9 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1935 (8)

 

8. Ο Κονδύλης καταδικάζει τις πρωτοβουλίες Παναγιωτάκου  και απαιτεί την απομάκρυνσή του από τη Διοίκηση του Α. Σ.Σ

Γύρω στις 9 το πρωί της Δευτέρας  το εκπαιδευτικό "Αρης" φέρνει το Κονδύλη πίσω στο Πειραιά . Το πρωτόκολλο επιβάλλει να πάρει μέρος , μαζί με άλλους υπουργούς  και υπηρεσιακούς παράγοντες , στην υποδοχή του Πρωθυπουργού που επιστρέφει στη χώρα . Αν και  αγνοεί  τα όσα εξωφρενικά έχουν συμβεί στη διάρκεια της διήμερης απουσίας του, πιστεύει ότι έχει χρόνο να κάνει μια σύντομη στάση στο Υπουργείο , που έτσι ή αλλιώς βρίσκεται πάνω στο δρόμο του. (Ακαδημίας και Βασ. Σοφίας) .  Δεν χρειάζεται να ακούσει πολλά . Οι αψυχολόγητες πρωτοβουλίες του Παναγιωτάκου , που εν  αγνοία του Ροδόπουλου έχουν φέρει τα πάνω κάτω στη πρωτεύουσα  έχουν δημιουργήσει προβλήματα, που για την ώρα κανείς δεν μπορεί να εκτιμήσει τις συνέπειες τους . Ο Διοικητής του Α Σώματος Στρατού με αυθάδεια και συμπεριφορά κινηματία , όχι μόνο ισοπέδωσε με τις πράξεις του  κάθε έννοια πειθαρχίας αλλά επιπλέον εξακολουθεί να ισχυρίζεται, ότι όλα έγιναν  για τη διασφάλιση της εννόμου τάξεως, που κάποιοι επιχειρούν ακόμα να ανατρέψουν. Το γεγονός, ότι οι ενέργειές του καλύπτονται απόλυτα από το πρωθυπουργό  ,όπως ο Παναγιωτάκος ισχυρίζεται,  είναι η σταγόνα που ξεχειλίζει το ποτήρι.  Ο Κονδύλης δεν κάθεται να  ακούσει περισσότερα. Επειδή ακριβώς διαισθάνεται ότι όλα αυτά δεν αποτελούν παρά δευτερεύουσες εκφράσεις ενός  σκοτεινού παρασκηνίου βιάζεται να ξεκαθαρίσει το θέμα θέτοντας το Πρωθυπουργό μπροστά από τις ευθύνες του. 

Στη Κηφισιά φτάνει γύρω στις 11 π.μ. Η συνάντηση με το Πρωθυπουργό μπορεί  να χαρακτηριστεί τυπική και δεν κρατά πάνω από μισή ώρα .  Ο Τσαλδάρης αντιδρά με ηρεμία στην είδηση των πρωτοβουλιών του Σωματάρχη , εκφράζει την εμπιστοσύνη του για τις ικανότητες και την αφοσίωση του ανώτατου αξιωματικού, και μιλά για παρεξήγηση. Ο Κονδύλης δεν κάνει πίσω. Αποφασισμένος να οδηγήσει τα πράγματα στα άκρα   ζητά την εδώ και τώρα απαλλαγή του Παναγιωτάκου από τη Διοίκηση της μεγάλης αυτής μονάδας[1]. Ο Πρωθυπουργός αρνείται να μπει στη διαδικασία συζήτησης για  ένα παρόμοιο ενδεχόμενο . Έχει τη δυνατότητα μια που ο Παναγιωτάκος βρίσκεται ακόμα εκεί , να υποβαθμίσει αμέσως το γεγονός ...... Δεν το κάνει και με τη σειρά του αφήνει τη κρίση να σέρνεται.  Τη λύση οφείλει να τη δώσει το υπουργικό συμβούλιο που ο ίδιος πρόκειται να συγκαλέσει  άμεσα.

Γεύση από το κλίμα της συνάντησης αυτής παίρνουμε από το ρεπορτάζ της εφημερίδας  "Ημερήσιος Κήρυξ".Περί του αντικειμένου της συνομιλίας των ουδέν ανεκοινώθη, του κ.Τσαλδάρη περιορισθέντος να δηλώση ότι ως ήτο φυσικόν ο κ. αντιπρόεδρος της Κυβερνήσεως τον κατέστησεν ενήμερον των κρατικών υποθέσεων και της εν γένει εσωτερικής καταστάσεως. Εν τούτοις ως ηδυνήθημεν να πληροφορηθώμεν ο κ. Κονδύλης δεν έμεινε διόλου ευχαριστημένος εκ της πρωινής ταύτης συναντήσεως του μετά του κ.πρωθυπουργού. Ο κ.Κονδύλης κατά την έξοδόν του εκ του γραφείου του κ. πρωθυπουργού ήτο καταφανώς δύσθυμος. Εις ερωτήσεις δημοσιογράφων εδήλωσεν ότι εις τον κ..πρωθυπουργόν έξεθεσε τας επί της καταστάσεως γνωστάς αντιλήψεις του ,καθώς και τας αντιλήψεις των κοινοβουλευτικών κύκλων και της κοινής γνώμης. Ο κ.Τσαλδαρης τον ήκουσε μετά προσοχής αλλά επιφυλάχθη να λάβη αποφάσεις μετά πληρεστέραν μελέτην της καταστάσεως.[2]

Ένας από τους δημοσιογράφους επιχειρεί να κάνει πνεύμα. Ρωτά το Κονδύλη, κατά την έξοδό του από τη πρωθυπουργική κατοικία , αν ο σκοπός της επίσκεψής του ήταν να υποβάλει στο Πρωθυπουργό τη παραίτησή του. Απαντά αρνητικά.

Το πρόγραμμα του Τσαλδάρη είναι φορτωμένο. Την ώρα που ο Κονδύλης παίρνει το δρόμο της επιστροφής ,γύρω στις 12 πάνω κάτω, ο Τσαλδάρης δέχεται σε μια καινούρια σύσκεψη τους Λαϊκούς υπουργούς και ακούει κάποιους από τους πιο άμεσους προβληματισμούς τους,

Την 12ην μεσημβρινήν εις την εν Κηφισσία οικίαν του κ Πρωθυπουργιού συνεκλήθη υπουργική σύσκεψις εις την οποίαν δεν μετέσχον οι κ.κ Κονδύλης και Ροδόπουλος. Η υπουργική σύσκεψις έληξε την 1ην μ.μ. Κατ' αυτήν οι Λαικοί υπουργοίεξέθεσαν την διαμορφωθείσαν κατάστασιν κατά το διάστημα της εις το εξωτερικόν απουσίας του κ.Τσαλδάρηκαι τας επ' αυτής απόψεις των. Επίσης οι στρατιωτικοί υπουργοί Αεροπορίας και Ναυτικών εξέθεσαν εις τον κ. Πρωθυπουργόν την κατάστασιν των ενόπλων δυνάμεων ,διαβεβαιώσαντες αυτόν , ότι πειθαρχούν απολύτως εις την κυβέρνησιν. Ακολούθως ο κ.Πρωθυπουργός κατετοπίσθη υπό των υπουργών επί των διαφόρων εσωτερικών ζητημάτων, εκφράσας και ο ίδιος τας ιδικάς του απόψεις. Απεφασίσθηόπως την 9ην σήμερον συνέλθη η ολομέλειατου υπουργικού συμβουλίου , προς το οποίον ο κ.Πρωθυπουργός θα εκθέση τας τελικάς του αποφάσεις επί του πολιτειακού. [3]
Μετά το πέρας της υπουργικής σύσκεψης ο Τσαλδάρης μιλά και πάλι στους συγκεντρωμένους δημοσιογράφους.
Όπως ήδη σας εδήλωσα , έχω πλέον καταλήξει εις οριστικάς αποφάσεις , αι οποίαι δεν πρόκειται να μεταβληθούν . Ήδη συνεσκεφθην μετά των λαϊκών υπουργών ,των οποίων ήκουα τας απόψεις , το απόγευμα δε θα επακολουθήση Υπουργικόν Συμβούλιον , ούτως ώστε ο λαός να πληροφορηθή τας τελικάς απόψεις της κυβερνήσεως προς αντιμετώπισιν της καταστάσεως.[4]

Στο κρίσιμο ερώτημα , εάν θα διεξαχθεί το δημοψήφισμα αποκαλύπτει μεθοδικά τα χαρτιά του και απαντά:
"Δεν είναι δυνατόν να γίνονται διαφορετικαί σκέψεις .Η Εθνοσυνέλευσις , την οποίαν μόλις προ ολίγου εξέλεξεν ο λαός , απεφάσισε την διενέργεια του δημοψηφίσματος,το γεγονός δε τούτο επιβάλλει εις όλους ανεξαιρέτως να σεβασθώμεν την απόφασίν της .ώ συγκεκριμένως δεν θα ηδυνάμην να παραβλέψω την απόφασιν της Εθνοσυνελεύσεως και να χωρίσω προς άλλην κατεύθυνσιν.Συνεπώς το δημοψήφισμα θα διενεργηθή οπωσδήποτε, διότι νομίζω, ότι μόνον κατ΄αυτόν τον τρόπον θα επέλθη εκκαθάρισις της καταστάσεως , επανερχομένης της ησυχίας εις τον τόπον, όπερ βαρύνει περισσότερον παντός άλλου εις τας σκέψεις μου." [5]
Τα δύσκολα ακολουθούν. Σειρά να δει το Πρωθυπουργό, έχει μια πενταμελής επιτροπή σκληροπυρηνικών βασιλοφρόνων, που αντιπροσωπεύουν μια ισχυρή μάζα ψηφοφόρων κατανεμημενων σε πάνω από 100 λαϊκές οργανώσεις σε Αθήνα και επαρχία. Έχοντας επίγνωση της εκλογικής δύναμης που διαθέτουν σαν παράταξη, επιμένουν και διεκδικούν με πείσμα τη δική τους αλήθεια . Γι αυτούς τα πράγματα είναι ξεκάθαρα. Ο λαός θεωρεί ήδη το Πολιτειακό κατ ουσίαν λελυμένο υπέρ της Βασιλείας και ότι ο Πρόεδρος της Κυβέρνησης έχει υποχρέωση να ταχθεί υπέρ του νομίμου πολιτεύματος της χώρας το οποίον ανετράπη υπό τα γνωστάς στασιαστικάς συνθήκας …..

Με τη σειρά του ο Tσαλδάρης επιχειρεί να κερδίσει λίγο χρόνο, διαβεβαιώνοντας ωστόσο, ότι σε καμία περίπτωση δεν θα είναι αυτός που θα αγνοήσει τη λαϊκήν θέλησιν προς την οποίαν είναι αποφασισμένος να συμμορφωθή.

Ο Πανάγιωτάκος εξακολουθεί να βρίσκεται στη Κηφισιά όταν ο υποστράτηγος Δεμέστιχας (με προτροπή ή όχι του Κονδύλη) εμφανίζεται αιφνιδιαστικά πρώτα στο 1ο και μετά στο 34ο πεζικά συντάγματα . Στους συγκεντρωμένους αξιωματικούς ο Δεμέστιχας προειδοποιεί για τα αυτονόητα. Κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να υπακούσει σε εντολές άλλες από εκείνες των ιεραρχικά ανωτέρων τους . Δήλωση φαινομενικά περιττή . Πανταχού παρόντες οι δημοσιογράφοι πιέζουν το Δεμέστιχα να γίνει περισσότερο συγκεκριμένος και να κάνει δηλώσεις.[6] .Όπως θα πει ο ίδιος:
Δηλώσεις δεν έχω να κάμω, ούτε και προβαίνω εις τοιαύτας . Έχω μόνον να είπω ότι αγωνιζόμεθα δια την ψυχικήν ενότητα και την πειθαρχίαν εν τω στρατεύματι με τον σκοπόν να εξασφαλισθή η τάξις, η ησυχία και η ομαλότης του τόπου. Όλα τα άλλα αποτελούν συκοφαντίας στρεφομένας κατά του σώματος των αξιωματικών.
Στο Υπουργείο των Εσωτερικών ο Περικλής Ράλλης δίνει τη δική του παράλληλη μάχη , σε μια προσπάθεια να συντηρήσει την τόσο αναγκαία για τους σχεδιασμούς του ένταση.
.....εκάλεσε παρ΄αυτώόλους τους διοικητάςτων αστυνομικών τμημάτωνεις τους οποίους ανέπτυξετους κινδύνους ους διατρέχειη χώρα εαν διενεργηθή το δημοψήφισμακαι εκδηλωθή ο κ.Πρωθυπουργός , και προσέθεσε , συνεχίζων το συκοφαντικόν του έργον:Ετοιμάζονται να κινηθούν οι αδιαλλακτοι. Σας πληροφορώ , ότι δεν έχουν την δύναμιν προς τούτο.[7] Εν συνεχεία εζήτησε να πληροφορηθή ποίοι είνε οι δυσαρεστημένοι της αστυνομίας και της χωροφυλακή, ίνα εξευμενίση αυτούς δια παροχών και τους προσεταιρισθή. Εν τη αφελεία του ο τέως υπουργός των Εσωτερικών ενόμιζε , καθ' ην στιγμήν τούτο συνίστα εις τους διοικητάς των αστυνομικών τμημάτων, ότι η κατάστασις ευρίσκετο εις χείρας του.[8]

Συνταγματάρχης Λάβδας

Ο Παναγιωτάκος φεύγει από το σπίτι του Πρωθυπουργού γύρω στις 2 το μεσημέρι. Δίχως αμφιβολία έχει ενημερωθεί, ίσως και από πρώτο χέρι, για τις διαθέσεις του Υπουργού των Στρατιωτικών και ασφαλώς γνωρίζει ότι η στιγμή της αναπόφευκτης σύγκρουσης μαζί του, είναι πολύ κοντά. Όλο αυτό το διάστημα αναζητά το τρόπο ώστε τη στιγμή της τελικής κρίσης να είναι σε θέση να επιβάλει τους όρους του από θέση ισχύος. Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες ο Κονδύλης έχει ήδη φύγει από το Υπουργείο και πιθανότατα απολαμβάνει ένα μεσημεριανό ύπνο στο σπίτι του στο Φάληρο. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες , εκτός στρατοπέδου βρίσκονται και οι διοικητές των δύο πεζικών συνταγμάτων και του συντάγματος πυροβολικού . Ο Παναγιωτάκος εκμεταλλεύεται αυτό το κενό εξουσίας για να αιφνιδιάσει και να επιτύχει αυτά που δεν επέτυχε δύο ημέρες πριν. [9]

Εν συνεχεία των ληφθέντων ως άνω μέτρων , ο κ. Παναγιωτάκος, αναχωρήσας περί την 2 μ.μ εκ της οικίας του κ Πρωθυπουργού , μετέβη εις τα παραπήγματα, όπου εδέχθη τινάς εκ των αξιωματικών και ειδικώτερον τον ταγματάρχην κ. Κετσέαν , υπηρετούντα εις το 1ον σύνταγμα πεζικού , προς τον οποίον έδωκεν ωρισμένας διαταγάς. Εδέχθη επίσης τον ταγματάρχην κ.Ταβουλάρην, υπηρετούντα εις το ΙΙ σύνταγμα πυροβολικού .Ακολούθως μετέβη εις τα γραφεία του Σώματος Στρατού όπου και παρέμεινεν καθ΄όλον το απόγευμα. [10]

Την ίδια ώρα πάνω κάτω, ένας αγγελιοφόρος περνά τη πύλη του ΙΙ συντάγματος πυροβολικού, μεταφέροντας μια επείγουσα διαταγή με την υπογραφή του Σωματάρχη. Τη διαταγή παραλαμβάνει ο υπολοχαγός Βουδικλάρης. Από αυτά που διαβάζει καταλαβαίνει πως ένα έκτακτο εξαιρετικό γεγονός λαμβάνει χώρα στη Πρωτεύουσα . Ούτε λίγο ούτε πολύ ο Σωματάρχης ζητά να βγουν τα κανόνια του συντάγματος στους δρόμους μέρα μεσημέρι.....

Ολίγον μετά την αναχώρησιν του σωματάρχου εκ των στρατώνων , ήρχισεν η εκδήλωσις των νέων σοβαρών μέτρων , τα οποία ήρχισαν πραγματοποιούμενα υπό των ανωτέρω δύο ταγματαρχών, εις εκτέλεσιν των διαταγών του. Ούτω ο κ. Κετσέας , κατήρτισε μικτόν απόσπασμα εκ δέκα περίπου διμοιριών , το οποίον εκινήθη προς τους στρατώνας των σχολών εφαρμογής, πεζικού και πυροβολικού Μακρυγιάννη,όπου και εστρατοπέδευσαν . Επειδή δε η διαθέσιμος δύναμις ανδρών του 1ου συντάγματος δεν ήτο επαρκής, αι 10 διμοιρίαι απηρτήσθησαναι εξ ανδρών του 34ου συντάγματος. Η δύναμις αύτη ετέθη εν αυστηρά επιφυλακή , προ των στρατώνων της δε ετοποθετήθησαν διπλοσκοποί. Ταυτοχρόνως ο κ. Ταβουλάρης διέταξε συγκέντρωσιν των ανδρών του ΙΙ συντάγματος πυροβολικού και έδωκε διαταγήν όπως το σύνταγμα ετοιμασθή προς αναχώρησιν .Κατά τινα πληροφορίαν της οποίας δεν αναλαμβάνομεν την ευθύνην, ο κ.Ταβουλάρης είχεν εντολήν να παρατάξη μίαν πυροβολαρχίαν προ των Παλαιών Ανακτόρων, με τα στόμια των τηλεβόλων εστραμμένα προς το υπουργείον των Στρατιωτικών, ετέραν δε θα απέστελλεν εις τους στρατώνας του Μακρυγιάννη προς κοινήν δράσιν μετά της δυνάμεως πεζικού.[11]

Στο μεταξύ ο υπολοχαγός Βουδικλάρης με την επείγουσα διαταγή του σωματάρχη στα χέρια επιχειρεί να επικοινωνήσει τηλεφωνικά με το σπίτι του Ποντικα. Θορυβημένος στο άκουσμα της είδησης και φοβούμενος για τα χειρότερα, ο Ποντίκας δεν χάνει χρόνο και επιστρέφει στο στρατόπεδο . Πριν κάνει οτιδήποτε θεωρεί αναγκαίο να ενημερώσει το Κονδύλη. Παρά τις προσπάθειές του, η τηλεφωνική επικοινωνία είναι αδύνατη, μια και κανείς δεν σηκώνει το ακουστικό, στην άλλη άκρη της γραμμής. Στη συνέχεια ο Ποντίκας επιχειρεί να επικοινωνήσει με το μέραρχο Δεμέστιχα. Ο μέραρχος είναι ήδη στο σπίτι του. Ακούει με ψυχραιμία τα όσα του αναφέρει ο μέραρχος και ζητά να δει το έγγραφο της διαταγής. Σε ρόλο αγγελιοφόρου ο ανθυπασπιστής Λαμπρόπουλος μεταφέρει τη διαταγή στο Δεμέστιχα που δεν δείχνει ιδιαίτερη ανησυχία.Στο περιθώριο του εγγράφου σημειώνει : "να εκτελεσθή" και την επιστρέφει στο Λαμπρόπουλο. Πίσω στο σύνταγμα όλο αυτό το διάστημα ο Ποντίκας συνεχίζει τις προσπάθειές του να επικοινωνήσει με το Κονδύλη στο σπίτι του . Το τηλέφωνό του όμως παραμένει σιωπηλό.
Μη τυχόν απαντήσεως μέχρι της 4ης απογευματινής αποστέλλει τον ουλαμόν πυροβολικού -ούτω καθώριζεν η διαταγή -εις του Μακρυγιάννη , αφού εφρόντισε να τοποθετήση εις αυτόν τον έμπιστόν του ανθυπασπιστήν Λαμπρόπουλον, εις ον έδωκε διαταγήν να αδρανήση τα πυροβόλα εάν αντιληφθή υπόπτους σκοπούς.[12]

Στις 5 το απόγευμα, την ώρα που τα πυροβόλα και οι άνδρες κινούνται αργά προς τη περιοχή του Μακρυγιάννη, ο πρωθυπουργός δέχεται σπίτι του στη Κηφισιά για δεύτερη φορά μέσα σε λίγες ώρες το Σωματάρχη. Ο Στρατηγός είναι καθησυχαστικός. Διαβεβαιώνει ότι έχει τον απόλυτο έλεγχο της κατάστασης και ότι όλα βαδίζουν ομαλά. Οι φόβοι για αντίδραση του Κονδύλη και των άλλων συνωμοτών αποδείκνύονται υπερβολικοί. Όλα κινούνται βάσει του σχεδίου , όλα μοιάζουν να είναι υπό έλεγχο. Ο Κονδύλης για την ώρα συμπεριφέρεται με σύνεση.......

Στη πραγματικότητα ο υπουργός κοιμάται ακόμα τον ύπνο του δικαίου. Το ταξίδι της επιστροφής από τις Σπέτσες, με κακό καιρό, τον έχει κουράσει και νοιώθει την ανάγκη για λίγη ανάπαυση. ΄Γύρω στις 6 ακούει το τηλέφωνο να χτυπά επίμονα. Στην άλλη άκρη του σύρματος είναι ο Ποντίκας. Τα άσχημα νέα τον αναστατώνουν. Ο στρατός κινείται στους δρόμους, ένας ουλαμός του πυροβολικού πρέπει να βρίσκεται ήδη στου Μακρυγιάννη.Έφιππα τμήματα περιπολούν στους δρόμους... Στα στρατόπεδα επικρατεί ένταση. Αξιωματικοί γνωστοί για τα φιλοβασιλικά τους αισθήματα αρχίζουν ένας ένας να επιστρέφουν στις μονάδες για να αντιμετωπίσουν το "πραξικόπημα του Παναγιωτάκου .Ανάμεσα στα άλλα καταγράφονται περιπτώσεις ανυπακοής, ένας ολόκληρος λόχος αρνείται να υπακούσει τις διαταγές του Σωματάρχη και παραμένει πεισματικά στο στρατόπεδο . Όσο περνά η ώρα η ένταση μεγαλώνει. [13] 


Ταγματάρχης Ταβουλάρης

 Ο υπουργός των Στρατιωτικών κ. Κονδύλης,αγνοών μέχρι της στιγμής τα διαδραματιζόμενα εις τους στρατώνας ,έλαβε γνώσιν των διεξαχθεισών μετακινήσεων από τον διοικητήν του ΙΙ συντάγματος πυροβολικού κ Ποντίκαν. Εκάλεσε τότε πάραυτα τους διοικητάς των δύο πεζικών συνταγμάτων κ.κ Λάβδαν και Παπακωνσταντίνου , παρα των οποίων και εζήτησε σχετικάς πληροφορίας. Οι δύο συνταγματάρχαι ανέφερον εις τον κ.Κονδύλην , ότι το καταρτισθέν απόσπασμα ανεχώρησεν εκ των συνταγμάτων , ενώ αυτοί απουσίαζον, ως δε επληροφορήθησαν η μετακίνησις εγένετο κατόπιν διαταγής του κ. Σωματάρχου. Ο κ. Κονδύλης πληροφορηθείς , ότι το ΙΙ ορειβατικόν σύνταγμα υπό τον κ.Ταβουλάρην δεν είχεν ακόμη μετακινηθή, αλλ' ότι εκείνην την ώραν ητοιμάζετο , διέταξεν επειγόντως όπως παραμείνη . [14] 
Η άμεση επέμβαση Κονδύλη συγκρατεί κάπως τα πράγματα αλλά η ζημιά έχει γίνει. Βλέποντας τις μετακινήσεις αυτές ο Φρούραρχος Γεώργιος Τσολάκογλου και αξιολογώντας τις πληροφορίες που διαθέτει αναφέρει τηλεφωνικά τους φόβους του στο Πρωθυπουργό Τσαλδάρη που εξακολουθεί να βρίσκεται στη Κηφισιά. Η παρέμβαση Τσολάκογλου όπως είναι φυσικό δημιουργεί έντονη ανησυχία στο Τσαλδάρη που μέχρι τότε πίστευε τυφλά , στα όσα του έλεγαν ο Περικλής Ράλλης και ο Παναγιωτάκος.
Γύρω στις 6 το απόγευμα , την ώρα που ο Κονδύλης ενημερώνεται για τα όσα συμβαίνουν από το Ποντίκα ο Υπουργός των Εσωτερικών Ράλλης δίνει το δικό του αγώνα .Βρίσκεται στο Υπουργείο των Εσωτερικών και προεδρεύει μιας μυστικής σύσκεψης, όσο μπορεί να είναι μυστική , μια σύσκεψη σε ένα δημόσιο χώρο . Έχει απέναντί του μια αντιπροσωπεία συνδικαλιστών , γνωστών για τα "δημοκρατικά" τους φρονήματα και ο σκοπός της σύσκεψης δεν είναι άλλος από το προγραμματισμό κοινής δράσης για την υπεράσπιση της δημοκρατίας που κινδυνεύει από τη Παλινόρθωσης . Η σκέψη του είναι διαυγής και ξεκάθαρη. Για να σωθεί η Δημοκρατία πρέπει να πέσει η Κυβέρνηση που προσανατολίζεται σε μεγάλο μέρος της στην ανάγκη επιστροφής του Βασιλιά. Για να πέσει η Κυβέρνηση είναι η αναγκαία η κοινωνική ένταση που μπορεί να προκληθεί από τη συντονισμένη πίεση των συνδικάτων μέσα από τις απεργιακές κινητοποιήσεις.
Πράγματι,την 6ην απογευματινήν της Δευτέρας με πάσαν προφύλαξιν και υπό άκραν εχεμύθιαν κατά τας συστάσεις του υπουργού τούτου , εισήρχοντο εις το υπουργείον ο πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου Πειραιώς κ.Τσόκος, εις των συμβούλων των τροχιοδρομικών , ο κ.Σαγκλιώτης , ο πρόεδρος μιάς των αυτοκινητιστικών οργανώσεων κ. Ακριβόπουλος και εις εκπρόσωπος των εργατικών οργανώσεων των Αθηνών. Ο κ. υπουργός , δεχθείς τούτους με χαρακτηριστικήν απάθειαν, η οποία προέδιδεν όλην την προδοτικήν ψυχοσύνθεσιν του, τους προσέφερε καθίσματα και εγερθείς της θέσεώς του ήρξατο αγορεύων ευθυνόν πανηγυρικόν υπέρ της δημοκρατίας. Αφού ανέπτυξετα αγαθά της , κατά τον ιδικόν του τρόπον , εισήλθεν εις το κύριον . Χωρίς περιστροφάς εδήλωσεν εις τους εργάτας ότι το ελληνικόν γόητρον καλεί την εργατικήν δύναμιν να κατέλθη εις γενναίον αγώνα προς διατήρησιν της δημοκρατίας. Και είπενότι είναι ανάγκη να κηρυχθήμια μεγάλη πανεργατική απεργία, δια της οποίας θα εματαιώνετο ο ... αντεθνικός πόθος του ελληνικού λαού προς επαναφορά του Βασιλέως. Οι εργάται,ακούοντες τον υπουργόν ταύτα λέγοντα , εδίστασαν. Και του απήντησαν ότι δεν δύνανται να του δώσουν κατηγορηματικήν απάντησιν , καταφατικήν ή αρνητικήν,Τότε ο υπουργός εθυμώθη. Πως δεν δύναται ,αφού ο εργατικός κόσμος κατά καιρούς επραγματοποίησε σοβαράς απεργίας; Και πως δεν δύναται να απεργήση τώρα , ότε έχει και την ενίσχυσιν του ιδίου του υπουργού των Εσωτερικών , του εκπροσώπου του Κράτους, της κλειδός πάσης κυβερνητικής ενεργείας κατά μιας ενδεχομένης διασαλεύσεως της τάξεως; Μετά πολλάς προσπαθείας , τέλος ,οι εργάται εκάμφθησαν.Και εζήτησαν οδηγίας από τον Περικλήν Ράλλην περί του πρακτέου. -Να συγκαλέσετε αμέσως , εντός της αύριον ει δυνατόν , συνέλευσιν των οργάνων σας,και αφού διαφωτίσετε τα μέλη , να λάβετε απόφασιν δια την κήρυξιν μιας πανεργατικής απεργίας.Οι εργάται απήλθον του υπουργείου. Και μη προβλέποντες την τόσον ταχείαν έκπτωσιν του υπουργού από του υψηλού αξιώματός του ,πεποισμένοι δε περί της ορθότητος των επιχειρημάτων του , έσπευσαν να συγκαλέσουν συνέλευσιν των μελών των.[16]
Το ποτήρι έχει πια ξεχειλίσει. Φαίνεται ότι ο Κονδύλης κάνει μια ακόμη προσπάθεια να πείσει το Πρωθυπουργό, ότι οι αψυχολόγητες πρωτοβουλίες Παναγιωτάκου έχουν δημιουργήσει μεγάλα προβλήματα στις τάξεις του στρατού , η Πρωτεύουσα στρατοκρατείται το Υπουργείο στρατιωτικών έχει γελοιοποιηθεί και δεν κάνει τίποτα άλλο παρά να τρέχει πίσω από τα γεγονότα. Αξιώνει με ύφος έντονο να αφαιρεθεί αμέσως από το Παναγιωτάκο η διοίκηση του Α Σώματος Στρατού. Ο Τσαλδάρης μοιάζει ενημερωμένος . Υπόσχεται να δώσει λύση στο πρόβλημα άμεσα. Για το σκοπό αυτό σκοπεύει να συγκαλέσει υπουργικό συμβούλιο σε λίγες ώρες όπου εκεί θα συζητηθούν όλα. Μέχρι να υπάρξει μια κίνηση του Πρωθυπουργού πάνω στο θέμα , και φοβούμενος για τα χειρότερα, ο Κονδύλης αποφασίζει να πάρει εν θερμώ, μια σειρά πρωτοβουλιών . Πρώτο μέλημα να διαπιστώσει σε τι βαθμό έχει απλωθεί αυτό που αντιλαμβάνεται σαν ανταρσία Παναγιωτάκου ,ποιοι βρίσκονται πίσω του και κινούν τα νήματα , και το σημαντικότερο σε πόσους υπερασπιστές της νομιμότητας μπορούσε να υπολογίζει. Δεύτερο μέλημα, να καλέσει μπροστά του τον Παναγιωτάκο και να του αφαιρέσει τη διοίκηση........Στις 7 το βράδυ η εικόνα μοιάζει να ξεκαθαρίζει.
Πράγματι μέχρι της 7ης μ.μ το Πρότυπον Τάγμα Ευζώνων, με δύναμιν χιλίων ανδρών και τους λόχους των βαρέων πυροβόλων , υπό την διοίκησιν του ταγματάρχου κ. Δανγκλή, τα άρματα μάχης, βαρέα και ελαφρά καθώς και τα τεθωρακισμένα αυτοκίνητα υπό την διοίκησιν του ταγματάρχου κ. Κουσίντα, τα συντάγματα πυροβολικού υπό την διοίκησιν του συνταγματάρχου κ. Ποντίκα και ολόκληρος η αεροπορία, εδήλωσαν ότι τάσσονται υπό τας διαταγάς του κ. Κονδύλη αναμένοντα την εξέλιξιν των γεγονότων. Εν τω μεταξύ οι συνταγματάρχαι κ. κ Παπακωνσταντίνου και Λάβδας μετέβησαν εις τα συντάγματάτων ,όπου συνεκέντρωσαν αξιόλογον δύναμιν μετά πολλών πολυβόλων και ετέθησαν υπό τας διαταγάς του κ. υπουργού των Στρατιωτικών. Περί την 7ην μ.μ ο αντιστράτηγος κ. Παναγιωτάκος προσήλθεν εις το υπουργείον των στρατιωτικών και παρουσιάσθη ενώπιον του κ. Κονδύλη.[17]
Ο Παναγιωτάκος ύστερα και από την απογευματινή συνάντηση του με το Πρωθυπουργό, εξακολουθεί να πιστεύει ότι οι κινήσεις του έχουν απόλυτη πολιτική κάλυψη. Με ύφος ανθρώπου που έχει τον πλήρη έλεγχο του παιχνιδιού, διαβαίνει το κατώφλι του υπουργείου των Στρατιωτικών και ζητά να δει το Κονδύλη. Αντιμετωπίζει αδιάφορα τις δριμύτατες επιτιμήσεις του υπουργού για τις επαναστατικές διαταγές που είχε δώσει . Στη διαταγή του υπουργού να παραδώσει αμέσως τη διοίκησιν του Α Σώματος Στρατού στο διοικητή της Β. Μεραρχίας υποστράτηγο κ. Δεμέστιχαν, απαντά προκλητικά ότι όσο θα απολαμβάνει της εμπιστοσύνης του Πρωθυπουργού δεν πρόκειται να υπακούει σε κανένα άλλο. Οι τόνοι ανεβαίνουν. Ο Κονδύλης δηλώνει ότι αδιαφορεί για τος σχέσεις του Σωματάρχη με τον Πρωθυπουργό και του δίδει γραπτή διαταγή να παραδώσει τη Διοίκηση του Σώματος στο Δεμέστιχα. Ο Παναγιωτάκος κάνει μεταβολή και αποχωρεί δίχως άλλη λέξη.
Μετά ταύτα ο κ.Κονδύλης εκάλεσε τον κ.Παναγιωτάκον, όστις και παρουσιάσθη ενώπιόν του. Ως εγνώσθη ο κ.Κονδύλης εζήτησε να μάθη από τον κ. Παναγιωτάκον δια ποίον λόγον διετάχθη η προχθεσινή νυκτερινή επιφυλακή χωρίς να ειδοποιηθή προηγουμένως περί τούτου το υπουργείον. Ο κ.Παναγιωτάκος απήντησεν , ότι είχε πληροφορίας , ότι διάφορα αναρχικά στοιχεία επρόκειτο να δημιουργήσουν ταραχάς και έκρινε σκόπιμον να διατάξη την επιφυλακήν , καθ' ο είχε δικαίωμα. Ο κ. Κονδύλης εζήτησεν εν συνεχεία από τον κ. Παναγιωτάκον να του υποβάλη αίτησιν αδείας. Ο κ. σωματάρχης απαντών εδήλωσε προς τον υπουργόν των Στρατιωτικών , ότι δεν είχεν ανάγκην τοιαύτης αδείας και ότι απολαμβάνων της εμπιστοσύνης του κ. Πρωθυπουργού θα παραδώση το Σώμα Στρατού κατόπιν διαταγής του κ.Πρωθυπουργού. Ακολούθως ο κ.Παναγιωτάκος αναχωρήσας εκ του Υπουργείου Στρατιωτικών μετέβη εις το σώμα στρατού όπου και εγκατεστάθη. [18]
O Κονδύλης περνά στην αντεπίθεση. Ζητά από το Δεμέστιχα να πάει να παραλάβει τη διοίκηση του Α Σώματος, με δική του γραπτή διαταγή και καλεί στο υπουργείο τα φερόμενα σα πρωτοπαλήκαρα του Παναγιωτάκου Κετσέα, Πέπα και Ταβουλάρη . Θεωρητικά ο Κετσέας βρίσκεται ακόμα στο Πρότυπο , αλλά κανείς δεν γνωρίζει που ακριβώς. Ο Ταβουλάρης επισημαίνεται στα παραπήγματα όπου επιχειρεί να οργανώσει την έξοδο ενός δεύτερου ουλαμού πυροβολικού. Υπακούει δίχως αντιρρήσεις στη διαταγή και σπεύδει να παρουσιαστεί. Η συνάντηση του με το Κονδύλη διαρκεί ελάχιστα τόσο όσο χρειάζεται να πληροφορηθεί , δίχως πολλές ευγένειες, ότι του αφαιρείται η διοίκηση και τίθεται στη διάθεση του Υπουργείου.

Λοχαγός Πυροβολικου
Γ.Κουρούκλης.

Έχοντας απομονώσει πρακτικά το Παναγιωτάκο από το κύριο όγκο των δυνάμεων ,που βρίσκονται ακόμα σκορπισμένες σε διάφορα σημεία της Πρωτεύουσας , ο Κονδύλης επιχειρεί με τη πειθώ να επαναφέρει βαθμοφόρους και άνδρες πίσω στα συντάγματα. Η προσπάθεια ξεκινά πρώτα από τα τμήματα που βρίσκονται στου Μακρυγιάννη. Ο υπουργός συντάσσει και υπογράφει τη σχετική διαταγή και ο λοχαγός Κουρούκλης αναλαμβάνει να την επιδώσει.
Την ιδίαν ώραν ο εκ των υπασπιστών του κ. Κονδύλη, λοχαγός του πυροβολικού κ Γ. Κουρούκλης , μετέβη εν πολιτική περιβολή εις του Μακρυγιάννη, διαβιβάσας διαταγήν του κ.Υπουργού των Στρατιωτικών , όπως οι εν τω Προτύπω Τάγματι αξιωματικοί αποχωρήσουν μεταβαίνοντες εις τα Συντάγματά των. Ούτοι ηρνήθησαν και πάλιν. [19]

Από τα γραφεία του Α Σώματος ο Παναγιωτάκος αρνείται να δεχθεί την ήττα και οδηγεί την αντοπαράθεση στις ύστατες συνέπειές της. Αρνείται να παραδόσει τη διοίκηση στο Δεμέστιχα και με καινούρια διαταγή προειδοποιεί:

"Με Εντολή του κ. Προέδρου της Κυβερνήσεως παραμένω εις την Διοίκησιν του Σώματος. Αντιστράτηγος Παναγιωτάκος".
Δεν περιορίζεται σε αυτό. Μια σειρά από καινούριες διαταγές που φέρουν την υπογραφή του ταξιδεύουν με το τηλέγραφο στις Διοικήσεις των των Μεραρχιών Πατρών και Ναυπλίου και των συνταγμάτων Καλαμών και Τριπόλεως. Ο Σωματάρχης Παναγιωτάκος ζητά την άμεση αποστολή στρατιωτικών ενισχύσεων γιατί στη πρωτεύουσα η Κυβέρνηση κινδυνεύει με ανατροπή και η Δημοκρατία απειλείται θανάσιμα.
Η επίσκεψη του Δεμέστιχα στα Γραφεία του Α Σώματος με πρόθεση να παραλάβει τη Διοίκηση, δίνει λαβές σε καινούριες παρερμηνείες. Οι φήμες που θέλουν το Παναγιωτάκο να υποκύπτει τελικά στη θέληση του Κονδύλη κυκλοφορούν ανεξέλεγκτες.


Ταγματάρχης Δαγκλής

Περί την 8ην εσπερινήν ο κ. Τσαλδάρης επληροφορείτο υπό φίλου του δημοσιογράφου ότι είχε πλέον αντικατασταθή ο κ. Παναγιωτάκος και είχον εγκαταλείψει τους τρεις παρά του Μακρυγιάννη λόχους των οι ταγματάρχαι Κετσέας και Ταβουλάρης.
Ο παριστάμενος υπουργός των Εσωτερικών κ, Περικλής Ράλλης δεν ηδυνήθη τότε να συγκρατηθή και απεκάλυψεν ότι ήτο εν γνώσει των ενεργειών του κ. Παναγιωτάκου διότι αμέσως έσπευσε να διαβεβαιώση τον κ.Τσαλδάρην περί του αντιθέτου. -Δεν είναι αλήθεια κ. Πρόεδρε . Ο κ .Παναγιωτάκος δεν παρέδωσεν ! Είναι αδύνατον να είναι αλήθεια .Θα είναι …δημοσιογρφικές πληροφορίες…. Ο κ. Πρωθυπουργός προς πλήρη διαπίστωσιν των ανωτέρων γεγονότων εζήτησεν εις το τηλέφωνον τον κ. Κονδύλην και συνδιελέχθη μετ΄αυτού επί ένα τέταρτο περίπου της ώρας. Ακολούθως ανεκοίνωσεν ότι απεφάσισε την σύγκλησιν εκτάκτου Υπουργικού Συμβουλίου προς οριστικήν πλέον λύσιν της καταστάσεως.[20]
Χρειάζεται να δοθεί επιτέλους μια λύση . Όλες του οι ελπίδες επικεντρώνονται στις αποφάσεις του έκτακτου υπουργικού συμβουλίου που επισπεύδεται για το ίδιο κιόλας βράδυ της 9ης Σεπτεμβρίου..

Υποσημειώσεις:
[8. 1] Στη θέση του πρότεινε το μέραρχο υποστράτηγο Δεμέστιχα( τον οποίο θα αντικαταστούσε με τη σειρά του ο υποστράτηγος Πλατής
[8. 2] Ημερήσιος Κήρυξ Τρίτη 10 Σεπτεμβρίου 1935

[8. 3]

[8. 4]

[8. 5]
[8. 6] Τύπος Δευτέρα 9 Σεπτεμβρίου 1935

[8. 7] Τύπος Τετάρτη 11 Σεπτεμβρίου 1935
[8. 9]
[8.10]
[8.11]

[8.12]
[8.13]
[8.14]
[8.15]
[8.16] Τύπος Τετάρτη 11 Σεπτεμβρίου 1935
[8.17]Ελληνικόν Μέλλον Τρίτη 10 Σεπτεμβρίου 1935)
[8.18] Μακεδονία Τρίτη 10 Σεπτεμβρίου 1935
[8.19]
[8.20]
(Επιστροφή)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1935. (7)

7. Ο  Πρωθυπουργός  για τις τελευταίες εσωτερικές εξελίξεις. Άφιξη στην Αθήνα .

Οι φήμες ότι  ο Πρωθυπουργός δεν θα αποβιβαστεί τελικά στο Πειραιά, απογοητεύει όλους όσους  σχεδίαζαν να του επιφυλάξουν μια θερμή υποδοχή .  Παρ όλα αυτά, τα έκτακτα αστυνομικά μέτρα που έχουν έγκαιρα ληφθεί για τη περίσταση, στη πόλη, αντί να χαλαρώσουν , γίνονται αυστηρότερα. Πιθανότατα για λόγους αντιπερισπασμού.

Ο τόπος της εκ του ατμοπλοίου αποβιβάσεως του ετηρήθη μυστικός μέχρι της προχθεσινής νυκτός , καθ' όσον  οι ενταύθα βασιλόφρονες εσκόπουν  να προκαλέσουν  κατά την άφιξιν  του θόρυβον  δια συγκεντρώσεων  και ζητοκραυγών  υπέρ της βασιλείας , ώστε  να εξαναγκάσουν  τον κ.Τσαλδάρην να εκδηλωθή συμφώνως με τας επιθυμίας των . Ελέγετο μάλιστα , ότι οι βασιλόφρονες  εσκόπουν  όπως εις περίπτωσιν καθ' ην  ο επανερχόμενος πρωθυπουργός απεβιβάζετο εις Πειραιά, συγκεντρωθούν  εις τον λιμένα και μη φύγουν  εκείθεν , εάν ο κ. πρόεδρος της κυβερνήσεως δεν τους έδιδε  ρητήν υπόσχεσιν  ότι θα επανέφερε  εντός δεκαπέντε ημερών  τον Γεώργιον!  Τα σχέδιά των όμως εματαιώθησαν υπό του κ.Τσαλδάρη, ο οποίος καταστάς ενήμερος των οχλοκρατικών προθέσεων των ευαρίθμων οπαδών της δι' οιουδήποτε μέσου παλινορθώσεως της εκπτώτου δυναστείας, έσπευσε να τηλεγραφήση μόνον εις τους υπουργούς Εξωτερικών και Προνοίας κ.κ Ράλλην και Σαγιάν ότι θ' απεβιβάζετο εις Ποσειδωνίαν. Κατόπιν τούτου οι κ κ. Σαγιάς και Ράλλης, συνοδευόμενοι και υπό τινων φίλων των μετέβησαν επ' αυτοκινήτου εις την Ποσειδωνίαν όπου και επεβιβάσθησαν ολίγον μετά την 6ην πρωινήν του καταπλεύσαντος Γιουγκοσλαυικού ατμοπλοίου. Κατά την διάρκειαν του διάπλου του Ισθμού οι κ.κ. υπουργοί έλαβον την ευκαιρίαν να κατατοπίσουν τον κ.πρωθυπουργόν επί της εσωτερικής καταστάσεως, μη παραλείψαντες να τονίσουν , ότι παρά τας επισήμους φήμας των τελευταίων ημερών περί πραξικοπήματος, ο στρατός πειθαρχεί απολύτως εις την κυβέρνησιν και ιδιαιτέρως εις τον κ.πρόεδρον αυτής, τον οποίον θεωρεί υπεύθυνον ρυθμιστήν της καταστάσεως.[1]

 Το κενό που παρουσιάζεται στο ρεπορτάζ της εφημερίδας "Ημερήσιος Κήρυξ " καλύπτεται από τις διευκρινήσεις που ήδη από τη προηγούμενη ημέρα έχει δώσει ο "Τύπος" .

Το ζεύγος Τσαλδάρη

Εις την Ποσειδωνίαν ανέμενεν ο υπουργός της Προνοίας κ. Σαγιάς, ο νομάρχης Αργολιδοκορινθίας, ο εισαγγελεύς , οι κ.κ Ζέζας, Έβερτ , Αγγελέτος. Μουλόπουλος, των δύο Ασφαλειών. Άμα τη εμφανίσει του ατμοπλοίου , μία βενζινάκατος επλεύρισε το ατμόπλοιον , αλλ' ο υπασπιστής του κ. Πρωθυπουργού κ. Γεννάδης διεμήνυσε προς τον επιβαίνοντα ταύτης υπουργόν κ.Σαγιάν και τους λοιπούς επιβαίνοντας ότι λόγω της θαλασσοταραχής και τη προτροπή του κυβερνήτου του πλοίου , η αποβίβασις θα εγίνετο εις την Ισθμίαν......Την 8.10' πρωϊνήν ακριβώς ο κ. Πρωθυπουργός δια της βενζινακάτου της διώρυγος ης επέβαινεν ο κ .Σαγιάς ,απεβιβάσθη υπό τας ενθουσιώσεις ζητοκραυγός των παρισταμένων κατοίκων της Ισθμίας.[2] 

 Δίχως άλλες καθυστερήσεις ο Πρωθυπουργός και η συνοδεία του επιβιβάζονται στα αυτοκίνητα που περιμένουν . Ασφαλώς και νοιώθει μεγάλη έκπληξη όταν βλέπει να τον κατευθύνουν  σε ένα αυτοκίνητο που αντί  για τα διακριτικά του Προέδρου της Κυβέρνησης φέρει  συμβατικές πινακίδες με τον αριθμό κυκλοφορίας  14834 . Ρωτά να μάθει το λόγο. Του εξηγούν ότι σύμφωνα με αξιόπιστες πληροφορίες κάποιοι δεν επιθυμούν να φτάσει στην Αθήνα ζωντανός και πιθανότατα του έχουν στήσει καρτέρι θανάτου κατά μήκος της διαδρομής. Αυτός είναι ο λόγος που  έχουν ληφθεί μια σειρά από έκτακτα μέτρα ασφαλείας, μέτρα πραγματικά δρακόντεια.[3]. Κάθε 100 μέτρα, σε όλο το μήκος της διαδρομής, ξεροσταλιάζει και ένας αστυνομικός ενώ στις διασταυρώσεις συνωστίζονται περισσότεροι του ενός για να κρατούν το δρόμο ανοικτό.[4] .....

Στο σπίτι του στη Κηφισιά ο Πρωθυπουργός φτάνει γύρω στις 10 . Κόσμος πολύς, σχεδόν σύσσωμο το υπουργικό συμβούλιο , πολλοί βουλευτές , ο Διοικητής του Α Σ.Σ Παναγιωτάκος , ο Μέραρχος Δεμέστιχας και πολλοί άλλοι.

 

Ο κ Τσαλδάρης εχαιρέτησε πάντας δια χειραψίας. Αμέσως δε εκάλεσεν εις ιδιαιτέραν συνομιλίαν μόνον τον κ. Παναγιωτάκον μαθ' ου συνωμίλησεν επ' αρκετόν. Το γεγονός τούτο εσχολιάσθη ποικιλιτρόπως .Κυρίως όμως ηρμηνεύθη ως ενδαφέρον του κ.Τσαλδάρη να μάθη εν πρώτοις την επικρατούσαν κατάστασιν εις τας ενόπλους δυνάμεις εν σχέσει με το πολιτειακόν. Προφανώς ο κ. Πρωθυπουργός ηθέλησε να πληροφορηθή παρά του κ.Παναγιωτάκου, αν η πλειοψηφία των αξιωματικών πειθαρχή εις την κυβέρνησιν απολύτως, ή παρασυρθείσα παρά των βασιλοφρόνων έχει τάσεις απειθαρχίας εις τας αποφάσεις του. Επίσης η πράξις αύτη του κ.Τσαλδάρηεθεωρήθη και ως μείωσις του κ.Κονδύλη , διότι ο κ.Πρωθυπουργός δεν ανέμεινενα μάθη παρ΄αυτού πρώτοντην εν γένει κατάστασιν, αλλ' απηυθύνθηπρος τον κ.Παναγιωτάκον , εις ον ούτω απέδειξεν ότι έχει περισσοτέραν εμπιστοσύνην από τους υπουργούς του και ιδίως από τον αντιπρόεδρον της κυβερνήσεωςκαι υπουργόν των Στρατιωτικών.[5]

Τι ακριβώς συζητούν ο Πολιτικός και ο Στρατιώτης; Το κύριο θέμα είναι το πολιτειακό. Δεν χωρά καμία αμφιβολία ότι ο Τσαλδάρης σύρεται σε επιλογές που δεν τον εκφράζουν και επί πλέον πρέπει να επαναφέρει τη συνοχή, σε ένα κόμμα διχασμένο . Οι λεγόμενοι "βασιλικοί" έχουν πια το πάνω χέρι και με συναίσθηση της υπεροχής τους, ,μοιάζουν ασυγκράτητοι . Οι οπαδοί της"αβασίλευτης" από την άλλη με νωπά τα σημάδια των συνεπειών του άφρονος πραξικοπήματος της 1ης Μαρτίου όχι μόνο δεν σκοπεύουν να παραδοθούν δίχως μάχη αλλά στη πραγματικότητα μηχανεύονται τρόπους να στήσουν μια καινούρια αμιγώς "δημοκρατική" πλειοψηφία Οι αισιόδοξοι, και οι καλά γνωρίζοντες ελπίζουν ακόμα ότι τη τελευταία στιγμή, στο παραπέντε, κάτι απρόσμενο θα συμβεί, που θα φέρει τα πάνω κάτω..... Ποιό μπορεί να είναι αυτό; Mήπως οι φήμες  του   ενδεχόμενου πραξικοπήματος αποβλέπουν στη νομιμοποίηση των προληπτικών μέτρων καταστολής, από τη πλευρά των "τσαλδαρικών" , τα οποία με τη σειρά τους θα οδηγήσουν σε  κατάρρευση μια κυβέρνηση και θα απομακρύνουν  το βραχνά  του δημοψηφίσματος για την επιστροφή του Βασιλιά; .........

Μετά ταύτα ο διοικητής του Α Σώματος Στρατού ανέφερεν εις τον κ Τσαλδάρην ότι αι κινήσεις εξηκολούθουν ακόμη, αποβλέπουσαι ήδη εις την αντιπειθαρχικήν εκδήλωσιν των θελήσεων δήθεν του στρατεύματος υπέρ της παλινορθώσεως της Βασιλείας και τον εκβιαστικόν επηρεασμόν του κ.  Πρωθυπουργού εις τας αποφάσεις του.Υπέβαλε δε υπό την έγκρισιν του κ.Τσαλδάρη σειράν μέτρων , τα οποία εσκόπευε να λάβη αποκλειστικώς και μόνον δια την τήρησιν της τάξεως. [6]

Ασφαλώς, όποιο και να είναι το διακύβευμα, τα μέτρα ξεφεύγουν κατά πολύ  από τα όρια της νομιμότητας . Ο Πρωθυπουργός τελικά   υποκύπτει  στη τυχοδιωκτική λογική του  Παναγιωτάκου και   για μια ακόμη φορά ,καλύπτει απόλυτα τα καινούρια μέτρα , που του προτείνονται. Παραγνωρίζει ότι όλα αυτά γίνονται  πίσω από τις πλάτες του αρμόδιου υπουργού ,ενός υπουργού που συμβαίνει να είναι Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και αρχηγός Κόμματος που στηρίζει τη Κυβέρνηση. Η κυβερνητική κρίση , με απρόβλεπτες συνέπειες είναι προ των πυλών .  Παρ΄όλα αυτά, στους συγκεντρωμένους δημοσιογράφους ο Τσαλδάρης εμφανίζεται αισιόδοξος και δηλώνει:

 

Είμαι ενθουσιασμένος διότι όλα όσα διεδίδοντο και παρ' όλα όσα επληροφορούμην , ότι δήθεν ηπειλήτο η τάξις, απεδείχθησαν ανακριβή και ότι τουναντίον απόλυτος ησυχία επεκράτησε κατά το διάστημα της εις το εξωτερικόν απουσίας μου. Εγώ ήμην βέβαιος ότι ούτε εκ του Λαού ούτε εκ του Στρατού υπήρχε κίνδυνος διαταράξεως της τάξεως, μέχρι σημείου μάλιστα , ώστενα μη ανησυχήσω από τας συστάσεις των φίλων μου περί επισπεύσεως της επανόδου μου.

Υποσημειώσεις

[7. 1] Ημερήσιος Κήρυξ Τρίτη 10 Σεπτεμβρίου 1935.

[7, 2] Τύπος Δευτέρα 9 Σεπτεμβρίου

[7. 3]

[7. 4] Στα πλαίσια των έκτακτων μέτρων είχε κλείσει για πεζούς και οχήματα η γέφυρα του Ισθμού και έχει απαγορευθεί η θαλάσσια επικοινωνία Ποσειδωνίας-Ισθμίας.

[7. 5] ΜακεδονίαΤρίτη 10 Σεπτεμβρίου 1935.

[7. 6] Ελληνικόν Μέλλον Τρίτη 10 Σεπτεμβρίου 1935

(Επιστροφή)

 

 

 

 

 

 

9 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1935 (6)

6 . Για τη προάσπιση της (δημοκρατικής ) νομιμότητας όταν απειλείται, όλα επιτρέπονται.

Η προγραμματισμένη απουσία του Κονδύλη από τη πρωτεύουσα, δίνει όπως είναι φυσικό, μεγαλύτερη ελευθερία σχεδιασμού και δράσης σε όσους μεθοδεύουν τη πολιτική κρίση της χώρας ,με πρόσχημα ένα ανύπαρκτο (εκείνη τη στιγμή) κίνδυνο πραξικοπήματος από τη πλευρά των πολιτικών τους αντιπάλων [1].

Εφ' ω την νύκτα του Σαββάτου ο δημοκράτης υπουργός συνειργάσθη μετά του κ.Παναγιωτάκου διά την λήψιν μέτρων προς εξασφάλισιν της τάξεως. Κατ' εισήγησιν του δημοκρατίζοντος  υπουργού απεφασίσθη η αντικατάστασις των διοικητών  των δύο συνταγμάτων πεζικού και του διοικητού του ορειβατικού πυροβολικού. Η αντικατάστασις θα εγίνετο , ως απεφασίσθη, την πρωϊαν της Δευτέρας , δηλαδή  άμα τη αφίξει του κ.Πρωθυπουργού , ίνα υπάρχη η προφανής δικαιολογία όπως αποφευχθούν εκδηλώσεις των στελεχών  των ενόπλων δυνάμεων  προς τον κ.Τσαλδάρην. Πάντα  ταύτα εγένοντο εν πάση μυστικότητι. [2] 

Οι ώρες μοιάζουν κρίσιμες, όσο ποτέ και τη νύχτα του Σαββάτου προς Κυριακή ο Παναγιωτάκος τη περνά στα παραπήγματα, έτοιμος να αντιδράσει σε οποιαδήποτε προσπάθεια των συνωμοτών να επιβάλουν τη θέλησή τους. Πιστεύει ότι και μόνο η φυσική παρουσία του εκεί, θα αποτρέψει κάθε διάθεση εκτροπής και σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό μοιάζει να έχει δίκιο. Παρά τις όποιες φήμες και αυτή η νύκτα κυλά ήρεμα, τίποτα το αξιοσημείωτο δεν καταγράφεται στις πρωινές αναφορές αλλά ο Παναγιωτάκος δεν επαναπαύεται. Στις 8 το πρωί, αντi να κατευθυνθεί στο σπίτι του, στο Φάληρο αναζητώντας λίγες στιγμές ξεκούρασης ,επιστρέφει στην Έδρα του Α Σώματος Στρατού για να έχει μια γενικότερη εικόνα της κατάστασης που επικρατεί στη πρωτεύουσα.

Το ημερολόγιο δείχνει Κυριακή 8 Σεπτεμβρίου. Τα μάτια όλης της χώρας βρίσκονται στραμμένα στη Θεσσαλονίκη όπου για δέκατη συνεχή χρονιά η Διεθνής Έκθεση ανοίγει τις πύλες της. Στις Σπέτσες οι γιορτές αποκορυφώνονται με την έπαρση της ιστορικής σημαίας της επαναστάσεως στο Δημαρχείο και με δοξολογία για την επέτειο της ναυμαχίας χοροστατούντος του Μητροπολίτη Υδρας. Λαλίστατος ο Κονδύλης προβλέπει με βεβαιότητα ότι το δημοψήφισμα θα είναι ένας θρίαμβος υπέρ της Βασιλευομένης Δημοκρατίας .

Στην Αθήνα , εν αναμονή των εξελίξεων ,το κλίμα εξακολουθεί να είναι βαρύ. Οι εφημερίδες με την  εμπρηστική τους αρθρογραφία βοηθούν  αποτελεσματικά προς αυτή τη κατεύθυνση. Από τη Βόρεια Ελλάδα η εφημερίδα του Βελλίδη "Μακεδονία"  διαβεβαιώνει ότι οι ένοπλες δυνάμεις παραμένουν πιστές στο πολίτευμα, ότι ο κίνδυνος της αναρχίας έχει αποφευχθεί μια που "ΟΥΤΑΙ ΑΙ ΣΑΤΑΝΙΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΙΤΩΡΙΑΝΩΝ ΗΡΚΕΣΑΝ ΝΑ ΠΑΡΑΣΥΡΟΥΝ ΤΟ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑ".[3]

Αντίθετα το Ελληνικό Μέλλον του Ευστρατιάδη αφιερώνει ολόκληρη τη πρώτη του σελίδα σε ένα πορτραίτο του Γεωργίου Β και προκαλεί περισσότερο με τη διδασκαλία ΒΑΣΙΛΕΑΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΜΒΟΛΟΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΟΣ[4].

Πριν προλάβει καλά καλά να επιστρέψει στο γραφείο του στο Α Σώμα Στρατού΄, ο Παναγιωτάκος δέχεται καινούριο τηλεφώνημα από τον Υπουργό των Εσωτερικών Ράλλη. Του αναφέρει ότι σύμφωνα με δικές του ασφαλείς πληροφορίες οι συνωμότες εδώ και λίγη ώρα προβαίνουν σε  προπαρασκευαστικές  ενέργειες με στόχο το πλήρη έλεγχο του των μεγάλων μονάδων . Στο  1ο και 34ο Σύνταγμα οι "κονδυλικοί" ξεκίνησαν διακριτικά τις  αντικατάστάσεις δημοκρατικών αξιωματικών, και τοποθετούν στις θέσεις τους άτομα της εμπιστοσύνης τους[5] .  Ο Παναγιωτάκος δεν έχει κανένα λόγο να αμφιβάλει για την ειλικρίνεια του υπουργού. Οφείλει όμως να προβληματιστεί για το γεγονός ότι από το υπουργείο του ο Ράλλης είναι περισσότερο ενημερωμένος από αυτόν που βρίσκεται στη καρδιά των γεγονότων. Είναι ώρα  να σηκώσει το ακουστικό του τηλεφώνου για να ενημερώσει τον υφυπουργό Ροδόπουλο και να ζητήσει εντολές . Δεν το κάνει.  Πιθανότατα νοιώθει αρκετά δυνατός για να αντιμετωπίσει τη κατάσταση μόνος[6]. Πρώτη κίνηση να θέση σε αυστηρότατη επιφυλακή  στις μονάδες της Φρουράς.  Αφήνοντας το υπουργείο σε πλήρη άγνοια , ο  Παναγιωτάκος  καλεί στα γραφεία  του Σώματος ονομαστικά ορισμένους  έμπιστους αξιωματικούς  ανάμεσα στους οποίους το Δαβάκη, το Ζουμπουλάκη , το Ταβουλάρη το Κετσέα . Τους  ανακοινώνει ΄" ότι κατά τας υπαρχούσας πληροφορίας του, επρόκειτο την ίδια νύκτα να κινηθή η Φρουρά Αθηνών" προς πραξικόπημα, δια του οποίου θα εξεβιάζετο ο επανακάμπτων  Πρωθυπουργός  κ.Τσαλδάρης να κηρυχθή υπέρ της παλινορθώσεως , χωρίς να αφεθή εις αυτόν η πρωτοβουλία της ρυθμίσεως του πολιτειακού ζητήματος."[7]

Από τους αξιωματικούς ζητά τα αυτονόητα. Να σταθούν κοντά του και όλοι μαζί να  βοηθήσουν στην υπεράσπιση της νομιμότητας........Από το υπουργείο του ο   Περικλής  Ράλλης πιέζει επίμονα .  Προτρέπει το Σωματάρχη  να βιαστεί να αποκτήσει τον απόλυτο έλεγχο του στρατού, ακόμα και με τρόπο δυναμικό, αν χρειαστεί.  Του υπόσχεται τη συμπαράσταση Αστυνομίας και Χωροφυλακής.

Το μεσημέρι της Κυριακής ύστερα από τις εισηγήσεις του υπουργού των Εσωτερικών που το διαβεβαίωνε ότι η Αστυνομία και η Χωροφυλακή είνε έτοιμες να διασφαλίσουν τη τάξη πήγε στα συντάγματα και μίλησε με τους αξιωματικούς ζητώντας πίστη και αφοσίωση στη Κυβέρνηση. Οι αξιωματικοί τον διαβεβαίωσαν ότι πειθαρχούν απολύτως  εις την Κυβέρνησιν , εάν δε πρόκειται να διαβιβάσουν εις τον κ. Πρωθυπουργόν τας απόψεις των επί του πολιτειακού θα το πράξουν δια της ιεραρχικής οδού[8]

Στο μεταξύ οι φήμες κατάλληλα συντηρούμενες διατρέχουν απ' άκρη σε άκρη τη Πρωτεύουσα .

 

Αι εφημερίδες της Κυριακής- πρωϊναί και απογευματιναί - επεβεβαίωσαν την επάνοδον του κ.Πρωθυπουργού την πρωίαν της Δευτέρας. Τούτο επέτεινε τον ηλεκτρισμόν της γενικής ατμοσφαίρας , η δε νυξ της Κυριακής προς την Δευτέρα δύναται να χαρακτηρισθή ως αυτόχρημα δραματική, διότι διήλθεν εν μέσω γενικής εντάσεως , κινήσεως και δραστηριότητος , με επιπλέουσαν την φήμην περί κινήματος και επικειμένων θορυβοδών εκδηλώσεων των βασιλοφρόνων.[9]

Και μέσα στην ησυχία της κυριακάτικης νύκτας μια έκρηξη αναστατώνει τη περιοχή του Ψυρρή..

Περί την 10ην νυκτερινήν εκ του απεριφρακτου χώρου, του ευρισκομένου παραπλεύρως του κτιρίου, όπου αι τυπογραφικαί εγκαταστάσεις του "Νέου Κόσμου" και του "Ελληνικού Μέλλοντος", εξερράγη καψύλιον δυναμίτιδος, ενώ νέφη καπνού εκάλυψαν τα πέριξ. Αι πλησιέστεραι προς το μέρος εκείνο οικίαι εδονήθησαν , οι δε υαλοπίνακες έτριζαν απαίσια , πράγμα, το οποίον προεκάλεσε μικροπανικόν των ενοίκων.Επί τόπου προσέτρεξεν αμέσως ο φρουρών τας τυπογραφικάς εγκαταστάσεις του "Νέου Κόσμου" αστυφύλαξ Ιωσήφ Μαρής, ο οποίος όμως δεν αντελήφθη τίποτε το ύποπτον. Ζημίαι εκ της εκρήξεως δεν προεκλήθησαν.[10]

Μπορεί κανείς να υποθέσει ότι η "βομβιστική" ενέργεια είναι αν όχι η λογική, η μοιραία συνέπεια της αντίδρασης κάποιων ανεγκέφαλων στη προκλητική πρώτη σελίδα του Ελληνικού Μέλλοντος με το πορτραίτο του Βασιλιά . Η ιστορία όμως διδάσκει ότι παρόμοιες εκρήξεις , που γίνονται σε κάποιες σκανδαλωδώς βολικές για ορισμένους, περιστάσεις και επιπλέον, μόνο κρότο δημιουργούν, είναι ύποπτες και  βάζουν τους υποψιασμένους, σχεδόν πάντα, σε δεύτερες σκέψεις. Όπως και να έχει ο θέμα ο "Νέος Κόσμος", η συστεγαζόμενη άλλη εφημερίδα, με εκ διαμέτρου αντίθετους ιδεολογικούς προσανατολισμούς διεκδικεί κι αυτή μερίδιο από τη απρόσμενη δημοσιότητα και προχωρεί σε βαρύγδουπες καταγγελίες εις βάρος των πολιτικών της αντιπάλων.

Σε διάστημα μικρότερο της ώρας , από το περιστατικό αυτό ,λίγο πριν από τις 11 το βράδυ, ο Υπουργός των Εσωτερικών Ράλλης δέχεται ένα απρόσμενο τηλεφώνημα. Στην άλλη άκρη του σύρματος είναι ο  Ιωάννης  Μεταξάς[11], ο οποίος τον προειδοποιεί ότι η το πραξικόπημα του Κονδύλη πρόκειται να ξεσπάσει από στιγμή σε στιγμή. Η συνωμότες βρίσκονται παντού, η ανταρσία έχει απλωθεί  στα συντάγματα 1ο κι 34ο αλλά η καρδιά της χτυπά  στο δεύτερο σύνταγμα ορειβατικού πυροβολικού του Ποντίκα.  Η τηλεφωνική επικοινωνία διακόπτεται απότομα , το τηλέφωνο του υπουργού νεκρώνει και ο Ράλλης δίχως να χάσει ευκαιρία μιλά για αγνώστους που προκάλεσαν δολιοφθορά .Οι υποψιασμένοι αναρωτιούνται μήπως το κακό βρίσκεται σε εξέλιξη και στα υπουργεία όπου ξενυχτάνε αρκετοί υπουργοί η αγωνία αποκορυφώνεται.

Λίγο μετά τις  11 το βράδυ  μια αξιοπερίεργη  κινητικότητα εντοπίζεται στα συντάγματα της Πρωτεύουσας. Μέσα στη νύχτα Δαβακης, Ζουμπουλάκης , Ταβουλάρης, Κετσέας και άλλα άτομα κοντά στο Σωματάρχη Παναγιωτάκο  , φαίνεται να περνούν τις πύλες των στρατοπέδων όπου υποτίθεται ότι υπάρχει αυστηρή επιφυλακή,  χωρίς να τους σταματά κανείς. Δεν τους σταματούν ούτε τα αυστηρότατα προληπτικά μέτρα που με πρωτοβουλία του Ποντίκα έχουν παρθεί στο δεύτερο σύνταγμα ορειβατικού πυροβολικού. .Με τίνος διαταγές ενεργούν; Τι επιδιώκουν ; Τι θέλουν να προλάβουν;[12] Ποτέ δεν ξεκαθαρίστηκε απόλυτα  ο ρόλος που διαδραμάτισαν οι συγκεκριμένοι αξιωματικοί εκείνο το βράδυ και η μοναδική εξήγηση που δόθηκε ήταν ότι "διετάχθησαν να εκτελέσουν επιφυλακή ανωτέρων μονάδων"

Τo μεσoνύκτιον της ιδίας ημέρας ,ο αντιστράτηγος κ. Παναγιωτάκος, συνοδευόμενος υπό των  αντισυνταγματαρχών κ.κ  Δαβάκη και Κιτριλλάκη, επεσκέφθη  διαδοχικώς  τις μονάδας, συνιστών εις τους αξιωματικούς ψυχικήν ενότητα και και βεβαιών  αυτούς  ότι όλοι είνε εις τον στρατόν  βασιλόφρονες. Ταυτοχρόνως  διέταξε  να μη δέχονται παρ΄ουδενός άλλου  διαταγήν  εκτός από αυτόν. Ταυτοχρόνως ο  αντισυνταγματάρχης Κιτριλλάκης, εξήγαγεν των θυλακίων του  μίαν διαταγήν περί μερικής επιφυλακής των μονάδων ουχί όμως των  ανωτέρων. Πως λοιπόν ευρέθησαν  εις τας μονάδας  χωρίς να ειδοποιηθώσι παρ' ουδενώς  οι προαναφερθέντες  ανώτεροι αξιωματικοί  μετά των μη εμπνεόντων εμπιστοσύνην εις τους διοικητάς των; Τι θέσιν  είχε πλησίον του σωματάρχου Παναγιωτάκου ο αντισυνταγματάρχης Δαβάκης υπηρετών  εις την  Σχολήν Ευελπίδων;Διατό ο Σωματάρχης  κατήργει πάσαν  ιεραρχίαν  και προς τα άνω και προς τα κάτω; Και που ήτο ο μέραρχος Δεμέστιχας , όστις ουδαμού ενεφανίσθη; Όλα αυτά ενίσχυσαν τας κυκλοφορούσας φήμας περί πραξικοπήματος[13]

Αναφερόμενη στα γεγονότα της νύχτας της Κυριακής προς Δευτέρα η εφημερίδα "Ελληνικόν Μέλλον επισημαίνει:

Ενώ δε εις τας εν τη πρωτευούση ευρισκομένας στρατιωτικάς μονάδας επεκράτει κατά την προχθεσινήν νύκτα της Κυριακής πλήρης και απόλυτος ησυχία, όλως απροόπτως ο αντιστράτηγος κ. Παναγιωτάκος συνοδευόμενος από τον λοχαγόν υπασπιστήν του και τους ανωτέρω αξιωματικούς μετέβη εις τα γραφεία του 1ου πεζικού συντάγματος και διέταξε τον αξιωματικόν της νυκτερινής επιφυλακής να ειδοποιήση πάραυτα τους αξιωματικούς των δύο συνταγμάτων πεζικού 1ου και 34ου να έλθουν αμέσως εις τους στρατώνας , διότι έθετε τα συντάγματα αυτά εν επιφυλακή....... Έκπληκτοι οι αξιωματικοί των συνταγμάτων πεζικού καθώς και του 2ου ορειβατικού εις το οποίον εδόθη ολίγον αργότερον η διαταγή εκαλούντο εκ των οικιών των μεταξύ του μεσονυκτίου της Κυριακής και των πρωϊνών ωρών της χθες να προσέλθουν πάραυτα εις τας μονάδας των, ενώ ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΕ ΟΥΔΕΙΣ ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΛΟΓΟΣ προς τούτο και σχεδόν όλοι και των διοικητών συμπεριλαμβανομένων είχον μεταβή εις διαφόρους εκδρομάς,...Οι κληθέντες τόσον απροσδοκήτως και αδικαιολογήτως αξιωματικοί προσήρχψοντο μέχρι της 3ης πρω"ινής της Δευτέρας εις τα συντάγματά των , όπου ο κ.Παναγιωτάκος , αφού τους εκάλεσε ομαδικώς εις τα γραφεία του 1ου πεζικού,ήρχισε να τους ομιλή ότι έπρεπε να πειθαρχήσουν εις την νόμιμον κυβέρνησιν ,ότι δεν έπρεπε μα εκφράζουν γνώμας επί του πολιτειακού και να τους λέγη παρομοίας νουθεσίας τας οπίας έκπληκτοι οι αξιωματικοί δεν ηδύναντο να εννοήσουν εφ' όσον δεν είχον σκεφθή περί ΟΥΔΕΜΙΑΣ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ[14]

Ο Παναγιωτάκος εκείνη τη ίδια νύχτα φαίνεται ότι επιχειρεί να απαλλαγεί από τρεις αξιωματικούς οι οποίοι προφανώς δεν συμμερίζονται ή δεν δείχνουν διάθεση να συμμορφωθούν με τις αντιλήψεις του. Πρόκειται για τους Παπακωνσταντίνου (1ου Πεζικού Συντάγματος) Λάβδα (34ου Συντάγματος) και Ποντίκα (2ου ορειβατικού). Και μόνο η σκέψη μιας τέτοιας ενέργειας, κάνει το κλίμα ανάμεσα στους αξιωματικούς που καταφτάνουν ό ένας μετά τον άλλο, θερμότερο . Η σθεναρή αντίσταση της πλειοψηφίας στις προθέσεις του Σωματάρχη δεν έχει να κάνει με αυτό καθ΄εαυτό το γεγονός της αντικατάστασης αλλά με το τρόπο που επιχειρείται. Ο Παναγιωτάκος αναδιπλώνεται[15]. 

Κατά τας πρωϊνας ώρας ο κ Παναγιωτάκος επικοινωνήσας μετά του υπουργού των εσωτερικών κ. Ράλλη του εγνώρισεν ότι το σχέδιόν του της αιφνιδιαστικής αντικαταστάσεως των διοικητών των μονάδων κ.κ. Παπακωνσταντίνου Λάβδα και Ποντίκα είχε αποτύχει.[16]

 Ένας περίεργος άνεμος αρχίζει να φυσά πάνω από τη Πρωτεύουσα[17]. Στις εισόδους της πόλης κάνουν την εμφάνισή τους τα πρώτα αστυνομικά μπλόκα για τον έλεγχο των οχημάτων ενώ σταδιακά κόβεται η κυκλοφορία στη Κηφησίας για όλα τα οχήματα. Συνειδητοποιώντας (επιτέλους ) τα όσα συμβαίνουν στη Πρωτεύουσα, ο υφυπουργός Στρατιωτικών Ροδόπουλος καταφθάνει αναστατωμένος στο Υπουργείο των Στρατιωτικών γύρω στις 3 τη νύχτα . Στους δημοσιογράφους που τον βομβαρδίζουν με ερωτήσεις προσπαθεί να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα..

 Εις δηλώσεις του προς τους δημοσιογράφους , ο κ.Ροδόπουλος ανεκοίνωσεν ότι, τα έκτακτα στρατιωτικά μέτρα ελήφθησαν εν αγνοία του υπουργείου και χωρίς να αναφερθούν εις αυτό οι λόγοι οίτινες επέβαλον την λήψιν των. Ίσως , προσέθεσεν ο κ. υφυπουργός, ο κ. Παναγιωτάκος να είχε συγκεκριμένας πληροφορίας περί απειλουμένων εκτρόπων και δια τούτο έθεσε την φρουράν εν επιφυλακή." [18]

Άλλη μια νύχτα έντασης και εκνευρισμού για το Παναγιωτάκο .Ξημερώματα Δευτέρας , την ώρα πάνω κάτω που ο Πρωθυπουργός αποβιβάζεται στην Ισθμία , εξακολουθεί να περιφέρεται από μονάδα σε μονάδα ανιχνεύοντας διαθέσεις  και υπενθυμίζοντας  στους αξιωματικούς το χρέος τους να πειθαρχήσουν στις εντολές  της  νόμιμης κυβέρνησης.

Τας πρωινάς ώρας ο κ. Παναγιωτάκος επεσκεύθη αυτοπροσώπως τα συντάγματα και τας άλλας στρατιωτικάς μονάδας, ομιλήσας προς τους αξιωματικούς και συστήσας πειθαρχίαν. Την 6ην πρωινήν μετέβη δια δευτέραν φοράν εις τα Παραπήγματα, επαναλαβών τας συστάσεις του και τονίσας ότι μόνος αρμόδιος διά την λήψιν αποφάσεω είναι ο κ. Πρωθυπουργός προς τον οποίον οφείλουν πάντες να πειθαρχήσουν . Η επέμβασις του κ. Παναγιωτάκου υπήρξεν αποτελεσματική , κυρίως όσον αφορά τους κατωτέρους αξιωματικούς ,οίτινες  έλαβον σαφήν θέσιν πειθαρχίας προς τον Σωματάρχην και τον κ.Πρωθυπουργόν. [19]

Γύρω στις 6 το πρωί αφου πέρασε μια νύχτα γεμάτη ένταση ,εκνευρισμό και αγωνία, ο Παναγιωτάκος συνοδευόμενος από το λοχαγό υπασπιστή και τον αντισυνταγματάρχη Δαβάκη κατευθύνονται οδικώς στη στη Κηφισιά , όπου βρίσκεται η πρωθυπουργική κατοικία. Εκεί έχουν αρχίσει να συγκεντρώνονται υπουργοί ,στελέχη της κυβέρνησης και άλλοι ανώτεροι κρατικοί λειτουργοί για να καλοσωρίσουν το Πρωθυπουργό. Ο Παναγιωτάκος θέλει να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία για να ενημερώσει το Πρωθυπουργό όχι μόνο για τη φύση των πρωτοβουλιών που έχει λάβει μέχρι τώρα ,αλλά και όσες πρόκειται να ακολουθήσουν στη διάρκεια της ημέρας. Για το σκοπό αυτό , ζητά και λαμβάνει τις καλές υπηρεσίες του Σαγιά. Πρόσωπο της ημέρας συγκεντρώνει πάνω του το ενδιαφέρον των δημοσιογράφων.[20] Οι δημοσιογράφοι επιμένουν αν είναι αληθινά όσα γράφουν οι βενιζελικές εφημερίδες σχετικά με τις αντικαταστάσεις των αξιωματικών . Δηλώνει . Δεν έχονται αληθείας τα γραφόμενα. Άλλως τε, το ζήτημα τούτο δεν είναι της αρμοδιότητός μου, αλλα΄ανήκει αποκλειστικώς εις τον κ. υπουργόν των Στρατιωτικών". Ζητούν να μάθουν το λόγο της νυχτιάτικης επίσκεψης του στους στρατώνες.

-Τα πράγματα ήσαν ολίγον  ανακατεμένα  και ήτο ανάγκη να δώσωμεν κάποιο γιατρικό. Εάν χειροτερεύσουν  θα  δώσωμεν δραστικότερον φάρμακο.

Υποσημειώσεις:
[6.  1] Για το "Τύπο" του Κρανιωτάκη της Τρίτης 10 Σεπτεμβρίου όλα είναι ξεκάθαρα. για το ρόλο του Περικλή Ράλλη.
Όλαι αι σκέψεις και αι κινήσεις του δημοκρατίζοντος υπουργού κατηυθύνοντο , ως εξακριβώσαμεν ασφαλώς από τους βενιζελικούς, μετά των οποίων ευρίσκεται εν πλήρει συνεργασία από πολλού. Ο δημοκρατίζων υπουργός , αντιληφθείς ότι, επανερχομένου του κ Πρωθυπουργού και τούτου εκδηλουμένου υπέρ της Βασιλείας δεν έχει θέσιν μεταξύ του αντιβενιζελικού κόσμου εδέχθη την προσφερθείσαν εξέχουσαν θέσιν μεταξύ του βενιζελικού κόσμου και δη εν μελλούσαις εκλογαίς του αρχηγού του βενιζελικού συνδυασμού εν Θεσσαλονίκη. Των σατανικών τούτων σχεδίων ετέλει εν παντελεί αγνοία ο Διοικητής του Α Σ ώματος Στρατού  
[6.  2] Ο Τύπος ,Τρίτη 10 Σεπτεμβρίου
[6.  3] Μακεδονία

[6.  4] Ελληνικόν Μέλλον. Απέναντι στο σενάριο που θέλει το Κονδύλη να προκηρύσει τη δικτατορία του στη διάρκεια μάλιστα του πρώτου υπουργικού συμβουλίου που θα συγκαλέσει ο Πρωθυπουργός, οι φιλοβασιλικοί ύστερα από κάποια περίοδο αμηχανίας, αντιπαραθέτουν ένα άλλο, πολύ πιο κοντά στη πραγματικότητα. Σύμφωνα μ' αυτό οι "βενιζελοκομμουνιστές" στη προσπάθεια να αποφύγουν το οδυνηρό γι αυτούς αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, επιχειρούν με κινδυνολογίες να προκαλέσουν ρήγμα στο κυβερνητικό συνασπισμό , αδιαφορώντας αν με τη πράξη τους αυτή σπρώχνουν τη χώρα σε περιπέτεια ακυβερνησίας .....
[6.  5]
[6.  6] Η εφημερίδα του Πεσμαζόγλου Πρωία επιχειρεί να αμβλύνει τις εντυπώσεις σχετικά με τις πρωτοβουλίες Παναγιωτάκου.
"Ο αντιστράτηγος κ. Παναγιωτάκος, εν τη λήψει των προαναφερθέντων μέτρων, ενήργησεν εσπευσμένως και υπ' ευθύνην του, διότι έκρινε προφανώς ότι η κατά ήτο τόσον επείγουσα, ώστε να μην επιτρέπεται χρονοτριβή εκ της εγκρίσεως του υπουργείου των Στρατιωτικών . Ήτο επομένως φυσικόν , η σπουδή με την οποίαν ελαμβάνοντο τα μέτρα, να δημιουργήση κάποιαν προστριβήν εις ανάμιξιν αρμοδιοτήτων.(Τρίτη 10 Σεπτεμβρίου 1935)
[6.  7] Ελληνικόν Μέλλον Τρίτη 10 Σεπτεμβρίου 1935 

[6. 8] Για το Τύπο του Κρανιωτάκη όλα είναι ξεκάθαρα."Όλαι αι σκέψεις και αι κινήσεις του δημοκρατίζοντος υπουργού κατηυθύνοντο , ως εξακριβώσαμεν ασφαλώς από τους βενιζελικούς, μετά των οποίων ευρίσκεται εν πλήρει συνεργασία από πολλού. Ο δημοκρατίζων υπουργός, αντιληφθείς ότι, επανερχομένου του κ Πρωθυπουργού και τούτου εκδηλουμένου υπέρ της Βασιλείας δεν έχει θέσιν μεταξύ του αντιβενιζελικού κόσμου εδέχθη την προσφερθείσαν εξέχουσαν θέσιν μεταξύ του βενιζελικού κόσμου και δη εν μελλούσαις εκλογαίς του αρχηγού του βενιζελικού συνδυασμού εν Θεσσαλονίκη. Των σατανικών τούτων σχεδίων ετέλει εν παντελεί αγνοία ο Διοικητής του Α Σ ώματος Στρατού "

[6. 9] Πρωία Τρίτη 10 Σεπτεμβρίου 1935. Στο "Τύπο" της Κυριακής 8 Σεπτεμβρίου διαβάζουμε: Δεν έλειψαν και κατά το διαρρεύσαν 24ωρον αι φήμαι περί κινημάτων και αι συνοδεύουσαι ταύτας ανοησίαι των δημοκρατοκομμουνιστικών εφημερίδων . Βεβαίως αι ανοησίαι αυταί οφείλονται και εις χρηματιστηριακά κόλπα, με σκοπούς κερδοσκοπικούς και αποτέλεσμα την πρόσκαιρον διαταραχήν της οικονομικής ζωής της χώρας. Οφείλονται όμως και εις τον φαντασιοκόπον και θορυβοποιόν υπουργόν των Εσωτερικών , όστις εκατοντάκις έχει φαντασθή κινήματα εν Μακεδονία και εν Αθήναις , διότι θέλει να τα πιστεύουν οι άλλοι δια να φαντάζονται ότι πρωτηγωνίστηκε δια να διατηρήση την ταξιν.

[6. 10]
[6. 11] Ελεύθερος άνθρωπος Τετάρτη 11 Σεπτεμβρίου

[6.12] Στη πραγματικότητα ήθελαν να επιχειρήσουν στάση ώστε την επομένη ο Πρωθυπουργός να βρεθεί μπροστά από τετελεσμένα γεγονότα και να παραδοθεί στις επιθυμίες του Ράλλη.
[6. 13] Ο Τύπος Πέμπτη 12 Σεπτεμβρίου 1935.

[6. 14] Ελληνικόν Μέλλον Τρίτη 10 Σεπτεμβρίου 1935. 
[6. 15]
[6. 16]
[6. 17]

[6.18] Πρωία Τρίτη 10 Σεπτεμβρίου 1935., Τύπος Δευτέρα 9 Σεπτεμβρίου
[6.19] Πρωία Τρίτη 10 Σεπτεμβρίου 1935.
[6.20] Ελληνικόν Μέλλον Τρίτη 10 Σεπτεμβρίου 1935.

(Επιστροφή)