ΠΩΣ ΠΑΡΕΣΚΕΥΑΣΘΗ Η 4η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ

Εν ώ, κατά την ιστορικήν συνεδρίασιν της βουλής διεξήγετο μακρά συζήτησις επί των προγραμματικών δηλώσεων της υπό «ανοχήν» κυβερνήσεως του Ιω. Μεταξά, φιλελεύθερος βουλευτής, επικρίνων την νεοπαγή κυβέρνησιν δια την μη επαναφοράν εις το στράτευμα μαχίμων και εμπειροπολέμων αξιωματικών , και απευθυνόμενος προς τον πρωθυπουργόν , ηρώτα:
-Ποίος θα είναι ο υπεύθυνος απέναντι του έθνους, εάν , ό μη γένοιτο , προκύψουν συμφοραί εξ αιτίας ελλείψεως πολλών καταλλήλων στελεχών του στρατεύματος; 

Tην στιγμήν εκείνην όλων τα βλέμματα προσηλούντο προς τον πρωθυπουργικόν θώκον. 

Και τότε μέσω βαθυτάτης σιωπής ο Ιω. Μεταξάς εγερθείς και εν νευρικότητι κτυπήσας την δεξιάν του χείρα επί του στήθους του, εβροντοφώνησε προς την εθνικήν αντιπροσωπείαν. 

-Εγώ! 

Από της στιγμής εκείνης οι αντιπρόσωποι του λαού ήρχισαν διαισθανόμενοι τας δικτατορικάς τάσεις του αρχηγού της 4ης Αυγούστου.
Διάφοροι εκδηλώσεις μελών τινων της κυβερνήσεως εσημειούντο εφ όσον ο καιρός παρήρχετο , προς προπαρασκευήν του εδάφους δια την εγκαθίδρυσιν δικτατορίας , η δε ατμόσφαιρα ήρχισε πληρουμένη ανησυχαστικών φημών ότι ο κυβερνητικός παραγοντισμός εκινείτο μυστηριωδώς.

Υπό την πίεσιν του πολιτικού κόσμου ο αρχηγός των φιλελευθέρων κ. Θεμ. Σοφούλης ανήρχετο την πρωίαν της 22 Απριλίου 1936 εις τα ανάκτορα και ενημέρωνε τον Βασιλέα επί των τεκταινομένων εις τα κυβερνητικά παρασκήνια.

-Ο πολιτικός κόσμος- έλεγε- και η κοινή γνώμη , Μεγαλειότατε, ανησυχούν ζωηρώς από τας διαδόσεις ότι νέα επιβουλή κατά των λαϊκών ελευθεριών προετοιμάζεται. Και ο Βασιλεύς με προφανή έκπληξιν δια τους λόγους του κ. Σοφούλη απήντα:

-Είναι κ.Πρόεδρε, ματαιαι και αδικαιολόγητοι αι ανησυχίαι σας εξ αφορμής των διαδόσεων , εφ όσον δια των μέχρι τούδε έργων μου εξεδήλωσα αμετάτρεπτον την απόφασίν μου να διαφυλάξω τον όρκον που έδωσα εις την εθνικήν αντιπροσωπείαν. 

-Σας τονίζω , προσέθεσε με αποφασιστικόν τόνον ο Βασιλεύς, ότι εναντίον της θελήσεώς μου αυτής κανείς κίνδυνος δεν είναι δυνατόν να προκύψη εναντίον των ελευθέρων κοινοβουλευτικών θεσμών.

Οι κατηγορηματικοί βασιλικοί λόγοι έπειθον τον αρχηγόν των φιλελευθέρων ότι αι διασπειρόμρνσι σχετικαί διαδόσεις δεν είχον σοβαράν την υπόστασιν.

Ο Βασιλεύς κλείων την μετά του κ.Σοφούλη συζήτησιν , έλεγε προς τον αρχηγόν των φιλελευθέρων :

-Mα σας κάμνω , κύριε πρόεδρε, την εντύπωσιν ότι είμαι φτιαγμένος από στόφφαν δικτατόρων;

Και ο κ. Σοφούλης μειδιών είπε:

-Σεις, σας ομολογώ Μεγαλειότατε, δεν μου κάνετε την εντύπωσιν αυτήν, αλλ’ ο Μεταξάς- δεν σας το αποκρύπτω- μου την κάμνει.

Και ο Βασιλεύς συνώδευε τον απερχόμενον εκ των ανακτόρων ηγέτην των φιλελευθέρων με πολλήν εγκαρδιότητα.

Τα διαμεφθέντα μεταξύ του Βασιλέως και του κ. Σοφούλη γνωσθέντα αμέσως εις τους πολιτικούς κύκλους επροκάλεσαν τον κατευνασμόν των ανησυχιών όσον αφορά τον κίνδυνον της ιαταραχής του ομαλού πολιτικού βίου της χώρας.

Αι κατόπιν επαλολουθήσασαι αποφάσεις του Βασιλέως , διαπνεόμεναι από την επιθυμίαν του ν΄αποκατασταθή η εύρυομος λειτουργία του συνταγματικού πολιτεύματος, εδραίωναν την πεποίθησιν εις τον πολιτικόν κόσμον και την κοινήν γνώμην, γενικώτερον , ότι ο ανώτατος άρχων ήτο αποφασισμένος να μη επιτρέψη οιανδήποτε και οποθενδήποτε τυχόν εκδηλουμένην πραξικοπηματικήν ενέργειαν κατά του νομίμου πολιτεύματος. Εις επίρρωσιν της εδραίας αυτής πεποιθήσεως του πολιτικού κόσμου επί των ειλικρινών βασιλικών διαθέσεων , ήρχετο η συνομιλία την οποίαν ο πρωθυπουργός Ιω. Μεταξάς είχε με αντιπροσωπείαν του εμπορικού κόσμου: Δεν πρέπει , ετόνιζεν ο Μεταξάς προς τους εμπόρους, να λησμονήτε ότι η Ελλάς έζησε και ηυτύχησεν υπό το κοινοβουλευτικόν πολίτευμα και το σημερινόν συμφέρον της είναι να διοικήται υπό κοινοβουλευτικών κυβερνήσεων. Επειδή, προσέθετεν, πολλαί σχετικαί διαδόσες κυκλοφορούν εις βάρος μου τας ημέρας αυτάς , σας λέγω ότι δεν ημπορώ να θέσω χείρα επί των ελευθεριών του ελληνικού λαού. Ο Μεταξάς αποχαιρετών δια θερμών χειραψιών τους εμπόρους έλεγε μειδιών προς αυτούς: 

-Βεβαιωθήτε φίλοι μου ότι είμαι ο σθεναρώτερος πρόμαχος των λαϊκών ελευθεριών. Αυτά διεκηρύσσοντο από μέρους του αρχηγού της κυβερνήσεως την πρωίαν της 14ης Ιουλίου 1936, είκοσι δηλαδή ημέρας προτού ανατείλη ο ήλιος της δικτατορίας!

Εν τω μεταξύ ογκόλιθος ερρίπτετο εις τα κυβερνητικά τέλματα. Ο αρχηγός της επαναστάσεως του 1922 απέστειλλεν εκ Παρισίων προς δημοσίευσιν εις την εν Θεσσαλονίκη εκδιδομένην εβδομαδιαίαν εφημερίδα «Ελληνικός Βόρράς» βαρυσήμαντον ενυπόγραφον άρθρον εις το οποίον εκηρύσσετο υπέρ της εγκαθιδρύσεως δικτατορικού καθεστώτος προς ανόρθωσιν της Ελλάδος και τελευτών έκαμεν έκκλησιν προς τον πρωθυπουργόν Ιω. Μεταξάν να μη διστάση ν΄αναλάβη τας ευθύνας της κηρύξεως της δικτατορίας.

Ως ήτο επόμενον , το απροσδόκητον αυτό άρθρον του αρχηγού της επαναστάσεως, επέδρασν επί των κεκηρυγμένων υπέρ της δικτατορίας κυβερνητικών παραγόντων , αυτός δε ούτος ο Μεταξάς καλέσας παρ’ αυτώ τον Ιωάννην Διάκον , τον εξουσιοδότησεν όπως έλθη αμέσως εις επαφήν με ωρισμένους παράγοντας του κόμματος των φιλελευθέρων και ιδιαιτέρως με τον δευτερότοκον υιόν του αποθανόντος αρχηγού των φιλελευθέρων Σοφοκλήν, οι οποίοι ως είχε γνωσθή, ευαρέστως παρηκολούθουν την εκδηλουμένην κίνησιν υπέρ της δικτατορίας.

Πράγματι ο Ιωάννης Διάκος ανέπτυσσεν έκτακτον δραστηριότητα δια την εφαρμογήν των σχεδίων των κατά του πολιτεύματος πράγμα όπερ επροκάλεσε τον θαυμασμόν και αυτού του αρχηγού της κυβερνήσεως, ο οποίος εις περιωρισμένον κύκλον φίλων του την ημέραν της κηρύξεως της δικτατορίας έλεγε χαριεντιζόμενος:

-Tα συγχαρητήριά σας δεν ανήκουν εξολοκλήρου σε μένα. Αυτός ο «σατανικός" Διάκος μας τα εμαγείρευσε τόσον καλά, ώστε να έχωμεν την 4ην Αυγούστου.

Ο Διάκος συνηντάτο αλληλοδιαδόχως με τον Σοφοκλήν, τον πρώην υπουργόν κ. Γεώργιον Μαρήν, τον έμπιστον του αρχηγού των φιλελευθέρων ιατρόν κ.Σκουλάν και με τον μετέπειτα γενικόν διοικητήν Κρήτης κ.Πότην Σφακιανάκην.

Όλοι οι ανωτέρω παράγοντες του κόμματος των φιλελευθέρων , εις τας μετά του Διάκου μακράς συνομιλίας των ενεθάρρυνον την ιδέαν της δικτατορίας Μεταξά.

Ο κ.Γεώργιος Μαρής υπερθεματίζων δια να εκδικηθή τους φιλελευθέρους δια την διαγραφήν του εκ των στελεχών του κόμματος , συνεπεία των γνωστών εναντίον του καταγγελιών , παρώτρυνε τον Σοφοκλήν να μετάσχη και αυτοπροσώπως της κυβερνήσεως. Ο ιατρός κ. Σκουλάς σφίγγων το χέρι του Διάκου παρεκάλει να διαβιβασθούν αι θερμότεραι ευχαί του προς τον Μεταξά, ο δε κ.Σφακιανάκης εδέχετο, με εντολή του Σοφοκλή , την προσφερομένην παρά του Διάκου θέσιν του γενικού διοικητού Κρήτης.

Κατάπληκτος ο Διάκος εκ της γενομένης υποδοχής από μέρους των στενωτέρων φίλων του αποθανόντος αρχηγού των φιλελευθέρων της ιδέας της δικτατορίας , έσπευσε προς τον Μεταξάν, τον οποίον ενημέρωσε επί των ικανοποιητικών συνομιλιών του μετ’ αυτών δια την προώθησιν της εφαρμογής των σχεδίων των.

Η αναφορά του Διάκου επί των κινήσεών του και των συνομιλιών του μετά των ως άνω φιλελευθέρων απετέλεσε την αποφασιστικωτέραν προσγείωσιν του Ιω,Μεταξά εις την κατάλυσιν του πολιτεύματος δια της εγκαθιδρύσεως της δικτατορίας.

Ο Μεταξάς ολόχαρος εκ των απροσδοκήτων εκδηλώσεων του υιού του αρχηγού των φιλελευθέρων , εξουσιοδότησεν τον Διάκον ίνα σπεύση εις αυτόν και του προσφέρη τη αντιπροεδρίαν της κυβερνήσεως…..

Η δελεαστική πρότασις του Διάκου , ενεργούντος κατ’ εντολήν του Μεταξά, ήνοιγε τους κρουνούς των αισθημάτων του Σοφοκλή εις το δικτατορικόν κατασκεύασμα και η επακολουθήσασα χειραψία Σοφοκλή –Διάκου επεσφράγιζε την απόφασιν της κηρύξεως της δικτατορίας ως και την συνεπεία ταύτης ανάληψιν εκ μέρους του υιού του αρχηγού των φιλελευθέρων του αξιώματος του αντιπροέδρου της δικτατορικής κυβερνήσεως. Ολίγον αργότερον επραγματοποιείτο και συνάντησις του Σοφοκλή μετά του Μεταξά.

(Εφημερίδα ΠΡΩΙΝΟΣ ΤΥΠΟΣ 21/5/41)

ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΕΤΑΞΑΣ: ΕΙΠΑΝ ΚΑΙ ΕΓΡΑΨΑΝ ΓΙ ΑΥΤΟΝ

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ : O κ. ΑΝΤΙΣΤΡΑΤΗΓΟΣ!
(Το άρθρο αυτό με την υπογραφή του Γεώργιου Βλάχου δημοσιεύτηκε  στις 25 Αυγούστου 1922 στην εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Το ίδιο άρθρο αναδημοσιεύτηκε  στην εφημερίδα "ΠΑΤΡΙΣ" δώδεκα χρόνια αργότερα (27 Νοεμβρίου 1934) 

Ένας κύριος εισέρχεται εις την Σχολήν των ευελπίδων, τρέφεται εκεί και εκπαιδεύεται, όπως όλοι οι μαθηταί, δι’ εξόδων σχεδόν του Κράτους. Γίνεται ανθυπολοχαγός, φορεί γαλόνια, του κάμουν σχήματα οι στρατιώται, παραμερίζουν οι πολίται όταν περνά, είναι αξιωματικός, παίρνει μισθόν. Προάγεται. Σήμερον λοχαγός, αύριον ταγματάρχης, μεθαύριον συνταγματάρχης, έπειτα αντιστράτηγος. Και τα έτη αυτά πληρώνεται, είναι σεβαστός, είναι σπουδαίος.

Το Κράτος εις το οποίον εστοίχισε τόσα, γυρίζει τον βλέπει, τον καμαρώνει: - Ιδού ένας κύριος, τον οποίον ανέθρεψα, εμεγάλωσα, ετίμησα, επλήρωσα, δια να τον έχω την στιγμήν της ανάγκης. Οιασδήποτε ανάγκης· αυτής την οποίαν κρίνω εγώ και υπέρ ης θα θυσιασθή ασυζητητί αυτός. Διότι θυσιάζονται άλλοι: χωρικοί, εργάται, άνθρωποι του γραφείου, πολίται και πολίται μηδεμίαν πραγματικήν έχοντες προς εμέ υποχρέωσιν, όταν εγώ το ζητήσω. Αυτά σκέπτεται το Κράτος.

Και η στιγμή έρχεται: Μία εκστρατεία και το Κράτος καλεί δεξιά και αριστερά τους Έλληνας· παιδιά δεκαοκτώ ετών, αφήνουν τα θρανία, άνθρωποι οικογενειάρχαι κλείνουν το σπίτι, το μαγαζί, ζώνονται τις παλάσκες, τον γυλιόν, τα φυσέκια, αποχαιρετούν άλλοι με ενθουσιασμόν, άλλοι με δάκρυα και στενοχώριαν, και τρέχουν εκεί που τους στέλλει το Κράτος. Πού πηγαίνουν; Δεν ερωτούν! Τι θα γίνει, δεν ξεύρουν. Εμπρός παιδιά! Και πηγαίνουν εμπρός. Σκοτωθήτε παιδιά! Και σκοτώνονται. Και όλοι είναι παιδιά; Όχι. Είναι και άνθρωποι προ πολλού καταθαλόντες θαρύν τον φόρον των θυσιών προς την πατρίδα, άνθρωποι κουρασθέντες από τα πολεμικά, άνθρωποι ξένοι και προς της νίκης τα αγαθά και προς της δόξης τα κέρδη. Εν τούτοις πηγαίνουν. Διότι έτσι είναι, διότι έτσι γίνεται. Διότι ο πολίτης δεν παζαρεύει με την Πατρίδα.

Τότε έρχεται και η σειρά του κ. Αντιστράτηγου: 

- Περάστε, κ. Αντιστράτηγε. Σας χρειαζόμεθα. Αρχηγόν του στρατού. Αρχηγόν του Επιτελείου, αυτό ή εκείνο..., λέγει πνιγμένον από την ανάγκην το Κράτος. 

- Δεν πάω, λέγει ο κ. Αντιστράτηγος. 

- Διατί; 

- Διότι η εκστρατεία αυτή δεν μου αρέσει. Διότι θα αποβή ολεθρία, διότι τα πράγματα θα πάνε έτσι κι έτσι... Και ο κ. Αντιστράτηγος προμαντεύει την καταστροφήν. Και το Κράτος; Το Κράτος το οποίον εφήρμοσε τον νόμον περί ληστείας διά να συλλάθει τους ανυποτάκτους της υπαίθρου της χώρας, το οποίον εφάνη αμείλικτον όταν κανείς τσοπάνης, πατήρ τεσσάρων ή πέντε τέκνων, δεν προσήλθεν εν καιρώ, κουνεί το κεφάλι του, μετρά τα έξοδα και τους μισθούς που επλήρωσε, καμαρώνει τα γαλόνια και τους βαθμούς και τον αφήνει και φεύγει.

Τότε εις την έξοδον τον συλλαμβάνει ένας δημοσιογράφος - ο δημοσιογράφος είναι εν ζωή και γράφει αυτήν την στιγμήν - και του λέγει: 

- Κύριε Αντιστράτηγε, κάτι εκρυφάκουσα από την πόρτα: Θεωρείτε την εκστρατείαν καταστρεπτικήν; Έτσι την νομίζω και εγώ. Έρχεσθε σεις με το κύρος σας και εγώ με την πένναν μου, να το ειπούμε εις τον κόσμον; Διότι είναι φοβερόν, να ξέρετε ότι θα επέλθη μία καταστροφή και ούτε να πηγαίνετε να την καταστήσετε ίσως μικροτέραν, ούτε να επιχειρήτε να την σταματήσετε, εκ φόβου ότι θα χάσετε αγαθά της προφητείας.

Αλλ’ ο κ. Αντιστράτηγος θεωρεί τούτο καταστρεπτικόν. Και σιωπά και πηγαίνει εις το Φάληρον και κλειδώνεται και περιμένει. Τι περιμένει. Περιμένει ως κόραξ την καταστροφήν, τον θάνατον, από τον οποίον πρόκειται να τραφή η φιλοδοξία του. Κάτω εις τα πεδία των μαχών γίνονται λάθη. Ο Αντιστράτηγος τα γνωρίζει και σιωπά. Γίνονται επιχειρήσεις μέλλουσαι να φέρουν την προφητευθείσαν κατα­ στροφήν. Ο κ. Αντιστράτηγος τας γνωρίζει και σιωπά.

Και όταν η καταστροφή επήλθε, όταν κλαίουν όλα γύρω του όταν ο οίκος της Ελλάδος επληρώθη από τραυματίας, νεκρούς, πρόσφυγας, δυστυχίαν, ο κ. Αντιστράτηγος φορεί το φράκο του και της κτυπά την θύραν. 

- Τι θέλετε; 

- Είμαι ο κ. Αντιστράτηγος. Θέλω να γίνω πρωθυπουργός. Έχω τα χαρτιά μου εν τάξει: «Τα έχω ειπεί». 

Αλλ’ η Ελλάς έχει εργασίαν, μαζεύει τα τέκνα της. Αν δεν είχε, θα έπαιρνε την σκούπαν και θα του έλεγε εκεί, εις την οδόν: 

- Φύγε, απ’ εδώ. Άνθρωπε μικρέ, που περίμενες να κατασκευάσης πρωθυπουργικόν φράκον από τα ράκη. Φυγ’ απ’ εδώ, ανυπότακτε στρατιώτατων αναγκών μου, αυτόκλητε κηδεμών της ατυχίας μου, τέκνον άχρηστον, άνθρωπε μηδέν. Αυτά θα έλεγε εις τον Αντιστράτηγον κ. Μεταξάν δακρύουσα η Ελλάς, αν έστρεφε ποτέ προς τον κ. Μεταξάν η Ελλάς τα βλέμματα.

(Επιστροφή)

ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΕΤΑΞΑΣ: ΕΙΠΑΝ ΚΑΙ ΕΓΡΑΨΑΝ ΓΙ ΑΥΤΟΝ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΗΡΩΣ

Ραδιοφωνική ομιλία του υφυπουργού Τύπου κ Θ. Νικολούδη με αφορμή το θάνατο του Κυβερνήτη Μεταξά. (30 Ιανουαρίου 1941)

Ο Μέγας Εθνικός ήρως της νεωτέρας Ελλάδος απέθανε.
Ο θάνατός του αποτελεί σκληρόν κτύπημα της μοίρας και ουδείς προσπαθεί να εύρη εξήγησιν των βουλών, κατά τας οποίας ο Ιωάννης Μεταξάς έπρεπε να αποθάνη καθ' ην ώραν ακριβώς το τεράστιον ιστορικόν έργον του ήγγιζε την τελείωσίν του και η Ελλάς στεφομένη ήδη από δόξα τον εχρειάζετο δια να βαδίση προς τας υγιεστέρας και υψηλοτέρας ολοκληρώσεις του μακραίωνος βίου της . Ο Ιωάννης Μεταξάς απέθανε διότι είναι ανεξερεύνητοι αι βουλαί του Υψίστου.

Πάντως δεν είναι μεταξύ ημών . Εχάθη η μεγάλη του μορφή. Μας απομένει όμως το φως της διανοίας του,το οποίον θα φωτίζη διαρκώς τους μεγάλους δρόμους , που αυτός ήνοιξε εις την ζωήν του Έθνους και τους οποίους θα ακολουθήσωμεν πάντοτε οι φίλοι του, οι συνεργάται του, οι συνεχισταί του. Διότι ουδέποτε το έργον Έλληνος πολιτικού είχε τόσην πληρότητα , τόσην ασφάλειαν, τόσην ακρίβειαν, ουδέποτε επανάστασις έσχεν ως η επανάστασις του Ιωάννου Μεταξά από της πρώτης στιγμής ως αποτέλεσμα αντί της αναστατώσεως την τάξιν, αντι του εγκλήματος την δικαιοσύνην , αντί της νοσηράς ρευστότητος την υγιά ευρυθμίαν, αντι των πειραματισμών την εσκεμμένην εφαρμογήν μελετημένων αποφάσεων , αντί των λόγων την ουσίαν αντί της τρεχούσης πολιτικής τον βαθύν πατριωτικόν σκοπόν , αντί των προσώπων το Έθνος. Αναμφισβητήτως ο Ιωάννης Μεταξάς υπήρξεν η πληρεστέρα πολιτική μορφή της Ελληνικής ιστορίας κσι ανσμφισβητήτως επί των ημερών του τόσον ο εθνικός όσο και ο ηθικός βίος των Ελλήνων ήγγισε τα υψηλότερα του σημεία.

Και τι δεν κατόρθωσεν ο δαιμόνιος , αλλά τόσον σεμνός , τόσον πράος αυτός πολιτικός!

Ακόμη και να κάμνη πιστευτόν , όταν ήτο ανάγκη, ότι αυτός ο αγαθός ως παιδί , και δίκαιος ως Πατριάρχης ήτο σκληρός και τυραννικός άρχων....

Αλλά και αν το έργον του δεν είχε την πολυσύνθετον μορφήν την οποίαν είχε , και εάν το έργον αυτό δεν εξεκίνα από τα βασικά μεγάλα ζητήματα, και δεν κατέληγε πάντοτε και εις τας μικροτέρας λεπτομερείας, ενός τεραστίου εθνικού, πολιτειακού,πολιτικού και κοινωνικού προγράμματος, δύο και μόνον αποτελέσματα της επαναστάσεως του θα ήσαν αρκετά δια να τον καθιερώσουν οριστικώς εις την κρίσιν της ιστοριας ως μεγάλη πολιτικήν μορφήν. Το ένα αποτέλεσμα είναι , ότι παρέλαβεν την Ελλάδα διχασμένην και δυστυχή, ως συμβαίνει ατυχώς συχνά εις την ιστορίαν μας, και την παραδίδει σήμερον ηνωμένην και ευτυχή, το άλλο , το επίσης μέγα και δυσχερές αποτέλεσμα, ότι κατώρθωσε πρώτος και μόνος αυτός να λύση το πρόβλημα της αντιθέσεως των κοινωνικών τάξεων!
Πράγματι ο Ιωάννης Μεταξάς είναι ο πρώτος πολιτικός εις την παγκόσμιον ιστορίαν όστις ηδραίωσε ένα αστικόν, μοναρχικόν καθεστώς , επάνω εις την αγάπην των εργατικών και αγροτικών μαζών.

Τας λαικάς ημώς μάζας ο Ιωάννης Μεταξάς , ευηργέτησε και προήγαγε, όσον ουδείς άλλος, κατορθώσας ούτω να διατηρήση και προαγάγη το αστικόν Ελληνικόν καθεστώς δίδων εις τούτο σοσιαλιστικόν περιεχόμενον. Διατί και πώς; Διότι ο Ιωάννης Μεταξάς μεταξύ των άλλων ήτο και ένας βαθύς κοινωνικός φιλόσοφος . Και εάν εις την θεωρίαν προσθέσετε τον μεγάλον πρακτικόν του νουν έχετε την εξήγησιν.

Ιδού, ότι ήλθεν η ώρα να αποκαλυφθή, ότι ο αριστοκράτης την καταγωγήν , ο στρατιωτικός, ο μοναρχικός Ιωάννης Μεταξάς ήτο σοσιαλιστής. Ω! οποία συμπεράσματα , οποίας σκέψεις, οποίον δίδαγμα δεν μας προσφέρει η φύσις, ο νους, η πολιτική του Ιωάννου Μεταξά και επί του θέματος τούτου.

Ιδού, λοιπόν, δύο πελώρια προγραμματικά αποτελέσματα, τα οποία τον καθιερώνουν, ως μεγάλην πολιτικήν μορφήν και του εξασφαλίζουν αοίδιον την εθνικήν ευγνωμοσύνην. Αλλά το έργον του, το ηθικόν, ο άθλος της νέας εθνικής μας αφυπνίσεως, το τεράστιον σάλπισμα της πίστεως, εις το οποίον έσπευσαν πυκναί κατά πρώτον αι λεγεώνες της νεολαίας μας και κατόπιν βραδέως, αλλ' ασφαλώς όλαι αι τάξεις μας , όλαι αι ηλικίαι , όλαι αι ψυχαί, όλα τα αναστήματα μέχρι της ημέρας , κατά την οποίαν ο Μέγας Αρχηγός ενός μικρού Κρατους επέταξεν εις τα μούτρα μιάς κραταιάς αυτοκρατορίας το "Μολών Λαβέ" του , αυτός ο πράγματι υπεράνθρωπος άθλος του είναι εκείνος , ο οποίος τον ήνωσε βαθειά και οριστικά με την ελληνικήν ψυχήν και τον κατέστησε πραγματικόν εθνικόν ήρωα. Αλλά και πέραν τούτου η ηθική έννοια της απαντήσεώς του κατά την νύκτα της 28ης Οκτωβρίου υπερβάλλει ακόμη και την εθνικήν και αυτή είναι , η οποία γενομένη εις την στιγμήν , κατά την οποίαν έγινε, κατέστησε παγκόσμιον την φυσιογνωμίαν του Ιωάννου Μεταξά και ύψωσε την Ελλάδα και πάλιν μετά αιώνας και ως πρότυπον και ως σύμβολον μεταξύ των Εθνών. 

Τώρα ο Ιωάννης Μεταξάς απέθανε. Το έργον του και η μορφή του θα μελετώνται επί μακρόν. Υπήρξε σκληρά απόφασις της μοίρας , η απώλειά του, καθ' ην στιγμήν ο δημιουργός και εμπνευστής αυτός του Ελληνικού στρατού και πατήρ αληθινός του Ελληνικού λαού καθωδήγει τον πόλεμον και κατηύθυνε το εθνικόν σκάφος δια μέσου των σκοπέλων της διεθνούς θυέλλης.

Αν έζη ακόμη δύο ή τρία έτη, όπως επίστευε και όπως μας εξεμυστηρεύετο συχνά, θα ετερμάτιζε το έργον του και θα το παρέδιδεν ακέραιον. Μίαν εβδομάδα προ του τελεσιγράφου και ενώ επάλαιεν έτι διπλοματικώς προς την Ιταλίαν, επεσκέφθη τον ομιλούντα εις τας 8 το πρωί.

"-Ήλθα να σου πω κάτι. Να το κρατήσης μυστικό. Δεν ετοιμάζω μόνον τον στρατόν για τον πόλεμον. Θέλω όλα να πηγαίνουν παράλληλα, διότι δεν έχω πολύν καιρόν. Λοιπόν αυτό, που σε τυραννεί από 2 ετών το απεφάσισα και το προετοίμασα."

-"Ποιό κ.Πρόεδρε;"

-"Το νέον πολίτευμα! Έχω βρη την βάσιν. Θα ιδής. Θα είναι ένας ευλύγιστος, λογικός μηχανσμός. Αλλά πρέπει να το συντάξουμε, χωρίς φασαρίες και συζητήσεις και κατόπιν θα το πάω στον Βασιλέα . Λοιπόν, γι αυτό ήλθα. Θα σου δώσω τον σκελετόν και θα σε παρακαλέσω να με βοηθήσης, να ασχοληθής με την σύνταξιν του και κατόπιν βλέπουμε μαζί".

-"Κύριε Πρόεδρε, όπως πάντα εις τας διαταγάς σας!"

Και κατεβήκαμε στας Αθήνας από την Κηφισιά. 

Μετ΄ολίγας ημέρας εξέσπασεν η κρίσις, το τελεσίγραφον της 28ης Οκτωβρίου, ο πόλεμος , η νίκη, ο θάνατος και η αποθέωσίς του.Το νέον πολίτευμα θα περιμένη την ώραν του...

Χθες το απόγευμα, κάτω από έναν μολυβένιον ουρανό, την ώραν, που η σορός του Ιωάννου Μεταξά εφέρετο βραδέως προς την Μητρόπολιν, εξέσπα ο λαϊκός θρήνος εις τους δρόμους των Αθηνών .Ουδέποτε"Τύραννος" εθρηνήθη βαθύτερα από έναν ολόκληρον λαόν.

Εν τω μεταξύ συνεχίζεται η ζωή του Έθνους , και προ παντός την στιγμήν αυτήν ο πόλεμος.Γνωρίζομεν ποίαν οδύνην θα προκαλέση εις την ψυχήν του Ελληνικού στρατού, ο αδόκητος θάνατος του πρώτου Έλληνος στρατιώτου. Αλλά ακριβώς, επειδή ο πρώτος Έλλην στρατιώτης έπεσεν επί των επάλξεων η μάχη, υπό την ηγεσίαν του Βασιλέως, προς τον οποίον σήμερον στρέφεται μεγαλυτέρα παρά ποτέ η εμπιστοσύνη του Έθνους, συνεχίζεται και θα συνεχισθή αδιάπτωτος, πεισματώδης, λυσσαλέα μέχρι της νίκης.

Εμπρός εις τον ανοικτόν τάφον του Μεγάλου Έλληνος, του Μεγάλου Αρχηγού , του Μεγάλου Φίλου, δίδομεν την διαβεβαίωσιν , ότι δεν θα προδώσωμεν τας ιδέας του...

Αδελφοί, με την ιδέαν -Ιωάννης Μεταξάς και πάλιν θα νικήσωμεν!

                                                                                                                                      (Επιστροφή)

ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΕΤΑΞΑΣ: ΕΙΠΑΝ ΚΑΙ ΕΓΡΑΨΑΝ ΓΙ ΑΥΤΟΝ

ΠΡΟ TOΥ NEKPOΥ
Κύριο άρθρο του Γεωργίου Α. Βλάχου που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ στις 30/1/1941.

To Σάββατον το πρωί, προ δώδεκα ήμε­ρων, εις το Στρατηγείον, ησθάνθη ένα ελαφρόν πόνον εις τον λαιμόν. O ιατρός του, στρατιωτικός, του έδωσε ένα πρόχειρον φάρμακον το oποίον τον ανεκούφισε. Κάποιος εν τω μεταξύ παρενέβη:

— Δεν πηγαίνετε καλλίτερα σπίτι σας, κ. Πρόεδρε;

— Δυστυχώς, έχω δουλειά...

Και, πράγματι, είχε δουλειά. Εμπρός του ένα πλήθος τηλεγραφημάτων, έγ­γραφων, επιστολών. Γύρω του Υπουρ­γοί, στρατιωτικοί, επιτελείς, υπάλληλοι, γραμματείς. Εις τον προθάλαμον, άλλοι. Άλλοι εις τους διαδρόμους. Παντού, γύρω από τον ένα άνθρωπον, το Κράτος με το πλήθος των ζητημάτων του, ο πόλε­μος με το μέγεθος των στιγμών του, η ζωή ολοκλήρου του Έθνους, με τον φόρτον των προβλημάτων του. Έτσι, άρ­ρωστος, χωρίς να εννοή ότι επλησίαζαν βιαστικαί αι τελευταίαι ώραι της επι­γείου ζωής του, έμεινεν εκεί εργαζόμε­νος έως τας τρεις. Και από τότε δεν ε­πανήλθε. Μία εβδομάς ηκολούθησε με­ταξύ ασθενείας και αναρρώσεως, και έ­ξαφνα η κατάστασις εδεινώθη. Η εστία της νόσου μετέδωσε εις τον οργανισμόν τοξίνας και δηλητήρια, μία παλαιά πλη­γή ήρχισε να αιμορραγή, τα ερυθρά αιμοφαίρια παρουσιάσθησαν αραιά, ο σφυγ­μός ταχύς, ο πυρετός υψωμένος. Μία ημέρα ακόμη, έπειτα άλλη, κατά τας ο­ποίας η αισιοδοξία διεδέχετο την απόγνωσιν, και τας ελπίδας η αγωνία, μία φωτεινή διακοπή ενός τραγικού ρόγχου:

— Αι ελπίδες μου εις τους Έλληνας...

Και τέλος η χθες πρωί: Ο ήσυχος, ο αιώνιος ύπνος. Ένα εικόνισμα, ολίγα φύλλα δάφνης από το μικρόν περιβόλι του εξοχικού του σπιτιού ετοποθετήθησαν επάνω εις τα εσταυρωμένα χέρια τα οποία έως προ τινων ημερών ανήσυχα, ασφαλή, στιβαρά, διηύθυναν την Ελλά­δα, και με αυτά, με της Παναγίας το βλέμμα και την δάφνην της ελληνικής γης, έφυγε δια την αθανασίαν ο Ιωάννης Μεταξάς.

Τώρα, πώς να σταθώμεν εμπρός εις τον Νεκρόν του και πώς να τον κλαύσωμεν; Από πού ν' αρχίσωμεν των αρετών του την απαρίθμησιν και πού να σταματήσωμεν εις των επαίνων το πλήθος; Νους οξύς, σκέψις βαθεία, αγάπη προς την Πατρίδα ασύλληπτος, γενναιότης ψυχής, τόλμη, απλότης, ευγένεια... — Και τί έλειπε, τί δεν είχε ο θαυμαστός αυτός άνθρωπος τον οποίον επέπρωτο ν' αποκτήση η Ελλάς οδηγόν εις την δύσιν του βίου του; Δημιουργός, Εμπνευστής, Στρατιώτης, Διδάσκαλος, πρώτος επι­τελής μεταξύ των επιτελών, μεταξύ των εργατών πρώτος εργάτης, αγρότης εις τους αγρούς, νέος εν τω μέσω των νέων, φρουρός εις τα σύνορα και Σωτήρ — ναι, Σωτήρ της τιμής της Πατρίδος μας το ιστορικόν εκείνο πρωί, το οποίον νομίζει κανείς ότι με το τεράστιον μέγεθος των ωρών του ηνάλωσε της λαμπράς του ζωής το υπόλοιπον. Πώς να σταθώμεν εμπρός εις τον Νεκρόν του και πώς να τον κλαύσωμεν; Αυτήν την στιγμήν αισθανόμεθα ότι, αι νεκραί του χείρες λύονται από την ψυχράν των αδράνειαν, ότι κινούνται πάλιν τα χείλη:

— ΕΜΠΡΟΣ, ΕΜΠΡΟΣ, ΜΗ ΣΤΕΚΕΣΘΕ! ΕΧΩ ΔΟΥΛΕΙΑ...

Απ' επάνω εκεί, από τους αγνώστους κόσμους όπου ζη ανήσυχος η ψυχή του, σκύβει κάτω προς την Ελλάδα του, πα­ρακολουθεί, εποπτεύει, προσέχει, ευλο­γεί, έχει ακόμη δουλειά, ο αλησμόνητος Κυβερνήτης.
ΜΑΖΙ ΤΟΥ ΛΟΙΠΟΝ! ΟΠΩΣ ΧΘΕΣ.
Μαζί του ολόκληρος η άλλοτε ερίζουσα και διχογνωμούσα και συμπλεκομένη Ελλάς, όπως από την πρώτην στιγμήν του πολέμου. Με ό,τι μας εδίδαξε, με ό,τι δρόμους μας ήνοιξε, με ό,τι όπλα μας έδωσε, με ό,τι σημαίας ύψωσε εις τους εξώστας μας, τας οποίας κρατεί τώρα το πένθος του μεσίστιους, με ό,τι μας αφήκε ως ένδοξον και μεγάλην κληρονομίαν, ΜΕ Ο,ΤΙ ΖΩΝ ΣΥΝΕΣΤΗΣΕ ΚΑΙ Ο,ΤΙ ΕΠΙΣΤΕΥΣΕ ΘΝΗΣΚΩΝ:

— Αι ελπίδες μου, εις τους Έλληνας"

Διότι, ναι, είχε δίκαιον να ελπίζη. ΑΣ ΜΗ ΕΟΡΤΑΖΟΥΝ ΚΑΙ ΑΣ ΜΗ ΑΓΑΛΛΩΝΤΑΙ ΟΙ ΕΧΘΡΟΙ. Έλειψεν ο Μεταξάς;... Εκατομμύρια Μεταξάδων γεννώνται τώ­ρα μέσα εις τας ψυχάς των Ελλήνων και θα έχουν τον σπόρον της αρετής και της δυνάμεως και του θάρρους του.
ΠΑΡΑ ΤΟ ΠΛΕΥΡΟΝ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗ­ΝΩΝ, ΥΠΟ ΤΟ ΣΚΗΠΤΡΟΝ ΤΟΥ, ΠΙΣΤΟΙ ΕΙΣ ΤΟΝ ΟΡΚΟΝ ΜΑΣ, ΓΕΝΝΑΙΟΙ ΕΙΣ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΙΝ ΜΑΣ, ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΟΙ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΞΙΟΝ, ΤΟΝ ΑΨΟΓΟΝ, ΤΟΝ Ε­ΞΕΧΟΝΤΑ ΑΝΔΡΑ, ΤΟΝ ΟΠΟΙΟΝ ΕΤΑΞΕ ΠΡΩΤΟΝ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΝ, θα βαδίσωμεν με το στέρνον ευθύ, το μέτωπον υψηλά, τα χέρια χαλύβδινα, προς την Νίκην. Εις τας πόλεις, αι οποίαι αντικρύζουν την βάναυσον των βαρβάρων επι­βουλήν, εις τα βουνά που αντιλαλούν των τηλεβόλων οι κρότοι, εις τους ουρανούς όπου μάχονται με τα πτερά της Δόξης οι Έλληνες, εις τας θαλάσσας που φωτίζουν με τους δαυλούς του Κανάρη οι ναυτικοί, ας ακουσθή μία κραυγή πελωρία, μία τρομακτική προσταγή: Εμπρός!... Οι Έλληνες, και οι μεγάλοι Έλληνες, απο­θνήσκουν. ΑΛΛΑ Η ΕΛΛΑΣ ΔΕΝ Θ' ΑΠΟΘΑΝΗ ΠΟΤΕ. Εμπρός, προς την Δόξαν, την Τιμήν και την Νίκην!

Δεν έχει ούτω;... Δεν είσαι, κ. Πρόε­δρε, σύμφωνος; Δεν επιβάλλεις συ το ε­νώπιον του σεπτού σου φέρετρου σταμάτημα να είναι βραχύ; Δεν θέλεις συ να κάμη ευλαβής τον σταυρόν του, να κλίνη το γόνυ ο Στρατός των Ελλήνων σου και ν' ανασηκωθή αμέσως, με τα όπλα, την πυρίτιδα και την λόγχην, τιμωρός, διώκτης, εκδικητής; ΛΟΙΠΟΝ, ΕΤΣΙ ΘΑ ΓΙΝΗ. Έζησες και μας έστειλες ένα πρωί να νικήσωμεν. Απέθανες, και κά­ποιο βράδυ θα έλθη κοντά σου η Παναγία της Τήνου, θα θωπεύση της ψυχής σου την αγωνίαν, θα διαστείλη τα χείλη σου εις μειδίαμα και θα σου αναγγείλη ότι η θέλησίς σου εξεπληρώθη, ότι η επιταγή σου εξετελέσθη, ΠΩΣ ΕΝΙΚΗΣΑΜΕΝ!

ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΕΤΑΞΑΣ: ΕΙΠΑΝ ΚΑΙ ΕΓΡΑΨΑΝ ΓΙ ΑΥΤΟΝ

TO ΕΓΚΛΗΜΑ 
(Κύριο άρθρο της εφημερίδας ΣΚΡΙΠ με ημερομηνία 7/11/25)

Ο κ. Ιωάννης Μεταξάς , ο εχθρός του Λαού, ο υβριστής αυτού, εστράφη χθες άνευ επιφυλάξεως, άνευ δισταγμού , άνευ επιφυλάξεως εναντίον των ιερών τάφων των πολιτικών ηγετών τους οποίους αυτός υπενόμευσε, των οποίων την τραγωδίαν αυτός παρεσκεύασε , των οποίων την καταδίκην αυτός πρώτος υπέδειξεν.

Αυτός, ο μεταβαίνων εις τα μνημόσυνα προς δημοκοπίαν, αυτός καθύβρισε χθες την μνήμην αυτών , απειλών κατ' αυτών , αποκαλύψεις , διαψεύδων βεβαιώσεις του Νικολάου Στράτου , αυτός κατ' εξοχήν αναξιόπιστος δι' όσων είπε πάντοτε δια ν΄αναιρεί κατόπιν. Δεν εδίστασε να στραφή κατά των τάφων , κατά των ιερωτέρων συμβόλων του Λαού , δια να κατηγορήση , να υβρίση , να προπηλακίση, δια να σύρη εκτός του τάφου του τον Νικόλαον Στράτον και να κατηγορήση αυτόν ως ψευσθέντα, τον Νικόλαον Στράτον τον υπέροχον ήρωα της αυτοθυσίας.

Γνωρίζει και άλλα, είπεν, γνωρίζει πολλά, ηπείλησεν . Δύναται να γνωρίζη όσα θέλει ο κ. Μεταξάς, δύναται ν΄αποκαλύψη όσα νομίζει. Αλλ' ο κ. Μεταξάς δεν θα γίνη πιστευτός. Ο άνθρωπος ο οποίος ύβρισε τον Λαόν δεν δύναται να απαιτή παρά του Λαού όπως ακούση αυτόν, όπως δικαιολογήση αυτόν. Συνέλαβεν ο Λαός τον κ.Μεταξάν υπομομεύοντα τους πολιτικούς εκείνους , απειλούντα αυτούς δι' αγχόνης , έπειτα ανακηρυσσόμενον αρχηγόν, έπειτα συμφωνούντα μετά του αντιπάλου. Γνωρίζει ο Λαός τα εγκλήματα αυτού, γνωρίζει ότι ο κ.Μεταξάς δεν δύναται πλέον να εμφανισθή ούτε ως πολιτικός ούτε ως κατήγορος. Προς ποίον , λοιπόν, απευθύνεται ο κ.Μεταξάς ; Ενώπιον ποίων υβρίζει τους τάφους;

Ενώπιον του Λαού;

O κ. Ιωάννης Μεταξάς ώρυξε τους τάφους δια να επικρατήση. Πίπτων καθυβρίζει εκείνους τους οποίους έρριψεν εις τους τάφους. Δια των τάφων ανήλθε και πίπτων κατ' αυτών στρέφεται. Τί να είπωμεν προς αυτόν; Πώς να χαρακτηρισθή η πράξις του αύτη; Καταγγέλλομεν προς τον Λαόν και το νέον τούτο έγκλημα του κ.Μεταξά, έγκλημα όμοιον του οποίου ούτε η πολιτική ούτε ο ανθρωπισμός έχουν αναγράψη. Καθύβρισε τους τάφους όπως ηπείλει τους πολιτικούς όταν εκρατούντο. Τόσον είναι το μίσος του , τόση η δειλία του , τόση η πολιτική του φιλοδοξία: να μειώση και μετά τον φρικτόν θάνατόν των εκείνους τους οποίους εν τη ζωή υπενόμευε δια ν' αναδειχθή αυτός.Το νέον έγκλημα του κ. Μεταξά δεν διαγράφει αυτόν από τον πολιτικόν κόσμον μόνον αλλά και από εκείνους οι οποίοι πιστεύουν εις την ύπαρξιν της συνειδήσεως. Δεν δύνανται να ομιλούν περί αυτού ούτε πολιτικοί ούτε ειλικρινείς άνθρωποι σεβόμενοι εαυτούς.Στερούνται πλέον οριστικώς του δικαιώματος οι πολιτικοί να νομίσουν ότι δύνανται υπό μίαν οιανδήποτε προϋπόθεσιν , υπό οιονδήποτε πρόσχημα να συνεννοηθούν μετ' αυτού. 
Δεν έχουν το δικαίωμα τούτο, διότι αφήρεσεν αυτό ο λαός. Είναι εχθρός του και συκοφάντης νεκρών.
Ήδη δεν υπάρχει πλέον ο κ.Μεταξάς ή ως υπόδικος μόνον, αποκηρυσσόμενος και από τους φίλους του, λακτιζόμενος υπό του Λαού. 
Οι πολιτικοί του αντιβενιζελισμού έχουν την υποχρέωσιν να βαδίσουν προς την συγκρότησιν ενιαίου μετώπου, αγνοούντες εκείνον, αυτοί , εν πνεύματι ειλικρινείας. 
Ο Αντιβενιζελικός Λαός απαιτεί τούτο. Δεν δύνανται να υπάρχουν επιφυλάξεις ούτε σκέψεις άλλαι ωθούσαι προς την ματαίωσιν της προσπαθείας.Είναι ανάγκη η ένωσις να επέλθη, ταχεία, άμεσος, ειλικρινής ως εύχεται ο Λαός, δια την σωτηρίαν του αγώνος υπέρ της αποκαταστάσεως Δικαιωμάτων και των Ελευθεριών. Άνευ του κ. Μεταξά πλέον, η Ένωσις πρέπει να επέλθη ισχυρα, ειλικρινής εις τους σκοπούς, ακατάβλητος εις δύναμιν. 
Τούτο επιτάσσει ο Λαός και τούτο είναι το καθήκον των πολιτικών του αντιβενιζελισμού.                                                                                                                                                            (Επιστροφή)

ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΑΦΑΗΛΙΔΗΣ: Ο ΜΕΤΑΞΑΣ ΛΑΪΚΟΣ ΗΓΕΤΗΣ

Μετά τον θάνατο του Δεμερτζή και την ανάληψη της πρωθυπουργίας απ’ τον αντιπρόεδρο στην κυβέρνησή του, Μεταξά, η Βουλή παραλύει εντελώς. Όχι μόνο δεν τα καταφέρνει να δώσει μια οποιαδήποτε κυβέρνηση  αλλά αδυνατεί ακόμα και να διεκπεραιώσει το τρέχον νομοθετικό έργο.
Κάτω απ’ την πίεση που προκαλεί αυτή η κατάσταση και κάτω απ’ τον τρόμο που δημιουργούν τα αιματηρά επεισόδια στη Θεσσαλονίκη, η δεξιά Βουλή (ξέρουμε ήδη πως οι βενιζελικοί δεν πήραν μέρος στις εκλογές που την ανάδειξε) αποφασίζει να εκχωρήσει επ’ αόριστον όλη τη νομοθετική εξουσία σε έναν μόνο άνθρωπο, τον Ιωάννη Μεταξά.
Έτσι ο Μεταξάς γίνεται δικτάτορας με την πιο μεγάλη άνεση και με τις ευλογίες της Βουλής πριν κηρύξει και επισήμως τη δικτατορία την 4η Αυγούστου 1936. Ας μην ξεχνάμε πως ο Βενιζέλος είχε πει στον Δεμερτζή να κάνει αντιπρόεδρο της κυβέρνησής του τον Μεταξά. Και όταν ένας πολιτικός αντίπαλος του αναστήματος του Βενιζέλου σε προκρίνει ως ικανό, είναι φυσικό να καβαλήσεις το καλάμι κυρίως όταν αισθάνεσαι κι όταν είσαι πράγματι ικανός. Και ο Μεταξάς κάθε άλλο παρά τυχαίος ήταν. Έχουμε την τάση να υποτιμούμε τους δικτάτορες. Και στη συγκεκριμένη περίπτωση να χαρακτηρίζουμε τον Μεταξά νάνο, κάνοντας ανόητη αναφορά στο ανάστημά του. Ο Μεταξάς δεν ήταν νάνος.
Το δείχνει, άλλωστε, τόσοη συμπεριφορά του Βενιζέλου απέναντι του, όσο και η εμπιστοσύνη που κακώς, κάκιστα του έδειξε η Βουλή και οι σ’  αυτήν αντίπαλοί του (δεξιοί, πάντως) εκχωρώντας του το δικαίωμα να νομοθετεί για λογαριασμό της.
Όμως, έγινε τελικά νάνος αφού δεν μπόρεσε να χαλιναγωγήσει τις άμετρες φιλοδοξίες του και να ξαναδώσει στη Βουλή τις εξουσίες που του είχε εκχωρήσει, αλλά κι όταν άρχισε το κυνήγι των μαγισσών για να, εδραιώσει την εξουσία του, όπως κάθε δικτάτορας. Ο Μεταξάς έχασε τη σπάνια ευκαιρία να γίνει πράγματι ο Έλληνας Κεμάλ Ατατούρκ, που τον θαύμαζε, και να κερδίσει τον τίτλο του αναμορφωτή της Ελλάδας.
(Ούτε ο Ατατούρκ ήταν φανατικά δημοκράτης, σημειώστε). Ο ικανότατος Μεταξάς, πάντως, από χαρακτήρα και από πεποίθηση δεν ήταν προοδευτικός, όπως ο Ατατούρκ, για να του συγχωρήσει κανείς την αυταρχικότητα. (Τσιμέντο να γίνει, που λέμε, ή που θα μπορούσαμε να λέμε).
Άλλωστε, ο πρώην σοσιαλιστής Μουσολίνι στην Ιταλία και ο ναζιστής (εθνικιστής) Χίτλερ στη Γερμανία προσφέρουν καινούργια πρότυπα, λαϊκίστικα και βαρβαροσοσιαλίζοντα, με πολύ αγάπη για το λαό κι ακόμα πιο μεγάλη για το πολύ μεγάλο κεφάλαιο, αλλά και για το μικρότερο.
Τώρα, με το φασισμό, ο περίφημος "μικρομεσαίος" που αγωνίζεται να αποβάλλει το πρώτο συνθετικό και να γίνει σκέτα μεσαίος (καπιταλιστής) κάνει την αυτόνομη εμφάνισή του στην ιστορία, ξεκόβοντας και από τους αστούς και από τους προλετάριους. Κανένα άλλο κυβερνητικό σύστημα δεν μπορεί να ικανοποιήσει καλύτερα απ’ το φασισμό το κλασικό όνειρο του μικροαστού για μια "προαγωγή στην ανώτερη τάξη".
Έτσι που είναι η γέμιση στο σάντουιτς, μισεί και τους από πάνω, τους αστούς, που του κόβουν το δρόμο, και τους από κάτω, τους προλετάριους, που κάθονται και περιμένουν να τον δεχτούν στις τάξεις τους, μέσα απ’ τη διαδικασία της φτωχοποίησης, που προκαλεί ο ανταγωνισμός με τους οικονομικά ισχυρότερους.
Ο φασισμός, που για πρώτη φορά στην ιστορία δίνει πολιτική υπόσταση στους μικρομεσαίους (έτσι λέμε επί το ευπρεπέστερον τους μικροαστούς, έτσι τους έλεγε και ο Χίτλερ - και κάθε ομοιότητα με γνωστές και σε μας καταστάσεις δεν είναι μια ακόμα "κακοήθεια" του υπογράφοντος, είναι καθεστώς που ταιριάζει πολύ στους κατοίκους της κατ’ εξοχήν μικροαστικής χώρας που λέγεται Ελλάδα). Ο λαός αγάπησε το Μεταξά, κι ας μάθουμε επιτέλους να λέμε την αλήθεια.

Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Β ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ ΑΙΦΝΙΔΙΑΣΤΙΚΑ (;) ΝΑ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΗΣΕΙ ΤΟΝ ΥΠΟΥΡΓΟ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΑΛ.ΠΑΠΑΓΟ ΜΕ ΤΟΝ ΙΩΑΝΝΗ ΜΕΤΑΞΑ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΝΕΙ ΤΟ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟ Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗ .

Βασιλιάς των Ελλήνων  Γεώργιος Β'
Ελαιογραφία του ζωγράφου Θ. Λαζαρή

"....Τον διορισμόν του Ι. Μεταξά , ως υπουργού των Στρατιωτικών εν τη Κυβερνήσει του Κ Δεμερτζή, προεκαλεσε το προς τον Βασιλέα απρόοπτον και ανησυχητικόν διάβημα του μέχρι τότε εν αυτή υπουργού των Στρατιωτικών , αντιστρατήγου Α. Παπάγου.
»Την   προμεσημβρίαν της 5ης Μαρτίου 1936, ο υπουργός ούτος εζήτησε να γίνη επειγόντως δεκτός υπό του Βασιλέως. Ότε προσήλθεν εις τα Ανάκτορα και ωδηγείτο υπό του υπασπιστού της υπηρεσίας προς το Βασιλικόν Γραφείον, η είσοδος εις το οποίον είναι εκ του κλιμακοστασίου, συνέπεσε να ευρίσκωμαι εν αυτώ μετά του Βασιλέως όρθιοι συνομιλούντες. Η άφιξις του υπουργού διέκοψε την συνομιλίαν μας. Ο δε Βασιλεύς. προκειμένου να συνεχίσωμεν αυτήν μετά το πέρας της συνεργασίας Αυτού μετά του υπουργού, είπε και εις εμέ να εισέλθω μετ' αυτών εις το Γραφείον Του. Ούτω εισήλθομεν εις αυτό και οι τρεις. Ο Βασιλεύς εκάθησε προ της κυρίας πλευράς της τραπέζης του Γραφείου. παρά την έναντι πλευράν ο υπουργός, και εις πλησίον κάθισμα παραπλεύρως εγώ.»
 Ο υπουργός ήρχισε λέγων ότι η είδησις περί αναθέσεως του σχηματισμού κοινοβουλευτικής κυβερνήσεως εις το κόμμα των Φιλελευθέρων εθορύβησε μεγάλην μερίδα των στελεχών του Στρατεύματος. Του κόμματος τούτου οπαδοί ήσαν οι προ ολίγων μόλις μηνών και υπό την ενθάρρυνσιν του αρχηγού του κόμματος Ελευθερίου  Βενιζέλου ενόπλως στασιάσαντες στρατιωτικοί, ηττηθέντες μεν και αποταχθέντες, δυνάμενοι όμως να πιέσωσιν αποτελεσματικώς κυβέρνησιν του κόμματος, εις ο ανήκον, ίνα επανέλθωσιν εις την ενεργόν υπηρεσίαν. Επανερχόμενοι δε θα παρέμενον αμετανόητοι στασιασταί, καραδοκούντες ευκαιρίαν προς νέαν απόπειραν βιαίας ανόδου εις την εξουσίαν. Ότι εν τω μεταξύ θα προσεπάθουν να πυκνώσουν έτι μάλλον τας τάξεις αετών, επιχειρούντες να παρασύρωσι διά προσηλυτισμού ή εκφοβισμού και ετέρους, εκ των μέχρι τότε αμετόχων συνωμοσιών στασιαστικών κινημάτων. Ότι εντεύθεν  θα ανεμοχλεύοντο και θα ανεφλέγοντο πάλιν αντιθέσεις καθεστωτικών φρονημάτων και κομματικών συμπαθειών. Ότι η  επιθυμητή αφοσίωσις των αξιωματικών εις μόνα τα επαγγελματικά αυτών καθήκοντα θα υπεσκάπτετο, η εσωτερική στρατιωτική πειθαρχία θα διεσαλεύετο, και η λόγω του προβλεπομένου νέου μεγάλου πολέμου επιβαλλομένη σύντονος προπαρασκευή επαρκώς κατηρτισμένης και ομονοούσης μαχητικής δυνάμεως θα καθίστατο ανέφικτος. Εν τέλει ο υπουργός είπεν ότι αντιπροσωπεία των αξιωματικών θα προσήρχετο εις τα Ανάκτορα ίνα συνηγορήση υπέρ της ανάγκης συγκεντρώσεως της εξουσίας εις χείρας του Βασιλέως.
»Εις  το άκουσμα της τελευταίας φράσεως του υπουργού, ο Βασιλεύς ωργίσθη. Εκτύπησε δια της παλάμης την τράπεζαν του Γραφείου Του και ατενίζων αυστηρώς τον ύπουργόν είπεν εν θυμώ:
»  — Εάν πρόθεσίς των είναι να Μου υποδείξουν τίνα κυβέρνησιν θα διορίζω και τίνα εξουσίαν θα ασκώ, να μη τολμήσουν να προσέλθουν διότι θα τους αποπέμψω.
» Ο υπουργός ηγέρθη. Θα επέστρεφεν εις το υπουργείον του ίνα μεταβιβάση την άρνησιν του Βασιλέως όπως δεχθή την αντιπροσωπείαν των αξιωματικών, επανερχόμενος δε θα ανέφερεν εις Αυτόν το αποτέλεσμα των προσπαθειών, τας οποίας θα κατέβαλλεν όπως οι ανησυχούντες πειθαρχήσωσιν εις τας αποφάσεις του Βασιλέως.
»Μετά  την αναχώρησιν του υπουργού δεν έθεώρησα σκόπιμον να υπομνήσω εις τον Βασιλέα την διακοπείσαν πριν συνομιλίαν μας, αλλά ν' αφήσω μάλλον Αυτόν μόνον εν τω Γραφείω Του, ίνα ηρεμήση κατά το δυνατόν εν αναμονή της επανόδου του υπουργού.
»  Επέστρεψα εις το γραφείον μου. Ο Παπάγος ήτο αναμφιβόλως αφοσιωμένος εις τον Βασιλέα αξιωματικός. Ήμουν βέβαιος ότι θα προσεπάθει παντί σθένει ν' αποτρέψη αντιπειθαρχικάς ενεργείας των ανησυχούντων συναδέλφων αυτού, και αισιοδόξουν ότι θα επετύγχανεν η προσπάθεια αυτού. Μετά παρέλευσιν όμως ολίγων μόνον λεπτών από της επιστροφής μου εις το Γραφείον μου ήλθεν εις αυτό ο Βασιλεύς. Δεν συνεμερίζετο την αισιοδοξίαν μου' ήτο τουναντίον, πολύ ανήσυχος. Δεν διέφευγε την αντίληψιν Αυτού ότι η ανησυχία των αξιωματικών δεν αφεώρα αποκλειστικώς εις το γενικόν συμφέρον του στρατεύματος, αλλά και εις το ατομικόν εκάστου συμφέρον. Εγνώριζον ούτοι θετικότατα εις τίνα σκοπόν απέβλεπον οι κινηματίαι της 5ης Μαρτίου 1935, την απομάκρυνσιν δηλονότι από του στρατού παντός μη ομολογούντος πίστιν εις την ιδεολογίαν εκείνων. Δεν ήτο επομένως άρα γε ένδεχόμενον, όσοι δεν ήσαν διατεθειμένοι να αποκηρύξωσι την υπέρ της συνταγματικής βασιλείας και της βασιλευομένης δυναστείας καθεστωτικήν αυτών προτίμησιν, ησθάνοντο δ' ένεκα τούτου, ει και επαγγελματικώς ικανοί, επιμελείς και φιλόνομοι, απειλουμένην την επαγγελματικήν αυτών  τε και  της οικογενείας αυτών, εις περίπτωσιν καθ' ην θα επανεφέροντο οι στασιασται εις την ενεργόν υπηρεσίαν, να μελετώσι πράξεις εσχάτης απογνώσεως. Θα ηδύνατο άρα γε ο υπουργός Α. Παπάγος να επιβληθή και προλάβη την εκτέλεσιν;
»  —Μήπως, είπεν ο Βασιλεύς, έχη ο Μεταξάς βασιμωτέρας πληροφορίας περί του αριθμού των ανησυχούντων αξιωματικών και του βαθμού της ανησυχίας  των.
»Μετά  μικράν δε διακοπήν εσυνέχισε:
»  —Να ερωτήσωμεν τον Μεταξάν;
»Ετηλεφώνησα  εις την οικίαν του Μεταξά. Ήτο εκεί. Τω ανεκοίνωσα τα του διαβήματος του Παπάγου.
» — Έχετε, ηρώτησα, πληροφορίας περί της καταστάσεως; Είναι κρίσιμος;
»Εφάνη  αγνοών. Δεν απήντησεν αμέσως. Είχον την εντύπωσιν ότι εσκέπτετο ή ότι έδίσταζε. Έπειτα ηρώτησε:
» — Ημπορεί να με δεχθή ο Βασιλεύς;
»  Έφραξα δια της δεξιάς παλάμης το ακουστικόν του τηλεφώνου και επανέλαβον χαμηλή τη φωνή εις τον Βασιλέα την ερώτησιν του Μεταξά. Ο Βασιλεύς ένευσε καταφατικώς δια της κεφαλής.
» — Ναι, απήντησα εις τον Μεταξάν.
» — Έρχομαι, είπε.
»Μετά  ολίγον εισήρχετο ο Μεταξάς εις το Βασιλικόν Γραφείον. Συνδιεσκέπτετο έτι μετά του Μεταξά ο Βασιλεύς, όταν επανήλθεν εκ του υπουργείου εις τα Ανάκτορα ο Παπάγος. Το υπασπιστήριον τω ανεκοίνωσεν ότι ο Βασιλεύς ήτο απησχολημένος και τον εισήγαγεν εις το Γραφείον μου. Ούτε ηρώτησα ούτε εξ ιδίας αυτού πρωτοβουλίας μοι είπε τι ο Παπάγος περί του αποτελέσματος των προσπαθειών του. Ήτο μάλλον περίφροντις. Νομίζω ότι ησθάνετο την θέσιν αυτού όχι ευχάριστον. Ίσως είχεν αποτύχει και ελυπείτο ότι έσπευσε να μεταφέρη προηγουμένως τας προθέσεις των ανησυχούντων εις τον Βασιλέα, αντελήφθη δε  τυχόν εκ των υστέρων ότι θα ηδύνατο δια περισσοτέρας υπομονής και σταθερωτέρας στάσεως να αποτρέψη εξ αρχής τους ανησυχούντας από ατόπων προθέσεων.
»Πρός  αναπλήρωσιν του κενού εκ της επιβεβλημένης επί του φλέγοντος την στιγμήν εκείνην θέματος, η συνομιλία μας εσταχυολόγησεν εκ των μάλλον αδιαφόρων θεμάτων της ειδησεογραφίας του ημερησίου Τύπου.
» Όταν ο Μεταξάς εξήλθεν εκ του Γραφείου του Βασιλέως  και εκλήθη παρ' αυτώ ο Παπάγος, η απόφασις του Βασιλέως είχε ληφθή. Η κατάστασις εν τω Στρατεύματι  είχε κριθή επικίνδυνος. Απητείτο μείζον προσωπικόν κύρος και στιβαρωτέρα χειρ εν τω υπουργείω των Στρατιωτικών. Ο Παπάγος έθεσε προθύμως την παραίτησίν του εις την διάθεσιν του βασιλέως. Ο Μεταξάς έμελλε ν' άντικαταστήση αυτόν. [1]
»  Ανεζητήθη και εκλήθη εν σπουδή ο Πρωθυπουργός Κ. Δεμερτζής. Ο Βασιλεύς ενημέρωσεν αυτόν επι των διατρεξάντων και ανεκοίνωσεν εις αυτόν ότι είχε λάβει απόφασιν όπως ο Παπάγος αντικατασταθή δια του Μεταξά. Ο Δεμερτζής υπεχώρησεν εις την επιθυμίαν του Βασιλέως ουχί αυτοπροαιρέτως. Ενετάλην να συντάξω το Διάταγμα αποδοχής παραιτήσεως του Παπάγου και διορισμού του Μεταξά. Εις ιερεύς εκλήθη προς όρκισιν του νέου υπουργού. Ο Μεταξάς ωρκίσθη.
»Μετά  την ορκωμοσίαν ο Μεταξάς ήλθεν εις το Γραφείον μου κομίζων και το υπογεγραμμένον Διάταγμα διορισμού. Εκάθησε δύσθυμος προ της τραπέζης του Γραφείου, απέθεσεν επ' αυτής το Διάταγμα και οιονεί μονολόγων είπε μετά ελαφρώς πικροχόλου μειδιάματος διά την αποδεχθείσαν θέσιν απλού υπουργού:

» — Υπουργός... υπό τον Δεμερτζήν! Έστω! Χάριν της Πατρίδος!»
(Αφήγηση Θεόδωρου Αγγελόπουλου. Αναφέρεται στη Πολιτική Ιστορία της συγχρόνου Ελλάδος του Σπ. Μαρκεζίνη Τόμος 4 1932-1936 σελ.271- 276)

Υποσημειώσεις:

[1] Ο Ι. Μεταξάς περιγράφει τά πάντα πολύ λακωνικώς εις το Ημερολόγιόν του την 5ην Μαρτίου 1936. «... Ορκίζομαι. Επεισόδιο με ιερέα. 3 (εννοεί ώραν απογευματινήν) υπουργείον με Δεμέστιχαν. Καταλαμβάνω. Δραστήρια μέτρα. Τηλεφώνημα. Επίσκεψις Πλατή. (υφυπουργός των Στρατιωτικών). Απειλαί του. Απαντώ δριμύτατα. Τον προκαλώ. «Μόνον νεκρός θa εξέλθω εντεύθεν». Τον απομακρύνω. Μερικοί συνεκεντρώθησαν. Πάσα αντίδρασις ματαία. 5 μ.μ. Απολύτως κύριος της καταστάσεως».

Ενδιαφέρουσα και η άποψη του Σπύρου Λιναρδάτου σε ότι έχει να κάνει με τις παρεμβάσεις του ξένου παράγοντα ,στο έργο: 4η Αυγούστου (εκδόσεις Διάλογος) :
Σε λίγες μέρες , στις 5 Μαρτίου ,ο Μεταξας γίνεται υπουργός των Στρατιωτικών με τα γνωστά επεισόδια που θυμίζουν αστυνομικό μυθιστόρημα. Φυσικά θα ήταν πολύ αφελές να πιστέψει κανείς ότι η "λύση του" την οποίαν πριν μια βδομάδα δίσταζε ο βασιλιάς να δεχτεί , ήταν μόνο και μόνο να γίνει ο Μεταξάς υπουργός Στρατιωτικών. Το σχέδιο για δικτατορία είχε μπει πια σε εφαρμογή. Το αποτέλεσμα των εκλογών της 26ης Ιανουαρίου, που είχε ξεσκεπάσει το νόθο χαρακτήρα του δημοψηφίσματος , επηρέασε οπωσδήποτε τις αποφάσεις του Γεωργίου.
Το ότι ο Γεώργιος συνωμότησε με τον Μεταξά για την κατάργηση του κοινοβουλευτισμού και των λαϊκών ελευθεριών και την εγκαθίδρυση της τεταρτοαυγουστιανής δικτατορίας δεν είναι καθόλου παράξενο. Ο αποτυχημένος πολιτικός, που δε συγχωρούσε στον Ελληνικό Λαό το ότι συνεχώς τον αποδοκίμαζε , ήταν ο παλιός πιστός της Δυναστείας και σύμβουλος του Κωνσταντίνου.....
Η Αγγλία που το 1922 -24 αντέδρασε στην εκδίωξη της Δυναστείας των Γλύξμπουργκ και στην ανακήρυξη της Δημοκρατίας στην Ελλάδα , από το 1930 προετοιμάζει συστηματικά την παλινόρθωση. Και ενισχύει κυρίως τα αντιβενιζελικά κόμματα στην Ελλάδα χωρίς φυσικά να πάψει ποτέ να παίζει σε δύο ταμπλώ. Εξάλου ο μεταξάς , που αντιλαμβανόταν ότι χωρίς τη συμπαράσταση ή τουλάχιστον την ανοχή των Αγγλων δε θα μπορούσε να πραγματοποιήσει τα φιλόδοξα όνειρά του για την κατάκτηση της εξουσίας , που επίμονα του την αρνιόταν ο Ελληνικός Λαός , ήδη από το 1934 ΄έλεγε:"Η Ελλάς εν ουδεμιά περιπτώσει δύναται να ευρεθή εις στρατόπεδον αντιθέτου εκείνου εις το οποίον θα ευρίσκεται η Αγγλία".

Σχετικά με το παρασκήνιο της ορκωμοσίας του Ι Μεταξά ο Σπύρος Λιναρδάτος  σε άλλο έργο του (Πως εφτάσαμε στην 4η Αυγούστου σελ 177) αναφέρει:
Στις 5 Μαρτίου δημοσιεύεται έκκληση του Κομμουνιστικού Κόμματος προς τον ελληνικό λαό, τις οργανώσεις και τα δημοκρατικά αντιφασιστικά κόμματα, να συνεργαστοΰν για τη ματαίωση της δικτατορίας, την οποία προετοίμαζε ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος. Την ίδια μέρα στις 11 τό πρωί, συνέρχεται στο υπουργείο των Στρατιωτικών σύσκεψη της ανωτάτης ηγεσίας των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας, υπό την προεδρία του υπουργού των Στρατιιοτικών Παπάγου. Στην σύσκεψη πήραν μέρος οι Πλατής υφυπουργός των Στρατιωτικών, Ρέππας αρχηγός της Αεροπορίας, Σακελλαρίου αρχηγός του στόλου καί οι αρχηγοί της Αστυνομίας καί της Χωροφυλακής Τρύφωνας καί Δροσόπουλος. Ο Παπάγος, εξουσιοδοτημένος από τη σύσκεψη, πήγε αμέσως στα Ανάκτορα και ζήτησε από τον βασιλιά νά παυτεί η κυβέρνηση Δεμερτζή και να σχηματιστεί εξωκοινοβουλευτική κυβέρνηση της εμπιστοσύνης των Ανακτόρων και «των ενόπλων δυνάμεων». Δηλαδή πρότεινε να κηρυχθεί δικτατορία του βασιλιά καί του Στρατιωτικοϋ Συνδέσμου. Ο βασιλιάς δεν έδοσε καμιά συγκεκριμένη απάντηση στον υπουργό των Στρατιωτικών.
Στο μεταξύ, ο Μεταξάς βρισκόταν σε συνεχή επαφή με το Παλάτι μέσο του αρχηγού του βασιλικού Οίκου Θ. Αγγελόπουλου, καί είχε ειδοποιήσει τον βασιλιά γιά τη σύσκεψη των στρατιωτικών. Μόλις έφυγε ο Παπάγος, ο βασιλιάς κάλεσε τον Μεταξά, τον ενημέρωσε για το διάβημα του Παπάγου καί του ζήτησε να αναλάβει το υπουργείο των Στρατιωτικών και να πειθαρχήσει τους στρατιωτικούς. Ο Μεταξάς απάντησε:
- Δέχομαι , αλλά υπό δύο όρους: 'Ότι θα κληθεί αμέσως ο Δεμερτζής και θα του υποδείξετε να μου αναθέσει το υπουργείο των Στρατιωτικών καί ότι η ορκωμοσία μου θα γίνει τώρα και θα παραμείνει μυστική, μέχρις ότου μεταβώ εις το υπουργεΐον.
Ο βασιλιάς συμφώνησε καΙ κάλεσε αμέσως τον Δεμερτζή, στον οποίο πρότεινε την αντικατάσταση του Παπάγου με τον Μεταξά. Όση ώρα συζητούσε ο βασιλιάς με τον  πρωθυπουργό , ο Μεταξάς ήταν κρυμμένος στο παραπλεύρως δωμάτιο των Ανακτόρων.... 

 Για τον αντίκτυπο της υπουργοποίησης Μεταξά στις τάξεις των πολιτικών του αντιπάλων ο Νικ Καρράς στο έργο του "Ο Ιωλαννης Μεταξάς" γράφει:
Έκκληση στον άνθρωπο των δύσκολων περιστάσεων. Ο Ι. Μεταξάς ορκίζεται στις 5 Μαρτίου υπουργός Στρατιωτικών. Η πειθαρχία αποκαθίσταται αμέσως στο στράτευμα, οι στρατιωτικοί γνωρίζουν τις ικανότητες και την αποφασιστικότητα του στρατηγού Μεταξά και κυρίως ότι αυτός δεν παίζει.
Για την υπουργοποίηση του Μεταξά η βενιζελική εφη­μερίδα "Πατρίς" γράφει: "εκηδεύθη ο παραγοντισμός". Ο Α. Μιχαλακόπουλος δηλώνει ότι ο Μεταξάς είναι ο πλέον ενδεδειγμένος για την αναδιοργάνωση των πολεμικών υ­πουργείων, οποιαδήποτε κυβέρνηση και αν σχηματισθεί (Ελ. Βήμα 9/3/36). Ο Πάγκαλος από την "ΑΚΡΟΠΟΛΗ" (6/3/36) καλεί τον Μεταξά να κηρύξει δικτατορία, το ίδιο και ο Π. Μαυρομιχάλης από το "ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΜΕΛΛΟΝ" επί­σης και η "ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΓΝΩΜΗ". Το ίδιο θα ζητήσει και ο Πλαστήρας 3 μήνες αργότερα. Ο Γ. Παπανδρέου υποδει­κνύει τον Μεταξά ως Πρωθυπουργό κυβερνήσεως των μι­κρών κομμάτων (ΕΛ. ΒΗΜΑ" 11/4/36). Ο Ελ. Βενιζέλος βλέποντας τους διεθνείς κινδύνους δηλώνει ότι η τοποθέτηση του Μεταξά στο υπουργείο Στρατιωτικών αποτε­λεί ευτυχές γεγονός. Με αφορμή μάλιστα αυτήν την υ­πουργοποίηση, θα ζητοκραυγάσει υπέρ του Βασιλέως (Παρίσι 9/3/36, επιστολή προς Λ. Ρούφον).

ΑΝΕΙΡΗΝΕΥΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΦΑΤΡΙΩΝ ΥΠΟΝΟΜΕΥΟΥΝ ΤΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΤΗΣ 4ης ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ

«21 Οκτωβρίου · 11 Δεκεμβρίου 1938. Κηφισιά. Τα σπου­δαιότερα συμβάντα. Γιατί δεν έγραφα σ' αυτό το διάστημα; Τι με εμπόδιζε; Μια μεγάλη αλλαγή μέσα μου. Έβγαλα το συμπέρασμα του περασμένου φερσίματός μου, επήρα απόφαση, εμπήκα σε άλλο δρόμο και τραβώ εμπρός. Έπρεπε όμως να φθάσω στο χείλος του γκρεμνού, σαν υπνοβάτης. Ας τα μετρήσουμε ένα-ένα. Πρώτασ-πρώτα η εκλογή του Αρχιεπισκόπου. Κινδυνεύει ο Χρυσόστομος. Αρχίζει κίνησις προεκλογική. Καλώ Γεωργακόπουλον, μου λέγει ότι σχεδόν όλη η Ιεραρχία είναι συγκεντρωμένη ολόγυρα στον Κορινθίας. Ο Γεωργακόπουλος το είχε προετοιμάσει όλο από καιρό-δυο χρόνια. Τον ανύψωσε, τον ενδυνάμωσε, τον έκανε αφέντη των υλικών μέσων της Εκκλησίας. Συγχρόνως εδυνάμωσε τον εαυτό του, απέκτησε την ιδιαιτέραν εκτίμησιν του Βασιλέως, του Διαδόχου, την ιδιαιτέραν συνάφειαν με την Αυλή, εμένα με κατέβασε με πολλή τέ­χνη και χωρίς να φαίνεται, μου έρριξε και μερικά κόκκαλα της Νεολαίας για να μη τον ενοχλώ, στο Υπουργικό Συμ­βούλιο έρριχνε πάγο. Και τώρα θέλησε να μου κολλήση τον Κορινθίας, τον άνθρωπο που συνώμοσε μαζί του, και που αισθανόμουνα την εχθρότητα.
Τι να κάμω; Γύρω μου κανείς. Κοτζιάς γραμμή στον Δαμασκηνό, που του έβλεπε βεβαία την επιτυχία. Σπυρίδωνος ύπουλα μου έσκαβε τον λάκκο. Οι άλλοι μη ξαίροντας τίποτε. Μανιαδάκης έτοιμος για ό,τι πω. Τραπεζούντος με σταυρωμένα τα χέρια. Η πε­ρασμένη ψυχική αδράνεια με έσπρωχνε σε αποφυγή του αγώνος. Ούτε ήξαιρα τι δυνάμεις είχα. Αγκαλά έχει κανείς δυνάμεις εκειές που θέλει να έχη. Και δίσταζα για όλα. Κατέφυγα στην ουδετερότητα. Επροσπάθησα να πάρω τον Γεωργακόπουλο με το καλό. Να τον κερδίσω. Κερδίζει κα­νείς τους εχθρούς του όταν τον νομίσουν χωρίς θάρρος; Έκαμνε και αυτός τον ουδέτερο, μα από κάτω ενεργούσε με όλη του τη δύναμη για τον Δαμασκηνό. Έλεγε σε όλους: Δεν με ενδιαφέρει ποιός θα εκλεγή, και οι δύο κα­λοί είναι. Στο τέλος δεν δίνω σημασία στην Εκκλησία... Δεν με φοβίζει ο Δαμασκηνός Αρχιεπίσκοπος. Είμαι αρ­κετά ισχυρός. Στην αρχή τα επίστευα. Έπειτα όμως λίγο-λίγο άρχισα να διστάζω. Εκαταλάβαινα ότι αυτά ήταν για να σκεπάσω την αδράνεια μου. Αλλά δεν ημπορούσα να κάμω και αλλιώς. Δεν ήταν πλέον καιρός για να έβγω υπέρ του Χρυσάνθου. Έτσι φανταζόμουνα. Από αυτήν την ασυνέπειαν με έβγαλε ο Νικολούδης. Γράμματα το ένα- επάνω στο άλλο. Μου έδειχνε τον κίνδυνο. Ενδιαφερόταν για τον Χρύσανθο. Αλλά αισθανόμουνα ότι όσα μου έλεγε ήταν αλήθεια. Του απαντούσα και προφορικά και με γράμματα αντιλέγοντας και επιμένοντας ότι έπρεπε να μείνω ουδέτε­ρος. Μα αισθανόμουνα σιγά-σιγά ότι δεν είχα δίκιο. Και έτσι άφησα τον Νικολούδη να ενεργήση και έσπρωξα τον Μανιαδάκη να τον βοηθήση. Αλλά μυστικά. Δεν ήθελα να δείξω ανάμιξιν. Εμπλέχτηκα στα δίχτυα που άπλωσα μό­νος μου. Είπα η Εκκλησία να μείνη απολύτως ελευθέρα. Και κάτω από αυτό το προνόμιο -υπουργός και κλίκα του προετοίμαζαν την εκλογή. Δεν είχα καταλάβει την δύναμη μου. Και έτσι έγινε η εκλογή. Γεωργακόπουλος με ηπάτησε και έβαλε να ψηφίση ο Δρυινουπόλεως. Ενώ την προηγουμένην ημέρα με είχε βεβαιώσει ότι ακόμα και αν τό Νομικό Συμβούλιο έδινε γνωμοδότηση υπέρ του να ψηφίση,αυτός δεν θα τον άφηνε. Με εμεταχειρίσθηκε θρασύτατα καί αναιδέστατα. Και είχα στα χέρια μου τα δελτία της Αστυνομίας και συνομιλίες των στα τηλέφωνα! - Είχα χάσει το κύρος μου.
»Αλλά ύστερα από την ψηφοφορίαν, εκατάλαβα τις δυνά­μεις μου και τον κίνδυνο. Αφού αφήκα τον αντίπαλον να μου επιτεθή σε όλο το μέτωπο και εξαντλήθηκαν οι δυνά­μεις του, του αντεπετέθηκα, του έριξα τις εφεδρείες μου. Ευρήκα το ασθενές σημείο σε όλη αυτήν την καλά ετοιμα­σμένη συνωμοτική επίθεση. Και τους επήγα στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Εκεί είδα τι είχε προετοιμασθή εναντίον μου και τι εκινδύνευσα. Αλλά η υπόθεσις ετράβηξε με καλή τέχνη και πάλι εκερδίθηκε οχι με ευκολία. (...) Εν τω μεταξύ είχα πάει στην Άγκυρα ακριβώς όταν επρόκειτο να έβγη η απόφασις του Συμβουλίου Επικρατείας. (...) Εγύρισα στις 25 Σεπτεμβρίου και επήρα το φραγγέλιο στα χέρια και έδιωξα τους απίστους από τον ναόν μου. Πρώτα-πρώτα έφυγε ο Γεωργακόπουλος, αφού μου έστειλε ένα γράμμα αναιδέστατο, συκοφαντικό και που δείχνει όλη του την αλαζονεία και τις ελπίδες που έτρεφαν οι συνωμό­τες. Επήρα αμέσως το Υπουργείον Παιδείας με Γενικόν Γραμματέα τον Σπέντζα και χωρίς να χάνω καιρό, ταχύ­τατα άλλαξα νόμους, έδιωξα πρόσωπα από το υπουργείον, έδιωξα τους ΟΔΕΠ κ.λ.π. Τότε έφυγε ο Σπυρίδωνος. Ξεσκεπάστηκε. Και με αυτή την ευκαιρία, άλλαξα τον Ρεδιάδη και τον Κρητικό. Και στο τέλος με λύπη μου, γιατί εχαρίσθηκε στον Παπαγεωργίου, έφυγε και ο Νικολόπουλος. Και επήρα νέους Υπουργούς, όλους Μεταξικούς. Στην αρχή για τον Γεωργακόπουλο ο Βασιλεύς έδειξε την επιθυμίαν του να τον κρατήσω σε άλλο Υπουργείο. Φεύ­γοντας για την Άγκυρα του ετηλεγράφησα κατά τρόπον μη αφήνοντα διέξοδο και μου απάντησε αμέσως συγκατανεύων.
Και του Σπυρίδωνος η αποχώρηση φαίνεται ότι τον εστεναχώρησε. Για τους άλλους εδέχθη χωρίς αντίρρηση. Φαίνεται ο Γεωργακόπουλος, Σπυρίδωνος και πριν Λογοθέτης είχαν σχηματίσει μέτωπον αυλικόν εναντίον μου. Ο Βασιλεύς ποτέ δεν τους είχε εννοήσει, είμαι βέβαιος. Τους ενόμιζε ειλικρινείς και ότι με επονούσαν τον δυστυχή, πεσμένον εις τα νύχια της κλίκας μου. Διότι έτσι θα έλεγαν, είμαι βέβαιος. Αλλά στο τέλος ο Βασιλεύς έμεινε πιστός και σταθερός μαζί μου. Και έτσι ίσως καλά το έκαμα όμως το έκαμα εξαρχής. Γιατί τον λάκκον που μου είχαν ανοί­ξει, όταν τον είδα ήταν αργά και δεν μπορούσα να τον πηδήσω. Έπρεπε να τον παρακάμψω. Και αυτό έγινε με κίν­δυνο αρκετό». (Ι.Μεταξάς: Ημερολόγιο Α, σελ 278-279 και 694-696.)

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΓΟΝΑΤΑΣ:ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ

Ο πρωθυπουργός Δεμερτζής, εις την Κυβέρνησιν του οποίου ο Ιωάννης Μεταξάς ήτο αντιπρόεδρος και Υπουργός των Στρατιωτικών, απεβίωσεν αι­φνιδίως εκ συγκοπής της καρδίας την 13ην Απριλίου 1936. Ο Βασιλεύς, χω­ρίς καμμίαν διαδικασίαν, όπως εγίνετο συνήθως κατά τας κυβερνητικάς μεταβολάς, ανέθεσε την πρωθυπουργίαν εις τον Ι. Μεταξάν, ο οποίος παρουσιασθείς εις την Βουλήν την 25 ην Απριλίου έλαβε ψήφον εμπιστοσύνης παρ΄ όλων σχεδόν των κομμάτων — λόγω αδυναμίας συνεννοήσεως Φιλελευθέρων και Λαϊκών, καίτοι και τα δύο κόμματα ήσαν εναντίον της λύσεως Μεταξά, την δε 1ην Μαίου διέκοψε τας εργασίας της η Βουλή μέχρι του Σεπτεμβρίου, με δικαίωμα της Κυβερνήσεως εκδόσεως κατά τας διακοπάς νομοθετικών διαταγμάτων.

Την 17ην Μαΐου 1936 απεβίωσεν εκ συγκοπής επίσης της καρδίας και ο αρχηγός του ετέρου μεγάλου κόμματος, του Λαϊκου, ο Παναγής Τσαλδάρης.

Εν τω μεταξύ ο Μεταξάς διήρθρωνε την Κυβέρνησιν του με αποτάκτους στρατιωτικούς, ως τον Υπουργόν των Εσωτερικών Σκυλακάκην, τους Γενι­κούς Διοικητάς Μακεδονίας και Θράκης και τους πλείστους των Νομαρχών. Συνέβησαν όμως κατά Μάϊον του 1936 αι απεργίαι των καπνεργατών, αι οποίαι έλαβον μεγάλας διαστάσεις λόγω της στάσεως της Χωροφυλακής, παρ’ ης εφονεύθησαν κατά τας διαδηλώσεις αρκετοί των απεργών και πολλοί ετραυματίσθησαν. Τα κόμματα διέβλεπαν τον κίνδυνον της δικτατορίας εκ της όλης στάσεως της Κυβερνήσεως, διεφώνουν όμως μεταξύ των διά το ζήτημα των αποτάκτων αξιωματικών, οι οποίοι είχον απομακρυνθή κατά τα διάφορα στασιαστικά κινήματα.

Άλλοι ήθελαν την άμεσον και ολοκληρωτικήν επάνοδόν των εις την ενεργόν υπηρεσίαν, άλλοι την επάνοδόν μετά εξέτασιν της περιπτώσεως εκάστου παρ' Επιτροπής και οι εν ενεργεία αξιωματικοί δεν ήθελαν την επάνοδόν κανενός. Ο Μεταξάς, εις ον ανεφέροντο οι αρχηγοί των κομμάτων, τους έλεγε να του δώσουν μερικόν χρόνον να μελετήση τα ζητήματα κλπ.

Τα κόμματα απεφάσισαν να αναμείνουν μέχρις Οκτωβρίου, οπότε θα επανελαμβάνοντο αι εργασίαι της Βουλής, και εκεί να ρίψουν την Κυβέρνησιν, αίροντα την εμπιστοσύνην μεθ' ης την είχον περιβάλλει.

Ο Μεταξάς, ο οποίος ήτο ενήμερος των μεταξύ των κομμάτων συνεν­νοήσεων, απεφάσισε να επιβάλη τήν δικτατορίαν του προ του Οκτωβρίου, είχε δε κατορθώσει να πείση και τον Βασιλέα ότι η σύνθεσις της Βουλής και αι αντιθέσεις των κομμάτων ήσαν τοιαύται, ώστε τίποτε το καλόν δεν ηδύνατο κανείς να αναμένη εξ αυτών. Και ούτω το εσπέρας της 4ης Αυγούστου εκάλεσε το Υπουργικόν Συμβούλιον και, μετά μικράν εισήγησιν, τοις πα­ρουσίασε δύο διατάγματα προς υπογραφήν, το εν περί αναστολής ωρισμένων άρθρων του Συντάγματος και κηρύξεως του Στρατιωτικού Νόμου, προς αποσόβησιν του κομμουνιστικού κινδύνου, και το έτερον περί διαλύσεως της  Αναθεωρητικής Βουλής, χωρίς να ορίζεται και ο χρόνος διενεργείας νέων εκλογών.

Τρεις εκ των Υπουργών, μη συμφωνήσαντες, υπέβαλαν τας παραιτήσεις των. Όλοι οι άλλοι υπέγραψαν. Ο Μεταξάς ανήλθεν αμέσως εις τα Ανάκτορα και την 1Οην νυκτερινήν επέστρεψε με υπογεγραμμένα τα διατάγματα παρά του Βασιλέως, άτινα και εδημοσιεύθησαν την ιδίαν νύκτα εις την Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Και από της επομένης 5ης Αυγούστου 1936 ήρχισεν η λογοκρισία εις τας εφημερίδας και αι συλλήψεις και απελάσεις κομμουνιστών και γενικώς των αντιθέτων.

Η έκπληξις πολιτευομένων καί λαού υπήρξε τεραστία, διότι δεν είχον προπαρασκευασθή ψυχικώς διά τοιούτον ενδεχόμενον. Συνήλθον οι πολιτικοί αρχηγοί όλων των παρατάξεων την επομένην εις την οικίαν του Παπαναστασίου και απεφάσισαν να διαμαρτυρηθώσιν εν σώματι εις τον Βασιλέα. Ο Βασιλεύς απήντησεν ότι θα εδέχετο ένα έκαστον μεμονωμένως, και μόνον τους παρά της Βουλής αναγνωριζομένους ως αρχηγούς κομμάτων, οι οποίοι, τυ­χόν κωλυόμενοι, θα ηδύναντο δι' επιστολής των να ορίσουν αναπληρωτήν των. Οι πολιτευόμενοι απεδέχθησαν τούτο, αλλά συνέταξαν και κοινόν υπόμνημα απευθυνόμενον προς τον Βασιλέα, το οποίον υπέγραψαν πάντες, πλην του Γ. Παπανδρέου, διαφωνούντος λόγω της στάσεως του Βασιλέως, εγκρίναντος, διά της υπογραφής του, την δικτατορίαν.

Εγώ, ως αναπληρωτής του Σοφούλη, οικουρούντος τότε λόγω παθήσεως των οφθαλμών του, παρουσιάσθην εις τον Βασιλέα την μεσημβρίαν της 7ης Αυγούστου, προς ον εξέθηκα διά μακρών τας κρατούσας γενικώς εις βάρος Του αντιλήψεις διά την στάσιν Του και την ενθάρρυνσιν προς δικτατορίαν του Μεταξά. Μεταξύ άλλων είπα προς Αυτόν :

«Όταν προ δύο ημερών ηρωτήθην παρά τών δημοσιογράφων των Πατρών πώς βλέπω την κατάστασιν, απήντησα ότι αύτη θα εξελιχθή ομαλώς μέχρις Οκτωβρίου, οπότε τα πολιτικά κόμματα, συμφωνήσαντα ήδη μεταξύ των, θα σχηματίσωσι πολιτικήν Κυβέρνησιν. Αλλά και  αν ο Μεταξάς θα ήθελε  να παρεκκλίνη της νομιμότητας, είμαι βέβαιος ότι ο Βασιλεύς δεν θα επιτρέψη το τοιούτον, καθόσον, από της επανόδου Του εις τον θρόνον, έδωσε όλα τα δείγματα σεβασμού προς το Σύνταγμα. Το είπα και το επίστευα, Μεγαλειό­τατε, διότι το μεγαλύτερον επιχείρημα κατά το δημοψήφισμα προς επάνοδόν Σας ήτο ότι, επανερχομένου του Βασιλέως, θα έπαυον τα κινήματα και αι δικτατορίαι, οίαι ήσαν του Παγκάλου και του Κονδύλη, η πτώσις όμως των οποίων δεν είχε τόσον δυσαρέστους συνεπείας, ενώ διά την πτώσιν της σημε­ρινής, θεωρουμένης ως Βασιλικής δικτατορίας, δεν είναι εύκολον να υπολογίση κανείς από τούδε τας συνεπείας.

«Επίστευα, Μεγαλειότατε, ότι η παραμονή Σας επί 12ετίαν εις Αγγλίαν θα Σας είχε πείσει ότι ο συνταγματικός Βασιλεύς δεν δύναται να συνταχθή με εν πολιτικόν κόμμα.

Βασιλεύς : Ορθώς είχατε μορφώσει αυτήν την γνώμην. 

Γόνατας : Διά τούτο μένομεν κατάπληκτοι πώς απεφασίσατε να συνταχθήτε με τον Μεταξάν, ο οποίος είναι αρχηγός πολιτικού κόμματος και μάλιστα κόμματος αείποτε αποδοκιμασθέντος υπό του Λαού.

Βασιλεύς : Εγώ, όταν ήλθον, εκάλεσα τους πολιτικούς αρχηγούς και τους έκαμα έκκλησιν εις τον πατριωτισμόν των, όπως αφήσωσι τας μεταξύ των διαιρέσεις και συνεργασθώσι προς το καλόν του τόπου. Καίτοι δε παρήλθον έκτοτε τόσοι μήνες δεν ήλθον να μου είπουν ότι συνεφώνησαν.

Γονατας : Χωρίς να θέλω να επαινέσω την τοιαύτην στάσιν των κομ­μάτων, εν τούτοις έχουν ήδη έλθει εις συνεννόησιν και επρόκειτο τον Οκτώβριον να ακολουθήσουν την συμβουλήν Σας, οπότε έρχεται η ιδική Σας χειρο­νομία, ως τορπιλλισμός της τοιαύτης συνεννοήσεως.

Βασιλεύς : Δεν γνωρίζετε το χείλος του χάους εις το οποίον ευρίσκεται το Κράτος, λόγω του κομμουνιστικού κινδύνου.

Γονατάς : Ημείς, Μεγαλειότατε, φρονούμεν ότι τα νόμιμα μέσα τα οποία διαθέτει το Κράτος είναι αρκετά προς πρόληψιν ή και πάταξιν τοιούτου κινδύνου, αλλ' εάν εχρειάζοντο και άλλα, θα συνεφωνούσαμεν εις την επιβολήν του στρατιωτικού νόμου, μέχρι παρελεύσεως του κινδύνου.

Δεν Σας αποκρύπτω, Μεγαλειότατε, ότι μεταξύ των Φιλελευθέρων, τους οποίους αντιπροσωπεύω αυτήν την στιγμήν, εγεννήθη η υπόνοια ότι όταν κατ’ Οκτώβριον θα εσχηματίζετο πολιτική Κυβέρνησις, θα μετείχεν αυτής και το κόμμα των Φιλελευθέρων, πράγμα το οποίον, λόγω των προηγηθεισών διενέξεων, δεν Σας ήτο αρεστόν.

Βασιλεύς : Εις εμέ, ο οποίος επέδειξα απόλυτον αμεροληψίαν, μεταξύ των κομμάτων από της επανόδου μου και μάλλον δύναται να λεχθή ότι επέ­δειξα εύνοιαν απέναντι του κόμματος των Φιλελευθέρων, πως είναι δυνατόν να μου αποδώσουν τοιαύτας προθέσεις ;

Γονατάς : Δεν λέγω, Μεγαλειότατε, ότι υιοθετώ τας τοιαύτας υπονοίας, αλλά δεν ηθέλησα να Σας αποκρύψω τας παρεξηγήσεις αι οποίαι δυνατόν να γεννηθώσιν. Θα εφθάναμεν εις Υπηρεσιακήν Κυβέρνησιν, η οποία, προ των εκλογών, θα προέβαινεν εις επανόρθωσιν των γενομένων κατά τας ανωμάλους περιόδους αδικιών κατά των οπαδών των Φιλελευθέρων, αι οποίαι θα ελάμβανον ούτω μορφήν ύπηρεσιακήν καί ουχί κομματικήν.

Βασιλεύς : Και εις άλλην περίοδον ανωμαλιών εγένοντο πολλαί αδικίαι (υπονοών ότι κατεδιώχθησαν οι Βασιλόφρονες υπό των Φιλελευθέρων).

Γονατάς : Αι αντιλήψεις τας οποίας Σας εξέθηκα, Μεγαλειότατε, δεν είvαι μόνον ιδικαί μου, αλλ' είναι αντιλήψεις όλων των πολιτικών κομμάτων, ως θα ίδετε εκ του κοινού υπομνήματος, το οποίον θα λάβετε, και ως θα ακού­σετε και παρά του εκπροσώπου του Λαϊκού κόμματος, ευθύς αμέσως, προς το οποίον, λόγω της ιδεολογίας του, δύνασθε να αποβλέπετε μετά μεγαλύτερας εμπιστοσύνης.

Βασιλεύς : Και αι ιδικαί σας γνώμαι είμαι βέβαιος ότι αποβλέπουν προς το καλόν του τόπου και τας λαμβάνω εξ ίσου υπ' όψιν μου.

Γονατάς : Ασφαλώς, Μεγαλειότατε, με ό,τι λέγομεν και ό,τι πράττομεν φρονούμεν, μετ' απολύτου πεποιθήσεως, ότι εξυπηρετούμεν το κοινόν και μόνον συμφέρον.

Βασιλεύς : Τα είπατε αυτά εις τον Μεταξάν ;

Γονατάς : ‘Οχι, Μεγαλειότατε, ούτε του τα είπαμεν, ούτε πρόκειται να του τα πούμε, διότι δεν εννοούμεν να έλθωμεν εις καμμίαν επαφήν με εκείνον ο οποίος κατέλυσε τας ελευθερίας του λαού.

Βασιλεύς : Θα του τα διαβιβάσω . . . »

Ο Βασιλεύς καθ’ όμοιον τρόπον παρέπεμπεν όλους τους προς Αυτόν παρουσιασθέντας εις τον Μεταξάν, διά να κάμουν τί; Και ο ίδιος απέφευγεν οιαν­δήποτε κρίσιν περί της καταστάσεως.

(Επιστροφή)