Ο ΚΟΔΡΟΣ

Μίαν φοράν αι Αθήναι επολιορκούντο υπό των Δωριέων. Η Πυθία είχεν ειπή ότι οι εχθροί θα καταλάβουν την πόλιν εάν δεν φονεύσουν τον βασιλέα της. Αν τον φονεύσουν , δεν θα την καταλάβουν..Ο Κόδρος ήτο βασιλεύς πατριώτης. Απεφάσισεν αμέσως να θυσιασθή. Δεν θα άφηνε να περιέλθουν αι Αθήναι εις τον εχθρόν. Αλλά ο χρησμός ήτο γνωστός και εις τους Δωριείς.Και οι Δωριείς είχαν τον νουν των να μη φονεύσουν τον βασιλέα. Ο Κόδρος εν τουτοις επέτυχε να θυσιασθή. Περιεβλήθη στολήν αγρότου , έλαβεν ένα δρέπανον , επροχώρησεν εις το στρατόπεδον των Δωριέων, και δια του δρεπάνου του, εφόνευσεν ένα εξ αυτών. Τότε είς άλλος Δωριεύς εφόνευσε τον Κόδρον. Όταν το αντελήφθησαν οι Δωριείς , εφοβήθησαν και έλυσαν την πολιορκίαν . Ο βασιλεύς είχε θυσιάσει την ζωήν του, αλλά έσωσε την πατρίδα του. Οι Αθηναίοι εθαύμασαν την άφθαστον φιλοπατρίαν του βασιλέως των. Και την εθαύμασαν τόσω ώστε κατήργησαν την βασιλείαν , κρίνοντες ότι δεν ήτο δυνατόν να ευρεθή άλλος βασιλεύς αντάξιος του Κόδρου. 
 Μετά από  εικοσιπέντε και πλέον αιώνας , ένας άλλος βασιλεύς -ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος – ευρέθη πολιορκημένος εις την πρωτεύουσάν του από τους εχθρούς. Εκείνοι του παρήγγειλαν  να παραδώση την πόλιν , να πάρη τους θησαυρούς του, τους μεγιστάνας του , την αυλήν , και να στήση αλλού το βασίλειόν του : Εις την Πελοπόννησον . 

Ο βασιλεύς ηρνήθη . Είπεν : «Όχι.» Είπε:«θα πολεμήσωμεν μέχρις εσχάτων.»

Έμεινε λοιπόν , ο βασιλεύς.

Έμεινεν , ηγωνίσθη μεtαξύ των  στρατιωτών του  ως στρατιώτης, και έπεσεν εις την πύλην του Ρωμανού. Οι βυζαντινοί  εθαύμασαν την άφθαστον  φιλοπατρίαν  του βασιλεώς των. Και την εθαύμασαν τόσω , ώστε επίστευσαν όλοι , και τότε, και επί γενεάς γενεών, ότι βασιλεύς, όπως ο Κωνσταντίνος δεν ήτο δυνατόν  να αποθάνη. Θα ξαναζούσε μίαν ημέραν: O μαρμαρωμένος βασιληάς….

Αυτά τα παραδείγματα- και ανάλογα άλλα- παρέχουν αι μυριοπληθείς  σελίδες της ελληνικής ιστορίας. Είνε λοιπόν φυσική , και εκφράζει  την οργήν και την σκέψιν  όλων ανεξαιρέτως των Ελλήνων μία παρατήρησις , την οποίαν  διατυπώνει  εις την προκήρυξιν της η σχηματισθείσα χθες κυβέρνησις. Η παρατήρησις , ότι εκείνοι , οι οποίοι έφυγαν , απαιτούν  από όλους μας  να συνεχισθή ο αγών»!

Να συνεχισθή ο αγών; Ποίος αγών ; Η καταστροφή ; Ποίος αγών;  Ο «σφαγιασμός» και η «αυτοκτονία» εις την οποίαν ερρίφθη η ατυχής χώρα , αβοήθητος τελείως , και εστερημένη  των μέσων ν’ αντεπεξέλθη εις τοιαύτην επίθεσιν;

Ποίος αγών;

Δεν υπάρχει είς άνθρωπος εις τον κόσμον , ούτε είς , ο οποίος, τουλάχιστον  εκ των υστέρων , να μη κατανοή ασφαλώς, ότι: Αυτός ο αγών απεφασίσθη , μόνον και μόνον  διότι εκείνοι  που τον απεφάσισαν , καίτοι τον εγνώριζαν απέλπιδα και άσκοπον, είχαν υπ’ όψιν των  απ’ αρχής να διεξαχθή ο αγών  από τα παιδιά του ελληνικού λαού , να υποστή τον όλεθρον  η χώρα , αυτοί δε να φύγουν εγκαίρως.

Δεν υπάρχει εις τον κόσμον  άνθρωπος, ούτε είς, αγνοών  ότι, αν είχαν καρφωθή  επί του εδάφους ττων Αθηνών  τα πόδια εκείνων  οι οποίοι έλαβαν  την απόφασιν  περί του αγώνος, δεν θα τον απεφάσιζαν. Τον απεφάσισαν διότι είχαν προαποφασίσει  να φύγουν. Και έφυγαν. Και έφυγαν  μαζί των φίλοι , συνέταιροι , φίλοι των φίλων , άνθρωποι της συντροφιάς. Και πραγματοποιούν τώρα , μερικοί εξ αυτών , ταξίδια, τα οποία ούτε μαχαραγιάδες  δεν θα απετόλμων. Και συναπεκόμισαν όλον τον χρυσόν, δια να μη τον πάρη, υποτίθεται , ο νικητής , και όλο το κάλυμμα της δραχμής , και όλα τα χαρτονομίσματα.

Όλα. Η τράπεζα  αναγκάζεται να θέτη εις κυκλοφορίαν τώρα χαρτονομίσματα τρύπια, και τραπεζογραμμάτια ακυρωθέντα, και παντός είδους «παληάτσες», διότι δεν έμεινε  χιλιόδραχμον εις τον τόπον.

Τα επήραν όλα. Δεν έγινε δε μόνον η υποτιθεμένη μεταφορά του δημοσίου θησαυρού υπό του κράτους , το οποίον , το οποίον μετεκομίζετο  χάριν της «συνεχίσεως του αγώνος». Ειδών-ειδών άνθρωποι , άλλοι με αμφιβόλους ιδιότητας, άλλοι με καμμίαν, εγέμισαν κιβώτια με χρήματα, τα επήραν , κι έφυγαν. Πώς τα επήραν; Ποίαι τράπεζαι αρνούμεναι εις τον πτωχόν κοσμάκην, δάνειον εκατόν δραχμών, τους έδωσαν;

Εκπληκτόμεθα πώς τα επήραν…. Αλλά ιδικός των ήτο ο τόπος .Ιδικά των και τα εν αυτώ.

Και πώς να μη τα πάρουν; Εκείνοι απεφάσισαν  να καή η Ελλάς και να σφαγούν οι Έλληνες, χωρίς να ερωτήσουν  κανένα. Φεύγοντες , διέταξαν  να εξακολουθήσουν  φονευόμενα τα τέκνα σας  και να μη παύσουν καιόμεναι αι ελληνικαί πόλεις. Και δεν θα έπαιρναν  το προϊόν του μόχθου σας , ό εστί  τα χρήματα των ταμείων;

Έφυγαν…Πόσα προβλήματα αφήκαν οπίσω των!...

Αυτά τα προβλήματα- όπως η τύχη του εν αιχμαλωσία  στρατού, η πρόνοια δια τα θύματα του πολέμου , η εξασφάλισις του επισητισμού , των συγκοινωνιών  και της τάξεως , ακόμη δε η παροχή εργασίας και η ανοικοδόμησις της εθνικής οικονομίας- είνε τα ακανθωδέστατα θέματα τα οποία καλείται να επιλύση η νέα κυβέρνησις με όσας δυνάμεις και μέσα απέμειναν  εις τον τόπον.

Από την Αλβανίαν έως την Αττικήν  πλανώνται εις τα βουνά. Ως αν φαντάσματα, θύματα του πολέμου: Στρατιώται που έχασαν  τον δρόμον, γυναικόπαιδα πόλεων  και χωρίων, που κατεστράφησαν. Εκατοντάδες χιλιάδων οικογενειών  δεν έχουν πλέον σπίτι.Τα ορφανά, αι χήρες, αι μητέρες που δεν πενθούν  διότι δεν έχουν μαύρα  να φορέσουν είναι μυριάδες.

Ο Θεός, ας  βοηθήση εκείνους, οι οποίοι ανέλαβαν να επουλώσουν τας πληγάς της Ελλάδος.

ΠΩΣ Η ΑΓΓΛΙΑ ΕΠΡΟΔΩΣΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ και την παρέδωσε στα νύχια της πείνας.

Το κύριον ερώτημα του ελληνικού Λαού είναι και πρέπει να είναι το εξής: πού είναι το ψωμί που έχει κιόλας πληρώσει ο Έλλην φορολογούμενος με τα φτωχά του μέσα; Oι αρμόδιες για την διατροφή του ελληνικού Λαού Αρχές, είναι σε θέσι να δώσουν καθαρά την απάντησι στο ερώτημα. Προσπάθησαν με κάθε δυνατό τρόπο  να λύσουν το πρόβλημα αυτό για να καταπραϋνουν τη δυστυχία των φτωχών της Ελλάδος.

Η Α.Μ ο Αρχιεπίσκοπος κ. Δαμασκηνός , προσεπάθησε προσωπικώς , κατόπιν συναινέσεως των Αρχών Κατοχής να εξασφαλίση και να φέρη στη χώρα τις μερίδες του ψωμιού που ανήκαν στον ελληνικό λαό (αφού είχαν πληρωθή κιόλας απ' αυτόν ). Αλλ΄αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων , που έγιναν από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Ελληνικού υπουργείου των Οικονομικών τον περασμένο Απρίλιο, ήταν να κλεισθή μία συμφωνία μετά της Αγγλίας σύμφωνα με την οποίαν  η Βρεταννική Κυβέρνησις  ανελάμβανε  την υποχρέωσι να παραδώση  350.000 τόννους αυστραλιανού σίτου. Η τιμή αγοράς  των σιτηρών  αυτών πληρώθηκε  τότε κατά το μεγαλύτερον της μέρος  τοις μετρητοίς  από τον Έλληνα φορολογούμενο , κυρίως γιατί  είχε δοθή η εγγύησις, ότι τα σιτηρά αυτά  θα παραδίδονταν  ΚΑΙ ΑΝ ΑΚΟΜΗ οι Άγγλοι αναγκάζονταν , εξ αιτίας  των πολεμικών γεγονότων , να εγκαταλείψουν την Ελλάδα. Η  εγγύησις αυτή εδόθηκε  από τον  Άγγλο  πρεσβευτή σερ Μίχαελ Πάλαιρετ στον κ. Κοτζιά τον Απρίλιο του 1941, δηλαδή  σε μια στιγμή , όπου τα Γερμανικά στρατεύματα είχαν κιόλας διαβή τα σύνορα, και οι Άγγλοι υποκινούσαν τον ελληνικό λαό  σ' ένα άσκοπο αιματοκύλισμα. Για να δώσουν δε στην όλη συμφωνία  την όψι μιάς τίμιας δουλειάς,πήραν πραγματικώς  τα λεπτά  των Ελλήνων φορολογουμένων , ενώ το εμπόρευμα , μετά την κατάρρευσι του αγγλοελληνικού μετώπου , κατακρατήθηκε στην Αλεξάνδρεια.

Αντί του υπό του ελληνικού Λαού παραγγελθέντος άρτου, ακολουθούσε η αγγλική κήρυξις  του αποκλεισμού εναντίον της μόλις προ ολίγου συμμάχου  Ελλάδος . Αντί του αγγλικού άρτου ήλθε η αγγλική επιχείρησις  λιμοκτονίας, το ύπουλο  αυτό παλαιό  αγγλικό μέσο , που έχει σκοπό  να κατανοήση με το μέσο της πείνης του πληθυσμού  ώριμο για επαναστατικές  απερισκεψίες. Σύμφωνα με την νοοτροπία της η Αγγλία  απέρριψε αλύπητα τις προσπάθειες που έγιναν  εκ μέρους εγκύρου  πλευράς  για την ελευθέραν  παραλαβή των παραγγελθέντων  και κατά μέγα μέρος πληρωθέντων  σιτηρών .Κατά τις πολυεβδομαδιαίες του προσπάθειες  ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος  παρεκάλεσε  την Αυτού Αγιότητα  τον Πάπα να ενεργήση με τον Νούντσιό του στο Λονδίνο , για την αποδέσμευσι των επί τη βάσει συμφωνιών  και των διενεργηθεισών  πληρωμών  ανηκόντων  στην Ελλάδα σιτηρών. Οι Αρχές  Κατοχής πάντοτε έτοιμες  για παροχή κάθε βοηθείας  στον Ελληνικό Λαό , έδωσαν την εξής δήλωσιν.

1) Ότι είναι σύμφωνες  με τις προσπάθειες του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου για την απελευθέρωσι των 350.000 τόννων σιτηρών .

2) Οι Δυνάμεις Κατοχής έδωσαν την διαβεβαίωσι πως οι ποσότητες των σιτηρών  θα χρησιμοποιούνται μόνο για τον ελληνικό πληθυσμό.

3) Στην Ελλάδα οι Αρχές Κατοχής έχουν την υποχρέωσι να χορηγήσουν  κάθε αναγκαία διευκόλυνσι για τα ταξίδια της ανόδου και καθόδου  των μεταγωγικών πλοίων. 
Οι Αρχές Κατοχή διαπραγματεύθηκαν  την παραπάνω υπόθεσι με την αληθινά θρησκευτική αυτή αντίληψι .Οι διαβεβαιώσεις αυτές ήταν τέτοιες , ώστε κάθε νομίμως ενεργούσα Κυβέρνησις, θα ώφειλε να ενδώση και μάλιστα αφού η Αγγλική Κυβέρνησις μαζί με την φυγάδα ελληνική Κυβέρνησι  των μεταναστών  , χρησιμοποιούσαν  κάθε μέσο στο ραδιόφωνο και στο τύπο , για να διαβεβαιώσουν υποκριτικά , ότι προσπαθούν  να ανακουφίσουν τη δυστυχία του ελληνικού Λαού με αποστολές τροφίμων.

Τέτοιου είδους διακηρύξεις  και λόγοι μεταβιβάσθηκαν εις τα ραδιόφωνα την 10,18,19 και 27 Αυγούστου , την 9ην,11ην ,12ην 13ην.14ην,15ην ,17ην και 26ην Σεπτεμβρίου, την 3ην ,6ην,14ην,15ην,27ην.και 28ην Οκτωβρίου. Εν ονόματι και ως εκπρόσωπος  του Βασιλέως αδελφού του, ο Έλλην διάδοχος Παύλος έδωσε την 1ην Δεκεμβρίου 1941 , σ΄ένα ραδιοφωνικό του λόγο απ' το Λονδίνο , την επίσημον δήλωσιν ότι όπως οι Άγγλοι νομίζει και η οικογένεια των Γλυκσβούργων , με λόγια και με προπαγάνδα έκανε αρκετά δια την Ελλάδα. Όλα αυτά όμως είναι λόγια. Από πράξεις δεν βλέπομε  τίποτε. 'Η μάλλον το μόνο , που η Αγγλία έκανε  με θόρυβο , ήταν ένα ψυχρό, χωρίς οίκτο  "όχι" που έδωσε στον αντιπρόσωπο του Πάπα , ο οποίος παρεκάλεσε  εν ονόματι του ΄Ελληνος Αρχιεπισκόπου , για χάρι του Ελληνικού λαού, να παραδοθούν τα σιτηρά που ανήκουν στην Ελλάδα και είναι πληρωμένα κιόλας απ'  αυτήν.

Έτσι ύστερα από την στρατιωτικήν προς την Ελλάδα προδοσία εκ μέρους της Αγγλίας , ήρθε η διαταράξασα τον λαόν οικονομική εξαπάτησις [1].

Ο Άγγλος υπουργός των Εξωτερικών  Ήντεν , ως αρμόδιος  αντιπρόσωπος της μεγάλης Βρεταννίας , στην υπόθεσι των σιτηρών παραδέχτηκε με ψυχρό κυνισμό  την εξαπάτησι αυτή, και επικυρώνοντας  την βάσι της αγγλικής πολιτικής  είπε:" Μ' αυτό ακριβώς , η εγκατάλειψις  στη πείνα, είναι η αγγλική μέθοδος".

Η μέθοδος αυτή της Αγγλίας σημαίνει  για την Ελλάδα πολιτική αποπλάνησι , στρατιωτική εκμετάλλευσι, οικονομική πίεσι και τέλος  εγκατάλειψι και παράδοσι του κακονεταχειρισμένου λαού στην πείνα. (Ακρόπολις Τετάρτη 24 Δεκεμβρίου 1941)

Υποσημείωση 
[1] Ο αναγνώστης μοιραία θα οδηγηθεί εδώ στο να εκφράσει μια απορία. Ήταν λοιπόν δυνατόν οι κατακτητές να αποδέχονται μετ' ευλογιών μια σειρά επαφών και διαπραγματεύσεων με τον θανάσιμο αντίπαλο τους προκειμένου να επισιτισθεί ο ελληνικός λαός και από την άλλη μεριά εκείνος, δηλ. οι Σύμμαχοι και κυρίως οι Βρετανοί, να αδιαφορούν για το αν θα ζήσουν ή όχι οι ΄Ελληνες, που τους πρόσφεραν πραγματικά την πρώτη νίκη στο συμμαχικό στρατόπεδο διεξάγοντας έναν αγώνα χωρίς ελπίδες;
Στο ερώτημα αυτό έχει κληθεί να απαντήσει προσεκτικά η ιστορία. Και για μεν το πρώτο σκέλος, δεν έχει ιδιαίτερη σημασία το αν Γερμανοί και Ιταλοί παραμέρισαν λόγους αρχής και κύρους, αφού - σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο - είχαν συγκεκριμένες ευθύνες για την επιβίωση του ελληνικού λαού. Και, σε τελευταία ανάλυση, μια ενδεχόμενη άρνηση της άλλης πλευράς, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί προπαγανδιστικά (όπως ακριβώς είχε επισημάνει ο Δαμασκηνός στο από 30.7.1941 έγγραφο του προς τους πληρεξουσίους, μη φανταζόμενος τότε ότι η άρνηση θα μπορούσε να εκφρασθεί!).
Όσον αφορά το δεύτερο σκέλος, δηλ. τις βρετανικές ευθύνες για τον αποκλεισμό την εποχή που περνούσε ο ελληνικός λαός τή μεγαλύτερη τραγωδία του, εκεί πλέον η υπόθεση παίρνει άλλες διαστάσεις. Πρόκειται πλέον για έναν απαράδεκτο κυνισμό, με τεράστιο ηθικό κόστος. Στα πλαίσια αυτού του ηθικού στιγματισμού, δεν δίστασε να πάρει μέρος και η τότε εξόριστη ελληνική κυβέρνηση, όπως θα δούμε στη συνέχεια. 
Είναι κοινή πλέον πεποίθηση ότι τη μεγαλύτερη ευθύνη για την πείνα και τις εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς του «μαύρου χειμώνα» 1941-42 φέρει η συμμαχική πλευρά με την απαράδεκτη εκείνη συμπεριφορά της.(Δημοσθένης Κούκουνας:Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός σελ 72)

ΚΩΣΤΑΣ ΟΥΡΑΝΗΣ:Η ΠΑΡΑΜΥΘΕΝΙΑ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΟΥ ΜΙΣΤΡΑ

Μ' όλο που πέρασαν τόσα χρόνια, ποτέ δεν ξεχνάω τις 
λαμπρές ώρες που πέρασα σεργιανώντας  το Μιστρά. 

Τέτοιες ώρες είναι σαν κρουνοί που χύνουν στην 
ψυχή μου ευχαρίστηση  κι ομορφιά. 

 H οικουμένη δε θα γίνει ποτέ μοναξιά για μένα, ακόμα  κι αν μου λείψουν η αγάπη κι η καλοσύνη, γιατί διατηρώ την ανάμνηση του εξαίσιου αυτού οράματος. 

Το φέρνω στο νου μου χωρίς να με κουράζει ποτέ,  
όπως ένας  βοσκός του Ταύγετου περνάει τις ώρες του σφυρίζοντας με τη φλογέρα  του τρεις  νότες — πάντα τις ίδιες.

. .. Ξέρω κι άλλες νεκρές πολιτείες του μεσαίωνα. Το 
Μπω στην  Προβηγγία,και το Σαν Τζιμινιάνο κοντά στη Σιέννα, 

Η γραφικότητα τους μ' αρέσει. 

Ό Μιστράς, όμως, γεμίζει την ψυχή μου ποίηση . . .

                                          Μaurice Βarres

ΕΤΣΙ ΚΙ' ΕΜΕΝΑ. ΞΕΡΩ ΤΟ ΣΑΝ ΤΖΙΜΙΝΙΑΝΟ ΠΟΥ αναπολεί ο Μπαρρές. Ένα θερινό βράδυ, είδα να υψώνει στον ουρανό, πάνω σ' έναν έρημο λόφο, τους αγέρωχους τετράγωνους πύργους του, όπως άλλες πολιτείες υψώνουν τα καμπαναριά τους, κι' έχω περιπλανηθεί μέσα στους στενούς του δρομάκους, όπου σε κάθε βήμα διαγκωνίζεται κανείς με το παρελθόν. Ξέρω, ακόμα, το Τολέδο, το σκυθρωπό και μοναχικό, που κάτω από τα τείχη του κυλάει αργά ο Τάγης τα κιτρινωπά νερά του. Ξέρω την Καρκασόνη, που φαίνεται από μακριά σα μια μεσαιωνική λιθογραφία οχυρωμένης πολιτείας. Ξέρω την Άβιλα , που οι άλλες ισπανικές πόλεις τη λένε « μητέρα », και που ο αέρας της δονείται, θαρρείς, ακόμα από τα κονταροχτυπήματα των Αράβων καβαλάρηδων και των ευγενών της Καστίλλιας. Ξέρω, σε μιαν ακτή του Ατλαντικού, μια παλιά πορτογαλική πολιτεία που έχει αποσυρθεί στις επάλξεις της όπως μια δέσποινα άλλης εποχής στο μεγαλόπρεπο και γυμνό μέγαρο της. Καμιά, όμως, δεν έχει την ποιητική, την παραμυθένια ατμόσφαιρα του Μιστρά ...

Όλες αυτές οι πολιτείες τού παρελθόντος είναι, λίγο πολύ, μελαγχολικές, και δεν τις αφήνει κανείς χωρίς κρυφή ανακούφιση. Και τούτο γιατί δρν είναι νεκρές, αλλά πεθαίνουν, γέρικες και ξεπεσμένες, απελπιστικά αργά. Μερικές μάλιστα, στολισμένες με μοντέρνα κτίρια, έχουν κάτι το θλιβερά κωμικό, — σαν τις γριές δεσποινίδες που φοράν κορδέλες και καπέλα νέων κοριτσιών. 
Αντίθετα, ο Μιστράς έχει πεθάνει άξαφνα, « εν πλήρει ζωή », — όπως η Πομπηία, με την οποία μοιάζει. Δεν έζησε για να ξεπεραστεί και να χάσει μέσα στο απορροφητικό παρόν το χαρακτήρα του και την παλιά του ατμόσφαιρα. Είναι και σήμερα όπως ήταν την ημέρα εκείνη του 1779, που οι Αρβανίτες τον παράδωσαν στις φλόγες.
Οι αιφνίδιοι θάνατοι, των πολιτειών όπως και των ανθρώπων, δεν αλλοιώνουν. Ακινητούν μιαν έκφραση, μια στάση της ζωής, — και τη μεταμορφώνουν σε αιωνιότητα. Ο Μιστράς, χωρίς ζωή, ζει μια ζωή αυταπάτης και θρύλου. Έχει τη μυστηριώδη εκείνη ατμόσφαιρα που διατηρεί η σκηνή του θεάτρου μετά την παράσταση: θαρρεί κανείς, σε κάθε στιγμή, πως θα δει να παρελαύνουν, σιωπηλά κι' αργά, πρόσωπα της Ιστορίας και του ονείρου... Η σιγή του δεν έχει την οριστικότητα και το βάρος των τάφων, αλλά δονείται από αόρατες παρουσίες. Ο Μιστράς είναι σα να ζει έξω του καιρού και της ζωής.
Ο Γκαίτε θα το είχε διαισθανθεί αυτό όταν έβαζε να συναντηθούν, στις μεγάλες έρημες ταράτσες του ανακτόρου του Μιστρά, τα δυο του πρόσωπα, που, κι' αυτά επίσης, ζούσαν έξω του καιρού και της ζωής: τον Φάουστ και την Ελένη του Μενελάου. Πουθενά αλλού δεν ήταν δυνατόν να βρεθεί καταλληλότερο πλαίσιο γιο την παθητική αυτή συνάντηση. Ο Μιστράς, σαν τα δυο αυτά πρόσωπα, εξακολουθεί να ζει, μέσα στην αέναη ροή, μια ζωή πάντα την ίδια...

ΗΤΑΝ μια εξαίσια ανοιξιάτικη μέρα όταν επισκέφθηκα το Μιστρά. Η πεδιάδα της Σπάρτης ήταν τόσο γελαστή, που η αυστηρή ανάμνηση των αρχαίων Σπαρτιατών σε παραξένευε σαν κάτι το απίθανο και το παράταιρο. Ο αέρας ήταν αρωματισμένος, η πρασινάδα είχε μιαν ασύγκριτη δροσιά κι' ο Ευρώτας, μέσα στ' άσπρα χαλίκια τής κοίτης του, δεν ήταν παρά ένα μικρό και φλύαρο ειδυλλιακό ποτάμι. Τα πλατάνια ριγούσαν στο χάδι τής αύρας, οι μεγάλες ροδοδάφνες των οχθών του Ευρώτα γέμιζαν ρόδινα σαλπίσματα την ησυχία, και, πάνω στη χλόη, τ' αναρίθμητα αγριολούλουδα κεντούσαν συνθέσεις μαγευτικές. Η φύση ήταν στη γλυκιά της εκείνη ώρα πού τραγουδάει ο ποιητής.

Το ανοιξιάτικο αυτό ξανάνιωμα δημιουργούσε μια τέτοια ατμόσφαιρα, που ο ψηλός λόφος του Μιστρά, με τα πολεμικά του τείχη, με τα σπίτια του που ανηφόριζαν προς το Δεσποτικό, με τις εκκλησίες του και τους περήφανους πύργους του, λουσμένος φως διάφανο κι' ευτυχισμένο, εμφανιζόταν σα μια ζωηρή εικόνα εικονογραφημένου βιβλίου παιδικών παραμυθιών. Νόμιζες πως η νεκρή πολιτεία ξαναζούσε σ' ένα υπερπραγματικό επίπεδο τη σταματημένη από τόσον καιρό ζωή της, — όπως η κοιμισμένη πριγκιποπούλα του δάσους, που την ξύπνησε το μαγικό νερό. Και θ' απορούσε κανείς με όποιον, εκείνη τη στιγμή, θάδειχνε έκπληξη, βλέποντας σκοπούς στις βίγλες των πύργων κι' άκούοντας πολεμικά κέρατα ν' αναγγέλλουν την έξοδο, οπό τη φρουριακή πύλη του ανακτόρου, βυζαντινών Δεσποτών...

Η θέα της με γέμιζε με την έκσταση εκείνη του μικρού παιδιού τη στιγμή που του διηγούνται ένα παραμύθι. Όλα μου ήταν πηγή χαράς και μοτίβα για την έξαρση της φαντασίας μου. Ακόμα κι' οι φτωχές ξύλινες παράγγες στη ρίζα του λόφου του Μιστρά, όπου προγευματίζουν οι επισκέπτες, ήταν ανθισμένες με ρόδα, κρίνα και κληματίδες, που κρέμονταν διακοσμητικά από τους στύλους τους σα σε γιαπωνέζικη εστάμπα. Το νερό που τραγουδούσε κοντά τους έπεφτε μέσα σε μιαν αρχαία μαρμάρινη σαρκοφάγο με ανάγλυφες παραστάσεις Βακχίδων, κι' ο μικρός χωρικός, που μας πρότεινε με κωμική σοβαρότητα να μας κάνει τον οδηγό, είχε, με τα μεγάλα κίτρινα παπούτσια του, το πρόσωπο του, του γερασμένου κι' υδρωπικού μωρού, και την παράξενη έρρινη φωνούλα του, την όψη ενός μικρού δαιμόνιου των παραμυθιών, κι' όχι πραγματικού ανθρώπου ...

Η ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗ ΜΑΣ, μέσα στους πετρώδεις κι' ανηφορικούς δρομάκους του Μιστρά, συνέχισε το παραμύθι αντί να διαλύσει τη μαγεία του. Γιατί όλα ήταν σιγή, φως, και λουλούδια που έπνιγαν τα πάντα. Γέμιζαν τις μεγάλες τρύπες των χαλασμάτων, στόλιζαν τις αυλές, σκαρφάλωναν στις επάλξεις των τειχών, και συνωστίζονταν στο πέρασμα μας σαν ένας χαρωπός μικροσκοπικός λαός. Τα μάτια μας άφηναν τα λουλούδια για να προσέξουν άλλα λουλούδια,, μαρμάρινα αυτά, σκαλισμένα σε μια πόρτα, σ' ένα μπαλκόνι, σ' ένα παράθυρο βυζαντινού σπιτιού.

Πηγαίναμε όπου μας πήγαιναν τα μονοπάτια, σταματώντας στις εκκλησίες που αποτελούν τ' αξιοθέατα του Μιστρά. Eîvαι πολλές, και τόσο τρυφερά ωραίες, που θάθελε κανείς να τις χαϊδέψει. Όλες έχουν το εξωτερικό τους άθικτο. Σκορπισμένες εδώ κι' εκεί, βάζουν, στην ομοιοχρωμία των ερειπίων, μερικές νότες πρόσχαρες και γλυκές, με τα κόκκινα κεραμίδια των τρούλων τους που έχουν πάρει με τον καιρό το χρώμα από μαραμένα τριαντάφυλλα. Καμιά δε μοιάζει με την άλλη, όλες τους όμως έχουν τόσο λεπτές και αρμονικές διαστάσεις, που απορεί κανείς πως οι βυζαντινοί, που απεικονίζουν στις τοιχογραφίες τους τούς θεούς και τους άγιους τόσο στεγνούς και βλοσυρούς, τους έχτισαν ναούς έτσι γλυκούς και χαριτωμένους. Μικρές όλες τους, με τρούλους αλαφρούς, με λεπτούς μαρμάρινους κίονες στις αψίδες των παραθύρων, με προσόψεις εξαίσια διακοσμημένες, φέρνουν στο νου τις μεσαιωνικές εκείνες ανάγλυφες κασετίνες, τις επίχρυσες και σμαλτωμένες, όπου οι αρχόντισσες φύλαγαν τα κοσμήματα τους. Το εσωτερικό των περισσότερων είναι κατεστραμμένο, οι θαυμάσιες τοιχογραφίες έχουν μισοσβηστεί, χόρτα έχουν φυτρώσει εκεί όπου άλλοτε ήταν μαρμάρινο δάπεδο με ψηφιδωτά, κι' ο τρούλος είναι συχνά τρύπιος στην κορφή του: το γαλάζιο όμως του ουρανού, που φαίνεται από το άνοιγμα, είναι τόσο φωτεινό, κι' έχει τόση ευαγγελικότητα, που οι έρημες εκκλησίες διατηρούν, κι' έτσι χαλασμένες, κι' έτσι αλειτούργητες, όλη τους την παλιά θρησκευτική ατμόσφαιρα.

Από τις εκκλησίες του Μιστρά, δυο εξακολουθούν μέχρι σήμερα να χρησιμοποιούνται για τη λατρεία: η Μητρόπολη κι' η Παντάνασσα, που τις φρουρούν ψηλά κι' ακίνητα κυπαρίσσια. Αλλά κι' αυτές έχουν κάτι το σταματημένο στην παλιά εποχή. Στη δεύτερη μάλιστα, βρήκαμε δυο μοναχές, δυο αδελφές, που ήταν σα νάρχονταν προς εμάς από τα βάθη των αιώνων. Μας βεβαίωσαν ότι άνηκαν — ούτε λίγο, ούτε πολύ — στην περίφημη φλωρεντινή οικογένεια των Μεδίκων, και μας το ... απόδειξαν εξηγώντας μας ότι το ελληνικό τους όνομα — λέγονταν Γιατράκου — ήταν πιστή μετά­φραση του λατινικού Medicis! Αποτραβηγμένες από τον κόσμο μέσα στη μεσαιωνική Παντάνασσα, μaς μίλησαν για τον ιδρυτή της σα νάχε μόλις πεθάνει, και μας έδωσαν πλήθος πληροφορίες — μπερδεμένες και κατά το μεγαλύτερο μέρος φανταστικές — για το παρελθόν του Μιστρά. Η μία μάλιστα, η πιο φλύαρη, είχε συγγράψει και σχετική μονογραφία, γεμάτη, κυρίως, από φριχτές ασυνταξίες.. . 

Η ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗ ΜΑΣ στο λόφο μας έφερε στο Δε­σποτικό : το ανάκτορο απ' όπου οι Δεσπότες του Μι­στρά, παιδιά ή αδελφοί Αυτοκρατόρων του Βυζαντίου, εξορ­μούσαν για την ανακατάκτηση της Πελοποννήσου από τους Φράγκους κύρηδες. 

Απ' όλα τα ερείπια του Μιστρά, το παλάτι αυτό είναι το πιο ερειπωμένο. Δεν έχουν απομείνει παρά οι ογκόλιθοι των τειχών του και η κεντρική του αυλή, που οι καμάρες της υποστηρίζονταν από λεπτοσκαλισμένες κολόνες κι' ήταν διακοσμημένες με τοιχογραφίες. 

Άλλοτε, το παλάτι αυτό θάταν λαμπρότατο, — αν κρί­νει κανείς από τον όγκο των ερειπίων του κι' από τα συντρίμματα των μαρμάρων που το στόλιζαν. Σήμερα όμως είναι ένα τέτοιο ρημάδι, που δε μπορούμε ούτε καν να φανταστούμε πως ήταν όταν το κατοικούσαν οι περήφανοι Κατακουζηνοί και Παλαιολόγοι που είχαν μεταφέρει στο Μιστρά τις πολυτέλειες και την εθιμοτυπία της βυζαντινής αυλής, τις δέσποινες τους με τις βαρύτιμες μεταξωτές εσθήτες και τα πλούσια φανταχτερά κοσμήματα, τους αυλικούς τους και τους σωματοφύλακές τους. Κι' έτσι, η παραμυθένια μας περιπλάνηση μέσα στα τείχη του Μιστρά θα τελείωνε με μιαν απογοήτευση, αν, από το ύψος τού ερειπωμένου Δεσποτικού, σαν από αέτεια σκοπιά, το μάτι δεν αγκάλιαζε μιαν ονειρώδη θέα. Κάτω απλωνόταν, κατηφορικά, όλος ο μεσαιωνικός Μιστράς, με τα τείχη του, τις επάλξεις του, τους ψηλούς πολεμικούς πύργους του. Η απόσταση έδινε στην ακινησία και τη σιγή του θανάτου του μιαν απατηλή έκφραση ζωής γεμάτης συγκέντρωση κι' αναμονή: έλεγες πως κατόπτευε την απέραντη κάτω πεδιάδα, που σπινθηροβολούσε με τα νερά της και τη λάμψη της νέας της πρασινάδας σα να περίμενε να ιδεί να παρουσιαστεί από τα βάθη της κάποια λαμπρή θεωρία σιδερόφραχτων καβαλάρηδων, με παντιέρες κι' αστραφτερά κοντάρια, για να χτυ­πήσει γιορταστικά τις καμπάνες του αν ήταν φίλοι, ή για να καλέσει σε συναγερμό τη φρουρά του αν οι καβαλάρηδες ήταν Ιππότες της Φραγκιάς ή μισθοφόροι της Βενετίας... Αλλά τίποτα. Για το Μιστρά, όλα είχαν περάσει από πολλούς αιώνες πριν, — κι από την κατάφωτη πεδιάδα δεν ανέβαιναν ως την επίσημη σιγή του παρά ειρηνικά βελά­σματα προβάτων...

Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΟΥ 1910

Μετά το αποτέλεσμα των εκλογών επιστρέψας εις την Ελλάδα είχεν αμέσως ιδρύσει το «Κόμμα των Φιλελευθέρων». Μεταβάς δε κατόπιν εις Κρήτην, παρητήθη της εκεί Πρωθυπουργίας και την 5ην Σεπτεμβρίου του 1910 επανέρχεται, καθώς εδηλώθη προηγουμένως, εις τας Αθήνας, όπου και εκφωνεί τον πρώτον του λόγον προς τον Ελληνικόν Λαόν από του εξώστου του παρά της Πλατείαν Συντάγματος Ξενοδοχείου «Μέγα». 
Ο ιστορικός αυτός λόγος εστενογραφημένος έχει ως εξής:

«Γνωρίζετε ποια υπήρξαν τα αίτια, τα οποία προεκάλεσαν την εξέγερσιν του Αυγούστου παρελθόντος έτους, επομένως δεν έχω ανάγκην να υπομνήσω αυτά εις υμάς δια μακρών.

»Αστική δικαιοσύνη, εφαρμόζουσα, προς ρύθμισιν των σχέσεων του συγχρόνου βίου, νομοθεσίαν χρονολογουμένην από 15—20 αιώνων, επί τη βάσει δε διαδικαστικού συστήματος, υποθάλποντος πάσαν πλεκτάνην προς καταβαράθρωσιν του ουσιαστικού δικαίου και καθιστώντας δυνατήν την επ' αόριστον παρέλκυσιν των δικών' εμπορική νομοθεσία, χρονολογουμένη από ενός αιώνος, ότε η ατμήρης ναυτιλία ήτο άγνωστος, ότε το τοσαύτην έκτοτε λαβόν ανάπτυξιν και τοσούτον ποικίλην μορφήν συνάλλαγμα της ασφαλείας περιωρίζετο μόνον εις τήν θαλασσασφάλειαν, ότε αι Ανώνυμοι Εταιρείαι, αι οποίαι είναι σήμερον ο κυριώτερος μοχλός της οικονομικής προόδου, δεν είχον λάβει την ανάπτυξιν, την οποίαν έλαβον κατά τα έκτοτε διαρρεύσαντα έτη.

»Ποινική διαδικασία ήτις, χωρίς να παρέχη επαρκείς ασφαλείας •διά την προσωπικήν ελευθερίαν των πολιτών, κινείται βραδύτατα, προ­καλούσα πολλάκις αυτή την φυγοδικίαν, ενώ εδεικνύετο εξ άλλου ανίκανος να ενεργήση κατασταλτικώς κατά του αδικήματος.

»Δημοσία εκπαίδευσις, ήτις θα έλεγέ τις ότι κύριον έχει προορισμόν να εκτρέφη, δι' ανεπαρκούς άλλως τε μορφώσεως, τροφίμους του προϋ­πολογισμού, ανικάνους διά κάθε άλλο πλουτοπαραγωγικόν επάγγελμα.

»Εκκλησία εστερημένη εσωτερικής ζωής, περιοριζομένη εις ξηρούς τύπους και της οποίας ο ενοριακός ιδία κλήρος, κατατρυχόμενος υπό πενίας και αμαθείας, είναι εντελώς ανίκανος όπως εξυπηρετήση την υψηλήν αυτής αποστολήν.

»Σύστημα δημοτικόν στηριζόμενον επί δήμου ο οποίος απετελέσθη από τμήμα της χώρας αυθαιρέτως χαραχθέν επί του γεωγραφικού χάρ­του και ο οποίος διά τούτο, εστερημένος οργανικής ζωής, απέβη κατά μικρόν από παράγοντος της κοινωνικής ζωής, απέβη κατά μικρόν από παράγοντος της κοινωνικής προόδου, από σχολείου διαπαιδαγωγήσεως του λαού διά την χρήσιν των ελευθέρων θεσμών εις όργανον καταδυναστεύσεως εις τας χείρας των φατριών.

»Διοίκησις φατριάζουσα, διακονίζουσα-και μετά την απελευθέρωσιν του λαού από του ξενικού ζυγού, εις την τυραννίαν, με μόνην την διαφοράν, ότι αύτη ασκείται ήδη εκ περιτροπής, ότε μεν επί του ημίσεος, ότε δε επί του ετέρου ημίσεος αυτού.

»Έλλειψις αγροτικής ασφαλείας, ως επίσης έλλειψις δασικής τοιαύτης και πάσης επιστημονικής εκμεταλλεύσεως του δασικού πλούτου της χώρας. 

»Αδιαφορία παντελής προς τας εργατικάς και αγροτικάς τάξεις, αποτέλεσμα έχουσα το να εξάπτωνται εις επικίνδυνον πολλάκις ανταγωνισμόν η αντίθεσις μεταξύ του κεφαλαίου και της εργασίας, μεταξύ ιδιοκτητών και καλλιεργητών, εξ άλλου έλλειψις πάσης οικονομικής πολιτι­κής εκ μέρους του Κράτους, αποβλεπούσης εις την άνάπτυξιν των παραγωγικών της χώρας δυνάμεων. 

»Δημοσιονομική πολιτική, ήτις προς αντιμετώπισιν των απαύστων ελλειμμάτων, κατέφευγεν ανεπιστημονικώς και εμπειρικώς εις την αύξησιν την υπερβάλλουσαν των εμμέσων φόρων, δι' ων τα δημόσια βάρη επιπίπτουν επί των απορωτέρων τάξεων, δυσαναλόγως προς τας δυνά­μεις αυτών. 

»Ανικανότης προς παρασκευήν αναλόγου προς τους πόρους της Χώρας, αλλά φερεγγύου και ετοιμοπολέμου πάντοτε στρατιωτικής δυ­νάμεως, δυναμένης να αμύνεται υπέρ των συμφερόντων και της τιμής της Χώρας. 

»Κυβέρνησις καταναλίσκουσα το πλείστον της δραστηριότητος της ουχί εις προαγωγήν των δημοσίων συμφερόντων, αλλ' εις την ικανο­ποίηση; ως επί τα πολλά αθεμίτων αξιώσεων, δι' ων διενεργείται η συναλλαγή μεταξύ εκλογέως και βουλευτού αφ' ενός, μεταξύ Βουλευτού και Κυβερνήσεως αφ' ετέρου, ήτις Κυβέρνησις δια τούτο, πλην του Προέ­δρου αυτής, απετελεϊτο ως επί τα πολλά, ουχί εκ των ικανωτάτων προς εξυπηρέτησιν του δημοσίου συμφέροντος, αλλ' εκ των επιτηδειοτάτων, όπως εξυπηρετήσωσιν τας ανάγκας της συναλλαγής. 

»Αντιπολίτευσις εις ουδέν άλλο συνήθως αποβλέπουσα ή την κατάληψιν της αρχής, χάριν της οποίας εθυσιάζετο πολλάκις πάσα άλλη αρχή και κάθε άλλο συμφέρον του κράτους. Νόμος, αποβάς ιστός αράχνης, δυνάμενος μεν να συλλαμβάνη τους ασθενεστέρους, αλλά κατασχιζόμενος θρασέως από πάντα ισχυρόν. 

»Επί πάσι τούτοις εφερόμεθα ανερμάτιστοι άνευ σαφώς διαγεγραμμένης εθνικής πολιτικής, άνευ παρασκευής των μέσων προς πράγματοποίησιν αυτής, αφήνοντες μόνον να υποτρέφηται η ιδέα μεταξύ των λαών της Χερσονήσου του Αίμου, ότι ο Ελληνισμός έχει φιλοκτήμονας και κατακτητικάς διαθέσεις, μη αρκούμενος μόνον εις άμυναν υπέρ των ιδίων, αλλ' επιβουλευόμένος και τα αλλότρια. »Και το αποτέλεσμα πάντων τούτων ; 

»Ότι ο βίος κατέστη δυσχερέστερος δια τας μέσας και απορωτέρας τάξεις, ότι μέγα μέρος- και δυστυχώς το αλκιμώτερον του άρρενος πληθυσμού, φέρεται, μεθ' ορμής ακατασχέτου, προς την μετανάστευσιν, η οποία έλαβε τον χαρακτήρα αληθούς εξόδου, ότι εις την οικογένειαν των πολιτισμένων λαών η Ελλάς υπεβιβάσθη βαθμηδόν εις θέσιν μηδαμώς ανταποκρινομένην ούτε προς το παρελθόν αυτής, ούτε προς τας ελπίδας, με τας οποίας ο κόσμος εχαιρέτησε την αναγέννησίν της προ ενός αιώ­νος, ότι το Κράτος περιήλθεν ολίγον κατ' ολίγον εις οξυτάτην αντίθεσιν προς πάντας σχεδόν τους ομόρους και περιοίκους, ενώ αφ' ετέρου η υλική αυτού αδυναμία και η ηθική ανυποληψία έφεραν αυτό εις την ανάγ­κην να υφίσταται παντός είδους προπηλακισμούς και να ανέχηται την παραβίασιν και αυτών των δια συνθηκών ησφαλισμένων δικαίων του. 

»Τοιαύτη πραγμάτων κατάστασις ήτο φυσικόν να αγάγη εις την εξέγερσιν του Αυγούστου του παρελθόντος έτους. Η κατά τύπον στρατιω­τική αύτη εξέγερσις, εγκριθείσα διά του λαοψηφίσματος της 14ης Σεπτεμ­βρίου, έλαβε τον χαρακτήρα αληθούς λαϊκής επαναστάσεως. 

» Αλλ' η επανάστασις αύτη εστερείτο προγράμματος, σαφώς διαγεγραμμένου, έλειπε δε απ' αυτής και ο ιθύνων πολιτικός νους. 

»Δια τούτο η επανάστασις, αδυνατούσα να ίδη ενσαρκούμενον τον αόριστον πόθον της γενικής ανορθώσεως των του Κράτους, εφέρετο εις χρονιότητα, η οποία καθιστώσα οσημέραι αισθητότερα τα κακά, τα οποία συμπαρομαρτούσιν εις πάσαν έξοδον από της νομιμότητος, εκινδύνευε να αγάγη αυτήν εις ναυάγιον. 

»Κατά την κρισιμωτάτην περίοδον της επαναστάσεως, αύτη μου έκαμε την τιμήν να ζητήση την γνώμην μου περί του πρακτέου και η γνώμη μου, μορφωθείσα μετά επιτόπιον μελέτην των πραγμάτων, ήτο ότι ο στρα­τός έπρεπε να επανέλθη το ταχύτερον εις τούς στρατώνας, ίνα αφοσιωθή ολοψύχως εις το επείγον έργον της στρατιωτικής ανασυντάξεως, αξιών προς τούτο και επιβάλλων εν ανάγκη την σύγκλησιν διπλής αναθεωρη­τικής Βουλής... 

Φωναί : Συντακτική, Συντακτική... 

Ελευθέριος Βενιζέλος: Αξιών και επιβάλλων εν ανάγκη την σύγκλησιν Αναθεωρητικής Βουλής. 

Νέαι φωναί : Συντακτική, Συντακτική.Ελευθέριος Βενιζέλος: Επαναλαμβάνω ότι, έδωκα την γνώμην να αφοσιωθή ο στρατός εις το επείγον έργον της ανασυντάξεως των στρατιωτικών δυνάμεων της Χώρας και συγχρόνως έδωκα εις την Επανάστασιν την συμβουλήν να αξιώση και να επιβάλη την σύγκλησιν Ανα­θεωρητικής Βουλής.

Φωναί : Όχι, όχι.

Έτεραι φωναί : Σιωπή, σιωπή. 

Ελευθέριος Βενιζέλος: ..... Αναθεωρητικής Βουλής, ήτις θα προέβαινεν εις την αναθεώρησιν των διατάξεων εκείνων του Συντάγματος, την ανάγκην της μεταρρυθμίσεως των οποίων είχε καταδείξει η πείρα ημίσεος σχεδόν αιώνος, ενώ αφ' ετέρου ούτω θα προελαμβάνετο η ολε­θρία εντύπωσις ότι ο αγών απέτυχε, θα υπεδύετο δε ούτος, του λοιπού, άλλην μορφήν. Η επανάστασις δεν εδίστασε να αποδεχθή την γνώμην μου ταύτην, την οποίαν εγνώριζε προερχομένην εξ ειλικρινούς προαιρέ­σεως, αποδείξασα ούτω και πάλιν ότι την ενέργειαν αυτής ουδέν άλλο ερρύθμιζε παρά μόνον η αποσκόπησις προς το συμφέρον του Κράτους και του ανορθωτικού αγώνος. Συγχρόνως δε υπεδείχθη και η συνεννόησις όλων εκείνων των παραγόντων, δια της συμπράξεως των οποίων κατωρθώθη να διεξαχθώσι τοσούτον ήρεμα αι εκλογαί της 8ης Αυγούστου. 

»Το αποτέλεσμα των εκλογών τούτων αποτελεί αυστηράν κατα­δίκην κατά του παρελθόντος. Εάν δΕ αι νέαι ιδέαι δεν φαίνονται τελικώς εξασφαλισθείσαι εκ του αποτελέσματος των εκλογών, είναι προ­φανές ότι περιεβλήθησαν δια τοιούτου κύρους εκ του αποτελέσματος των εκλογών τούτων, ώστε να μη αμφιβάλη τις ότι και εις την Βουλήν θα κατορθώσουν κατά το πλείστον να επιβληθώσι δια της ηθικής αυτών δυνά­μεως και ότι εις τας προσεχείς εκλογάς ο λαός θέλει εγκρίνει αυτάς πανηγυ­ρικώς.

Φωναί: Μάλιστα, μάλιστα, ο λαός μαζί σου!,..

Ελευθέριος Βενιζέλος: Η εκ των εκλογών της 8ης Αυγούστου προελθούσα λαϊκή αντιπροσωπεία αποστολήν έχει όπως αναθεωρήση ωρισμένας διατάξεις του Συντάγματος. Αλλά θα παρεγνώριζέ τις προφανή αλήθειαν, εάν δεν ανεγνώριζεν ότι, εύρυνσις του κύκλου των εργασιών της, όπως αναθεωρηθώσι και άλλαι διατάξεις του Συντάγματος, μη θίγουσαι ούτε την μορφήν της Πολιτείας, ούτε την εξουσίαν και το πρόσωπον του Βασιλέως, ούτε την τάξιν της Διαδοχής, ανταποκρίνεται προς ισχυράν αξίωσιν της κοινής γνώμης. Φρονώ δια τούτο ότι η λαϊκή αύτη αντιπρο­σωπεία, χωρίς να αλλοιωθή ο χαρακτήρ της, δύναται να προβή εις την εύρυνσιν ταύτην του έργου της, εφ' όσον εις τούτο συμφωνεί το Στέμμα, το οποίον φαίνεται δια του Βασιλικού λόγου μη έχον ουδεμίαν αντίρρησιν.

»Πρέπει άλλωστε να εξάρω ότι οιανδήποτε σημασίαν και αν αποδίδω εις το έργον της αναθεωρήσεως του πολιτεύματος, και αποδίδω ση­μασίαν μεγάλην, δεν αναμένω εκ ταύτης και μόνης την ανόρθωσιν των καθ' ημάς πραγμάτων.

»Πρo εικοσιτριών αιώνων ο αθάνατος Σταγειρίτης, φιλοσόφων επί της ουσίας των πολιτευμάτων, διετύπωσε δι' ολίγων λέξεων τον χαρακτήρα και το γνώρισμα των ορθών πολιτευμάτων, τα οποία ασφαλίζουν ευημερίαν των λαών και των παρεκβατικών πολιτευμάτων, τα οποία απεργάζονται την κακοδαιμονίαν αυτών. 

Όταν είπεν, ο είς, ο μονάρχης δηλαδή εν τω μοναρχικώ πολιτεύματι, ή οι ολίγοι εν τω αριστοκρατικώ, ή οι πολλοί, τα πολιτικά δηλαδή κόμματα εν τω δημοκρατικώ και σήμερον εν τω Συνταγματικώ πολιτεύματι, άρχωσι προς το κοινόν συμφέρον η Πολιτεία είναι ορθή, όταν δε ο είς , ή οι ολίγοι, ή οι πολλοί άρχωσι προς το ίδιον συμφέρον, η Πολιτεία αύτη αποτελεί παρέκβασιν πολιτείας οδηγούσαν εις την κακοδαιμονίαν του λαού.

Μία φωνή: Είναι ληστοσυμμορία.

»Ισχυρότατον παράγοντα, όπως συνέχη την Πολιτείαν από πάσης παρεκτροπής, το Συνταγματικόν Πολίτευμα τάσσει τον Βασιλέα. Ιστάμενος ούτος επί της κορυφής της πολιτικής και κοινωνικής πυραμίδος, ανώτερος των μεταβαλλομένων συμφερόντων της εκάστοτε στιγμής, έχων τα συμφέροντα-τα καλώς εννοούμενα, του Βασιλικού Οίκου εντελώς αλληλένδετα προς τα υψηλότερα και γενικώτερα συμφέροντα του Έθνους, περιβαλλόμενος δια του πολιτεύματος με τόσα προνόμια έχει μεν εις χείρας αυτού μεγάλην πάντοτε δύναμιν, όπως πράττει το αγαθόν, αλλά έχει κολοσσιαίαν αυτόχρημα δύναμιν, όπως αποτρέπη το κακόν, συνέχων τας Κυβερνήσεις αυτού από των παρεκτροπών, εις τας οποίας οδηγεί η παραβίασις των Νόμων. 

» Ατυχώς το Στέμμα δεν έσχε τοιαύτην την αντίληψην της θέσεως αυτού εν τω Συνταγματικώ Πολιτεύματι... (Μπράβο, μπράβο!) Και δια τούτο έκρινα πάντοτε ότι η Βασιλική Αρχή εν τω παρελθόντι δεν ησκήθη κατά τον συμφωνότερον προς τα αληθή συμφέροντα και του Βασιλικού Οίκου και του Έθνους τρόπον, και την γνώμην ταύτην δεν εδίστασα να εκδηλώσω ,διότι οι πολιτικοί άνδρες πρέπει να έχωσι πάντοτε το θάρρος της γνώμης αυτών, εκ τούτου δε προεκλήθη η κατ' εμού κατηγορία, ότι είμαι αντιδυναστικός. Αλλ' η κατηγορία αύτη είναι α σύστατος. Καίπερ βαθέως εμφορούμενος από τας δημοκρατικάς αρχάς της φυλής μας έχω ακράδαντον την πεποίθησιν ότι, η Βασιλευομένη Δημοκρατία,οποίον είναι κατ' ουσίαν το πολίτευμα ημών , είναι ο τύπος του πολιτεύματος, όστις, προσαρμόζεται άριστα προς την πολιτικήν μορφήν του Ελληνικού Λαού και εξυπηρετεί προσφορώτερον τα εθνικά συμφέροντα. 

»Αλλ' ούτε διενοήθην ποτέ Δυναστικήν μεταβολήν. Αφού δεν είχομεν Εθνικήν Δυναστείαν, εδέησε δε να μεταφυτεύσωμεν έξωθεν επί του ελληνικού εδάφους το δυναστικόν δένδρον, θα ήτο εσχάτη μωρία να θυσιάσωμεν όλην την από ημίσεως ήδη αιώνος συντελεσθείσαν αφομοιωτι­κήν εργασίαν, αφού ο Βασιλικός ημών Οίκος απέδωκεν ήδη καρπούς δευ­τέρας και τρίτης γενεάς και αφού, όσον απομακρυνόμεθα από της εποχής της μεταφυτεύσεως, τοσούτον είναι φυσικόν να αποβαίνη πληρεστέρα η συνάντησις των πόθων και των αισθημάτων, όπως και η αντίληψις της κοινότητος των συμφερόντων Έθνους και Βασιλικού Οίκου.

»Πρέπει άλλως τε να ελπίσωμεν ότι το Στέμμα, συμμεριζόμενον τον τοσούτον παγκοίνως κατ' επανάληψιν εκδηλωθέντα πόθον από ενός ήδη έτους προς ανόρθωσιν, θέλει αποφασίσει να τεθή επί κεφαλής της ανορθω­τικής κινήσεως, ήδη τουλάχιστον, ότε αύτη έλαβε καθαρώς νόμιμον μορφήν, αυτό πρώτον προσαρμόζον την πολιτείαν αυτού προς τας ανάγκας του ανορθωτικού αγώνος. Βεβαίως ούτω το έργον της Βασιλικής Αρχής θ' άποβή κοπιωδέστερον, αλλά προς την τοιαύτην άσκησιν συνδέεται και η ευημερία και η αίγλη του Βασιλικού Οίκου.

»Το επ' εμοί συναισθάνομαι εξ άλλου βαθέως τας βαρυτάτας ευθύνας αίτινες επίκεινται επί των ώμων των πολιτικών ανδρών της Χώρας. Αν­ταποκρινόμενος προς τας υποχρεώσεις, τας οποίας μου επιβάλλει η πανη­γυρική εκλογή, δια της οποίας με ετιμήσατε, και δι' ήν τιμήν εκφράζω υμίν την ευγνωμοσύνην μου, απεφάσισα να αποδεχθώ την εντολήν υμών και εγκαταλείψω το στάδιον της μέχρι τούδε πολιτικής μου δράσεως προς το οποίον τοσούτοι και τοιούτοι με συνδέουν δεσμοί.

»Δεν έρχομαι ενταύθα ως αρχηγός νέου και εσχηματισμένου κόμματος. Έρχομαι ως απλούς σημαιοφόρος νέων πολιτικών ιδεών. (Εύγε, εύγε!)και υπό την σημαίαν ταύτην καλώ πάντας εκείνους, οίτινες συμμερίζονται τας ιδέας ταύτας, εμπνέονται από τον ιερόν πόθον ν' αφιερώσωσι πάσας τας δυνάμεις της ψυχής και του σώματος, να συντελέσωσιν εις την επιτυχίαν των ιδεών τούτων! (Όλοι μαζί σου!) 

»Η ιθύνουσα την πολιτείαν μου κεντρική αρχή είναι ότι ο πολιτικός ανήρ οφείλει να έχη γνώμονα πάσης αυτού πράξεως το κοινόν συμφέρον και εις το συμφέρον τούτο να υποτάσση άνευ ενδοιασμού το τε συμφέρον του κόμματος εις ό ανήκει και το των μελών του κόμματος τούτου. Οφείλει να έχη πάντοτε το θάρρος των γνωμών αυτού, μηδέποτε θυσιάζων ταύτας, δια να γίνεται αρεστός προς τα άνω ή προς τα κάτω. Ότι προς την εξουσίαν πρέπει να αποβλέπη όχι ως σκοπόν, αλλ' ως μέσον προς επι­τυχίαν άλλου υψηλοτέρου σκοπού, μηδέποτε σπεύδων προς ανάληψιν της Άρχης, αν πρόκειται τούτο να γίνη επί θυσία μικρά ή μεγάλη των αρχών αυτού , μηδέποτε διστάζων να απορρίπτη αυτήν, αν η διατήρησις αυτής έπρεπε να εξαγορασθή δια θυσίας του προγράμματος προς εφαρμογήν τοτ οποίου εκλήθη υπό του λαού.

Μια φωνή : Ο Θεός και ο Πατριάρχης μαζί σου!

Ελευθέριος Βενιζέλος: Αναγνωρίζων την ανάγκην της διαπαιδαγωγήσεως του Ελληνικού λαού και της χειραφετήσεως αυτού από του προσωπικού κομματισμού, θα εργασθώ μετ' εκείνων, τους όποιους η εξέλιξις των εργασιών της Βουλής ήθελεν αποδείξει ότι συμπίπτουσιν αι ιδέαι μου , δια την οργάνωσιν πολιτικού Συλλόγου διακλαδουμένου καθ' όλον το κράτος και μέλλοντος ν' αποτελέση την οργάνωσιν του νέου πολιτικού κόμματος της ανορθώσεως, του οποίου την συγκρότησιν ανυπομόνως αναμένει ο ελληνικός λαός. 

»Μετά των ομοφρόνων τούτων θα ασχοληθώ εν καιρώ εις την διατύπωσιν του κυβερνητικού προγράμματος του νέου τούτου κόμματος, το οποίον πρόγραμμα μετά των πολιτικών αρχών, τας οποίας εξήγγειλον υμίν, θέλει αποτελέσει τον δεσμόν, όστις θα συνέχη τα μέλη τού νέου τούτου κόμματος.

»Δεν παραγνωρίζω, συμπολίται, τας δυσχερείας κατά των οποίων έχει να παλαίση ο ανορθωτικός αγών δια να στεφθή υπό πλήρους επιτυ­χίας.

»Αλλά πιστεύω ακραδάντως ότι, παρά την φθοράν των εθνικών δυνάμεων ,ήν απειργάσθη τόσον μακρά κακοδιοίκησις, οι υλικοί και ηθικοί πόρoι του έθνους είναι ακόμη τοσούτοι, ώστε εις χείρας εμπνευσμένων εργατών της ανορθώσεως να αρκέσωσιν εις αναδημιουργίαν Ελλάδος, ανταποκρινομένης προς τας αξιώσεις του σημερινού πολιτισμού, ικανής να αποσπάση την εκτίμησιν του πεπολιτισμένου κόσμου και να καταλάβη εντιμοτάτην θέσιν εν τη οικογενεία των πεπολιτισμένων λαών, δυναμένης δε τέλος, όταν γίνη και ηθικώς και υλικώς ισχυρά, να συντέλεση προς εξασφάλισιν της ανατολικής ειρήνης υπό όρους ασφαλίζοντας εις πάντας τους κατοικούντας την Ανατολήν λαούς την πρόοδον και ευημερίαν».

(Ζητωκραυγαί και παρατεταμένα χειροκροτήματα πολλήν ώραν μετά την λήξιν της ομιλίας του). 

ΓΕΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΕΙΟ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1918

Δ Ι Ο Ι Κ Η Σ Η 

 Αρχιστράτηγος

 Αντιστράτηγος Δαγκλής Παναγιώτης 10 Ιουνίου - 8 Νοεμβρίου 1918 

 Αντιστράτηγος Παρασκευόπουλος Λεωνίδας 8 Νοεμβρίου - 31 Δεκεμβρίου 1918 

Επιτελάρχης

 Αντισυνταγματάρχης Ρεβόλ 10 Ιουνίου - Σεπτέμβριος 1918

 Συνταγματάρχης Μπαστιέν Σεπτέμβριος - 29 Οκτωβρίου 1918 

 Συνταγματάρχης Πυροβ. Ρακτιβάν Ε. 29 Οκτωβρίου- 8 Νοεμβρίου 1918 

 Συνταγματάρχης Πεζικού Πάγκαλος Θεόδ. 8 Νοεμβρίου -31 Δεκεμβρίου 1918 

Βοηθός Επιτελάρχου

Συνταγματάρχης Πυρ/κου. Ρακτιβάν Ε. 10 Ιουνίου-29 Οκτωβρίου 1918 

Αρχηγός Πυρ/κου 

 Συνταγματάρχης Πυρ/κού Διγενής Κίμων 10 Ιουνίου- 8 Νοεμβρίου 1918

 Συνταγματάρχης Πυρ/κου Χατζηδημητρίου Δημ. 8 Νοεμβρίου -31 Δεκεμβρίου 1918 

Αρχηγός  Μηχανικού 

 Συνταγματάρχης Μηχανικού Πάσχος I, 10 Ιουνίου- 8 Νοεμβρίου 1918  

 Συνταγματάρχης Μηχανικού Πουλάκος Κων/νος 8 Νοεμβρίου - 31 Δεκεμβρίου 1918 

Δ/ντης  Υγειον. Υπηρεσίας 

 Γενικός Αρχίατρος Τσουνούκος Β. 10 Ιουνίου - 8 Νοεμβρίου 1918

 Γενικός Αρχίατρος Κανσβατζόχλου Αλφρέδος 8 Νοεμβρίου - 31 Δεκεμβρίου 1918 

Δ/ντής Έπιμελητείας 

Συνταγματάρχης Επιμελητείας Κολοκούβαρος Βασ. 10 Ιουνίου - 8 Νοεμβρίου 1918

Αντισυνταγματάρχης Επιμελητείας Θεοφιλόπουλος Ιωάννης 8 Νοεμβρίου - 31 Δεκεμβρίου 1918 

Διευθυντές επιτελικών γραφείων. 

 Ι. Ταγ/ρχης Πυροβολικού Μελίσσινός Παράσχος 10 Ιουν. —8 Νοεμ 1918 και  Αντ/ρχης Πεζικού Πρωτοσύγγελος Αχιλ. 8 Νοεμ. 1918 - 31Δεκ 1918

 II Συν/ρχης Πυρ/κού Μαζαράκης Αλέξανδρος και  Αντισυνταγματάρχης Μηχανικού Μπότσαρης Δημήτριος .
ΙΙΙ Συνταγματάρχης Πυρ/κού Ρακτιβάν Εμ. 10 Ιουνίου - 8 Νοεμβρίου 1918 και Ταγματάρχης Μηχανικού Βρονταμίτης Γεωργ. αττό 8.11.1918-31.12.1918 

 IV  Αντισυνταγματάρχης Μηχανικού Σιδέρης Ιωάν. 10 Ιουνίου - 8 Νοεμβρίου 1918 και Ταγματάρχης Πεζικού Σπυρίδωνος Γεώργ. από 8.11.1918 - 31.12.1918 

Σταθμός Διοίκησης 

 Θεσσαλονίκη

ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ

ΜΕΓΑΛΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ

 Σώμα Στράτου Εθν. Αμύνης 

Α' Σώμα Στράτου 

Β' Σώμα Στράτου 
IX Μεραρχία 
Μη Μεραρχιακές Μονάδες 
Σύνταγμα Βαρέος Πυροβολικού
 Συντ/ρχης Πυροβολικού Σολιώτης Γεώργιος 
Σύνταγμα Οβιδοβόλων 
Συντ/ρχης Πυροβολικού Αμβράσογλου Ιωάννης

Τάγμα Σιδηροδρόμων
Ταγ/ρχης Μηχανικού Δρίτσας Διονύσιος
Σύνταγμα Τηλεγραφητών
Συν/ρχης Μηχ/κού Πάσχος Ι. 

1915. ΟΙ ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΑΙΦΝΙΔΙΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Κανονικώς, κατόπιν της δηλώσεως του Έλληνος Πρωθυπουργού, οι Σύμμαχοι ή­σαν υποχρεωμένοι, δύο ημέρας προ της πραγματοποιήσεως της αποβάσεως των στρατευμάτων των εις Θεσσαλονίκην, να ενημερώσουν την Κυβέρνησιν δια να δώση τας σχετικάς οδη­γίας προς τας στρατιωτικάς και ναυτικός της δυ­νάμεις και κυρίως προς τον διοικητήν του Γ' Σώ­ματος Στράτου, το οποίον είχε την έδραν του εις την Θεσσαλονίκην ως και προς τον διοικητήν του φρουρίου της πόλεως. Όμως δεν συνέβησαν τα γεγονότα ως ανεμένοντο. Οι Σύμμαχοι άνευ ου­δεμιάς προειδοποιήσεως έδωσαν εντολήν να εισπλεύσουν τα πολεμικά σκάφη του Συμμαχικού Στόλου εις τον λιμένα και να αποβιβάσουν αντιπροσωπείαν εξ αξιωματικών, η οποία θα ανεκοίνωνεν εις τον διοικητήν του φρουρίου «την επικειμένην αποβίβασιν των συμμαχικών στρατευμάτων».

Ούτω, την πρωΐαν της 30ης Σεπτεμβρίου 1915, ο διοικητής του Γ' Ελληνικού Σ.Σ. Αντιστράτηγος  Κων. Μοσχόπουλος, ειδοποιήθη παρά του διοικητού του φρουρίου Θεσσαλονίκης, Συνταγμα­τάρχου Ευλ. Μεσαλά, ότι εισέπλεον εις τον λιμέ­να μονάδες του Συμμαχικού Στόλου. Περί την 9ην πρωϊνήν, παρουσιάσθη ενώπιον του Στρατη­γού αντιπροσωπεία εκ τριών αξιωματικών του Ναυτικού των Συμμάχων, υπό την προεδρίαν του Γάλλου πλοιάρχου Ντυμενίλ, συνοδευομένη υπό του εν Θεσσαλονίκη Γάλλου υποπροξένου Λεόν.

Ο Γάλλος πλοίαρχος εδήλωσεν ότι εκτελών διαταγάς του Άγγλου Αρχιναυάρχου Ντε Ρόμπεκ και του διοικητού των στρατιωτικών συμμα­χικών δυνάμεων Στρατηγού Σαράϊγ, είναι εντε­ταλμένος ν' ανακοίνωση ότι αφικνούνται μεταγω­γικά πλοία πλήρη συμμαχικών στρατευμάτων, τα οποία επρόκειτο, κατόπιν συνεννοήσεως της  Ελ­ληνικής Κυβερνήσεως μετά του εν 'Αθήναις Γάλ­λου Πρέσβεως και τη συγκατάθεσει αυτής, ν' αποβιβασθούν εις Θεσσαλονίκην. Ο Ντυμενίλ προσέθεσεν ότι εν συνεργασία μετά των  Ελληνικών Στρατιωτικών Αρχών Θεσσαλονίκης, θα ωργανούτο ο  λιμήν αμυντικώς, προς εξασφάλισιν από πάσης επιθέσεως του εχθρού.

Έκπληκτος και αγνοών πλήρως τα περί συν­εννοήσεων, ο Στρατηγός Μοσχόπουλος απήντη­σεν ότι ουδεμία σχετικήν διαταγήν του Βασιλέως και της Κυβερνήσεως του έχει λάβει και δεν γνω­ρίζει ν' απειλήται η Θεσσαλονίκη παρά τίνος εχ­θρού, εφ' όσον μάλιστα η  Ελλάς είναι ουδέτε­ρα. Ο Στρατηγός παρεκάλεσε να διακοπή πάσα επί του ζητήματος συζήτησις και να επαναληφθή αύτη την 4ην απογευματινήν, ώστε εν τω μεταξύ να συνεννοηθή μετά της Κυβερνήσεως του, όπερ και πράγματι έπραξεν, αποστέλλων σχετικόν τη­λεγράφημα εις τον Υπουργόν Στρατιωτικών Δαγκλήν.

Τό τηλεγράφημα ληφθέν εις Αθήνας κατεθορύβησε την  Ελληνικήν Κυβέρνησιν. *Ητο φανερόν ότι οι Σύμμαχοι δεν ετήρησαν τας οδηγίας του Πρωθυπουργού Βενιζέλου, μη είδοποιήσαντες τού­τον προ 24 ωρών. Ό Βενιζέλος έσπευσεν αμέσως εις το τηλεγραφείον προς συνεννόησιν μετά του Μοσχοπούλου. Ο Στρατηγός εζήτησε να του καθορισθή ποίαν στάσιν έπρεπε  να τηρήση  έναντι των Συμμάχων  και εάν έπρεπε να θεωρήση τούτους ως εχθρούς, εφ' όσον επέμενον ν' αποβιβασθούν. Ό Πρωθυπουργός του απήντησεν ότι η Κυβέρνησις ηγνόει την Συμμαχικήν ενέργειας ότι εγκρίνει την τηρηθείσαν παρ' αυτού στάσιν και ότι θα προέλθη εις συνεννοήσεις μετά των Συμ­μάχων, ταχύτατα δε θα του διαβιβάση οδηγίας. Πάντως, ετόνισεν ο Βενιζέλος ότι, οι Σύμμαχοι  πρέπει να θεωρούνται ως φίλοι και να τύχουν ευ­μενούς μεταχειρίσεως.

Ο Βενιζέλος μόλις επέστρεψεν εις τό γραφείον του εκάλεσε τους Πρέσβεις της Γαλλίας και της Αγγλίας προς τους οποίους εξέφρασε δριμύτατα παράπονα, διότι παρεβίασαν τα συμφωνηθέντα: Συγχρόνως δε εδήλωσεν εις αυτούς, ότι εφ' όσον μετέβησαν εις Θεσσαλονίκην άνευ προειδοποιή-σεως, δεν θα επιτραπή η αποβίβασις αυτών και ότι οι Σύμμαχοι υπέχουν ακεραίαν την ευθύνην δι' ό,τι συμβή.

Την 4ην απογευματινήν, κατά τα συμφωνηθέν­τα, παρουσιάσθη εις τον Στρατηγόν Μοσχόπουλον η συμμαχική επιτροπή, προς την οποίαν ο Στρατηγός εδήλωσεν ότι η Κυβέρνησίς του ευρί­σκεται ήδη εις συνεννοήσεις μετά των Συμμαχικών  Κυβερνήσεων και ότι θα του αποστείλη συντόμως  τας σχετικάς οδηγίας, προσέθεσε δε ότι μέχρι λή­ψεως τούτων, αδυνατεί, μετά μεγάλης του λύπης, να επιτρέψη την είσοδον των μεταγωγικών σκα­φών εις τον λιμένα και την απόβασιν των στρα­τευμάτων εις Θεσσαλονίκην. Ο πλοίαρχος Ντυμε­νίλ απήντησε τότε ότι τα μεταγωγικά ευρίσκον­ται παρά το ακρωτήριον της Κασσάνδρας και ό­τι είναι αδύνατον να παραμείνουν κατά την νύ­κτα εις το ανοικτόν πέλαγος, εκτεθειμένα εις τας επιθέσεις των Γερμανικών υποβρυχίων. Ο  είσπλους εις τον λιμένα, κατά συνέπειαν επεβάλλετο και ο Ντυμενίλ ηρώτησε τον Έλληνα Στρατηγόν πώς εσκέπτετο να παρεμποδίση την ενέργειαν αυτήν, εάν τελικώς επεχειρείτο υπό των Συμμάχων.

Ο Στρατηγός εδήλωσεν ότι θα χρησιμοποιήση μέτρα πειθούς, προβάλλων το διεθνές δίκαιον. Εις νέαν έρώτησιν δε του Ντυμενίλ «τί θα πράξη εάν οι Σύμμαχοι δεν λάβουν ταύτα υπ' όψιν» α­πήντησε :

—- «Μετ' αφαντάστου λύπης, θα σας εμποδίσω».

Τότε ο παριστάμενος υποπρόξενος Λεόν ανέκραξε.

— Πώς; Θα προβάλλητε βίαν εναντίον Γαλλίας και της Αγγλίας; Τότε θα χρησιμοποιήσωμεν και ημείς τήν βίαν.

Η στιγμή ήτο κρίσιμος. Μετά την αποχώρησιν της επιτροπής ο Στρατηγός Μοσχόπουλος έ­δωσε τας σχετικάς οδηγίας εις τα υπερασπίζοντα τον λιμένα φρούρια και έσπευσε να συνεννοηθή τηλεγραφικώς μετά του Πρωθυπουργού και του Υπουργού Στρατιωτικών.
Η δευτέρα τηλεγραφική συνδιάλεξις Βενιζέλου — Μοσχοπούλου επραγματοποιήθη την 7ην εσπερινήν. Ο Πρωθυπουργός είπεν εις τον Στρατηγόν ότι έπρεπε διά της διπλωματίας και της συζητήσεως  να κερδίση χρόνον δια να επιτευχθή έν τω μεταξύ συμφωνία μετά των Συμμάχων. Ο Στρα­τηγός ηρώτησε καί πάλιν:

—«Εάν όμως επιμένουν να εισέλθουν θα τους εμποδίσω διά της βίας;».

Η  απάντησις του Πρωθυπουργού ήτο:

— «Τηρήσατε,  Στρατηγέ  μου,  αδρανή   άμυναν».     

Ο Μοσχόπουλος διεμαρτυρήθη αμέσως δηλών ότι  «φράσις αδρανούς αμύνης δεν προβλέπεται υπό των στρατιωτικών κανονισμών» και προσέθεσεν ότι «δέον να γνωρίζη σαφώς εάν θα χρησιμοποιήση, ναι ή ου, βίαν».

Ο Πρωθυπουργός προσεπάθησε τότε να καθησυχάση τον Στρατηγόν, υποσχεθείς εις αυτόν ότι προ  του μεσονυκτίου τα πάντα θα ελύοντο ευνοϊκώς.

Η  θέσις του διοικητού του Γ' Σ. Σ. απέβαινεν ήδη δεινή ,  καθ'  όσον,  ευρισκόμενος  προ σοβαράς  απειλής, δεν ελάμβανε παρά της Κυβέρνήσεως σαφείς διαταγάς επί  του πρακτέου. Εν τω μεταξύ, εις τας Αθήνας, η αναγγελία του νέου γεγονότος περιέπλεκεν ακόμη περισσότερον την κατάστασιν.Πράγματι, την ιδίαν ημέραν, (30 Σεττ.), η Ελληνική Κυβέρνησις επληροφορείτο ότι κατα την συνεδρίασιν  της Βουλής των Κοινοτήτων της  28ης Σεπτεμβρίου, ο Βρεταννός Υπουργός των Εξωτερικών σερ Έντουαρντ Γκρέϋ, ανέφερεν εις λόγον του «περι τών πατροπαραδότων θερμών αισθημάτων  συμπαθείας της Μεγάλης Βρεταννίας προς    την Βουλγαρίαν». Ο Γκρέϋ προσέθεσεν ότι «η Βρεταννική πολιτική αποβλέπει εις την  επίτευξιν συμφωνίας μεταξύ των Βαλκανικών  κρατών και ότι προς εξασφάλισιν αυτής θα 'επρεπε να ικανοποιηθούν  οι νόμιμοι πόθοι όλων των Βαλκανικών κρατών». Αι δηλώσεις του Γκρέϋ κατετάραξαν και την Ελληνικήν Κυβέρνησιν και την Ελληνικήν κοινήν γνώμην, διότι εθεωρήθησαν ως πρόθεσις  παραχωρήσεως Ελληνικών εδαφών εις την Βουλγαρίαν, καθ' ην μάλιστα στιγμήν η τελευταία δεν απέκρυπτε πλέον τας εχθρικάς προς τους Συμμάχους διαθέσεις της,

Αμέσως ο Έλλην Πρωθυπουργός διεμήνυσε εις τον  Γάλλον Πρέσβυν ότι:

O λόγος του Γκρέϋ του απεκάλυψε τας α­ληθείς προθέσεις των Συμμάχων, ότι ενόμιζεν ήδη ότι είχεν οίκτρως εξαπατηθή ώς προς την ακολουθητέαν παρ' αυτού έναντι αυτών πολιτικήν φιλίας και εμπιστοσύνης και ότι εφοβείτο ότι η διενεργούμενη εν Θεσσαλονίκη απόβασις των Συμμαχικών στρατευμάτων εσκόπει να εξασκήση πίεσιν επί της Ελλάδος, δια να επιτύχη εδαφι­κάς παραχωρήσεις παρ' αυτής εις όφελος της Βουλγαρίας, και κατέληγεν ότι δεν δύναται να παράσχη την συγκατάθεσίν του εις την απόβασιν και εζήτει όπως ανασταλή πάσα σχετική μεταφορά στρατευμάτων, δεδομένου ότι θα ευρίσκετο εις την δυσάρεστον θέσιν να διατάξη την βιαίαν παρεμπόδισιν της αποβάσεως.

Ο Γάλλος Πρέσβυς θορυβηθείς, έσπευσε να τηλεγραφήση εις Μούδρον όπως ανασταλή πάσα αποστολή στρατευμάτων και ανακληθούν τα τυ­χόν ήδη αναχωρήσαντα μεταγωγικά. Η επιχείρησις,  κατά συνέπειαν, διεκόπη ενώ αι Κυβερνήσεις Γαλλίας και Αγγλίας διεβίβαζον προς την Ελλάδα καθησυχαστικάς διαβεβαιώσεις ως προς τας προθέσεις των εν Μακεδονία. Κατόπιν τούτου ο Πρωθυπουργός Βενιζέλος παρέσχε, τέλος, την συγκατάθεσίν του διά την απόβασιν των συμμαχικών στρατευμάτων εις Θεσσαλονίκην.

Ούτω, εδημιουργήθη μία κατάστασις λίαν λε­πτή και ασυνήθης από πλευράς διεθνούς δικαίου, Η  Ελλάς, παραμένουσα ουδέτερα πάντοτε, συγκατετίθετο εις την μετατροπήν του εδάφους της εις Συμμαχικήν βάσιν η οποία θα επέτρεπεν εις την Αντάντ να μεταφέρη  στρατεύματα διά να επιτεθή κατά των εν Σερβία δυνάμεων των Κεν­τρικών Αύτοκρατοριών. Εν πάσει περιπτώσει , η Ελλάς , την 2αν Οκτωβρίου, διεμαρτυρήθη διά την παραβίασιν της ουδετερότητός της, τονίζουσα ότι:

«Επειδή η Ελλάς είναι ουδετέρα έναντι του Ευρωπαϊκού πολέμου, η Βασιλική Κυβέρνησις δεν δύναται να παράσχη την έγκρισιν αυτής εις τας προτιθεμένας υμετέρας ενεργείας, καθ΄ όσον αύται θίγουσι την ουδετερότητα της Ελ­λάδος, τοσούτω μάλλον καθ΄'  όσον προέρχονται εκ μέρους δύο εμπολέμων Δυνάμεων. Κατόπιν τούτου η Βασιλική Κυβέρνησις έχει καθήκον να διαμαρτυρθή εναντίον της διά μέσου του Ελληνικού εδάφους διόδου ξένων στρατευμά­των» .

Την νύκτα της 30ής Σεπτεμβρίου προς την 1ην Οκτωβρίου, ελήφθη υπό του διοικητού του Γ' Σ.Σ. Στρατηγού Μοσχοπούλου το ακόλουθον τη­λεγράφημα:

«Αφήσατε την είσοδον ελευθέραν. Βενιζέλος».

Ούτω, την πρωΐαν της 1ης Οκτωβρίου, εισέπλευσαν εις τον λιμένα της Θεσσαλονίκης τα με­ταγωγικά και ήρχισεν η αποβίβασις των στρα­τευμάτων και η αμυντική οργάνωσις του λιμένος της Θεσσαλονίκης.

Ο ΔΟΚΤΩΡ ΓΚΑΙΜΠΕΛΣ ΟΜΙΛΕΙ ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥΣ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΙΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΙΣ ΤΗΣ "ΒΡΑΔΥΝΗΣ".- ΠΩΣ Ο κ. ΜΕΤΑΞΑΣ ΕΣΩΣΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ.

Ο διευθυντής της "Βραδυνής" είχε την τιμήν να κρατηθή χθες εις μακράν ιδιαιτέραν συνομιλίαν από τον δόκτορα Γκαίμπελς, εις ένα μικρό σαλονάκι του ξενοδοχείου της "Μεγάλης Βρεττανίας." 

Η πρώτη εντύπωσις του συνομιλούντος με τον Γερμανόν Υπουργόν της Προπαγάνδας είναι ότι πρόκειται περί εξαιρετικώς λεπτού και καθ' όλ κυρίου του κόσμου. Μετά τας πρώτας φράσεις του δόκτορος αισθάνεται κανείς αμέσως την γοητείαν μιάς δυνατής και εκτάκτου ευφυίας προσωπικότητος που υποβάλλει τας γνώμας της μ' ένα τρόπον ρέοντα , τον οποίον διανθίζουν που και που αι εκρήξεις μιάς αδαμάστου ιδιοσυγκρασίας .

Η μακρά συνομιλία, με την οποίαν διακόπτουν κάθε τόσον αι εκρήξεις του ενθουσιασμού του κ. Γκαίμπελς δια παν το Ελληνικόν , άγει κατ' ανάγκην εις την εν Ελλάδι σημερινήν κατάστασιν, εις το θέμα του κομμουνισμού γενικώτερον , ειδικώτερον δε εις τα εν Ισπανία πράγματα. 

Ο κ Μεταξάς , ανεκοίνωσεν ο κ. Γκαίμπελς, δια τον οποίον τρέφω ένα ειλικρινή θαυμασμόν, παρέσχεν εις την Ελλάδα μίαν τεραστίαν υπηρεσίαν , την οποίαν όσοι δεν αντελήφθησαν ακόμη θα την αντιληφθούν αργότερα. Ο κ. Μεταξας έκαμεν αυτό που έπρεπε. Διότι το καθήκον ενός πολιτικού ηγέτου είναι να προβλέπη κάθε κίνδυνον και να παρεμβαίνει εις την κατάλληλον στιγμήν , να μη περιμένη δε τας παραμονάς της εκρήξεως ενός κινδύνου . Έσωσε την Ελλάδα από τον κομμουνισμόν και παρέσχε και εις την υπόλοιπον Ευρώπην μίαν υπηρεσίαν. Αν η Ισπανία είχε προ διετίας ένα Μεταξά, δεν θα είχε φθάσει εις την σημερινήν καταστροφήν , δεν θα είχαν εξολοθρευθή αι αναντικατάστατοι αξίαι της, τα θαύματα της τέχνης θα υπήρχον ακόμη.

Με ρίγος σκέπτομαι ότι θα ήτο δυνατόν εις ομοίαν περίπτωσιν να καταστραφή, εις την Ελλάδα, ο Παρθενών και τόσοι άλλοι ελληνικοί θησαυροί. Διότι το είδομεν παντού , ότι οι κομμουνισταί καταστρεφουν ό,τι αντιπροσωπεύει τον παλαιόν πολιτισμόν , διότι δι αυτούς δεν έχει καμμίαν αξίαν καμμίαν αξίαν καμμία παράδοσις. Εις το ερώτημά μας εάν επίστευε πράγματι εις τον κομμουνιστικόν κίνδυνον εν Ελλάδι, περί του οποίου, ως γνωστόν, ωμίλησεν ήδη εις τον μεγάλον του λόγον που εξεφώνησεν εις την Νυρεμβέργην, ο κ. Γκαίμπελς απήντησεν ώς εξής:
-Είχα περί τούτου τας πληροφορίας μου. Σήμερα δε, αφού ωμίλησα σχετικώς με διαφόρους παράγοντας εδώ, είμαι ακόμη περισσότερον πεπεισμένος ότι αι πληροφορίαι μου ήσαν ακριβείς. Όλα τα σημεία ήσαν έκδηλα , κατά την γνωστήν συνταγήν των κομμουνιστών: Πολεμική του Τύπου , απόρριψις όλων των ευεργετικών μέτρων του Κράτους υπέρ της εργατικής τάξεως, υποβολή αξιώσεων δια τας οποίας υπήρχεν εκ των προτέρων η βεβαιότης ότι δεν ήτο δυνατόν να γίνουν δεκταί, συνεχείς απεργίαι και προπαρασκευή μιάς γενικής απεργίας με όλα τα σχετικά της επακόλουθα. Ότι οι κομμουνισταί ήσαν ολίγοι εις την Ελλάδα και είχαν μόλις 15 βουλευτάς εις την Βουλήν, δεν έχει καμμίαν σημασίαν , δεδομένου ότι ένας αποφασισμένος κομμουνιστής αξίζει δέκα αναποφάσιστους αστούς. Η βιαιότης και η αποφασιστικότης υπερισχύουν πάντοτε , και όχι ο αριθμός. Αυτά τα γνωρίζομεν ημείς εις την Γερμανίαν από καιρού.
-Πώς βλέπετε την εν Ισπανία κατάστασιν; 
-Εις το τέλος θα νικήσουν οι Λευκοί.Πόσον όμως ααίμα θα χυθή ακόμη , πόση δυστυχία θα επέλθη , πόσαι αξίαι θα καταστραφούν εισέτι , χάρις εις τα Σοβιέτ! Διότι πρέπει να γνωρίζετε , ότι η Ρωσσία κάμνει ιμπεριαλιστικήν πολιτικήν πλέον έντονον τώρα παρά ποτέ, παρασκευάζουσα την επανάστασιν όλης της υφηλίου.    Μ ε τ α ξ ύ   τ ο υ   Κ ρ ε μ λ ί ν ο υ   α φ'  ε ν ό ς   τ ο  ο π ο ί ο ν   τ ό σ α ς   κ α τ α σ τ ρ ο φ ά ς   έ ρ γ ω ν   π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ   ε δ η μ ι ο ύ ρ γ η σ ε   γ ύ ρ ω  τ ο υ   κ α ι   τ η ς    Α κ ρ ο π ό λ ε ω ς  α φ' ε τ έ ρ ο υ   α ν ο ί γ ε τ α ι  έ ν α  τ ε ρ ά σ τ ι ο ν χ ά ο ς π ο υ  δ ε ν  η μ π ο ρ ε ί ν α  γ ε φ υ ρ ω θ ή   π ο τ έ. 
Ότι γίνεται εις το εσωτερικόν της Ρωσσίας δεν πρέπει να μας ενδιαφέρει. Αλλά η Ρωσσία δεν πρέπη να σκευθή ν' αποπειραθή να μας δηλητηριάση ή να μας επιτεθή, διότι θα χτυπήση επάνω εις ένα ακλονητον τείχος .Δεν θα της επιτρέψωμεν να διαταράξη την παγκόσμιον ειρήνην , η οποία διασφαλίζεται δια του γεγονότος ότι ημείς έχομεν τόσον προχωρήσει, ώστε να μη φοβούμεθα πλέον μίαν επίθεσιν κατά της χώρας μας. Πράγματι δε, η μέχρι τούδε αδυναμία της Γερμανίας απετέλει ένα κίνδυνο ν δια την ειρήνην.Διότι καθένας εσκέπτετο ότι ίσως κάποτε θα ήτο εις θέσιν να εκμεταλλευθή την αδυναμίαν μας εκείνην. Ο κόσμος κατενόησεν επί τέλους ότι μόνον η ιδική μας ισχύς θέτει φραγμόν εις τον εκ του κομμουνισμού κίνδυνον. Διότι σήμερον δεν πρόκειται πλέον δια τα καθ' έκαστον κράτη αλλά δια δύο κατά βάσιν διαφέροντας αλλήλων και αντιτιθεμένους τον ένα προς τον άλλον κόσμους, απότους οποίους ο πρώτος σημαίνει πολιτισμόν , ο δε δεύτερος αφανισμόν κάθε πολιτισμού. Ο κ. Μεταξάς επροστάτευσε την Ελλάδα από τον κίνδυνον να παρασυρθή εις το στρατόπεδον του δευτέρου αυτού κόσμου.
-Και οι εντυπώσεις σας δια την Ελλάδα και τους Έλληνας;
-Είμαι κατενθουσιασμένος . Εγνώριζα βεβαίως εκ των μελετών μου ότι θα έβλεπα εις την χώραν σας. Αλλά ποτέ δεν ημπορούσα να φαντασθώ ότι τα πράγματα αυτά θα μου έκαμναν τόσον τεραστίαν εντύπωσιν, η οποία μερικάς φοράς με συνεκλόνισε μέχρι βάθους. Όσον δια τον ελληνικόν λαόν , είναι τόσον απλός, τόσον ανοιχτόκαρδος, τόσον φιλόξενος, ώστε δεν ημπορεί κανείς παρά να τον αγαπήση. Είμαι εις θέσιν, ως υπουργός της προπαγάνδας , να διακρίνω τον ειλικρινή και τον "παρασκευασμένον" ενθουσιασμόν. Δύναμαι δε να διαβεβαιώσω , ότι παντού , μέχρι και του τελευταίου ελληνικού χωριού, ήτο απολύτως ειλικρινής η ενθουσιώδης υποδοχή που μου έγινε και η οποία δεν απετείνετο μόνον προς την Γερμανίαν γενικώς, αλλά κατά ένα μέγα μέρος και προς το σημερινόν καθεστώς. Γνωρίζει άρα γε και ο τελευταίος Έλλην χωρικός πόσον ημείς οι Γερμανοί είμεθα από νεαράς ηλικίας εμποτισμένοι από τον ελληνικόν πολιτισμόν και γεμάτοι θαυμασμόν προς την ελληνικήν αρχαιότητα; Γνωρίζει άρα γε πόσον κάθε Γερμανός λατρεύει την ωραίαν αυτήν Ελλάδα; 
(Εφημερίδα ΒΡΑΔΥΝΗ .Δευτέρα, 28 Σεπτεμβρίου 1936