διότι η μεν Ρου­μανία και η Πολωνία, απασχολοΰσαι εισέτι το μεγαλΰτερον μέρος του στρατού αυτών προς προστασίαν και διευθέτησιν των προς την Ουγγαρίαν και την Γερμανίαν συνόρων των, δεν ηδύναντο να διαθέσωσι σοβαράς στρατιω­τικάς δυνάμεις, η δε Γαλλία και αυτή το μεν εκ της τότε διενεργουμένης αποστρατεΰσεως του στρατού αυτής, το δε εκ της απροθυμίας, ην εδείκνυον οι υπό τα όπλα διατελούν­τες οπλίταί της, όπως πολεμήσωσι μακράν των συνόρων της πατρίδος των, μόλις ηδΰνατο να διαθέση τον αναγκαιούντα εις στρατεύματα πυρήνα προς συγκρότησιν και οργάνωσιν στρατού εκ Ρώσων εθελοντών. Εν τούτοις παρά πάσας τας δυσχερείας ταύτας η Γαλλία υπολογίζουσα αφ' ενός μεν επι των εις την μεσημβρινήν Ρωσίαν καταφυγόντων αντιμπολσεβικικών στοιχείων, ήτοι του εθελοντικού στρα­τού του Κολτσάκ και Ντενίκιν, ον ηδΰνατο να ενίσχυση δι' αξιωματικών και υλικού πολέμου, αφ' ετέρου δε επι του στόλου αυτής, δι' ου θα κατελάμβανε πάντας τους Ρωσικούς λιμένας του Ευξείνου πόντου και διά μικρών αποσπασμάτων θα ηδύνατο να συγκροτήση εν αυτοίς τους Ρώσους εθελοντάς εις στρατιωτικά σώματα, και τέλος επί των ακμαίων εισέτι στρατιωτικών δυνάμεων της Ελλάδος, ήτις προθύμως απεδέχθη να ενισχύση δι' ενός σώματος στρατού την συμμαχικήν προσπάθειαν, απεφάσισε την εις Ουκρανίαν κατά των Μπολσεβίκων εκστρατείαν.
Η απόφασις αύτη ετάραξε τους τε Μπολσεβίκους και τους Ουκρανούς, διότι οι μεν ενόμιζον ότι σκοπός της εκ­στρατείας ταύτης ήτο η συγκρότησις των εν Ρωσία αλλο­φύλων λαών εις ανεξάρτητα κράτη, οι δε ότι επρόκειτο περί ανασυστάσεως της παλαιάς Ρωσικής αυτοκρατορίας υπό μορφών νέας μεγάλης Ρωσίας. Ούτω δε και οι μεν και οι δε εξ αρχής διετέθησαν δυσμενώς εναντίον των κατά της Ουκρανίας επερχομένων συμμαχικών στρατευμάτων, άτινα ένεκα των λόγων τούτων έμελλον να δράσωσιν εντός περιβάλλοντος ήκιστα μεν φιλικού προς αυτά, πολλαχώς δε βοηθούντος και υποστηρίζοντος τους Μπολσεβίκους.

ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ Α' Σ. ΣΤΡΑΤΟΥ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΝ

Μετά τας διαπραγματεύσεις, αίτινες εγένοντο εν Παρισίοις κατά τον Νοέμβριον του 1918 μεταξύ των συμμάχων και της Ελλάδος, και τας κατηγορηματικάς δηλώσεις του τότε πρωθυπουργού της Γαλλίας Κλεμανσώ και του υπουρ­γού των εξωτερικών Πισόν προς τον εν Παρισίοις πρεσβευτήν της Ελλάδος Ρωμάνον Α. ότι «η Γαλλία θα αναλάβη την πρωτοβουλίαν προς εδαφικήν επέκτασιν της Ελλάδος εις την Θράκην και ότι εκθύμως θα υποστηρίξει πάσαν υπέρ της Ελλάδος λύσιν του ζητήμα­τος της Σμύρνης, τιθεμένου έπι του τάπητος υπό της Αγγλίας ή υπό της Αμερικής, εάν η Ελλάς ήθελε συμμε­τάσχει εις την εκστρατείαν συνεισφέρουσα το αναλογούν αυτή μέρος της θυσίας δια της αποστολής εις Ουκρανίαν ενός σώματος στρατού», ο εν Λονδίνω τότε ευρι­σκόμένος πρωθυπουργός της Ελλάδος Έλ. Βενιζέλος εις μεν τον εν Παρισίοις πρεσβευτήν Ρωμάνον ετηλεγράφησεν επί λέξει τα εξής· «Παρακαλώ δηλώσατε πρωθυπουργώ και υπουργώ εξωτερικών ότι ο Ελληνικός στρατός είναι εις την διάθεσίν των και δύναται να χρησιμοποιηθή δια κοινόν αγώνα πανταχού, όπου η αποστολή του ήθελε κριθή αναγκαία», εις δε το εν Αθήναις υπουργείον των Στρατιωτικών ανέθηκε την εκτέλεσιν της αποφάσεως δια την αποστολήν ενός σώματος στρατού εις Ούκρανίαν. Ως τοιούτον δε ωρίσθη το ολιγώτερον δοκιμασθέν κατά τας επιχειρήσεις του Μακεδονικού μετώπου Α' Σώμα Στρά­του, όπερ αμέσως ήρχισε συμπληρούμενον και οργανούμενον δια την εκπλήρωσιν της νέας αυτού αποστολής. 

ΚΡΙΣΙΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ 

Η συμμετοχή της Ελλάδος εις την κατά της Ρωσίας εκστρατείαν των συμμάχων εσχολιάσθη ποικιλοτρόπως υπό των Ελλήνων και εκρίθη αναλόγως των επικρατουσών τότε διαφόρων πολιτικών αντιλήψεων. Ούτω τινές μεν εφαντάζοντο ότι θα ανασυνίστατο το τσαρικόν καθε­στώς και θα ανέζη ο Πανσλαβισμός προς μεγάλην βλάβην του Ελληνισμού, τινές δε παρέβαλλον την εκστρατεί­αν ταύτην προς την ιστορικήν εκστρατείαν του Μεγά­λου Ναπολέοντος κατά της Μόσχας και .δικαίως προέβλεπον ούτοι άφευκτον την αποτυχίαν αυτής και άλλοι, επειδή είχεν επισπευσθή η αναχώρησις της II μεραρχίας, ήτις προηγήθη κατά πολύ της υπολοίπου δυνάμεως του Α' Σώματος Στρατού και απεβιβάσθη πρώτη εις την Οδησσόν, υπεστήριζαν ότι η μεραρχία αύτη απεστάλη επίτηδες υπό της Ελληνικής Κυβερνήσεως, ίνα ενταφιασθή εις τας απεράντους πεδιάδας της Ρωσίας, διότι κατά τα Νοεμβριανά του 1916 είχε προβάλει ένοπλον αντίστασιν και απέκρουσε τα αποβατικά σώματα των συμμάχων, τα αποπειραθέντα να καταλάβωσι βία τας Αθήνας. Τοιαύτα και άλλα παρόμοια ελέγοντο και εγράφοντο τότε εν Ελλάδι, ενώ το μόνον  αληθές και βέβαιον ήτο ότι οι σύμμαχοι επεθύμουν ειλικρινώς, όπως βοηθούντες τα υγιά στοιχεία της Ρωσίας απαλλάξωσιν αυτήν  από της τρομοκρατικής διοικήσεως των Μπολσεβίκων, προστατεύσωσι δε τα γειτονικά και  φιλικώς προς την Αντάντ διακείμενα κράτη και εξασφαλίσωσι τα γενικά συμμαχικά συμφέροντα. Δια την Ελλάδα όμως το γεγονός τούτο ενείχε μεγίστην σημασίαν, διότι  διά της συμμετοχής του Ελληνικού στρατού εις την συμμαχικήν εκστρατείαν ηνοίγετο η οδός, η άγουσα εις την Μικράν Ασίαν προς πραγματοποίησιν  των προαιώνιων πόθων και ονείρων σύμπαντος του Ελληνισμού.

Ταύτα συλλήβδην υπήρξαν τα γενικώτερα και μερικώτερα αίτια της εις Ρωσσίαν εκστρατείας, ης τα δραματικά γεγονότα επιχειρούντες να ιστορήσωμεν προτάσσομεν εν είδει εισαγωγής τα κατά την παρασκευήν και αναχώρησιν του Α' Σώματος Στράτου.

ΔIOΙΚΗΣΙΣ    ΣΩΜΑΤΟΣ ΣΤΡΑΤΟΥ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΑi ΔΙΑΤΑΓΑI ΚΑΙ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑI

Μετά τo πέρας των εν Παρισίοις διαπραγματεύσεων με­ταξύ της Ελλάδος και των συμμάχων η διοίκησις του δια την  υπερπόντιον  εκστρατείαν  ορισθέντος  Α' ΣΣ ανετέθη εις τον ένδοξον στρατηγόν Νίδερ Κ., επί τούτω δε το Γενικόν στρατηγείον εξέδωκε την εξής διαταγήν.

«Αριθ. 2477—226/8990.

Εκ του Γενικού Στρατηγείου—Επείγον—Εμπιστευτικόν.

Προς τα Α'ΣΣ-Β'ΣΣ—ΣΣΕΑ—I Μεραρχίαν.

Συμφώνως  τηλεγραφική διαταγή Υπουργείου Στρα­τιωτικών υπ' αριθ. 17082 την διοίκησιν του Α'ΣΣ ανα­λαμβάνει ο υποστράτηγος Νίδερ  αντί του αντιστρατήγου Ιωάννου,   αναλαμβάνοντος διοίκησιν ανασυγκροτουμένου πέμπτου Σώματος  Στράτου στοπ. Διοίκησιν Β'ΣΣ ανα­λαμβάνει αντιστράτηγος Ζυμβρακάκης, αντιστράτηγου Μηλιώτου αναλαμβάνοντος διοίκησιν   ΣΣΕΑ στοπ. Παρα­καλώ διατάξατε εκτέλεσιν αυτής το ταχύτερον αναφέροντες μοι αμέσως ανάληψιν νέων διοικήσεων.

Αρχηγός στρατού

Λ. Παρασκευόπουλος.»

 Εις εκτέλεσιν της ανωτέρω διαταγής ο στ)γός Νίδερ παραδώσας προσωρινώς την διοίκησιν της εν Δράμα I μεραρ­χίας του εις τον συν]χην Καϊμπαλήν εξέδωκε προ της ανα­χωρήσεως του την εξής αποχαιρετιστήριον  διαταγήν.

Α' Σώμα Στράτου. Ιη Μεραρχία.

Αριθ. 662.

Δράμα τη 2α Δεκεμβρίου 1918.

Γενική Διαταγή.

Προς άπαντα τα σώματα και σχηματισμούς.

Κληθείς ν' αναλάβω  την διοίκησιν του   Α' Σώματος  Στράτου συνεπεία  διαταγής του υπουργείου Στρατιωτικών κοινοποιηθείσης δια της υπ αριθ.226/90— 19- 11-18 ομοίας του Γενικού Στρατηγείου  εκφράζω τας θερμοτάτας ευχαριστίας μου προς πάντας τους αξιωματικούς, υπαξιω­ματικούς και στρατιώτας της Ιης Μεραρχίας δια τον επιδειχθέντα παρ^' αυτών ζήλον και την πλήρη άφοσίωσιν προς την Πατρίδα και το καθήκον καθ^' όλον το διάστημα, καθ^' ο ηυτύχησα να τους διοικώ.

Βεβαιώ μετά συγκινήσεως ότι θ' αναμιμνήσκωμαι της χρονικής περιόδου, καθ' ην διηύθυνα την θαυμαστήν Ιην Μεραρχίαν, τρέφω δε ακράδαντον την πεποίθησιν ότι η Ιη Μεραρχία θα είναι πάντοτε το υπόδειγμα της τάξεως, του σεβασμού προς την έννομον τάξιν, της σιδηράς πειθαρχίας, της προς την Πατρίδα και το καθήκον αφοσιώσεως και της αμοιβαίας αγάπης και εκτιμήσεως μεταξύ διοικούντων και διοικούμενων.

Κ. Ξ. Νίδερ»

ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΙΑΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ ΤΟΝ ΑΥΓΟΥΣΤΟ ΤΟΥ 1922- 1ον ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΠΕΖΙΚΟΥ

ΔΙΟΙΚΗΣH
Διοικητής : Αντ/ρχης Πεζικού Μαρούλης Οδυσσεύς.
ΣΤΑΘΜΟΙ ΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣ
Τσιβρίλ 5-8-22.
Περιοχή Καπακλάρ 18-8-22

Γιουρούκιοϊ 22-8-22.

Κασαμπά 25-8-22

Ναρλή Ντερέ 27-8-22.
Λεστέρν Νταγ  29-8-22.
Β.Δ. Αλάτσατα 31-8-22.
Τσεσμέ 1-9-22. 

Μυτιλήνη 3-9-22. 

ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ
I Τάγμα Ταγ/ρχης Γραβάνης Χαράλ.
ΙI Τάγμα Ταγ/ρχης Στεργιόπουλος Λεων.

ΙΙI Τάγμα Ταγ/ρχης Λάβδας Γεώργιος.

 

Επιστροφή στη ΙΙ Μεραρχία.

 

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΑ - 1

                                                       ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ
                           ΓΑΛΛΙΚΑ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑΤΑ ΣΕ ΟΔΗΣΣΟ ΚΑΙ ΚΡΙΜΑΙΑ

 «Όλα δικά μου» είπε ο χρυσός
«Όλα δικά μου» είπε το ατσάλι
« Όλα τα αγοράζω» είπε ο χρυσός
«Όλα τα νικώ » είπε το ατσάλι.
                                        Πούσκιν


Στις 5 /18 Δεκεμβρίου αποβιβάζεται στην Οδησσό[1]προερχόμενη από τη Θεσσαλονίκη, η 156η Γαλλική Μεραρχία του Στρατηγού Burius. O Petlura [2] ένας Ουκρανός Εθνικιστής ελέγχει ήδη τα ¾ της πόλης και ο Grishin-Almazov ένας τσαρικός αντί-μπολσεβίκος Στρατηγός το υπόλοιπο. Ανάμεσα σε δύο επίσημους μνηστήρες του θρόνου και διεκδικητές μιας εφήμερης εξουσίας στην απέραντη Ουκρανία ,οι Γερμανοί, οι χθεσινοί εχθροί, δεν μπορούν να καταλάβουν γιατί τώρα που τελείωσε ο πόλεμος , τώρα που όπως λένε έχασαν τον πόλεμο, οι χθεσινοί εχθροί τους εμποδίζουν να επιστρέψουν στην πατρίδα τους και τους κρατούν με την βία υπό τα όπλα[3]
Οργανικά αυτοδύναμοι ,με μονάδες που φτάνουν συχνά το μέγεθος Μεραρχιών , με δικό τους πυροβολικό πλήθος τεθωρακισμένων τραίνων ακόμα και αεροπορία εξακολουθούν να συμπεριφέρονται σαν στρατεύματα κατοχής, αυτή τη φορά στην υπηρεσία των νικητών. Η παρουσία τους κρίνεται απαραίτητη για να διασφαλιστούν οι ισορροπίες και να διατηρηθεί η τάξη σε μια χώρα που ζει τη φρίκη του εμφυλίου πολέμου. Στις αρχές του 1919 , δύο μήνες μετά τον τερματισμό του πολέμου,ο Γερμανικός στρατός που σταθμεύει στην Ουκρανία διαθέτει ακόμη δύναμη 500 χιλιάδων ανδρών.
Η στρατιωτική παρουσία των Γάλλων στην Οδησσό ξυπνά παλιές μνήμες και ευαίσθητες ισορροπίες ανατρέπονται . Τώρα με την άφιξη των Γάλλων στην Οδησσό τα πράγματα φαίνεται να αποκτούν καινούργια δυναμική .Οι Γερμανοί που φοβούνται ότι ο διαμελισμός της Πατρίδας τους είναι μέσα στις προτεραιότητες των γαλλικών προθέσεων , έχουν ένα παραπάνω λόγο να μην επιθυμούν συνεργασία μαζί τους.......
Οι μυστικές διαπραγματεύσεις με τους Μπολσεβίκους βρίσκονται σε καλό σημείο . Έχουν δηλώσει τη πρόθεσή τους να πάρουν το δρόμο της επιστροφής για τη Πατρίδα και οι Μπολσεβίκοι προκειμένου να τους ξεφορτωθούν, τους υπόσχονται όλα όσα θέλουν να ακούσουν.
Οι Γάλλοι ζουν με την ψευδαίσθηση ότι διαθέτουν τον ισχυρότερο στρατό της Ευρώπης , ότι μπορούν να πετύχουν τα πάντα με τις ξιφολόγχες τους . Καθησυχάζουν όσους ανησυχούν για τη παρουσία τους στη Νότια Ρωσία.. Ο εχθρός δεν είναι ο ρωσικός λαός αλλά ο Μπολσεβικισμός. Από τη πρώτη στιγμή κάνουν ξεκάθαρες τις προθέσεις τους .

Ήλθομεν εις Ρωσίαν όπως αγωνισθώμεν κατά του Μπολσεβικισμού , θεωρούντες αυτόν ως νόσημα ουχί καθαρώς Ρωσσικόν αλλά διεθνές και ως εστίαν μολύσματος. Θα λάβωμεν αμέσως πάντα τα μέτρα προς πλήρη αποκατάστασιν της εννόμου τάξεως, συνεργαζόμενοι προς τούτο μετά των πλειοψηφούντων εν τη χώρα υγειών στοιχείων [4].

Η υπεροψία των Γάλλων , η αδυναμία τους να εκτιμήσουν σωστά τα πλεονεκτήματα που η πολυπληθής γερμανική παρουσία προσφέρει ιδιαίτερα στο τομέα της τάξεως δημιουργεί τα πρώτα μεγάλα προβλήματα. Ανόητες αντιπαραθέσεις ρίχνουν αλόγιστα λάδι στη φωτιά και οξύνουν τα πνεύματα. Χειρότερα ακόμη .Οι νικητές του πολέμου επιχειρούν να ταπεινώσουν  ακόμα περισσότερο έναν παλιό εχθρό που όμως από τις 11 Νοεμβρίου 1918,   αρνείται πεισματικά να παραδεχτεί ότι νικήθηκε στο πεδίο της μάχης.[5]. Επί πλέον οι Γάλλοι , άσχημα πληροφορημένοι για την εσωτερική κατάσταση και εξακολουθώντας να έχουν πλήρη άγνοια για πρόσωπα και συσχετισμούς δυνάμεων συνεχίζουν το χορό των καταστροφικών τραγικών και αψυχολόγητων λαθών[6]. Αντί να προσεγγίσουν τον Petlura που μετά την πτώση της φίλο-γερμανικής κυβέρνησης του Scoropadsky[7] (Σκοροπάτσκυ) εκφράζει τις προσδοκίες μιας ευρύτατης λαϊκής βάσης στρέφουν τις ελπίδες τους στις χρυσές επωμίδες του G. N. Grishin-Almazov που αυτοσυστήνεται σαν τοποτηρητής του Ντενίκιν. Με τις μεθοδεύσεις τους αυτές αντί να συσπειρώσουν διαιρούν . Τόσο ο Petlura όσο και ο Almazov είναι το ίδιο αντί-μπολσεβίκοι όσο και αντισημίτες. Η βασική διαφορά είναι ότι ο Πρώτος επιθυμεί μια πατρίδα ανεξάρτητη ,ο δεύτερος επιμένει να την θεωρεί τμήμα της Αυτοκρατορίας. Ο πρωταρχικός στόχος παραμένει κοινός: η συγκράτηση των μπολσεβίκων μακριά από την γόνιμη και πλούσια γη της Ουκρανίας . Αυτό το ουσιαστικά κοινό μέτωπο υπονομεύεται για χάρη μικροπολιτικών και έντονα οικονομικών σκοπιμοτήτων. Ο Petlura διατάζεται από τους Γάλλους να καταλείψει την πόλη σαν ανεπιθύμητος . Οι περισσότεροι από αυτούς που τον στήριζαν μέχρι τότε τον εγκαταλείπουν .Ένα από τα πρωτοπαλίκαρα του ο Νικηφόρος Γρηγόριεφ[8] τον κατηγορεί για ενδοτισμό απέναντι στους Γάλλους εισβολείς και αναζητά καλύτερη τύχη προσχωρώντας στο στρατόπεδο των μπολσεβίκων Αν και μόνος, απελπιστικά μόνος ο Petlura, ο Ουκρανός εθνικιστής δεν αποθαρρύνεται . Παρά την δεδηλωμένη και παγιωμένη εχθρότητα των Γάλλων ως προς το άτομό του διστάζει παρ΄ όλα αυτά να στραφεί εναντίον τους. Εξακολουθεί να πιστεύει ότι ο βασικός εχθρός είναι οι Μπολσεβίκοι και από τις 16 Ιανουαρίου βρίσκεται και επίσημα σε πόλεμο εναντίον τους.[9].
Στις 7/20 Δεκεμβρίου, τυπικά τουλάχιστον, ο έλεγχος της Οδησσού περνά στα χέρια των λεγόμενων Τσαρικών. Οι Γάλλοι επεμβατιστές δεν έχουν ακόμα κατανοήσει την πραγματική σημασία της πολιτικής και πολιτειακής μεταβολής που έχει συντελεστεί και φυσικά αγνοούν παντελώς τα βαθύτερα αίτια που την έχουν προκαλέσει. Το ίδιο και οι Ρώσοι αντιμπολσεβίκοι . Το μόνο που επιθυμούν είναι να προασπίσουν τα ταξικά τους συμφέροντα που κινδυνεύουν. Γι αυτούς η επιστροφή στην ομαλότητα είναι απλά θέμα χρόνου. Μακριά από όσα διαδραματίζονται σε Πετρούπολη και Μόσχα και με την πλασματική αίσθηση της υπεροχής τους αγνοούν περιφρονητικά θεμελιώδεις αρχές της προπαγάνδας και επιχειρούν να πείσουν για το δικό τους δίκαιο με τον τρόμο και την βία.

Η Οδησσός αποτέλεσε προγεφύρωμα επίθεσης και πόλο συγκέντρωσης εχθρικών στρατιωτικών δυνάμεων. Εκτός από αυτές τις ιδιαιτερότητες , η Οδησσός, όχι μόνο ήταν το βασικό λιμάνι στη Μαύρης θάλασσα , το οικονομικό παράθυρο της Ρωσίας στο Νότο , αλλά και είχε και πληθυσμό 600.000 κατοίκους και διατηρούσε την τρίτη θέση μεταξύ των πόλεων της Σοβιετικής Ρωσίας, δηλαδή , ύστερα από την Πετρούπολη και τη Μόσχα. Η Οδησσός επίσης, διαθέτει τις θαλάσσιες αρτηρίες, είναι συγκοινωνιακός κόμβος . Έτσι, η θέση της πόλης προσδιόρισε τη βαρύτητά της στα επιθετικά σχέδια των ξένων επεμβασιών. Η Οδησσός αποτέλεσε βάση εκκίνησης και επίθεσης των στρατευμάτων της Αντάντ στην ενδοχώρα της Ρωσίας . Από την πόλη αυτή ξεκίνησε ο ελληνογαλλικός στρατός για την κατάληψη των σοβιετικών εδαφών στα βορειοδυτικά της Οδησσού -Μπερεζόφκα-Σέρμπκα και νοτιοανατολικά της Χερσώνας, του Νικολάγιεφ .Επίσης ένα άλλο πλεονέκτημα της Οδησσού , για την εφαρμογή των κατακτητικών σχεδίων τους , ήταν ότι η πόλη βρισκόταν σε κοντινή απόσταση από τη Ρουμανία , το ρουμανικό στρατό . Έχοντας τέτοια σημασία για τα αρπακτικά σχέδιά τους, στις 27 Νοεμβρίου του 1918 τα συμμαχικά πολεμικά πλοία , ύστερα από την κατάληψη των σοβιετικών παραθαλάσσιων πόλεων -λιμανιών στο ανατολικό μέρος της Μαύρης θάλασσας, εμφανίστηκαν στο λιμάνι της Οδησσού.[10]

Από την πρώτη ημέρα της παρουσίας της στην Οδησσό, η Μεραρχία του Burius είναι υποχρεωμένη να αντιμετωπίσει ένα ακόμη πρόβλημα. Από την Συμφερούπολη οι κραυγές αγωνίας της Κυβέρνηση της Κριμαίας πληθαίνουν . Πρωθυπουργός από τις 15 Νοεμβρίου[11] ο Solomon Samoilovych Krym [12] παραπονείται ότι η έννομη τάξη στην Κριμαία βρίσκεται σε κίνδυνο και ζητά από τους Γάλλους να προστατέψουν με τις ξιφολόγχες ένα καθεστώς έτοιμο να καταρρεύσει από τα πρώτα του βήματα. Το αίτημα εκ πρώτης όψεως φαίνεται λογικό. Η Κριμαία έχει μεγάλη στρατηγική σημασία στην Μαύρη θάλασσα και το σημαντικότερο λόγω της θέσεως της μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της με μικρές σχετικά δυνάμεις.
Στην πραγματικότητα όμως τόσο ο Πρωθυπουργός όσο και ο ομόθρησκος του Υπουργός των Εξωτερικών νοιώθουν την ανάγκη να προστατευθούν όχι τόσο από τους μπολσεβίκους που πρακτικά είναι ανύπαρκτοι στην περιοχή , όσο από τους αντεπαναστάτες οι οποίοι ανταγωνίζονται τους «κόκκινους» σε αντισημιτικά συναισθήματα και είναι πολυπληθέστεροι .
Αυτός είναι ο λόγος που εμποδίζει κάθε σοβαρή προσπάθεια για να οργανωθεί ισχυρός τακτικός στρατός στη Κριμαία και ασφαλώς δίνει πειστική απάντηση στην απορία του Βακά όταν γράφει.

Το 1854 οι Αγγλογάλλοι εξέλεξαν την Κριμαικήν χερσόνησον ως βάσιν της γενομένης τότε κατά της Ρωσίας εκστρατείας των. Η εκλογή ήτο εξαιρετικά επιτυχής, ώστε μόλις κατελήφθη η Σεβαστούπολις και πριν γίνουν κύριοι ολοκλήρου της Κριμαίας οι Αγγλογάλλοι, οι Ρώσοι ανεγνώριζαν την ήτταν των. Δεν γνωρίζομεν ακριβώς διατί το 1918 οι σύμμαχοι δεν ηκολούθησαν την τόσον επιτυχή τακτικήν του 1854 και επροτίμησαν τον δρόμον της Οδησσού[13].

Η ανάγκη να στηριχθεί μια όχι και τόσο λαοπρόβλητη κυβέρνηση οδηγεί σε βιαστικές αποφάσεις. Πριν συμπληρωθεί μια εβδομάδα ,από την άφιξη των Γάλλων στην Οδησσό , στις 13/26 Δεκεμβρίου, τμήματα της ήδη αναιμικής 156ης Γαλλικής Μεραρχίας αποβιβάζονται στη Σεβαστούπολη[14] στη σκιά των κανονιών του συμμαχικού στόλου . Ανάμεσά στα συμμαχικά πλοία που χαιρετίζουν την άφιξη των γαλλικών ενισχύσεων ξεχωρίζει το ελληνικό αντιτορπιλικό «Πάνθηρ[15]».
Δεν είναι η πρώτη φορά που οι Γάλλοι στρατιώτες πατούν το πόδι τους στην Κριμαία. Η 26η Δεκεμβρίου 1919 όμως δεν θυμίζει σε τίποτα την όχι και τόσο μακρινή 14η Σεπτεμβρίου 1854 . Τότε η Γαλλική Κυβέρνηση έστελνε τον Bαρώνο Βαζανκούρ με εντολή να καταγράψει για την αιωνιότητα τον ηρωισμό του Γάλλου Στρατιώτη[16].
Τώρα το γαλλικό κοινοβούλιο έστελνε τους εκπροσώπους του με εντολή να προλάβουν τυχόν ανεπιθύμητες παρενέργειες μιας εκστρατείας που από την πρώτη στιγμή δίχαζε το Έθνος.
Τότε ο Στρατάρχης Αρχιδιοικητής Α Δε Σαιντ Αρνό καλωσόριζε τους Γάλλους στρατιώτες με λόγια περήφανα .
-Στρατιώτες! Την στιγμή αυτή  κατά την οποία υψώνετε τις σημαίες σας πάνω στη γη της Κριμαίας είσαστε η ελπίδα της Γαλλίας  ΄ μέσα σε λίγες ημέρες θα είσαστε και το καύχημά της. Ζήτω ο Αυτοκράτωρ.
Τώρα τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά. .Οι πολιτικοί αντίπαλοι του Georges Clemenceau προτρέπουν απερίφραστα .
«Είναι καθήκον κάθε Γάλλου στρατιώτη να προτιμήσει να λιποταχτήσει και να αρνηθεί να υπακούσει στους αρχηγούς του, παρά να πολεμήσει στη Ρωσία».
Η αποδυνάμωση της Γαλλικής Μεραρχίας δημιουργεί στην Οδησσό αναπόφευκτες εντάσεις .Ο Burius αντιλαμβάνεται επιτέλους ότι έχει πάψει να ελέγχει στρατιωτικά την Οδησσό και σε μια προσπάθεια να αποφύγει τα χειρότερα, πολλαπλασιάζει τις αγωνιώδεις εκκλήσεις του για ζητά την άμεση αποστολή ενισχύσεων. Η 30η Μεραρχία του Στρατηγού Nerel που στάθμευε στο Βουκουρέστι καλείται εσπευσμένα να ενισχύσει τη Γαλλική παρουσία στο μεγάλο αυτό λιμάνι της Νότιας Ρωσίας.
Από μόνη της η 30η Μεραρχία δεν είναι αρκετή. Χρειάζονται επειγόντως επιπλέον δυνάμεις και οι Γάλλοι πιέζουν τους Έλληνες κάνουν έκκληση στους συμμάχους τους να επιταχύνουν τις διαδικασίες για τη μεταφορά των ενισχύσεων..

Υποσημειώσεις Πρώτου Κεφαλαίου. 1] Η Οδησσός ήταν η Τρίτη κατά σειρά μεγαλύτερη πόλη της Ρωσίας μετά την Αγία Πετρούπολη και τη Μόσχα . Από την ίδρυσή της το ελληνικό στοιχείο είχε μια έντονη κοινωνική και οικονομική παρουσία. Η 156η Γαλλική Μεραρχία βρισκόταν στην Ελλάδα και αναχώρησε από τη Θεσσαλονίκη στις 12 Δεκεμβρίου (ν.η)
[2] Symon Petlura (1879-1926) Ουκρανός συγγραφέας δημοσιογράφος και πολιτικός .Εθνικιστής ,οραματιστής μιας ανεξάρτητης Ουκρανίας πολέμησε κατά την διάρκεια του εμφυλίου εναντίον λευκών και κόκκινων . Με την επικράτηση των Μπολσεβίκων εγκατέλειψε την χώρα . Δολοφονήθηκε στο Παρίσι από εβραίο αντιφρονούντα.
[3] Σύμφωνα με το δωδέκατο άρθρο της συνθήκης της ανακωχής που η Γερμανία υπέγραψε στις 11/11/18 ανέλαβε την υποχρέωση να διατηρήσει υπό τα όπλα τις δυνάμεις της σε Βαλτική και Ουκρανία για όσο χρονικό διάστημα οι κυβερνήσεις της Ανταντ και των ΗΠΑ θα έκριναν απαραίτητο
[4] Νίδερ Εκστρατεία εις Ουκρανίαν Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαίδεια Τόμος Α σελ93
[5] Εν τη πράξει, η αποχώρησις των Γερμανικών στρατευμάτων από την Νότιον Ρωσίαν, υπήρξε σφάλμα εκ μέρους των Συμμάχων , διότι αφήρεσε το υπάρχον μοναδικόν ισχυρόν και υγιές στοιχείον όπερ εξησφάλιζε την τάξιν και την ζωήν των 30 εκατομμυρίων κατοίκων της περιοχής…Πράγματι , μόλις έπαυσεν ο Γερμανικός έλεγχος εξέσπασεν η λαική οργή , στρεφομένη κυρίως κατά των γαιοκτημόνων…. (ΓΕΣ /ΔΙΣ Το ελληνικόν εκστρατευτικόν σώμα εις Μεσημβρινήν Ρωσίαν σελ 23)
[6] H επιλογή του Berthelot δεν είναι από τις πλέον ευτυχείς και χρησιμερύει απλά να ψαλιδίσει τα φτερά του Ανώτατου Διοικητή των συμμαχικών δυνάμεων στην Ανατολική Ευρώπη d' Esperey προς τον οποίο ο Γάλλος Πρωθυπουργός έτρεφε αντιπάθεια. Έχοντας το δικαίωμα να απευθύνεται στο Fosh και στον Κλεμανσώ παρακάμπτωντας την ιεραρχία, ο Berthelot είναι αισιόδοξος. , σε αντίθεση με τον d' Esperey Ντ Εσπεραί που δίκαια αγωνιά για το δύσκολο εγκλιματισμό των αποικιακών στρατευμάτων και ιδιαίτερα των Σενεγαλέζων στο βαρύ ρωσικό κλίμα. . Πολύ σύντομα ο Berthelot ανακαλύπτει ότι το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο από ότι αρχικά είχε υποθέσει. Από τις 12 Μεραρχίες που του έχουν υποσχεθεί φτάνουν μόλις 3 και αυτές παρουσιάζουν σοβαρότατες ελλείψεις σε άνδρες και υλικό. Στη διάσκεψη του Ιασίου (16 Νοεμβρίου -6 Δεκεμβρίου τα εκ διαμέτρου συμφέροντα δημιουργούν ανυπέρβλητα εμπόδια. Οι Ρώσοι επιθυμούν να ξαναφέρουν τα πράγματα στη προηγούμενη κατάσταση και αρνούνται κάθε ιδέα για ακρωτηριασμό της χώρας τους όπως επιθυμούν Πολωνοί και Ρουμάνοι. Οι Γάλλοι δεν κάνουν οικονομία στις υποσχέσεις αλλά με τον τρόπο αυτό καθιστούν το πρόβλημα οξύτερο..
[7] Pavlo Skoropadsky (Ουκρανικά: Павло Скоропадський) Ουκρανός Πολιτικός .Γεννήθηκε στο Wiesbaden της Γερμανίας στις 3 Μαίου 1873 και πέθανε στις 26 Απριλίου 1945 στην Βαυαρία.
[8]Ο Nikifor Grigoriev (περισσότερο γνωστός σαν Ataman Grigoriev) γεννήθηκε στα 1885 στο χωριό Nychypir Servetnyk στην περιοχή της Χερσώνας.Κοζάκος αξιωματικός του Αυτοκρατορικού Στρατού στάθηκε πάντα ένας γενναίος στρατιώτης και για τη δράση του στο πεδίο της μάχης ανάμεσα στις άλλες τιμητικές διακρίσεις παρασημοφορήθηκε με το σταυρό του Αγίου Γεωργίου .Το ξέσπασμα του εμφυλίου τον βρήκε στην Ουκρανία..... Τον Απρίλιο του 1918 μετά την έξοδο της Ρωσίας από τον πόλεμο θεωρεί την πραξικοπηματική λύση που επιβάλουν οι Γερμανοί λύση ανάγκης και δέχεται να στηρίξει την κυβέρνηση του Hetman Pavlo Skoropadsky .Μετά την γερμανική συνθηκολόγηση και ήττα κρίνει ότι η κυβέρνηση Skoropadsky έχει ολοκληρώσει πλέον την αποστολή της και πρέπει να αντικατασταθεί. Για τον σκοπό αυτό συμμαχεί με τον Εθνικιστή Symon Petliura τον οποίο θεωρεί τον μόνο ικανό πολιτικό να διαχειριστεί την κρίση. Πιστεύει όπως και κάθε λογικός άνθρωπος ότι οι Γάλλοι θα επενδύσουν πολιτικά πάνω στην αγάπη και την αφοσίωση που οι Ουκρανοί τρέφουν για τον Εθνικιστή ηγέτη τους και όταν τελικά αντιλαμβάνεται ότι κάνουν το αντίθετο αρνείται κάθε συνεργασία μαζί τους και αποχωρεί . Η απόφασή του στις αρχές Φεβρουαρίου να ενώσει την τύχη του με εκείνη των μπολσεβίκων για να πολεμήσει τους ευρωπαίους εισβολείς τον οδηγεί στη Διοίκηση της 6ης Ουκρανικής Μεραρχίας . Τώρα ο βασικός του αντίπαλος πέρα από τον Ευρωπαίο στρατιώτη της επέμβασης είναι και ο εβραίος που προσπαθεί να επωφεληθεί της δυστυχίας του ρωσικού λαού. Τον πρώτο τον αντιμετωπίζει κάνοντας χρήση όλων εκείνων των κανόνων του σύχρονου ανταρτοπολέμου τους δε εβραίους με συνεχή πογκρομ. Ο Γρηγόριεφ και οι στρατιώτες του καταφέρνουν να απωθήσουν δυναμικά τον εχθρό από τα προπύργιά του στη Χερσώνα και το Νικολάγιεφ και καταφέρνει τελικά να μπει θριαμβευτής στην Οδησσό σχεδόν αναίμακτα. Περισσότερο η δόξα από τις στρατιωτικές επιτυχίες παρά οι αιματηρές αντισημιτικές εκδηλώσεις των ανδρών του δημιουργούν τις πρώτες ισχυρές αντιδράσεις φιλόδοξων Μπολσεβίκων Ο αντισημιτισμός είναι μια εύκολη κατηγορία και για τα πογκρόμ του Yelizavetgrad, του Cherkasy και της Kherson οι μαρτυρίες εβραίων και μη είναι αρκετές και αποκαλυπτικές. Για λόγους σκοπιμότητας τα εγκλήματα χρεώνονται στον Nikifor Grigoriev.Μετά την αποχώρηση των δυνάμεων της επέμβασης έρχεται η ώρα για να κλείσουν όλοι οι ανοικτοί λογαριασμοί. Με την κατηγορία του αντισημίτη και του αντεπαναστάτη ο Nikifor Grigoriev υφίσταται τα αλύπητα χτυπήματα των παλιών συντρόφων του ανάμεσα στους οποίους ο Voroshilov και ο Dybenko . Δεν είναι μόνο οι μπολσεβίκοι που ζητούν το κεφάλι του. Το ίδιο ζητά και ο Denikin που τον θεωρεί επικίνδυνο Μπολσεβίκο. . Για να σώσει την ζωή του ο Grigoriev ζητά καταφύγιο στην περιοχή που ελέγχει ο επαναστατικός στρατός της Ουκρανίας του Nestor Makhno . Ο Nestor Makhno (27 Οκτωβρίου 1899-25 Ιουλίου 1934) αναρχικός επαναστάτης που μέχρι τότε κρατούσε αποστάσεις από την μπολσεβικική επανάσταση προθυμοποιείται να του προσφέρει άσυλο. Ακόμη και σήμερα παραμένουν άγνωστες οι συνθήκες κάτω από τις οποίες ο Nestor Makhno αλλάζει συμπεριφορά και τελικά, στις 27 Ιουλίου δίνει εντολή να δολοφονηθεί αυτός στον οποίο είχε προσφέρει άσυλο και προστασία λίγες εβδομάδες πριν.
[9] Δεκέμβριος 1918-Δεκέμβριος 1919. Η δεύτερη περίοδος του Ουκρανό-σοβιετικού πολέμου αρχίζει με την πτώση της γερμανόφιλης Κυβέρνησης Skoropadsky κάτω από τις πιέσεις του Διευθυντηρίου της Εθνικής Ουκρανικής Δημοκρατίας. . Εκμεταλλευόμενοι τις περιστάσεις οι Μπολσεβίκοι σχηματίζουν με τη σειρά τους στις 20 Νοεμβρίου 1918 επαναστατική Κυβέρνηση και τον Δεκέμβριο κάνουν αισθητή τη στρατιωτική παρουσία τους στην Ουκρανία κάτω από την διοίκηση των Volodymyr Antonov-Ovsiienko, Στάλιν, και Volodymyr Zatonsky. Τον Δεκέμβριο του 1918 και τον Ιανουάριο του 1919 δυνάμεις των Μπολσεβίκων ενισχυμένες από Αταμάνους κατέλαβαν σχεδόν ολόκληρη τη λεγόμενη. αριστερή ουκρανική όχθη. Στις 5 Φεβρουαρίου η Ουκρανική Κυβέρνηση αναγκάζεται να εγκαταλείψει το Κίεβο.
[10] Κώστας Αυγητίδης Η στρατιωτική επέμβαση των καπιταλιστικών χωρών ενάντια στη Σοβιετική Ρωσία και η Ελλάδα σελ 158
[11] Η κυβέρνηση έπεσε στις 15 Απριλίου 1919.
[12] Solomon Samoilovych Krym ( 1867 Feodosia, Crimea - Paris 1936).Από τις πρώτες ενέργειες της Κυβέρνησης Krim ήταν να διεκδικήσει παράνομα την διαχείριση της τεράστιας Γραμματικοφείου περιουσίας .Μια μικρή ιδέα της περιουσίας δίνουν οι 18.195 «ντεσιετίνες» καλλιεργήσιμης γης , και οι 222 ντεσιετίνες δάσους όπου 1 «ντεσιετίνα» ισοδυναμεί με έκταση μεγαλύτερη των 10 στρεμμάτων.
[13] Βακκάς: Μεγάλη Ελλάς Ελευθέριος Βενιζέλος Πολεμικός Ηγέτης.σελ 285-6
[14]Πρόκειται για το 176ο Γαλλικό Σύνταγμα υπό τις διαταγές του του Συνταγματάρχη Ruillier που στη πράξη έρχεται να αντικαταστήσει τους 500 Royal Marines που είχαν αποβιβαστεί την 1 Δεκεμβρίου..
[15] Πάνθηρ ,Ανιχνευτικό αντιτορπιλικό του Ελληνικού ναυτικού. Ναυπηγήθηκε στα 1911 στην Αγγλία για λογαριασμό της Αργεντινής κυβερνήσεως. Αγοράστηκε τελικά( μαζί με τρία ακόμα αδέλφια του ) από την Ελλάδα και αντί για “Santiago” πήρε το όνομα Πάνθηρ .Το πλοίο παρελήφθη στο Παλέρμο από τον Πλοίαρχο Αθ. Ν. Μιαούλη κάτω από την διοίκηση του οποίου έλαβε μέρος στις ναυτικές επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων. Την εποχή του διχασμού υπηρέτησε κάτω από γαλλική σημαία και απεδόθη τελικά στην Ελληνική Κυβέρνηση μαζί με τα άλλα επιταγμένα πολεμικά σε άθλια κατάσταση Ο σημαιοφόρος του "Πάνθηρα" Α.Ζάγκας περιγράφει τη κατάσταση τους "εξωφρενική εκ τε της ακαθαρσίας και της κακής συντηρήσεως".Το "Πάνθηρ" προσέγγισε τη Σεβαστούπολη στις 26 Νοεμβρίου 1918 και χρησιμοποιήθηκε σαν πλοίο βάσης με σχεδόν μόνιμο ορμητήριο το λιμάνι της Σεβαστούπολης μέχρι 17 Φεβρουαρίου 1920..
[16] Το έργο του Βαζανκούρ με τίτλο Ιστορία του Κριμαϊκού πολέμου μεταφράσθηκε στην Ελληνική γλώσσα και εκδόθηκε το 1892 από τις εκδόσεις Τσαγγάρη. 

(Επιστροφή)

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΑ - 0

 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Why this animus of the Allies against thw Soviets?

Why not regard Russia as a vast laboratory experiment? someone

once asked an American banker. “Why not let these visionaries

try out their socialistic schemes? When their dream becomes

a nightmare when their Utopia collapses, you can point to it always
as an example of the horrible failure of Socialism.”

“Very good ,” was the reply, “but supposing it isn’t a failure?

Then where are we?”

Albert Rhys Williams Through The Russian Revolution

Και εάν οι Μπολσεβίκοι επετύγχανον να πραγματώσωσι την υποδούλωσιν της Ευρώπης , ν΄ ανάψωσιν επανάστασιν εις όλον τον Κόσμον , ν΄ανατρέψωσιν όλας τας Κυβερνήσεις, να εξαλείψωσιν όλα τα σύνορα, ουδεμία αμφιβολία ότι η γενική αύτη ανατροπή θα κατέληγε τελικώς εις το να εκμηδενίση όλους τους καρπούς της νίκης των συμμάχων της συνεννοήσεως, εις το να καταστήση την Γερμανίαν νικήτριαν, κυρίαρχον των πεπρωμένων όλου του κόσμου.Και αν ακόμη το εξωτερικόν πρόγραμμα των Μπολσεβίκων απετύγχανε , χάρις εις την ρώμην του Εθνικού αισθήματος των λαών της Δύσεως , και εις την ακμήν των συμμάχων στρατών , το "εσωτερικόν αυτών πρόγραμμα" κοινωνικόν και πολιτικόν , αυτό και μόνον, θα έπρεπε να τρομάξη τας Κυβερνήσεις της Συνεννοήσεως

                                                  Συνταγματάρχης Boucher Επιτελάρχης του Ντ Εσπεραί.

Στις 11 Νοεμβρίου 1918 , η Γερμανία αφού είδε τους συμμάχους της να βγαίνουν από τον πόλεμο ο ένας μετά τον άλλο, ομολογεί με τη σειρά της την αδυναμία της να συνεχίσει τον αγώνα και καταθέτει τα όπλα. Στο Παρίσι οι Νικητές νοιώθουν αρκετά δυνατοί για να διαφεντέψουν με τον τρόπο που αυτοί νομίζουν καλύτερο τις τύχες ενός κόσμου που δικαιωματικά τους ανήκει και ο οποίος απλώνεται αδύναμος και ανασφαλής μπροστά στα πόδια τους. Πάνω στα ερείπια πανίσχυρων άλλοτε Αυτοκρατοριών στα αχανή σύνορα της Ευρώπης με την Ασία, Άγγλοι και Γάλλοι κάνουν όνειρα και μεθοδεύουν λύσεις που έχουν σαν κύριο σκοπό τη διασφάλιση της ηγεμονικής τους παρουσίας στον απέραντο αυτό χώρο. [1]

Στα πλαίσια του σχεδιασμού αυτής της καινούριας τάξης των πραγμάτων η πρώην σύμμαχος Ρωσία οφείλει να πληρώσει βαρύ τίμημα. Η μπολσεβίκικη επανάσταση, ο τρόμος που φαίνεται να προκαλεί στον υπόλοιπο «δημοκρατικό και φιλελεύθερο» κόσμο το ενδεχόμενο της εξάπλωσής της μέσα στην ίδια την Ευρώπη διευκολύνουν αφάνταστα όλους όσους από καιρό σχεδιάζουν κυνικά τον διαμελισμό της Αυτοκρατορίας των Τσάρων [2] . Η ιδέα μιας καινούριας σταυροφορίας ,αυτή τη φορά εναντίον του μπολσεβικισμού δίνει στις σχεδιαζόμενες αθλιότητες μια επίφαση νομιμότητας. Σε απόγνωση η Κυβέρνηση του Λένιν δείχνει πρόθυμη να κάνει μεγαλύτερες παραχωρήσεις από εκείνες του Μπρεστ-Λιτόβσκ προκειμένου να σώσει για δεύτερη φορά την επανάσταση. Ο νεαρός τότε Σύμβουλος του Αμερικανού Προέδρου, ο W. Bullitt πριν ακόμα πραγματοποιήσει το ταξίδι στη Μόσχα δεν μπορεί να κατανοήσει το λόγο που αναγκάζει τους νικητές του πολέμου να επιθυμούν να πάρουν με πόλεμο λιγότερα από όσα οι ίδιοι οι μπολσεβίκοι είναι διατεθειμένοι να προσφέρουν ειρηνικά.

Ενορχηστρωμένο το μεγαλύτερο μέρος του Ευρωπαϊκού τύπου δεν περιορίζεται στις αιχμηρές καταγγελίες για όσους βαρβαρισμούς διαδραματίζονται στην Ανατολή αλλά επιμένει στην ανάγκη να πνιγεί στο αίμα μια επανάσταση πριν ανδρωθεί και βάλει την Ευρώπη σε θανάσιμο κίνδυνο.

Στη προσπάθειά αυτή που σχεδόν αμέσως αποκτά χαρακτηριστικά σταυροφορίας, μιας σταυροφορίας εναντίον του μπολσεβικισμού πρωτοστατεί η Γαλλία. Στο πλευρό της συμπαρατάσσονται από τη πρώτη στιγμή δύο χώρες που έχουν κοινά σύνορα με τη Ρωσία . Είναι η Πολωνία και η Ρουμανία. Η πρώτη έχει αναδυθεί και πάλι στην επιφάνεια ύστερα από ανυπαρξία πολλών δεκαετιών και έχει αναλάβει μια ιστορική αποστολή. Να γίνει ο χωροφύλακας των γαλλικών συμφερόντων στην ευρύτερη περιοχή. Ο ισχυρός άνδρας της Πολωνίας είναι ένας στρατιωτικός και ονομάζεται Πιλσούδσκι . Ονειρεύεται μια μεγάλη Πολωνία, ή καλύτερα μια ομοσπονδία κρατών υπό την αιγίδα της Πολωνίας που θα απλωθεί ανάμεσα στην Βαλτική και την Μαύρη θάλασσα. Οι Γάλλοι που έχουν επενδύσει πολλά στο σχηματισμό ενός Πολωνικού κράτους που επιπλέον θα κρατά απομονωμένους τους Ρώσους από τους Γερμανούς όχι μόνο δεν εκφράζουν αντιρρήσεις για τον πολωνικό επεκτατισμό αλλά υπόσχονται κάθε δυνατή βοήθεια ώστε η αναγεννημένη από τις στάχτες της χώρα να γίνει πραγματικά μεγάλη σε βάρος φυσικά των γειτόνων της . Όπως η Πολωνία , έτσι και η Ρουμανία που βρέθηκε να πολεμά στη πλευρά των νικητών ονειρεύεται με τη σειρά της να ξαναγίνει μεγάλη. Με όπλο την αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών διεκδικεί από τους γείτονές της εδάφη που χαρακτηρίζει "ρουμανικά" και δείχνει αποφασισμένη να τα προσαρτήσει στο Βασίλειό της ακόμα και με τη Βία . Ο αγώνας για την Εθνική ολοκλήρωση ξεκινά πριν ακόμα τελειώσει ο Μεγάλος Πόλεμος . Το πρώτο βήμα γίνεται στις 27 Μαρτίου/9 Απριλίου 1918 όταν στο Chisinau μια Εθνική Αντιπροσωπία ψηφίζει πανηγυρικά την Ένωση της Βεσσαραβίας με το Ρουμανικό Βασίλειο . Από τη Βεσσαραβία αυτή τη λωρίδα γης ανάμεσα σε δύο μεγάλα ιστορικά ποτάμια, ο επαναστατικός πυρετός μεταφέρεται στο Cernauti όπου ένα Εθνικό Συμβούλιο επιταχύνει την Εθνική ολοκλήρωση με προσάρτηση της Βουκοβίνας (15/28/Νοεμβρίου 18) και σε διάστημα μικρότερο του μήνα μια Εθνική Συνέλευση κάνει το ίδιο για τη Τρανσυλβανία και το Banat[3] . Με τις ευλογίες και την παρότρυνση της Γαλλίας ο ρουμανικός στρατός[4] περνά στη Βεσσαραβία για να επιβάλλει την τάξη και από ένα μεγάλο μέρος των πληθυσμών χαιρετίζεται σαν απελευθερωτής.

Η συμπαράταξη της Ελλάδας, στο κοινό αγώνα για τη συντριβή της μπολσεβικικής επανάστασης δεν αποτελεί έκπληξη. Αυτή η μικρή αλλά ένδοξη χώρα τοποθετημένη στο νότιο άκρο της Βαλκανικής μπορεί να μη διαθέτει κοινά σύνορα με τη Ρωσία ,διαθέτει όμως μια Κυβέρνηση που οφείλει την άνοδο και τη παραμονή της στην εξουσία στις γαλλικές ξιφολόγχες .Είναι αλήθεια ότι η Κυβέρνηση του Βενιζέλου με την εμπλοκή της χώρας στον Παγκόσμιο πόλεμο στο πλευρό των Αγγλογάλλων καταβάλει κάθε προσπάθεια για να ανταποδώσει τη Γαλλική εύνοια όπως είναι αλήθεια ότι οι Γάλλοι που ανιχνεύουν πρόσφορο έδαφος απαιτούν συνεχώς και περισσότερα. Η ενεργός Συμμετοχή της Ελλάδας στη καινούρια σταυροφορία, κρίνεται σαν ένα αναγκαίο κακό και η Κυβέρνηση Βενιζέλου[5] ακόμη και να το ήθελε δεν μπορεί να κάνει διαφορετικά.

Ο Βενιζέλος που ήξερε τις αντιμπολσεβικικές διαθέσεις του Κλεμανσώ και της Καπιταλιστικής Γαλλίας φάνηκε πρόθυμος να ξαναπαίξει το ρόλο του λακέ.Δήλωσε στη γαλλική κυβέρνηση πως θα στείλει και αυτός ένα σώμα στρατού στην Ουκρανία καθώς και τον πολεμικό στόλο στην Οδησσό. Η γαλλική κυβέρνηση δέχθηκε την προσφορά του Βενιζέλου και του υποσχέθηκε σαν αντάλλαγμα πως θα υποστηρίξει τις αξιώσεις της Ελλάδας «επί της Θράκης και της Σμύρνης».Ο Βενιζέλος τρίβοντας τα χέρια του από χαρά, έδωκε εντολή στο Ρέπουλη να διαταχτεί αμέσως ο αρχιστράτηγος Παρασκευόπουλος να οργανώσει το εκστρατευτικό σώμα που θα στελνόταν στην Ουκρανία . Όπως ήταν φυσικό τα ανώτερα στελέχη διαλέχθηκαν . Έπρεπε να είναι οι αφοσιωμένοι στο βενιζελικό κόμμα αξιωματικοί .Κι ‘ ακόμα με εμπιστευτική εγκύκλιο ρωτήθηκαν ορισμένοι αξιωματικοί αν θέλουν να πάρουν μέρος στην εκστρατεία της Ουκρανίας…………Η εκστρατεία αυτή που έγινε για να εξασφαλίσουν οι Γάλλοι κεφαλαιούχοι τα δάνειά τους και για να ενισχυθούν οι τσαρικοί ώστε να καταλάβουν την εξουσία και ξαναφέρουν το παλιό καθεστώς της τυραννίας και εκμετάλλευσης του ρωσικού λαού έκανε πολύ κακή εντύπωση στην Ελλάδα. Μόνο οι φανατικοί βενιζελικοί επιδοκιμάσανε το Βενιζέλο για τη δουλοφροσύνη του απέναντι των Γάλλων. Η μεγάλη πλειοψηφία του Ελληνικού λαού εξαρχής καταδίκασε την εκστρατεία αυτή όχι μόνο γιατί χάθηκαν τόσα παιδιά , αλλά και γιατί ήταν ένα μελανό σημάδι της νεοελληνικής ιστορίας.[6].

Απολογητής της Βενιζελικής πολιτικής ειδικά για την ουκρανική περιπέτεια ο Βακάς επαναλαμβάνει την τότε «επίσημη» εκδοχή που επιχειρεί να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα.

"Μετά την ανακωχήν, οι Σύμμαχοι νικηταί ευρέθησαν εις την ανάγκην να αναχαιτίσουν την προέλασιν των Μπολσεβίκων εις τα εκκενούμενα παρά των Γερμανών εδάφη της Ρωσίας, διά να δοθή ούτω καιρός και συσταθούν τα νέα δημιουργούμενα κράτη, η Πολωνία και η Τσεχοσλοβακία, και ανασυγκροτηθούν τα καταστραφέντα κράτη της Ρουμανίας και της Σερβίας. Οι κίνδυνοι της Ευρώπης ήσαν μέγιστοι. Δυστυχώς οι πολιτικοί ηγέται του κόσμου τότε δεν έλαβον τα ενδεικνυόμενα μέτρα προς κατάπνιξιν, εν τη γενέσει του, του εγκληματικού κομμουνιστικού καθεστώτος τουθ΄ όπερ τότε ήτο ευχερές έργον , απαιτούν ολίγας σχετικώς δυνάμεις και θυσίας.Θα απηλάσσετο δε ούτω η ανθρωπότης των μετέπειτα και σημερινών αθλιοτήτων και συμφορών.... Ο μέγας Βενιζέλος διέγνωσε την μεγάλην ανθρωπιστικήν αποστολήν την οποίαν η μοίρα πάντοτε επεφύλαξεν εις την ελληνικήν φυλήν,διείδε τους κινδύνους διά την ανθρωπότητα και τούτων ένεκα προθύμως εις τόσην μεγάλην αποστολήν απεδέχετο να μετάσχη η Ελλάς, αποκομίζουσα ούτω αύτη με την αναγνώρισιν των δικαιωμάτων της προς απελευθέρωσιν των απανταχού υποδούλων Ελλήνων και την ανάκτησιν ούτω της εν τω Κόσμω θεσεώς της ως ισχυράς και εκπολιτιστικής Δυνάμεως, φρουρού του πολιτισμού και της ελευθερίας ,ρόλον τον οποίον η τρισχιλιετής αυτής ιστορία σταθερώς διαγράφει...... Όπως ο Καβούρ, όταν ειργάζετο μεθοδικώς διά την δημιουργίαν του ενιαίου ιταλικού κράτους, έστειλε το 1854 ιταλικά στρατεύματα του μικρού Πεσεμοντίου παρά το πλευρόν των Άγγλων και Γάλλων εις την Κριμαίαν ούτω επέπρωτο και ο Βενιζέλος διά να επιτύχη την απελευθέρωσιν του υποδούλου Ελληνισμού και την δημιουργίαν του Μεγάλου Ελληνικού Κράτους , να αποστείλη εις την ιδίαν Κριμαίαν, την Ουκρανίαν και την Βεσσαραβίαν ελληνικάς στρατιωτικάς δυνάμεις.Προς επίτευξιν τούτων ο μεγαλόπνους Κυνερνήτης της Ελλάδος, επωφελήθη δηλώσεως του πρωθυπουργού της Γαλλίας Κλεμανσό[7] που εγένετο ενώπιον και του υπουργού των Εξωτερικών της Γαλλίας Πισόν προς τον εν Παρισίοις πρεσβευτήν της Ελλάδος Ρωμάνον .Ο φιλέλλην πρωθυπουργός Κλεμανσώ είπε τότε : "Η Γαλλία θα αναλάβη την πρωτοβουλίαν προς εδαφικήν επέκτασιν της Ελλάδος εις την Θράκην και εκθύμως θα υποστηρίξη πάσαν υπέρ της Ελλάδος λύσιν του ζητήματος της Σμύρνης, τιθέμενου επί τάπητος υπό της Αγγλίας ή της Αμερικής, εάν η Ελλάς ήθελε συμμετάσχη εις την εκστρατείαν της Ρωσίας, συνεισφέρουσα το ανάλογον εις αυτήν μέρος της θυσίας διά της αποστολής εις Ουκρανίαν ενός Σώματος Στρατού". Ο Βενιζέλος ευρίσκετο τότε εις το Λονδίνον. Όπως είναι ιστορικώς βεβαιωμένον και γνωστόν, μόλις επληροφορήθη την δήλωσιν αυτήν, ετηλεγράφησεν ευθύς εις τον πρεσβευτήν Ρωμάνον τα εξής: "Παρακαλώ, δηλώσατε Πρωθυπουργώ και υπουργώ επί των Εξωτερικών ότι ο ελληνικός στρατός είναι εις την διάθεσίν των και δύναται να χρησιμοποιηθή διά τον κοινόν αγώνα πανταχού, όπου η αποστολή του ήθελε κριθή αναγκαία.Και ή εκστρατεία της Ρωσίας απεφασίσθη. "Όπως ανέφερα, ή αποστολή συμμαχικών στρατευμάτων εις την Ρωσίαν είχεν ως σκοπόν την αντικατάστασιν των εκεί γερμανικών μονάδων που ημπόδιζον την εξάπλωσιν του κομμουνισμού εις την Νότιον Ρωσίαν, την προστασίαν των διαφόρων σχηματισθεισών ανεξαρ­τήτων εν Ρωσία εθνικών κυβερνήσεων και την ενίσχυσιν των ρωσικών αντικομουνιστικών δυνάμεων του στρατηγού Ντενίκιν."Όμως τα διατεθέντα παρά των Συμμάχων δια τον σκοπόν αυτόν μέσα δεν υπήρξαν αρκετά, προς εφαρμογήν του εκπονηθέντος παρά του Γάλλου στρατη­γού Μπερτελό σχεδίου επιχειρήσεων. Ούτε αγγλικά ούτε αμερικανικά στρατεύ­ματα διετέθησαν και συγχρόνως αντί 12 μεραρχιών, που προέβλεπε το σχέδιον (3 γαλλικών, 3 ελληνικών, 6 ρουμανικών), εστάλησαν εις την Ρωσίαν μόνον 12 γαλλικά τάγματα, αμφιβόλου ποιου τα πλείστα, εν ρουμανικόν σύνταγμα και δύο ελληνικαί μεραρχίαι[8],

Τυφλωμένη από τη λάμψη της ψευδαίσθησης των ανταλλαγμάτων που φαίνεται επιτέλους να οδηγούν στην εθνική ολοκλήρωση που είχαν ονειρευτεί οι πρωτεργάτες της Εθνεγερσίας , η Ελληνική Κυβέρνηση σαν τον παίκτη που θέλει να εκμεταλλευτεί στο έπακρο μια πιθανολογούμενη εύνοια της τύχης και ποντάρει τα πάντα σε μια τελευταία παρτίδα στη πράξη επιλέγει να βαδίσει πάνω σε ένα δρόμο χωρίς επιστροφή . Η Ελληνική Εξωτερική πολιτική δεν συμβαδίζει αλλά σέρνεται απροκάλυπτα πίσω από τις συμμαχικές εντολές και παραινέσεις ,που με τη σειρά τους πολύ σύντομα θα δημιουργήσουν τραγικά αδιέξοδα τόσο στην Ουκρανία όσο και στη Μικρά Ασία αργότερα[9]. Βέβαια για εσωτερική και μόνο για εσωτερική κατανάλωση, η εντολή Κλεμανσό βαπτίζεται παράκληση, αίτημα συνδρομής και βοηθείας και δίνεται μεγάλη προβολή στο γεγονός ότι αν και από το Λονδίνο ο Βενιζέλος βιάζεται να αρπάξει στον αέρα αυτό που παρουσιάζεται σαν καταπληκτική ευκαιρία. Πραγματικά το τηλεγράφημα που ο Έλληνας Πρωθυπουργός στέλνει στον Άθω Ρωμάνο Έλληνα Πρεσβευτή στο Παρίσι δεν επιδέχεται παρερμηνείας. Παρακαλώ δηλώσατε Πρωθυπουργώ και υπουργώ των Εξωτερικών ότι ο Ελληνικός Στρατός είναι εις διάθεσίν των και δύναται να χρησιμοποιηθεί δια κοινόν αγώνα, πανταχού όπου αποστολή του ήθελε κριθή αναγκαία.» «Ο Ελληνικός στρατός είναι εις διάθεσίν των». Φράση ιστορική αντάξια ελέω Θεού Ηγεμόνα. Ουσιαστικά δικτάτορας από το 1917 ο Βενιζέλος , πιο δικτάτορας από ότι ο Στρατηγός Μεταξάς στα 1936 μπορεί να πει ακόμα και αυτό[10].

Και η κοινή γνώμη;Στην αρχή αγνορεί τα πάντα.

H εν Ελλάδι κοινή γνώμη έλαβε γνώσιν της συμμετοχής μας εις την εκστρατείαν της Ουκρανίας εκ της επερωτήσεως της γενομένης κατά την συνεδρίαν της Βουλής της 29 (π.η) Νοεμβρίου 1918 υπό των σοσιαλιστών βουλευτών Σίδερη και Κουριέλ περί των αιτίων άτινα ώθησαν την Ελλάδα εις την εν Ν. Ρωσία επέμβασιν και του σκοπίμου ή μη μιάς τοιαύτης εκστρατείας . Εις την επερώτησιν ταύτην ο αντιπρόεδρος του υπουργικού συμβουλίου Εμ Ρέπουλης απήντησεν ότι δεν υπάρχει έδαφος αναπτύξεως του θέματος. εφ΄όσον δεν υπάρχει και ωρισμένον γεγονός υπ΄όψει της Βουλής , η Κυβέρνησις φρονεί ό τι οι κ. κ. βουλευταί δεν θα επιμείνουν εις την επερώτησίν των. Επειδή δε οι επερωτήσαντες βουλευταί δεν ηδύναντο να εξηγήσωσι ποσώς την εν Ρωσία Ελληνικήν επέμβασιν διετυπώσαν δε και την γνώμην ότι θα έπρεπε να ερωτηθή προηγουμένως ο λαός , ο αντιπρόεδρος λαβών τον λόγον αντέκρουσεν αυτούς διά μακρών δηλώσας εν τέλει , ότι η πολιτική της Ελλάδος είναι συμμαχική με απόλυτον προσήλωσιν προς τα συμφέροντα του έθνους[11]

Για να πεισθεί ο Έλληνας στρατιώτης που οποίου η στολή από τον πρώτο Βαλκανικό πόλεμο έχει καταντήσει πάνω του δεύτερο πετσί , να σφίξει τα δόντια και να στηρίξει την καινούργια προσπάθεια, οι στρατευμένες σειρήνες του ψιθυρίζουν στο αυτί.

«Από τη Ρωσία σύρνει /o δρόμος ίσα για τη Σμύρνη[12].

Κάτω από τις συνθήκες αυτές η Ελλάδα ψυχολογικά και υλικά απροετοίμαστη ,πολιτικά διαιρεμένη και διχασμένη ετοιμάζεται να διαβεί τον προθάλαμο της μεγαλύτερης περιπέτειας που έχει γνωρίσει ποτέ στη νεώτερη ιστορία της . Σχεδόν ένας αιώνας συμπληρώνεται από την Εθνεγερσία και πολλοί είναι αυτοί που πιστεύουν ότι η στιγμή της Εθνικής Ολοκλήρωσης είναι πλέον πολύ κοντά. Και όμως για την ώρα, οι ελπίδες αυτές δεν στηρίζονται ούτε σε πρωτόκολλα ,ούτε σε μυστικές συμφωνίες αλλά σε μια απλή προφορική δήλωση του Κλεμανσό που μάλιστα αυτοακυρώνεται με ένα και μόνο «αν».. «….. η Γαλλία θα λάβει πρωτοβουλία επί εδαφικής επεκτάσεως της Ελλάδος εις Θράκην και εκθύμως θα υποστηρίξει υπέρ της Ελλάδος λύσιν του ζητήματος της Σμύρνης , αν προταθεί υπό της Αγγλίας ή της Αμερικής.»

Σαν έμπειρος πολιτικός ο Βενιζέλος σίγουρα δεν αγνοεί τους κινδύνους που κρύβει μια παρόμοια πολιτική ακόμα και στην περίπτωση που η Ελλάδα ήταν αγγελικά ενωμένη[13], ακόμα και στην περίπτωση που οι Γάλλοι σύμμαχοι ήσαν ειλικρινείς[14] απέναντι στους Έλληνες συμμάχους. ..............................................

Η Ουκρανία είναι ο Προθάλαμος μιας περιπέτειας με που θα έχει τεράστιες τεράστιες και ανυπολόγιστες επιπτώσεις και θα σημαδέψει τη μετέπειτα πορεία του Ελληνικού Έθνους για πολλές δεκαετίες. Η Κυβέρνηση Βενιζέλου φαίνεται να δείχνει πλήρη αδιαφορία για όλα τα προειδοποιητικά σημάδια που απλόχερα θα σκορπίσει το πεπρωμένο αρχή κάνοντας από τις απέραντες πεδιάδες της Νότιας Ρωσίας.Στα πλαίσια της καινούριας σταυροφορίας για τη σωτηρία της Ευρώπης ,οι Ευρωπαίοι πολιτικοί και ιδιαίτερα οι Γάλλοι που φαίνεται να πρωτοστατούν, δεν μπορούν να συμφωνήσουν σε ένα κοινό και εφικτό σχέδιο δράσης. Επιπλέον με τη γενικότερη στάση τους δείχνουν ότι έχουν πλήρη άγνοια τόσο για το συσχετισμό των δυνάμεων που συντηρούν τον εμφύλιο όσο και για την πραγματική εικόνα που ημέρα με την ημέρα διαμορφώνεται στην παλιά αυτή Αυτοκρατορία. Στις διασκέψεις του Ιασίου και του Βουκουρεστίου οι Γάλλοι δεν κάνουν οικονομία στις υποσχέσεις τους . Διαβεβαιώνουν τους λευκούς αντεπαναστάτες ότι θα σεβαστούν την εδαφική ακεραιότητα της αυτοκρατορίας αλλά την ίδια στιγμή ανάβουν το πράσινο φως στους Ρουμάνους να προσαρτήσουν τη Βεσσαραβία και υπόσχονται στους Ουκρανούς μια ανεξάρτητη Πατρίδα. Επικεφαλής της Συμμαχικής στρατιωτικής αποστολής ο Στρατηγός Berthelot "εκμυστηρεύεται" στο Στρατηγό Shcherbachev τις Γαλλικές διαθέσεις ,και απαριθμεί το ύψος της βοήθειας που η χώρα του θα προσφέρει άμεσα αρχή κάνοντας από τις 12 συμμαχικές Μεραρχίες που θα αφιχθούν σε διάστημα λίγων εβδομάδων στη γη της Ουκρανίας. Η Γαλλία έχει απόλυτη εμπιστοσύνη στον εθελοντικό στρατό τον οποίο σκοπεύει να εξοπλίσει και να εκπαιδεύσει σχηματίζοντας μια αξιόμαχη δύναμη 500.000 ανδρών.Σε αντίθεση με τους Γάλλους πολιτικούς που παίζουν τους μεγάλους πολέμαρχους χωμένοι βαθιά στις αναπαυτικές πολυθρόνες τους , η συντριπτική πλειοψηφία των Γάλλων Στρατηγών εκδηλώνουν την αντίθεσή τους για τη σχεδιαζόμενη εκστρατεία. Αντιμετωπίζουν με έντονο σκεπτικισμό το ενδεχόμενο να εμπλακούν σε πολεμικές επιχειρήσεις στην καρδιά του χειμώνα και σε κάθε ευκαιρία δεν παύουν να προειδοποιούν για τις οδυνηρές συνέπειες που μπορεί να έχει μια παρόμοια περιπέτεια[16]. Οι όποιες διαμαρτυρίες και αντιρρήσεις πέφτουν στο κενό.Στη πραγματικότητα τον τελευταίο λόγο για τη σχεδιαζόμενη επέμβαση δεν τον έχουν τελικά ούτε οι πολιτικοί. Τις τύχες του μεταπολεμικού κόσμου διευθύνουν πλέον οι οικονομικοί παράγοντες και τα λιγότερο ή περισσότερο σκοτεινά συμφέροντα μέσα και έξω από την Ευρώπη..Στα Γαλλικά σχέδια για τη συμμαχική επέμβαση στη Νότια Ρωσία, η Ελλάδα καλείται να διαθέσει ένα Σώμα Στρατού [17] . Όσοι στοιχηματίζουν ότι το Σώμα αυτό θα είναι δίχως άλλο το ήταν το Α Σώμα[18] θα βγουν τελικά οι κερδισμένοι και δεν είναι λίγοι αυτοί που βλέπουν κάτω από αυτή τη θεωρητικά τυχαία επιλογή την επιθυμία των Γάλλων να κλείσουν μακριά από αδιάκριτά βλέμματα όλους τους ανοικτούς λογαριασμούς από την εποχή ακόμα του Εθνικού διχασμού όταν τη μονάδα αυτή διοικούσε ο Αντιστράτηγος Καλλάρης .Σε μια προσπάθεια να αναδείξει την επίσημη εκδοχή ο Νίδερ γράφει.

Εις το Α Σ.Σ έλαχεν ο κλήρος της υπερποντίου εκστρατείας , καθόσον εκ των λοιπόν μονάδων μας , άλλαι μεν δοκιμασθείσαι σκληρώς κατά κατά την μεγάλην επίθεσιν είχον ανάγκην μακράς αναπαύσεως και ανασυντάξεως , άλλαι δε ευρίσκοντο διεσκορπισμέναι εντός του Σερβικού και Βουλγαρικού εδάφους.[19]

Η πόλη της Καβάλας

Σκορπισμένες ανάμεσα σε Δράμα- Όρμο Σταυρού- Καβάλα οι τρεις μεραρχίες του Α Σώματος βρίσκονται σε διαδικασία αναδιοργάνωσης. Τη Διοίκηση της μεγάλης αυτής μονάδας αναλαμβάνει στις 2 Δεκεμβρίου ο Υποστράτηγος Νίδερ[20] αφού πρώτα παραδίδει στα χέρια του Συνταγματάρχη (πζ) Καϊμπαλή την διοίκηση της πολύπαθης 1ης Μεραρχίας[21] που μέχρι τότε διοικούσε.

Ο Έλληνας στρατιώτης αγνοεί τα γαλλικά σχέδια . Γαλουχημένος από αιώνες με τους θρύλους και τις προφητείες που ήθελαν «πάλι με χρόνια και καιρούς» να στεγνώσουν επιτέλους τα δάκρυα της Παναγιάς βρίσκεται αντιμέτωπος με το δικό του χρέος. Ονειρεύεται να ξυπνήσει, τον μαρμαρωμένο Βασιλιά με το σάλπισμα του εγερτηρίου κι΄ακόμα περισσότερο πιστεύει ότι είναι σε θέση να μετατρέψει το όνειρο σε πραγματικότητα . Έχοντας πίσω του μια σειρά από καταπληκτικές πολεμικές νίκες , έχοντας απελευθερώσει μεγάλα κομμάτια της ελληνικής γης , με το ηθικό και το πατριωτικό φρόνημα ακόμα ακμαίο δείχνει πρόθυμος να υποστεί ακόμα μεγαλύτερες θυσίες προκειμένου να ολοκληρώσει την αποστολή που είχαν αναλάβει το όχι και τόσο μακρινό 1912 .Δεν διανοείται ότι για τους συμμάχους του ,μια Ελλάδα μεγάλη και ισχυρή δεν είναι επιθυμητή , ότι πίσω από τις πλάτες του γίνονται συζητήσεις για το αν και κατά πόσο τα οφέλη που εξαγοράζει η χώρα με το αίμα των παιδιών της θεωρούνται ήδη υπερβολικά. Αγνοεί ότι με τρόπο ύπουλο η αποδόμηση των επιτευγμάτων του ήδη έχει μπει σε εφαρμογή .Και αυτή η αποδόμηση που ξεκίνησε με τον Εθνικό Διχασμό τώρα περνά ύπουλα μέσα από τη συμμετοχή του Ελληνικού Στρατού σε ένα εμφύλιο πόλεμο στα εδάφη της παλιάς Αυτοκρατορίας των Τσάρων.[22].

Από τις 15 Νοεμβρίου 1918 ο ελληνικός στρατός βρίσκεται κάτω από τη Διοίκηση του Αντιστράτηγου Λεωνίδα Παρασκευόπουλου[23] .Καθήκοντα Επιτελάρχη ασκεί ο Συνταγματάρχης Θεόδωρος Πάγκαλος. Σύνδεσμος με τον Αρχιστράτηγο των Συμμαχικών Στρατιών Ανατολής ορίζεται ο Δ. Βακάς. Έδρα του Γενικού Στρατηγείου η Θεσσαλονίκη.

Σε ένα βαθμό μετανιωμένος για τη βιαστική συμμετοχή της Ελλάδας στην Ουκρανική περιπέτεια και σε ένα μεγαλύτερο βαθμό άσχημα ενημερωμένος από τους ίδιους τους συμμάχους ο Βενιζέλος σχεδόν μέχρι τον Δεκέμβριο ζει με τη ψευδαίσθηση ότι τελικά θα πρυτανεύσουν πολιτικές λύσεις και ο Ελληνικός Στρατός δεν θα χρειαστεί να εκστρατεύσει στη μακρυνή Ρωσία. Από τη γαλλική Πρωτεύουσα πληροφορεί τον Ρέπουλη στην Αθήνα.

«Δια την εκστρατείαν εις Ρωσίαν ουδέν ακόμη απεφασίσθη. Εύχομαι να μη γίνη τελικώς η εκστρατεία , διότι το έργον εν Ρωσία εμφανίζεται δυσκολώτερον και κινδυνωδέστερον ή όσον αρχικώς υπετίθετο , δια τούτο δε αντιτίθεται ισχυρώς εις αυτό μέγα μέρος της κοινής γνώμης. Άλλωστε η εκδηλωθείσα προθυμία ημών όπως μετάσχωμεν δι΄ ενός σώματος στρατού της εκστρατείας ταύτης, αν αύτη αποφασισθή, καθ΄ εαυτήν ήδη μοι δίδει δικαιώματα τινά εις ευμενεστέραν κρίσιν των δικαίων μας».

Τα γεγονότα τον διαψεύδουν . ...............................................................................................

Στις 28 Δεκεμβρίου /10 Ιανουαρίου 1919 φθάνει στην Οδησσό ο Γάλλος Υποστράτηγος Ντ Ανσέλμ . Τον Ντ Ανσέλμ Διοικητή των συμμαχικών στρατευμάτων στην Νότια Ρωσία[25] συνοδεύει το Επιτελείο της 1^ης Ομάδας Μεραρχιών .Οι προορισμένες για την Νότια Ουκρανία μονάδες του Ελληνικού Στρατού καλούνται να επισπεύσουν τις προετοιμασίες τους γιατί ο χρόνος πιέζει. Πάνω στο φιλότιμο και την αποδεδειγμένη μαχητική ικανότητα του Έλληνα Στρατιώτη έχουν ήδη στηθεί φιλόδοξα όνειρα. Στην θεωρία όλα είναι απλά και εύκολα. Η Ελληνική Κυβέρνηση έχει προθυμοποιηθεί να συμβάλλει στην κοινή προσπάθεια με ένα Σώμα Στρατού . Έγκαιρα με την από 5/18 Δεκεμβρίου Διαταγή του Γενικού Στρατηγείου έχουν τεθεί οι βάσεις της αναδιοργάνωσης και συμπλήρωσης του εκστρατευτικού σώματος που μεταφερθεί στη Νότια Ουκρανία δια θαλάσσης . . Τα οργανικά κενά που προβλέπονται να μεγαλώσουν ιδιαίτερα μετά τον αποκλεισμό των κλάσεων πριν από το 1910 καθώς και όλων όσων δεν επιθυμούν μα λάβουν μέρος στην σχεδιαζόμενη εκστρατεία , καλούνται να τα καλύψουν εθελοντές από άλλες μονάδες. Ένας από αυτούς τους εθελοντές είναι και ο Διοικητής του 6^ου Πεζικού Συντάγματος της Μεραρχίας Αρχιπελάγους Νικόλαος Πλαστήρας [26] .

Με το Ελληνικό εκστρατευτικό Σώμα κάτω από γαλλική Διοίκηση, ο ανεφοδιασμός του γίνεται καθαρά γαλλική εσωτερική υπόθεση. Η Γαλλική υπηρεσία μετόπισθεν της Οδησσού δηλώνει ότι έχει λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για να επεκτείνει τη διοικητική της μέριμνα και στους άνδρες του Α Σώματος Στρατού μια δύναμη που υπολογίζεται σε 1.402 αξιωματικούς 40.840 οπλίτες και 10.132 κτήνη.

Ο Έλληνας στρατιώτης που ανεξάρτητα από τη τυπική του μόρφωση και τη κοινωνική του προέλευση, ξέρει σχεδόν τα πάντα για το Μαρμαρωμένο Βασιλιά , παρουσιάζει σοβαρές ιδεολογικές αδυναμίες και κενά στη συνειδητοποίηση του μπολσεβικικού κινδύνου που απειλεί να βάλει φωτιά στο κόσμο ολόκληρο[27] . Για το λόγο αυτό καλείται να παρακολουθήσει ένα δεκαπενθήμερο ταχύρυθμο πρόγραμμα πολιτικής διαφώτισης , τον κορμό του οποίου αποτελούν μεταφρασμένες σημειώσεις από τα γαλλικά. Σκοπός του προγράμματος είναι η ιδεολογική … «θωράκιση» αξιωματικών και οπλιτών από την καταστροφική επίδραση της μπολσεβίκικης ιδεολογίας. Ο Κεντρικός άξονας της διδασκαλίας αυτής δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών μια που οι έννοιες του καλού και του κακού υπεραπλουστεύονται. Οι Μπολσεβίκοι επαναστάτες είναι οι "κακοί" που δεν πρόκειται να περιοριστούν μόνο στην καταστροφή της Ρωσίας αλλά θα επιχειρήσουν να επιβάλουν την επανάστασή τους σε ολόκληρο τον κόσμο. Μπροστά σ΄ αυτό το κίνδυνο οι χριστιανικοί και πολιτισμένοι λαοί της Ευρώπης είναι υποχρεωμένοι να αντισταθούν και για το λόγο αυτό οργανώνουν μια μεγάλη σταυροφορία .Τι ακριβώς είναι αυτοί οι μπολσεβίκοι πέρα από άθρησκοι και δολοφόνοι ; Στο μυαλό του Έλληνα Στρατιώτη δώδεκα μόλις χρόνια μετά τη δολοφονία του Μαρίνου Αντύπα[28] τα πράγματα κάθε άλλο παρά ξεκαθαρισμένα είναι . Παρ όλα αυτά Αξιωματικοί και οπλίτες δέχονται παθητικά δίχως πεποίθηση την απλοποιημένη (και ανόητη) γαλλική προπαγάνδα που βλέπει σε κάθε πεινασμένο και σε κάθε άνεργο ένα εν δυνάμει μπολσεβίκο, έναν εχθρό που αφού θα καταστρέψει την Ρωσία θα έρθει να βάλει φωτιά και στην δική τους πόρτα .
Στην επίσημη αυτή εκδοχή ο αντίλογος δεν λείπει Πολλές εφημερίδες της Ευρώπης παρουσιάζουν τα πράγματα διαφορετικά και στην Ελλάδα η εφημερίδα Ριζοσπάστης κινείται στο ίδιο πνεύμα.Επικαλούμενη πληροφορίες από έλληνες ομογενείς που έφθασαν στην Θεσσαλονίκη τελευταία, η εφημερίδα επιχειρεί να δώσει μια περισσότερο αισιόδοξη εικόνα για τα όσα συμβαίνουν στη μεγάλη αυτή χώρα.

Επεβλήθη γενικώς εις πάντας άνδρας και γυναίκας τετράωρος εργασία. Όλοι οι εργαζόμενοι έχουν δελτία δυνάμει των οποίων προμηθεύονται άνευ χρημάτων τα αναγκαιούντα εις έκαστον είδη προς συντήρησιν. Εκτός τούτου δίδονται χρήματα μόνον προς αγοράν ειδών μη χορηγουμένων υπό του Κράτους και προς χρησιμοποίησιν των χρημάτων εις τας διαφόρους περιστάσεις προς ικανοποίησιν διαφόρων δευτερευουσών αναγκών.Τα χρήματα ταύτα ισχύουσι μόνον δι’ ένα μήνα ίνα μη συσσωρεύονται εις ορισμένα άτομα.Τα καταστήματά επίσης μένουν ανοικτά μόνον επί τετράωρον , μετά το πέρας δε της εργασίας πάντες επιδίδονται εις διαφόρους διασκεδάσεις , θεατρικάς και μουσικάς , αίτινες μεγάλως ήδη ανεπτύχθησαν και διεδόθησαν μεταξύ του Ρωσικού λαού.Και ενώ ούτως ωργανώθη ο βίος εν Ρωσσία, ειδικοί επιμεληταί παρακολουθούν πάσαν οικογένειαν , ήτις δύναται να παράσχη αφορμάς , να υποτεθή ότι δεν δύναται να δώση την προσήκουσαν διατροφήν εις τα τέκνα της τα οποία εν τοιαύτη περιπτώσει οδηγούνται εις ειδικά σχολεία , αποσπώμενα των οικογενειών των.Οι εν Ρωσσία διαμένοντες ξένοι προς διάκρισιν είναι υποχρεωμένοι να φέρωσι κονκάρδας με τα εθνικά χρώματα , αι οποίαι διανέμονται υπό των Σοβιέτ .Μεταξύ των άλλων κυβερνητικών επιτρόπων δημοφιλέστατος είναι ο Μάξιμ Γκόργκυ , όστις είναι επίτροπος τριών υπουργείων , είναι δε δημοφιλέστερος και αυτού του Λένιν [29].


Συνταγματάρχης Τσολακόπουλος

Η διαδικασία μεταφοράς των πρώτων μονάδων του Α Σώματος Στρατού[30] στους τόπους επιβίβασης αρχίζει στις 24 Δεκεμβρίου 1918/ 6 Ιανουαρίου 1919[31]. Προς το Λιμάνι της Θεσσαλονίκης κινούνται τα μεταγωγικά και οι πυροβολαρχίες του 34ου Συντάγματος Πεζικού , οι υγειονομικοί Σχηματισμοί της ΙΙ Μεραρχίας και της ΙΙα Μ.Ο.Π. Οι πεζοπόροι σχηματισμοί του 34ου Συντάγματος Πεζικού κάτω από την Διοίκηση του Συνταγματάρχη Τσολακόπουλου [32] του θρυλικού Καπεταν Ρέμπελου του Μακεδονικού Αγώνα, αφήνουν πίσω τους τα Βρασνά με κατεύθυνση τη Σκάλα Σταυρού.

Υποσημειώσεις:

[1]Η μυστική συμφωνίαSykes–Picot πίσω μάλιστα από τις πλάτες της Ρωσίας είναι ένα πρώτο βήμα για να προσδιοριστούν οι Αγγλο-γαλλικές σφαίρες επιρροής στα εδάφη της υπό κατάρρευση Οθωμανικής Αυτοκρατορίας . Η συμφωνία ολοκληρώθηκε στις 16 Μαίου 1916 .
[2]Από Στα τέλητο τέλος του 1917 στο Παρίσι οι σύμμαχοι Αγγλογάλλοι ,στα πλαίσια πάντα του παιχνιδιού για τη μεταπολεμική παγκόσμια ισορροπία καταστρώνουν σχέδια είχαν περάσει ο για το διαμελισμό μιας άλλης Αυτοκρατορίας, της Ρωσικής που βρίσκεται ήδη στο έλεος της μπολσεβικικής επανάστασης. . Οι Βρετανοί δείχνουν ζωηρό το ενδιαφέρον τους για τον έλεγχο του Καύκασου και του Κουμπάν και οι Γάλλοι διεκδικούν με επιμονή Ουκρανία και Κριμαία . Απρόσκλητοι στο παιχνίδι του διαμελισμού, οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία κάνουν τα δικά τους σχέδια να οικειοποιηθούν τις τις απέραντες εκτάσεις της Σιβηρίας και της Απω Ανατολής. Σε μια προσπάθεια να καταδείξει τα ταπεινά αίτια της συμμαχικής επέμβασης στα εσωτερικά της Ρωσίας ο Αυγητίδης (Η στρατιωτική επέμβαση των καπιταλιστικών χωρών ενάντια στη Σοβιετική Ρωσία και η Ελλάδα σελ 66 και συνέχεια) γράφει: "Ο διεθνής ιμπεριαλισμός, για να εξυπηρετήσει τα στενά, ληστρικά, αποικιακά οικονομικά συμφέροντα του, να επανακτήσει την πλήρη οικονομική ασυδοσία, προσπάθησε να παλινορθώσει στη Ρωσία την παλιά τάξη πραγμάτων, τον καπιταλισμό, την μοναρχία και την οικονομική υποδούλωση της χώρας...... Τα δυτικά μονοπώλια δεν ήθελαν να χάσουν τα μεταλλουργικά εργοστάσια και τα πλούσια κοιτάσματα άνθρακα του λεκανοπεδίου Ντονετς , τις πετρελαιοπηγές του Μπακού , τον ορυκτό πλούτο της Υπερκαυκασίας , τα γονιμότατα βαμβακοπαραγωγικά εδάφη του Τουρκεστάν, τις απέραντες δασώδεις περιοχές του Βορρά και τα πλούσια ανθρακωρυχεία , το σιτοβολώνα της Νότιας Ουκρανίας, τα βιομηχανικά εργοστάσια της Οδησσού και τις ναυπηγοκατασκευαστικές επιχειρήσεις του Νικολάγεβο. Ήθελαν να μετατρέψουν τα εκατομμύρια των εργατών και αγροτών της Ρωσίας σε μισθωτούς δούλους τους. Ένα άλλο οικονομικό κίνητρο της απροκάλυπτης ένοπλης επέμβασης ήταν οι τεράστιες επενδύσεις των τραπεζικών κύκλων της Δύσης στην οικονομία της Ρωσίας......
[3] Από τον Ιανουάριο του 1919 η εθνική ολοκλήρωση της Ρουμανίας έχει στη πράξη συντελεστεί και απλά λείπουν οι Διεθνείς Συνθήκες που θα τη νομιμοποιήσουν. Θεωρητικά το Ρουμανικό Βασίλειο απλώνεται σε έκταση 295.042 τχ και περιλαμβάνει 15.500.000 κατοίκους
[4] Δύο Μεραρχίες Πεζικού (2η και 13) και δύο Μεραρχίες Ιππικού
[5] Είναι αδιανόητο να φανταστούμε στα 1917 στην Αθήνα κυβέρνηση Βενιζέλου δίχως τις γαλλικές ξιφολόγχες και φυσικά δίχως το Συμμαχικό δάνειο. Όλες οι περιγραφές για την 14/27 Ιουνίου ,ημέρα ορκωμοσίας της Κυβέρνησης δίνουν την εικόνα μιας Πρωτεύουσας υπό κατοχή . Στα στρατηγικά σημεία οι δυνάμεις του Στρατηγού Regnault βρίσκονται με το δάχτυλο στη σκανδάλη των όπλων τους , μυδραλιοβόλα είναι στημένα στις πλατείες Ομονοίας και Συντάγματος και σ' αυτή ακόμα την Ακρόπολη . Συναδελφωμένοι με τα στρατεύματα κατοχής περίπου τετρακόσιοι κρητικοί χωροφύλακες , όλοι φανατικοί Βενιζελικοί , θεωρούν ύψιστη τιμή να φρουρούν το ξενοδοχείο της Μεγάλης Βρετανίας προσωρινό στρατηγείο του ηγέτη τους..Ο Έθνικός διχασμός φαίνεται να τερματίζεται με τίμημα μια νέα δικτατορία και πρωταγωνιστή ξανά τον Βενιζέλο.
[6] Γιαννης Κορδάτος:Ιστορία της Νεώτερης Ελλάδας Εκδόσεις 20ος Αιώνας Αθήνα 1958 " Η εκστρατεία στην Ουκρανία, γράφει ο Ορφ. Οικονομίδης, που αποφασίστηκε από τις ιμπεριαλιστικές κυβερνήσεις της Γαλλίας, της Αγγλίας και των Ηνωμένων Πολιτειών, πριν από το τέλος ακόμα του Α Παγκόσμιου Πολέμου του 1914 - 1918, υπήρξε μέρος του γενικού σχεδίου των ιμπεριαλιστών για ένοπλη στρατιωτική επέμβαση στην επαναστατημένη Ρωσία, με σκοπό την ανατροπή του νεαρού σοβιετικού καθεστώτος και την επαναφορά της εξουσίας των καπιταλιστών και γαιοκτημόνων. Οι ιμπεριαλιστές δεν μπορούσαν να συμφιλιωθούν με το γεγονός ότι υπήρχε μια χώρα, όπου στην εξουσία βρίσκονται οι εργάτες και οι αγρότες και ασκούσαν με το παράδειγμά τους επαναστατική επίδραση στους εργαζόμενους των καπιταλιστικών χωρών... Το Δεκέμβρη του 1917 οι κυβερνήσεις της Αγγλίας και της Γαλλίας έκλεισαν, με την προτροπή και τη συγκατάθεση των Ηνωμένων Πολιτειών, μυστική συμφωνία ανάμεσά τους, που καθόριζε τις περιοχές της επέμβασής τους: η Γαλλία αναλάμβανε την πάλη ενάντια στην εξουσία των Σοβιέτ στην Ουκρανία, στην Κριμαία και στη Βεσσαραβία, ενώ η Αγγλία θα δρούσε στις περιοχές του Ντον, του Κουμπάν και στον Καύκασο, όπου ήταν και οι πετρελαιοπηγές του Μπακού. Με τα σχέδια αυτά των ιμπεριαλιστών τάχθηκε και ο τότε πρωθυπουργός της Ελλάδας Ελευθ. Βενιζέλος, που βρισκόταν, όπως έγραφε ο Λένιν, "στην υπηρεσία του αγγλικού κεφαλαίου"... Η προσφορά αυτή, που δικαιολογήθηκε αργότερα ότι απέβλεπε στην απόσπαση ανταλλαγμάτων από τους ιμπεριαλιστές (στις αξιώσεις του Βενιζέλου στη Μικρά Ασία), προσέδινε στην ελληνική συμμετοχή το χαρακτήρα μισθοφορικής, τυχοδιωκτικής εκστρατείας ........................". Εκ των υστέρων βέβαια όλοι σχεδόν καταδίκασαν την ελληνική συμμετοχή στην εκστρατεία και αυτός ο ίδιος ο Στρατηγός Παρασκευόπουλος στο δεύτερο τόμο των απομνημονευμάτων του (σελ 40) ομολογεί αβίαστα." Η αποστολή αυτή ως μοναδικόν σκοπόν είχε την αποκλειστικήν εξυπηρέτησιν των γαλλικών συμφερόντων."
[7] Georges Clemenceau (1841-1929 Γάλλος Πολιτικός
[8] Βακάς Δ. "Η Μεγάλη Ελλάς. Ο Ελ. Κ. Βενιζέλος πολεμικός ηγέτης" σελ 267-269... Εκδόσεις Δαρέμα, 1965. Περισσότερο κοντά στη πραγματικότητα από το Βακά είναι ο Κορδάτος όταν γράφει:Ο Βενιζέλος που ήξερε τις αντιμπολσεβικικές διαθέσεις του Κλεμανσώ και της Καπιταλιστικής Γαλλίας φάνηκε πρόθυμος να ξαναπαίξει το ρόλο του λακέ.Δήλωσε στη γαλλική κυβέρνηση πως θα στείλει και αυτός ένα σώμα στρατού στην Ουκρανία καθώς και τον πολεμικό στόλο στην Οδησσό. Η γαλλική κυβέρνηση δέχθηκε την προσφορά του Βενιζέλου και του υποσχέθηκε σαν αντάλλαγμα πως θα υποστηρίξει τις αξιώσεις της Ελλάδας «επί της Θράκης και της Σμύρνης».Ο Βενιζέλος τρίβοντας τα χέρια του από χαρά, έδωκε εντολή στο Ρέπουλη να διαταχτεί αμέσως ο αρχιστράτηγος Παρασκευόπουλος να οργανώσει το εκστρατευτικό σώμα που θα στελνόταν στην Ουκρανία . Όπως ήταν φυσικό τα ανώτερα στελέχη διαλέχθηκαν . Έπρεπε να είναι οι αφοσιωμένοι στο βενιζελικό κόμμα αξιωματικοί .Κι ‘ ακόμα με εμπιστευτική εγκύκλιο ρωτήθηκαν ορισμένοι αξιωματικοί αν θέλουν να πάρουν μέρος στην εκστρατεία της Ουκρανίας…………Η εκστρατεία αυτή που έγινε για να εξασφαλίσουν οι Γάλλοι κεφαλαιούχοι τα δάνειά τους και για να ενισχυθούν οι τσαρικοί ώστε να καταλάβουν την εξουσία και ξαναφέρουν το παλιό καθεστώς της τυραννίας και εκμετάλλευσης του ρωσικού λαού έκανε πολύ κακή εντύπωση στην Ελλάδα. Μόνο οι φανατικοί βενιζελικοί επιδοκιμάσανε το Βενιζέλο για τη δουλοφροσύνη του απέναντι των Γάλλων. Η μεγάλη πλειοψηφία του Ελληνικού λαού εξαρχής καταδίκασε την εκστρατεία αυτή όχι μόνο γιατί χάθηκαν τόσα παιδιά , αλλά και γιατί ήταν ένα μελανό σημάδι της νεοελληνικής ιστορίας.(Ιστορία της Νεώτερης Ελλάδας Εκδόσεις 20ος Αιώνας Αθήνα 1958).
[9] Για την Βρετανία η επέμβαση στην Ρωσία είναι μονόδρομος και η μεθόδευση του διαμελισμού αυτής της μεγάλης χώρας είναι το επόμενο βήμα. .Η εισήγηση Λόκχαρτ δεν εξαντλείται στον Κόκκινο τρόμο και την κοσμοϊστορική απειλή που αντιπροσωπεύει για την εξαθλιωμένη και ανασφαλή Ευρώπη. Προχωρεί και στην απαρίθμηση των πολιτικών και οικονομικών πλεονεκτημάτων που θα προκύψουν από μια έστω και βίαιη κατάρρευσή του. Στις 13 Νοεμβρίου 1918 –δύο μόλις ημέρες μετά την κατάπαυση των εχθροπραξιών - το Φόρειν Όφις υπό την ηγεσία του Arthur James Balfour (Μπάλφουρ) προσπαθεί να προσδιορίσει τη θέση της Βρετανίας απέναντι στη κοσμογονία που συντελείται στη παλιά Αυτοκρατορία των Τσάρων.. Ο μπολσεβικικός κίνδυνος σε ότι αφορά τη Ρωσία και την Ευρώπη γενικότερα είναι βέβαια υπαρκτός αλλά από την άλλη πλευρά είναι δεδομένη και η άρνηση των Βρετανών να εμπλακούν σε μια καινούργια περιπέτεια . Η περίοδος είναι προεκλογική και χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή για να μη δημιουργηθεί κλίμα ανασφαλείας και φόβου στις τάξεις των ψηφοφόρων . Για την ώρα η Κυβέρνηση μπορεί να περιοριστεί στην συμπάθεια για τον αγώνα των αντιμπολσεβικικών δυνάμεων ,τον οποίο μάλιστα σκοπεύει πολύ σύντομα να στηρίξει με βρετανικό χρήμα και όπλα. Στις 16/29 Νοεμβρίου ο Υπουργός των Εξωτερικών επιχειρεί να καθησυχάσει όσους ανησυχούν διαβεβαιώνοντας ότι «ουδέποτε η Αγγλική Κυβέρνηση διανοήθηκε να αναμειχθεί στα εσωτερικά της Ρωσίας και να επιβάλει πολιτικές μεταρρυθμίσεις της αρεσκείας της…» για να προσθέσει αμέσως μετά «…πλην όμως δεν μπορούσε να εγκαταλείψει τις αναληφθείσες υποχρεώσεις της ,ούτε να προδώσει τα συμφέροντά της.» Την ώρα που γίνονται οι δηλώσεις αυτές ο αγγλικός στόλος έχει ήδη περάσει ανενόχλητος τα Δαρδανέλια και βρίσκεται στην Μαύρη θάλασσα. Η κυβέρνηση της Α.Μ έχει αναγνωρίσει την αντεπαναστατική κυβέρνηση του Όμσκ και έχει ανάψει έστω και καθυστερημένα το πράσινο φως στον Στρατηγό Ντενίκιν. Στις 18 Δεκεμβρίου Γαλλικά στρατεύματα αποβιβάζονται στην Οδησσό, ενώ στη περιοχή του Καύκασου μια ισχυρή αντιμπολσεβικική ομάδα οργανώνεται κάτω από την διοίκηση του Κόλτσακ. Οι πολιτικές εκλογές στη Βρετανία στα τέλη Δεκεμβρίου δεν κρύβουν εκπλήξεις. Οι πολίτες αναγνωρίζουν τον πρωτεργάτη της νίκης στο πρόσωπο του Lloyd George και δίνουν στο Συνασπισμό του οποίου ηγείται ευρύτατη πλειοψηφία. Έχοντας σχετικά μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων η Βρετανική Κυβέρνηση επιχειρεί να υλοποιήσει τις αποφάσεις της. Κάνοντας πράξη τις αποφάσεις της η και στα πλαίσια πάντα της αντιμπολσεβικικής σταυροφορίας εντείνει τις προσπάθειές της για να σταθεροποιήσει την παρουσία της στη Ρωσία. Έχοντας ήδη αποβιβάσει στρατεύματα στο Βατουμ ελέγχει από τον Ιανουάριο του 1919 έναν από τους σπουδαιότερους στρατηγικούς δρόμους του κόσμου .20.000 άνδρες καλύπτουν την σιδηροδρομική γραμμή του Καυκάσου από την Μαύρη θάλασσα μέχρι την Κασπία. Στο Βορρά οι δυνάμεις στην περιοχή του Αρχαγγέλου ζούν με την ψευδαίσθηση ότι μόλις λοιώσουν οι πάγοι θα μεταφερθούν πίσω στην Πατρίδα. Τα πλοία έρχονται όχι για να παραλάβουν τα στρατεύματα αλλά για να τα ενισχύσουν με καινούργιες δυνάμεις . Η φανερή πλέον διάθεση της Βρετανικής Κυβέρνησης να συνεχίσει την τυχοδιωκτική της περιπέτεια στη Ρωσία έρχεται τώρα σε ανοικτή σύγκρουση με το λαϊκό αίσθημα. Οι διαμαρτυρίες δεν λείπουν και ήδη από τον Ιανουάριο του 1919 η Daily Express προειδοποιούσε τον Πρωθυπουργό Lloyd George ότι "the frozen plains of Eastern Europe are not worth the bones of a single grenadier"."(οι παγωμένες πεδιάδες της Ανατολικής Ευρώπης δεν αξίζουν κόκαλα ούτε ενός γρεναδιέρου). Την ίδια περίοδο μια άλλη εφημερίδα ο "Manchester Guardian " έγραφε: "Με ποιο δικαίωμα διεξάγουμε πόλεμο στη Ρωσία, αφού δεν αναγνωρίσαμε την κυβέρνηση αυτής της χώρας. Αν, όπως ισχυρίζονται τα μέλη της κυβέρνησης, δεν βρισκόμαστε σε κατάσταση πολέμου με τη Ρωσία, τότε τι δικαίωμα έχουμε να σκοτώνουμε ανθρώπους, να τους υποβάλλουμε σε αποκλεισμό και σε πείνα, χωρίς να τους κηρύσσουμε επίσημα τον πόλεμο".Οι πρώτες καταδίκες σε θάνατο που εκδίδονται για άρνηση υπακοής στο Σύνταγμα του Yorkshire δείχνουν ότι πολύ σύντομα η κυβέρνηση πρέπει να αναθεωρήσει τη στάση της. ....
[10]
[11] Νίδερ Εκστρατεία εις Ουκρανίαν Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαίδεια Περιοδικόν Τόμος Α 110 .Τα πρακτικά της Συνεδρίασης της 29ης Νοεμβρίου αναφέρονται αναλυτικά στο Παράρτημα.
[12] Το τραγούδι της Ρωσίας
Τους ΄Ελληνας που πάνε στη Ρωσία /Μπολσεβίκους να κυνηγήσουν./ Βγαίνουν οι Ρούσες να τους δούνε /Τους ραίνουν με τα λουλούδια και τους ρωτάνε/ Πού τους πάει ο Αρχηγός τους /Στον μακρύ τον δρόμο εμπρός τους; /Αφού τα νειάτα και η καρδιά τους/ Δεν φοβούνται χιόνια , μπολσεβίκους Και κανόνια;/ Και οι στρατιώτες απαντούνε:/ Από τη Ρωσία σύρνει / Ο δρόμος ίσα για τη Σμύρνη
[13] Σε απόσταση σχεδόν ενός αιώνα και ύστερα από όλα όσα ακολούθησαν τον "εθνικό διχασμό" το τραγικό ερώτημα "πως μπόρεσε να συμβεί" περιμένει ακόμα μια νηφάλια και ειλικρινή απάντηση. Το αβυσσαλέο μίσος που χώριζε τη μία από την άλλη πλευρά φαίνεται με τη πρώτη ματιά στα κείμενα και τις συμπεριφορές των τότε πρωταγωνιστών. Στα απομνημονεύματά τους τόσο ο Πρίγκιπας Γεώργιος όσο και ο πρίγκιπας Χριστόφορος ξεπερνούν τα επιτρεπτά όρια της όποιας αντιπαράθεσης καταφέρονται εναντίον του Βενιζέλου με τρόπο άκρως υβριστικό . Ο πρώτος φτάνει στο σημείο να πει «το αίμα όπου έρρεεν εις τας φλέβας του δεν ήτο το πραγματικόν και γεναίον Κρητικόν αίμα.» Ο δεύτερος διαπίστωνε «Ο Βενιζέλος ήτο μικτής καταγωγής, Τουρκικής, Ιουδαικής και Αρμενικής» Για τον λόγο αυτό ήτο «ανηλεής , σαν αληθινός Τούρκος, αγαπούσε την ραδιουργίαν σαν Αρμένιος και είχε την εξυπνάδα του Εβραίου.» Στην βιογραφία του Βασιλιά Αλέξανδρου (Εκδόσεις "ΑΛΦΑ" Ι.Μ ΣΚΑΖΙΚΗ) ο Ζαλοκώστας καταγράφει γλαφυρά τις ανένδοτες θέσεις του Βενιζέλου απέναντι στον έκπτωτο τότε Κωνσταντίνο .
[14] Στα 1923 ο Stéphen Pichon που είχε διατελέσει Υπουργός Εξωτερικών στη Δεύτερη Κυβέρνηση Clemenceau (16 Νοεμβρίου 1917-20 Ιανουαρίου 1920) αναγκάστηκε να ομολογήσει «Την Συνθήκη των Σεβρών υπεγράψαμεν εξηναγκασμένοι, πιεζόμενοι και μετά λύπης. Η πολιτική της Γαλλίας δεν εστρέφετο κατά της Ελλάδος. Η Γαλλία λόγω των συμφερόντων της, δεν ήθελε να χρησιμεύση η Ελλάς ως όργανον της Αγγλικής πολιτικής .Ο Πρωθυπουργός Leygues , ενήργησεν , όπως αφαιρεθώσι από της Ελλάδος τα οικονομικά μέσα , ίνα μη δυνηθή να εξακολουθήση μίαν επιχείρησιν , ήτις δεν ήτο καλή ούτε διά τους Έλληνας ούτε δια τους Τούρκους. Η Γαλλική Πολιτική , από της πτώσεως του Κλεμανσώ (Ιανουάριος 1920) ,επανήλθεν εις την πατροπαράδοτον φιλότουρκον αυτής κατεύθυνσιν . Η Γαλλική Πολιτική διείδε τον κίνδυνον , όστις παρουσιάζετο, ως εκ του οποίου τη επεβάλλετο να θέση φραγμόν εις τιούτου είδους νεργείας της Αγγλίας.Την αυτήν πολιτική ηκολούθησαν τόσο ο Aristide_Briand όσο και ο Leygues»
[15] Στο έργο του «Περισσότερο Φως» ο Π.Πιπινέλης αναφερόμενος στον τραγικό διαχασμό και τις ολέθριες συνέπειές του επισημαίνει: Το τελευταίον αλλά βαρύτερον όλων το καθ’ ευατό ασυγχώρητον εκ των διαπραχθέντων σφαλμάτων (η επισήμανση του συγγραφέα Π.Π) υπήρξεν η ανάληψις της μεγαλυτέρας εθνικής προσπαθείας του νεωτέρου ελληνισμού με διχασμένας τας εθνικάς δυνάμεις . Δεν έχει καμμίαν σημασίαν , από της απόψεως αφ΄ής εξετάζω εδώ το θέμα , πως προέκυψε και ποίοι περισσότερον είναι υπεύθυνοι διά την δημιουργίαν του διχασμού αυτού. Σημασίαν έχει ότι η μεγαλυτέρα εθνική προσπάθεια, του νεωτέρου ελληνισμού ανελήφθη και διεξήχθη, καθ΄ην εποχήν το έν τμήμα της Ελλάδος δεν εσκέπτετο τίποτε άλλο , παρά πώς να εξοντώση το έτερον (σελ 68) Ενδιαφέρουσα είναι και η επισήμανση του Αυγητίδη (σελ 124) Οι εδαφικές αξιώσεις του Ε. Βενιζέλου ήταν μία μεγάλη μυθοπλασία,δημοκοπία για εσωτερική πολιτική κατανάλωση. Ο Έλληνας πρωθυπουργός ήταν ονειροπόλος και εκφραστής της "Μεγάλης ιδέας". της δημιουργίας μεγάλου ελληνικού κράτους σε βάρος άλλων λαών, βέβαια αυτό είναι και ιδίωμα του καπιταλισμού. Η ελληνική αστική τάξη, ο Τύπος της , που καλλιεργούσε το σοβινισμό για ν΄ αποπροσανατολίσει τις πλατιές λαικές μάζες από τα επίμαχα εσωτερικά προβλήματα, που τόσο πολύ οξύνθηκαν την περίοδο εκείνη έδωσαν την βασική προσοχή στη δημιουργία Μεγάλης Ελλάδας. Με μια τέτοια μεγαλοιδεατική πολιτική σύρθηκε ευκολότερα ο ελληνικός λαός στις πολεμικές περιπέτειες.Και μια άλλη παρατήρηση .Το χαρακτηριστικό διακριτικό των εδαφικών διεκδικήσεων είναι ότι σε μεγάλο ή μικρό βαθμό τα εδάφη αυτά βρίσκονταν κάτω από την κηδεμονία της γερμανικής συμμαχίας. Η Τουρκία ήταν ενταγμένη στην αυστρογερμανική συμμαχία και απειλούσε τα αγγλικά συμφέροντα στη Μέση Ανατολή , επομένως και στις Ινδίες ,στην Αιγυπτο. Γι αυτό η αγγλική κυβέρνηση αποφάσισε να κολακέψει το μεγαλοιδεατισμό των Ελλήνων . Μάλιστα, η Αγγλία υποσχόταν στην Ελλάδα όχι μόνο τη Σμύρνη, αλλά και την ενδοχώρα της. Επίσης και η Βουλγαρία ανήκε στην Τετραμελή Συμμαχία. Όχι μόνο η Αγγλία , αλλά και η γαλλική κυβέρνηση υποσχέθηκε σαν αντάλλαγμα για την συμμετοχή της Ελλάδας στην αντισοβιετική εκστρατεία, πως θα υποστηρίξει τις αξιώσεις της Ελλάδας επί της Θράκης και της Σμύρνης. Ο Έλληνας πρωθυπουργός που θριαμβολογούσε για εδαφικές διεκδικήσεις , γιατί δεν έθετε θέμα ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα; Απλώς η αιτία βρίσκεται στο ότι η Κύπρος αγγλική αποικία και θα έθιγε τα συμφέροντα των αφεντικών του.Τέλος ο Σπ. Μαρκεζίνης (Πολιτική Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος Τόμος Δ σελ 281) με τρόπο κατηγορηματικό διαπιστώνει:" Ότι αυτή η συμμαχική εκστρατεία ήτο αδικαιολόγητος και ότι πάντως η προπαρασκευή της υπήρξε καθ΄όλα πρόχειρος και η εκτέλεσή της σχεδόν ερασιτεχνική, δεν αμφισβητείται. Ότι επίσης οι Έλληνες θεωρητικώς ουδένα λόγο είχον να εκστρατεύσουν εις την Ουκρανίαν και να συντελέσουν εις την χειροτέρευσιν της ζωής , και τελικώς τον εκπατρισμόν πολυανθρώπου εκεί ελληνικής παροικίας είναι βέβαιον.
[16] Το πρώτο φανερό σημάδι των γαλλικών προθέσεων σχετικά με τη στρατιωτική επέμβαση στη Νότια Ρωσία εμφανίζεται στις 7 Οκτωβρίου 1918 όταν ο Clemenceau επιλέγει τον Στρατηγό Henri Berthelot επικεφαλής της στρατιωτικής αποστολής αρμόδιο να διεξάγει τις επιχειρήσεις τόσο στη Ρουμανία όσο και στην Ουκρανία. Πέρα από τη μεθόδευση της υποχώρησης των Γερμανών και των Ουγγροαυστριακών από τη Ρουμανία και την Ουκρανία ο Γάλλος Στρατηγός στο πολιτικό κομμάτι της αποστολής του (εντολή αρ. 12913 B S.3) όφειλε " {de} réaliser l' encerclement έconomique du bolchevisme et en provoquer la chute...." O Στρατηγός Berthelot ανέλαβε στις 28/10/18 τη Διοίκηση της Στρατιάς του Δουνάβεως με επιτελάρχη τον Αντισυνταγματάρχη Caput . Σύμφωνα με τον Berthelot η επιχείρηση έπρεπε να διεξαχθεί με όχι λιγότερες από 4 Στρατιές που από τα δυτικά και με συγκλίνουσα πορεία προς τη Μόσχα θα καταλάμβαναν διαδοχικά τα σημαντικότερα οδικά σιδηροδρομικάα και βιομηχανικά κέντρα καταδικάζοντας τομ αντίπαλο σε παράλυση και αδυναμία αντιστάσεως. Το αδύνατο σημείο του σχεδιασμού βρισκόταν στο γεγονός ότι ήταν αδύνατο να εξευρεθούν οι αναγκαίες στρατιωτικές δυνάμεις για την υλοποίηση αυτού του τόσο φιλόδοξου σχεδίου. Ο Στρατηγός Brisson θεωρούσε πολύ επικίνδυνη την έναρξη των επιχειρήσεων στη καρδιά του χειμώνα και συνιστούσε αναβολή μέχρι την Άνοιξη και πάντα με την προυπόθεση ότι θα είχαν εξευρεθεί τα αναγκαία σε ποιότητα και ποσότητα στρατεύματα.
[17] Η ανάγκη δημιουργίας ενδιάμεσης διοικήσεως που θα κάλυπτε το κενό ανάμεσα στη Μεραρχία και τη Στρατιά οδήγησε αρχικά στην ιδέα της οργάνωσης μιας ομάδας Μεραρχιών (1794) Το Σ ώμα Στρατου σα Μονάδα τακτικής πρωτοεμφανίζεται στο γαλλικό στρατό στα 1800 στα πλαίσια της στρατιάς που ο Ναπολέων προόριζε για την Ιταλία. Το ΣΣ συγκροτούν 2-4 Μεραρχίες .
[18]Το Α Σώμα Στρατο ύ οργανώθηκε μετά τους Βαλκανικούς αγώνες του 1912-1913. Διοικητής του διορίστηκε ο αρχηγός της τότε γαλλικής αποστολής ,στρατηγός Eydoux .Το αποτελούσαν η 1η Μεραρχία (Λάρισα) η 2η Μεραρχία (Αθήνα) και η 13η Μεραρχία (Χαλκίδα)
[19] Νίδερ Εκστρατεία εις Ουκρανίαν Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαίδεια Περιοδικόν Τόμος Α σελ 110
[20] Νίδερ Κωνσταντίνος (1865- 1943 ) Γεννήθηκε στο Μεσολόγγι 11 Ιουλίου 1865 .Εξήλθε από την Σχολή Ευελπίδων σαν ανθυπολοχαγός Μηχανικού στις 12/8/1887.Κατά τον πόλεμο του 1897 διετέλεσε βοηθός στην επιτροπή για τον καθορισμό της καινούργιας μεθορίου.Στα 1903 πήγε για μετεκπαίδευση στη Γαλλία και στα 1904 υπηρετεί στο Γεν. Επιτελείο καθώς και στο επιτελείο της ΙΙΙης Μεραρχίας. Από τα 1910-1914 υπηρετεί σαν προσωπάρχης του Βενιζέλου στο Υπουργείο των Στρατιωτικών και αμέσως μετά ασκεί καθήκοντα επιτελάρχη του Ε Σώματος Στρατού. Τον Ιούνιο του 1917 ανέλαβε την διοίκηση της 1ης Μεραρχίας και στο Μέτωπο του Στρυμόνα ανέλαβε την φρούρηση της γραμμής Νιγρίτα –Κόπριβα και μετά το ρήγμα του γερμανό-βουλγαρικού μετώπου οδήγησε την Μεραρχία στις Σέρρες και στη Δράμα. Στις 2/12/18 αναλαμβάνει την Διοίκηση του Α Σώματος Στρατού και δύο από τις μεραρχίες του έλαβαν μέρος στην Ουκρανική εκστρατεία . Ο ίδιος θα φτάσει στην Οδησσό στις 15 Μαρτίου 1919 .Στις 2 Ιουνίου 1919 αποβιβάζεται στη Σμύρνη και αναλαμβάνει προσωρινά την διοίκηση του στρατού κατοχής μέχρι την άφιξη του Παρασκευόπουλου και μετά ανάμεσα στον Ιούνιο και Δεκέμβριο του 1919 , Αρχηγός και πάλι του Α Σώματος Στρατού παίρνει μέρος στις επιχειρήσεις Φιλαδελφείας και Ουσάκ και τον Φεβρουάριο του 1921 παραδίδει στον Κοντούλη την Διοίκηση του Α Σώματος για να αποστρατευθεί με αίτησή του .Προάγεται σε Αντιστράτηγο στις 14/5/1921. Στην Υπηρεσία ανακαλείται στις 20 Σεπτεμβρίου 1922 Επικεφαλής της Στρατιάς της Θράκης θα εκτελέσει ευσυνείδητα το πρωτόκολλο των Μουδανιών (εκκένωση ανατολ. Θράκης.) .Στις 25 Δεκεμβρίου 1923 αποστρατεύεται και πάλι με αίτησή τουΣτις 3 Ιουλίου 1925 ορκίζεται Υφυπουργός των Στρατιωτικών και τον επόμενο χρόνο διορίζεται αρχηγός του στρατιωτικού οίκου του Προέδρου της Δημοκρατίας. μέχρι 20 Αυγούστου 1926.
[21] 1/15 Δεκεμβρίου 1918. Η 1η Μεραρχία είναι μια ακόμα χαρακτηριστική περίπτωση που φανερώνει τις ολέθριες συνέπειες του διχασμού. Ο Στρατηγός Πάγκαλος αναφέρει ότι επί 10.000 ανδρών η Μεραρχία αριθμούσε 2.500 λιποτάκτες. «Ολίγας ημέρας προ της αφίξεώς μου εις την Μεραρχίαν έλαβε χώραν εις αυτήν, πρωτοφανής διά την ιστορίαν του ελληνικού στρατού, λιποταξία. Άπαντες οι οπλίται του πυροβολικού της Μεραρχίας εγκατέλειψαν μίαν νύκτα τας τάξεις των και ελιποτάκτησαν εν σώματι τραπέντες προς την Παλαιάν Ελλάδα……. Εις την πρώτην σύσκεψιν την οποίαν είχον με τον Διοικητήν της Μεραρχίας Υποστράτηγον Νίδερ , εύρον τούτον εν πραγματική αγωνία διά την εξέλιξιν της καταστάσεως. Υψών τας χείρας του εν απελπιστική χειρονομία μου είπε κατά λέξιν. «Η κατάστασις είναι απελπιστική και δεν βλέπω το μέσον συγκτατήσεώς της. Εξυπνώ το πρωί και ευρίσκομαι εν ανησυχία αν θα ιδώ στρατιώτας γύρω μου ή έχουν όλοι λιποτακτήσει κατά την νύκτα.»
[22] Μελετώντας αυτή τη συγκεκριμένη περίοδο της Εθνικής μας ιστορίας είναι δύσκολο να αποφύγουμε τον πειρασμό μιας γοητευτικής υπόθεση εργασίας .Τι θα μπορούσε να συμβεί στη περίπτωση που το Ελληνικό Σώμα Στρατού αντί για την Ουκρανία αποβιβαζόταν στο Πόντο; Ποια θα ήταν η μορφή του μεταπολεμικού τουρκικού κράτους με ή δίχως τον Κεμάλ Ατατούρκ και κατά πόσο θα μπορούσε να κριθεί αναπόφευκτος ο ξεριζωμός των χριστιανικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας.
[23] Διευθυντής του Ι Γραφείου Αχ. Πρωτοσύγγελος, του ΙΙ Γραφείου Ι. Φιλίππου, του ΙΙΙ Γραφείου Πτ. Σαρρηγιάννης, IV Γραφείου Γ. Σπυρίδωνος, αρχηγός πυροβολικού ο Δ. Χατζηδημητρίου και υπασπιστή επιτελή τον Μιχ. Βυζά Την αρχηγία του μηχανικού είχε αναλάβει ο Ζ. Παπαθανασίου, αρχηγός της Υγειονομικής υπηρεσίας ο Αλ. Καναβατσόγλου , γενικός αρχίατρος και αρχηγός της Επιμελητείας ο συνταγματάρχης Κολοκούβαρος.
[24]
[25] Πέρα από τις δύο ελληνικές Μεραρχίες η 1η Συμμαχική Ομάδα Μεραρχιών περιελάμβανε τρεις γαλλικές μεραρχίες (156η,30η, 16η ) μία Πολωνική και τμήματα Λευκορώσων Εθελοντών.
[26] Ο Πλαστήρας θα πάρει μέρος στην εκστρατεία σαν Διοικητής του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων .Είχε διαμορφώσει προσωπική άποψη για το έμψυχο υλικό του Συντάγματος από την εποχή ακόμα που βρισκόταν στο Σαρί –Σαμπάν και με μεγάλη ελαφρότητα θεωρούσε τους τσολιάδες ότι χειρότερο μπορούσε να υπάρχει στον ελληνικό στρατό . Κατά την άποψή του ήσαν κλέφτες εκβιαστές και χειρότερα ακόμη φανατικοί φιλοβασιλικοί, «μαθημένοι να παραδίδονται αμαχητί¨» θα προσθέσει αργότερα με το χέρι της στο περιθώριο των χειρόγραφων σημειώσεών του η Πηνελόπη Δέλτα. Οι κρίσεις αυτές θεωρούνται άδικες και ασφαλώς υπαγορεύονται από ένα τυφλό μίσος τόσο για τον θεσμό της Βασιλείας όσο και για την πίστη που ο θεσμός ενέπνεε τότε σε μεγάλη μερίδα του απλού λαού.. Αλλοιώς είναι πολύ δύσκολο να δοθεί λόγική εξήγηση για το πώς ξαφνικά οι …κοινοί εγκληματίες ,οι δειλοί , οι προδότες και οι ριψάσπιδες , οι τσολιάδες του 5/42 ,κρινόμενοι αντικειμενικά αντιπροσωπεύουν ότι καλύτερο παρουσιάζει ο στρατός μας κατά την διάρκεια της περιπέτειας στην Ουκρανία και όχι μόνο.
[27] Ο Στρατηγός Σαράφης ομολογεί στις Ιστορικές αναμνήσεις του: O πόλεμος είχε τελειώσει και αισθανόμουνα πως δεν είχα λάβει μέρος σ΄αυτόν όσο έπρεπε σαν αξιωματικός,΄και αποφάσισα να ζητήσω να σταλώ στο 5ο Σύνταγμα Πεζικού Τρικάλων, της 1ης Μεραρχίας , για να πάρω μέρος στην υπερπόντια εκστρατεία. Δεν σκέφθηκα καθόλου ότι θα πήγαινα σε μια εκστρατεία εναντίον ενός λαού που επανεστάτησε εναντίον του καθυστερημένου σκληρού τσαρικού καθεστώτος , για να αποκτήσει τις ελευθερίες του, εγώ που είχα επαναστατήσει εναντίον του βασιλιά Κωνσταντίνου , απλώς γιατί καταπάτησε το Σύνταγμα.(σελ 177-8)
[28] Ο αγώνας του Μαρίνου Αντύπα προκάλεσε όπως ήταν φυσικό το μίσος των τσιφλικάδων της Θεσσαλίας,Tο μεγάλο συλλαλητήριο που οργανώθηκε στο Λασποχώρι στις αρχές του 1907, απλά κατέδειξε την επιρροή που ασκούσε στον απλό λαό, ο λόγος του Κοινωνικού Επαναστάτη. Το τέλος του είναι αναμενόμενο. Θα δολοφονηθεί στις 8 Μαρτίου 1907 στον Πυργετό Λάρισας .
[29] Ριζοσπάστης 23/12/18
[30] Η Ελληνική Κυβέρνηση έθεσε στη διάθεση των Συμμάχων για τις επιχειρήσεις στην Νότιο Ρωσία το Α Σώμα Στρατού (Διοικητής Υποστράτηγος Κ. Νίδερ ,Επιτελάρχης Αλεξ. Οθωναίος) Από τις τρείς μεραρχίες του Α Σώματος έλαβαν τελικά μέρος μόνον δύο (2η και 13η) και μάλιστα δίχως το πυροβολικό τους ενώ η 1η Μεραρχία παρέμεινε συγκεντρωμένη στην περιοχή της Καβάλας και μεταφέρθηκε τελικά στη Σμύρνη.
[31] Στις αρχές του 1923 αποφασίστηκε η εγκατάλειψη του Ιουλιανού (παλαιού) ημερολογίου που υπολειπόταν κατά 13 ημέρες του Γρηγοριανού. Στις 16 Φεβρουαρίου 1923 η Ελλάδα πέρασε στη 1η Μαρτίου 1923.
[32] Τσολακόπουλος Χρήστος (1868-1923) Γεννήθηκε στο Ναύπλιο. Απεφοίτησε από την σχολή Υπαξιωματικών με τον βαθμό του Ανθυπολοχαγού (πζ) στα 1899. Πολέμησε επικεφαλής ανταρτικού σώματος στον Μακεδονικό αγώνα και τραυματίστηκε . Έλαβε μέρος στον ελληνοτουρκικό πόλεμο και τραυματίστηκε πάλι μπροστά στα Ιωάννινα. Πολέμησε στον Μεγάλο Πόλεμο και σε ηλικία 51 χρόνων διοίκησε το 34ο Σύνταγμα Πεζικού στην ατυχή ελληνική εκστρατεία στη Νότια Ρωσία. Για τις πολύτιμες υπηρεσίες στην Πατρίδα η Κυβέρνηση τον αποστράτευσε στα 1920 με τον βαθμό που έφερε μέχρι τότε . Εκείνο του Συνταγματάρχη .Ο Τσολακόπουλος προήχθη μετά θάνατον στον βαθμό του Υποστράτηγου.

(Επιστροφή)