ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΟΛΑΚΟΓΛΟΥ: ΔΙΑ ΤΗΝ ΣΩΤΗΡΙΑΝ ΤΗΣ ΦΥΛΗΣ

To άρθρο δημοσιεύτηκε στην εβδομαδιαία εφημερίδα «Το Βήμα του αγρότου» και αναδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Η ΠΡΩΙΑ» με ημερομηνία 17 Δεκεμβρίου 1941.

Με την βοήθειαν των αδιαφθόρων και πατριωτών Ελλήνων η προσπάθειά μου κατά της μαύρης αγοράς συστηματοποιείται και ολοκληρούται. Θα είναι όμως αδύνατον να κτυπήσωμεν το κακόν εις την ρίζαν του και να λύσωμεν έστω και στοιχειωδώς το πρόβλημα της διατροφής μας αν δεν συνεργασθούν προς τον σκοπόν αυτόν όλαι αι κοινωνικαί τάξεις ανυψούμεναι εις μίαν καθαράν αντίληψιν του καθήκοντός των προς το σύνολον. 

Η εξακολούθησις της σημερινής καταστάσεως εγκυμονεί τρομακτικούς κινδύνους δια το μέλλον της Ελλάδος. Η έκτασις των κινδύνων αυτών με υποχρεώνει να εισέλθω εις την οδόν των σκληρών μέτρων , τα οποία ευρίσκουν την δικαίωσίν των εις τον ιερόν σκοπόν της σωτηρίας του Έθνους.

Δύο πελώριαι απειλαί επικρέμανται επί της Ελλάδος: η φυλετική και η κοινωνική . 

Η πρώτη , οφειλομένη εις τον υποσητισμόν απειλεί το πολυτιμότερον στοιχείον του Έθνους , την βιολογικήν μας δηλαδή συγκρότησιν , την σωματικήν μας ευστάθειαν , επί της οποίας στηρίζεται και της εθνικής ψυχής η υγεία και ρωμαλεότης. Η κοινωνική απειλή συνίσταται εις το γεγονός ότι δια της ευκόλου και ατίμου συσσωρεύσεως ενόχου πλούτου εις χείρας ανθρώπων , προσβεβλημένων αθεραπεύτως από την λέπραν της ανηθικότητος και της ασυνειδησίας, θα σχηματισθή ιθύνουσα τάξις αποτελουμένη από τα κατακαθίσματα της κοινωνίας, τα οποία ανερχόμενα από τον βυθόν εις την επιφάνειαν θα διευθύνουν μεταπολεμικώς την Ελλάδα καταλύοντα πάσαν έννοιαν ηθικής ιεραρχίας και κοινωνικής αρετής.

Η εξουδετέρωσις των κινδύνων αυτών είναι έργον ολοκλήρου της κοινωνίας μας , όλων των υγιώς και πατριωτικώς σκεπτομένων Ελλήνων. Ιδιαιτέρως σήμερον επικαλούμαι την συνδρομήν των παραγωγών μας. Θα πρέπει να αντιληφθούν εγκαίρως ότι η ζωή του λαού μας αξίζει πολύ περισσότερον από τα χιλιόδραχμα , με τα οποία ο Σατανάς του ανόμου κέρδους τους θολώνει την συνείδησιν και τους εξωθεί εις το φρικαλέον έγκλημα της ανατριχιαστικής δολοφονίας του λαού δια της ασιτίας. Οι παραγωγοί ας γνωρίζουν ότι τα χαρτονομίσματα αυτά του αντεθνικού εμπορίου ημπορεί από στιγμής εις στιγμήν να αναφλεγούν και να καταστρέψουν όλην των την περιουσίαν και αυτούς τους ίδιους . Το χρήμα αυτό και ό,τι δι’ αυτού αγοράζεται είναι κέρδος ειδεχθές προερχόμενον από απαισίαν ιεροσυλίαν. Είναι το αίμα του λαού, η κατάρα της πτωχής μητέρας , οι συγκλονιστικοί γόοι του πεινώντος παιδιού, ο ρόγχος του αποθνήσκοντος.

Δεν επιθυμώ να πενθήση οικογένεια Έλληνος παραγωγού από ελληνικάς σφαίρας . Δι' αυτό προσκαλώ τους παραγωγούς να ακολουθήσουν τον ίσιον δρόμον της φιλαλληλίας και του πατριωτισμού.

Αν αρνηθούν να το πράξουν τους προειδοποιώ , ότι θα λάβουν πικράν και Αιματηράν πείραν της σκληρότητος, μεθ’ ης μου επιβάλλει η εθνική συνείδησις να πλήξω τους απεργαζομένους την λαϊκήν δυστυχίαν. Οι παραγωγοί πρέπει να περιορίσουν τας τιμάς των προϊόντων των εις λογικά όρια . Και μία δραχμή επί πλέον των τιμών των καθοριζομένων υπό του κράτους , αποτελεί αισχροκέρδειαν , επιδεινώνουσαν την τραγικήν κατάστασιν του λαού και οδηγούσαν τον τόπον προς το χείλος της καταστροφής. 

Οι γεωργοί και οι καλλιεργηταί (περιβολάρηδες κλπ) προειδοποιούνται ότι μόλις αποπειραθούν να διαβούν το όριον της καθωρισμένης τιμής θα συναντήσουν το φάσγανον του νόμου , το οποίον θα πέση κατά των τραχήλων των. Επί πλέον οι παραγωγοί έχουν καθήκον να μη πωλούν εις τους μαυραγορίτας , οι οποίοι επιπίπτουν ως ακρίδες εις τα περιβόλια και τα κτήματα, αλλά να προτιμούν τους πτωχούς καταναλώτάς και τους γνωστούς και τιμίους εμπόρους.

Θέλω να πιστεύω ότι οι παραγωγοί , οίτινες πάντοτε ήσαν αφιλοκερδείς θα συγκινηθούν από τας ταλαιπωρίας της πατρίδος μας και την τραγωδίαν του λαού μας και θα θελήσουν να εκτελέσουν το εθνικόν, κοινωνικόν και χριστιανικό ν καθήκον της αλληλεγγύης.  

 Όσοι θα αποδειχθούν αμετανόητοι και δούλοι της ηθικής πωρώσεως και εξαχρειώσεως, θα αποκοπούν ως σεσηπότα μέλη του εθνικού μας οργανισμού και θα ριφθούν άνευ οίκτου εις την πυράν. Προειδοποιώ δια τελευταίαν φοράν τους παραγωγούς . Δεν θα φεισθώ ούτε της ζωής, ούτε της περιουσίας εκείνων που θα είχαν το θράσος να εξακολουθήσουν εγκληματούντες κατά των συμπατριωτών των , και να κηρύσσουν ενίοτε την ανταρσίαν δια την απόκτησιν κερδών. Η κυβέρνησις και το κράτος θα επιβάλη τους νόμους. 

Τρέφω την πεποίθησιν , ότι οι αγρόται μας θα αρθούν ως αληθείς πατριώται εις το ύψος των κρισίμων περιστάσεων και θα αναλάβουν εις τας στιβαράς των χείρας την προστασίαν της ζωής του ελληνικού λαού.

Στρατηγός Γ. ΤΣΟΛΑΚΟΓΛΟΥ

Πρόεδρος της κυβερνήσεως.

Ο ΚΟΔΡΟΣ

Μίαν φοράν αι Αθήναι επολιορκούντο υπό των Δωριέων. Η Πυθία είχεν ειπή ότι οι εχθροί θα καταλάβουν την πόλιν εάν δεν φονεύσουν τον βασιλέα της. Αν τον φονεύσουν , δεν θα την καταλάβουν..Ο Κόδρος ήτο βασιλεύς πατριώτης. Απεφάσισεν αμέσως να θυσιασθή. Δεν θα άφηνε να περιέλθουν αι Αθήναι εις τον εχθρόν. Αλλά ο χρησμός ήτο γνωστός και εις τους Δωριείς.Και οι Δωριείς είχαν τον νουν των να μη φονεύσουν τον βασιλέα. Ο Κόδρος εν τουτοις επέτυχε να θυσιασθή. Περιεβλήθη στολήν αγρότου , έλαβεν ένα δρέπανον , επροχώρησεν εις το στρατόπεδον των Δωριέων, και δια του δρεπάνου του, εφόνευσεν ένα εξ αυτών. Τότε είς άλλος Δωριεύς εφόνευσε τον Κόδρον. Όταν το αντελήφθησαν οι Δωριείς , εφοβήθησαν και έλυσαν την πολιορκίαν . Ο βασιλεύς είχε θυσιάσει την ζωήν του, αλλά έσωσε την πατρίδα του. Οι Αθηναίοι εθαύμασαν την άφθαστον φιλοπατρίαν του βασιλέως των. Και την εθαύμασαν τόσω ώστε κατήργησαν την βασιλείαν , κρίνοντες ότι δεν ήτο δυνατόν να ευρεθή άλλος βασιλεύς αντάξιος του Κόδρου. 
 Μετά από  εικοσιπέντε και πλέον αιώνας , ένας άλλος βασιλεύς -ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος – ευρέθη πολιορκημένος εις την πρωτεύουσάν του από τους εχθρούς. Εκείνοι του παρήγγειλαν  να παραδώση την πόλιν , να πάρη τους θησαυρούς του, τους μεγιστάνας του , την αυλήν , και να στήση αλλού το βασίλειόν του : Εις την Πελοπόννησον . 

Ο βασιλεύς ηρνήθη . Είπεν : «Όχι.» Είπε:«θα πολεμήσωμεν μέχρις εσχάτων.»

Έμεινε λοιπόν , ο βασιλεύς.

Έμεινεν , ηγωνίσθη μεtαξύ των  στρατιωτών του  ως στρατιώτης, και έπεσεν εις την πύλην του Ρωμανού. Οι βυζαντινοί  εθαύμασαν την άφθαστον  φιλοπατρίαν  του βασιλεώς των. Και την εθαύμασαν τόσω , ώστε επίστευσαν όλοι , και τότε, και επί γενεάς γενεών, ότι βασιλεύς, όπως ο Κωνσταντίνος δεν ήτο δυνατόν  να αποθάνη. Θα ξαναζούσε μίαν ημέραν: O μαρμαρωμένος βασιληάς….

Αυτά τα παραδείγματα- και ανάλογα άλλα- παρέχουν αι μυριοπληθείς  σελίδες της ελληνικής ιστορίας. Είνε λοιπόν φυσική , και εκφράζει  την οργήν και την σκέψιν  όλων ανεξαιρέτως των Ελλήνων μία παρατήρησις , την οποίαν  διατυπώνει  εις την προκήρυξιν της η σχηματισθείσα χθες κυβέρνησις. Η παρατήρησις , ότι εκείνοι , οι οποίοι έφυγαν , απαιτούν  από όλους μας  να συνεχισθή ο αγών»!

Να συνεχισθή ο αγών; Ποίος αγών ; Η καταστροφή ; Ποίος αγών;  Ο «σφαγιασμός» και η «αυτοκτονία» εις την οποίαν ερρίφθη η ατυχής χώρα , αβοήθητος τελείως , και εστερημένη  των μέσων ν’ αντεπεξέλθη εις τοιαύτην επίθεσιν;

Ποίος αγών;

Δεν υπάρχει είς άνθρωπος εις τον κόσμον , ούτε είς , ο οποίος, τουλάχιστον  εκ των υστέρων , να μη κατανοή ασφαλώς, ότι: Αυτός ο αγών απεφασίσθη , μόνον και μόνον  διότι εκείνοι  που τον απεφάσισαν , καίτοι τον εγνώριζαν απέλπιδα και άσκοπον, είχαν υπ’ όψιν των  απ’ αρχής να διεξαχθή ο αγών  από τα παιδιά του ελληνικού λαού , να υποστή τον όλεθρον  η χώρα , αυτοί δε να φύγουν εγκαίρως.

Δεν υπάρχει εις τον κόσμον  άνθρωπος, ούτε είς, αγνοών  ότι, αν είχαν καρφωθή  επί του εδάφους ττων Αθηνών  τα πόδια εκείνων  οι οποίοι έλαβαν  την απόφασιν  περί του αγώνος, δεν θα τον απεφάσιζαν. Τον απεφάσισαν διότι είχαν προαποφασίσει  να φύγουν. Και έφυγαν. Και έφυγαν  μαζί των φίλοι , συνέταιροι , φίλοι των φίλων , άνθρωποι της συντροφιάς. Και πραγματοποιούν τώρα , μερικοί εξ αυτών , ταξίδια, τα οποία ούτε μαχαραγιάδες  δεν θα απετόλμων. Και συναπεκόμισαν όλον τον χρυσόν, δια να μη τον πάρη, υποτίθεται , ο νικητής , και όλο το κάλυμμα της δραχμής , και όλα τα χαρτονομίσματα.

Όλα. Η τράπεζα  αναγκάζεται να θέτη εις κυκλοφορίαν τώρα χαρτονομίσματα τρύπια, και τραπεζογραμμάτια ακυρωθέντα, και παντός είδους «παληάτσες», διότι δεν έμεινε  χιλιόδραχμον εις τον τόπον.

Τα επήραν όλα. Δεν έγινε δε μόνον η υποτιθεμένη μεταφορά του δημοσίου θησαυρού υπό του κράτους , το οποίον , το οποίον μετεκομίζετο  χάριν της «συνεχίσεως του αγώνος». Ειδών-ειδών άνθρωποι , άλλοι με αμφιβόλους ιδιότητας, άλλοι με καμμίαν, εγέμισαν κιβώτια με χρήματα, τα επήραν , κι έφυγαν. Πώς τα επήραν; Ποίαι τράπεζαι αρνούμεναι εις τον πτωχόν κοσμάκην, δάνειον εκατόν δραχμών, τους έδωσαν;

Εκπληκτόμεθα πώς τα επήραν…. Αλλά ιδικός των ήτο ο τόπος .Ιδικά των και τα εν αυτώ.

Και πώς να μη τα πάρουν; Εκείνοι απεφάσισαν  να καή η Ελλάς και να σφαγούν οι Έλληνες, χωρίς να ερωτήσουν  κανένα. Φεύγοντες , διέταξαν  να εξακολουθήσουν  φονευόμενα τα τέκνα σας  και να μη παύσουν καιόμεναι αι ελληνικαί πόλεις. Και δεν θα έπαιρναν  το προϊόν του μόχθου σας , ό εστί  τα χρήματα των ταμείων;

Έφυγαν…Πόσα προβλήματα αφήκαν οπίσω των!...

Αυτά τα προβλήματα- όπως η τύχη του εν αιχμαλωσία  στρατού, η πρόνοια δια τα θύματα του πολέμου , η εξασφάλισις του επισητισμού , των συγκοινωνιών  και της τάξεως , ακόμη δε η παροχή εργασίας και η ανοικοδόμησις της εθνικής οικονομίας- είνε τα ακανθωδέστατα θέματα τα οποία καλείται να επιλύση η νέα κυβέρνησις με όσας δυνάμεις και μέσα απέμειναν  εις τον τόπον.

Από την Αλβανίαν έως την Αττικήν  πλανώνται εις τα βουνά. Ως αν φαντάσματα, θύματα του πολέμου: Στρατιώται που έχασαν  τον δρόμον, γυναικόπαιδα πόλεων  και χωρίων, που κατεστράφησαν. Εκατοντάδες χιλιάδων οικογενειών  δεν έχουν πλέον σπίτι.Τα ορφανά, αι χήρες, αι μητέρες που δεν πενθούν  διότι δεν έχουν μαύρα  να φορέσουν είναι μυριάδες.

Ο Θεός, ας  βοηθήση εκείνους, οι οποίοι ανέλαβαν να επουλώσουν τας πληγάς της Ελλάδος.

ENNO VON RINTELEN:ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ 20 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1941 ΣΤΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΣΥΝΘΗΚΟΛΟΓΗΣΗΣ ΔΥΟ ΗΜΕΡΕΣ ΑΡΓΟΤΕΡΑ

Αι Ιταλικαί μεραρχίαι εις  Αλβανίαν προυχώρουν ομοίως και είχον φθάσει εις τα Αλβανικά σύνορα, ενώ αι εκ Θεσσαλονίκης γερμανικαί δυνάμεις είχον φθάσει εις Ιωάννινα δια της άνω των 1500μ. ύψους δια­βάσεως του Μετσόβου. Εκεί ο Έλλην Αρχιστράτηγος [1] επρότεινε συνθηκολόγησιν. Έλαβον από την Ανωτάτην  Διοίκησιν των Ενόπλων Δυνάμεων την διαταγήν να παρακάλεσω την Ανωτάτην Ιταλικήν Διοίκησιν όπως αποστείλη ένα πληρεξούσιον δια τας διαπραγματεύσεις της συνθη­κολογήσεως. Ο Μουσολίνι όμως αντετίθετο με την δικαιολογίαν ότι οι Έλληνες ώφειλον να ζητήσουν ανακωχήν από τα Ιταλικά στρατεύ­ματα πριν ή μετάσχη ούτος εις οιασδήποτε διαπραγματεύσεις. Δεν κατόρ­θωσα να. τον πείσω. Διετείνετο ότι οι Ιταλοί επί μήνας και εις αγώνας πλήρεις απωλειών έφερον το κύριον βάρος του πολέμου τούτου και συνε­πώς έπρεπεν εις αυτούς να προταθή η συνθηκολόγησις [[2].

Παρά την άρνησιν ταύτην, η Ανωτάτη Διοίκησις των Ενόπλων Δυ­νάμεων με διέταξε την επομένην 22αν Απριλίου, να ζητήσω την συγκατάθεσιν του Ντούτσε εις τους υπό της Γερμανικής Ανωτάτης Ηγεσίας καθορισθέντος όρους συνθηκολογήσεως. Όταν εξέθεσα εις τον Μουσο­λίνι την αξίωσιν ταύτην, ούτος ηγανάκτησε και όταν προσέτι ο Στρατηγός Γκουτσόνι ανέφερεν ότι γερμανικαί δυνάμεις της Σωματοφυλακής "Α­δόλφος Χίτλερ» ηθέλησαν δια των όπλων να εμποδίσωσιν ιταλικούς σχη­ματισμούς όπως προχωρήσωσιν πέραν της γεφύρας "Πόντε ντι Μπεράτι» (3) ο Ντούτσε εξεμάνη ώστε εφοβήθην ότι θα απεχώρουν άπρακτος. Ο Μουσολίνι εδήλωσε κατηγορηματικώς ότι θα εξηκολούθη τον αγώνα εάν οι Έλληνες δεν ζητήσωσι την συνθηκολόγησιν από τους Ιταλούς.

Προσεπάθησα να τον καθησυχάσω με την υπόδειξιν ότι πιθανόν να είχε προταθή ανακωχή και εις το ιταλικόν μέτωπον ή να προταθή τοιαύτη εντός βραχυτάτου χρόνου, και ως εκ τούτου θα ήτο σκόπιμον να συμφωνήσωμεν από τώρα επί των όρων. Ο Μουσολίνι διεσαφήνισεν ότι δύο σημεία της γερμανικής προτάσεως ήσαν απαράδεκτα· εν πρώτοις ο όρος ότι οι ανήκοντες εις τον Ελληνικόν Στρατόν θα απεστέλλοντο αμέσως μετά τον αφοπλισμόν των εις τας εστίας των και δεύτερον ότι οι αξιωματικοί θα διετήρουν τα ξίφη των. Οι Έλληνες, διετείνετο, δεν το ήξιζον. Τω απήντησα ότι η απόλυσις όλων των αιχμαλώτων ήτο ανα­γκαία διότι θα ήτο αδύνατον να διατραφή ή να μεταφερθή ο όγκος αυτών. Δεν δύναται τις να αρνηθή ότι ο Ελληνικός Στρατός υπερήσπισε με γεν­ναιότητα και αφοσίωσιν την πατρίδα του. Εάν δεν συνέβαινε τούτο, οι Ιταλοί δεν θα ήσαν ηναγκασμένοι να μάχωνται επί τόσους πολλούς μήνας εναντίον των. Και δια τα γερμανικά στρατεύματα, η διείσδυσις δια της γραμμής Μεταξά υπήρξε πολύ δυσχερής. Δια της αναγνωρίσεως ταύτης, η οποία εκφράζεται με την συγκατάθεσιν όπως οι Έλληνες αξιωματικοί φέρωσι τα ξίφη των, θα εξυψούντο μόνον τα ιδικά μας κατορθώματα.

Ο Μουσολίνι κατενόησε τούτο, ηρέμησε και εδήλωσε την συγκατάθεσίν του, επέμεινεν όμως εις το ότι οι Έλληνες ώφειλον να ζητήσωσι προηγουμένως συνθηκολόγησιν και από τους Ιταλούς[4].

Όταν οι Έλληνες απέστειλαν την ιδίαν ημέραν εις την Ανωτέραν Διοίκησιν της Ενδεκάτης Ιταλικής Στρατιάς ένα πληρεξούσιον με λευκήν σημαίαν, κατέστη δυνατή η σύναψις ανακωχής την 23ην Απριλίου εις Θεσσαλονίκην»[5].

ENNO VON RINTELEN:Mussolini als Bundesgenosse : Erinnerungen des deutschen Militärattachés in Rom 1936-1943 σελ 140

Υποσημειώσεις:

[1]

[2]

[3]

[4] Από το προσωπικό ημερολόγιο του Γερμανού στρατηγού Χάλντερ

21 Απριλίου 1941

..............

—1800—2000. Πτήσις προς τον Όλυμπον και επάνοδος προς Θεσσαλονίκην. Εσπέρα εις το Στρατηγείον της Δωδεκάτης Στρατιάς.

Ελήφθησαν νέαι διαταγαί από το Αρχηγείον των Ενόπλων Δυνάμεων. Φαίνεται ότι καθ' ον χρόνον το Αρχηγείον των Ενόπλων Δυνάμεων έδωσε την διαταγήν του τερματισμού των διαπραγματεύσεων της ανακωχής, ο Φύρερ εσκέπτετο ότι ηδύνατο να θέση τον Μουσολίνι προ τετελεσμένου γεγονότος. Τούτο δεν συνέβη όμως. Ο Μουσολίνι ετηλεφώνησεν απ ευθείας εις τον Χίτλερ και εζήτησε συμμετοχήν της Ιταλίας. Ούτω ο Φύρερ διέταξεν όπως η συναφθείσα μετά της Δωδέκατης Στρατιάς συνθηκολόγησις μη πραγματοποιηθή  προ της εγκρίσεως του.

Τούτο θα παρείχεν εις τους Ιταλούς μίαν διέξοδον όπως φανούν ως συμμέτοχοι κατά την σύναψιν της συνθηκολογήσεως. Τοιούτος ελιγμός γελοιοποιεί τον Στρατάρχην διοικητήν της Δωδέκατης Στρατιάς εις τα όμματα του Ελληνικού Στρατού και επί πλέον θέτει θεμέλια συστηματικής παραποιήσεως της Ιστορίας, προορισμένα να δημιουργήσουν τον μύθον ότι οι Ιταλοί ήσαν εκείνοι οίτινες έεξηνάγκασαν τους Έλληνας προς  συνθηκολόγησιν.

Εν τη πραγματικότητι δεν υπήρχεν επαφή μετά των Ελλήνων την στιγμήν της συνθηκολογήσεως, ως σαφώς διεπιστώθη υπό του Έλληνος Στρατηγού Διοικητού. Η συνθηκολόγησις κατέστη αναγκαία μόνον δια τον λόγον ότι τα γερμανικά στρατεύματα είχον εμφανισθή δια μέσου της γραμμής υποχωρήσεως των Ελλήνων. Δια την παραποίησιν ταύτην της Ιστορίας, από της στιγμής ακόμη καθ' ήν ελάμβανον χώραν τα γεγονότα, διεμαρτυρήθη ζωηρώς ο διοικητής της Δωδεκάτης Στρατιάς, όστις επέμενεν όπως το ανακοινωθέν του γερμανικού Αρχηγείου των Ενόπλων Δυνάμεων παράσχη ακριβή απολογισμόν τής πραγματικής καταστάσεως προς τον σκοπόν όπως τα γερμανικά στρατεύματα λάβουν τον οφειλόμενον εις αυτά φόρον τιμής δια τα κατωρθώματά των.

Συζητώ μετά του Λίστ τας ανακριβείας των εκθέσεων του Φον Ριχτόφεν,  αι οποίαι τείνουν εις την μείωσιν των κατωρθωμάτων του  Στρατού   ξηράς.

[5]

ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΕΤΑΞΑΣ: ΕΙΠΑΝ ΚΑΙ ΕΓΡΑΨΑΝ ΓΙ ΑΥΤΟΝ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΗΡΩΣ

Ραδιοφωνική ομιλία του υφυπουργού Τύπου κ Θ. Νικολούδη με αφορμή το θάνατο του Κυβερνήτη Μεταξά. (30 Ιανουαρίου 1941)

Ο Μέγας Εθνικός ήρως της νεωτέρας Ελλάδος απέθανε.
Ο θάνατός του αποτελεί σκληρόν κτύπημα της μοίρας και ουδείς προσπαθεί να εύρη εξήγησιν των βουλών, κατά τας οποίας ο Ιωάννης Μεταξάς έπρεπε να αποθάνη καθ' ην ώραν ακριβώς το τεράστιον ιστορικόν έργον του ήγγιζε την τελείωσίν του και η Ελλάς στεφομένη ήδη από δόξα τον εχρειάζετο δια να βαδίση προς τας υγιεστέρας και υψηλοτέρας ολοκληρώσεις του μακραίωνος βίου της . Ο Ιωάννης Μεταξάς απέθανε διότι είναι ανεξερεύνητοι αι βουλαί του Υψίστου.

Πάντως δεν είναι μεταξύ ημών . Εχάθη η μεγάλη του μορφή. Μας απομένει όμως το φως της διανοίας του,το οποίον θα φωτίζη διαρκώς τους μεγάλους δρόμους , που αυτός ήνοιξε εις την ζωήν του Έθνους και τους οποίους θα ακολουθήσωμεν πάντοτε οι φίλοι του, οι συνεργάται του, οι συνεχισταί του. Διότι ουδέποτε το έργον Έλληνος πολιτικού είχε τόσην πληρότητα , τόσην ασφάλειαν, τόσην ακρίβειαν, ουδέποτε επανάστασις έσχεν ως η επανάστασις του Ιωάννου Μεταξά από της πρώτης στιγμής ως αποτέλεσμα αντί της αναστατώσεως την τάξιν, αντι του εγκλήματος την δικαιοσύνην , αντί της νοσηράς ρευστότητος την υγιά ευρυθμίαν, αντι των πειραματισμών την εσκεμμένην εφαρμογήν μελετημένων αποφάσεων , αντί των λόγων την ουσίαν αντί της τρεχούσης πολιτικής τον βαθύν πατριωτικόν σκοπόν , αντί των προσώπων το Έθνος. Αναμφισβητήτως ο Ιωάννης Μεταξάς υπήρξεν η πληρεστέρα πολιτική μορφή της Ελληνικής ιστορίας κσι ανσμφισβητήτως επί των ημερών του τόσον ο εθνικός όσο και ο ηθικός βίος των Ελλήνων ήγγισε τα υψηλότερα του σημεία.

Και τι δεν κατόρθωσεν ο δαιμόνιος , αλλά τόσον σεμνός , τόσον πράος αυτός πολιτικός!

Ακόμη και να κάμνη πιστευτόν , όταν ήτο ανάγκη, ότι αυτός ο αγαθός ως παιδί , και δίκαιος ως Πατριάρχης ήτο σκληρός και τυραννικός άρχων....

Αλλά και αν το έργον του δεν είχε την πολυσύνθετον μορφήν την οποίαν είχε , και εάν το έργον αυτό δεν εξεκίνα από τα βασικά μεγάλα ζητήματα, και δεν κατέληγε πάντοτε και εις τας μικροτέρας λεπτομερείας, ενός τεραστίου εθνικού, πολιτειακού,πολιτικού και κοινωνικού προγράμματος, δύο και μόνον αποτελέσματα της επαναστάσεως του θα ήσαν αρκετά δια να τον καθιερώσουν οριστικώς εις την κρίσιν της ιστοριας ως μεγάλη πολιτικήν μορφήν. Το ένα αποτέλεσμα είναι , ότι παρέλαβεν την Ελλάδα διχασμένην και δυστυχή, ως συμβαίνει ατυχώς συχνά εις την ιστορίαν μας, και την παραδίδει σήμερον ηνωμένην και ευτυχή, το άλλο , το επίσης μέγα και δυσχερές αποτέλεσμα, ότι κατώρθωσε πρώτος και μόνος αυτός να λύση το πρόβλημα της αντιθέσεως των κοινωνικών τάξεων!
Πράγματι ο Ιωάννης Μεταξάς είναι ο πρώτος πολιτικός εις την παγκόσμιον ιστορίαν όστις ηδραίωσε ένα αστικόν, μοναρχικόν καθεστώς , επάνω εις την αγάπην των εργατικών και αγροτικών μαζών.

Τας λαικάς ημώς μάζας ο Ιωάννης Μεταξάς , ευηργέτησε και προήγαγε, όσον ουδείς άλλος, κατορθώσας ούτω να διατηρήση και προαγάγη το αστικόν Ελληνικόν καθεστώς δίδων εις τούτο σοσιαλιστικόν περιεχόμενον. Διατί και πώς; Διότι ο Ιωάννης Μεταξάς μεταξύ των άλλων ήτο και ένας βαθύς κοινωνικός φιλόσοφος . Και εάν εις την θεωρίαν προσθέσετε τον μεγάλον πρακτικόν του νουν έχετε την εξήγησιν.

Ιδού, ότι ήλθεν η ώρα να αποκαλυφθή, ότι ο αριστοκράτης την καταγωγήν , ο στρατιωτικός, ο μοναρχικός Ιωάννης Μεταξάς ήτο σοσιαλιστής. Ω! οποία συμπεράσματα , οποίας σκέψεις, οποίον δίδαγμα δεν μας προσφέρει η φύσις, ο νους, η πολιτική του Ιωάννου Μεταξά και επί του θέματος τούτου.

Ιδού, λοιπόν, δύο πελώρια προγραμματικά αποτελέσματα, τα οποία τον καθιερώνουν, ως μεγάλην πολιτικήν μορφήν και του εξασφαλίζουν αοίδιον την εθνικήν ευγνωμοσύνην. Αλλά το έργον του, το ηθικόν, ο άθλος της νέας εθνικής μας αφυπνίσεως, το τεράστιον σάλπισμα της πίστεως, εις το οποίον έσπευσαν πυκναί κατά πρώτον αι λεγεώνες της νεολαίας μας και κατόπιν βραδέως, αλλ' ασφαλώς όλαι αι τάξεις μας , όλαι αι ηλικίαι , όλαι αι ψυχαί, όλα τα αναστήματα μέχρι της ημέρας , κατά την οποίαν ο Μέγας Αρχηγός ενός μικρού Κρατους επέταξεν εις τα μούτρα μιάς κραταιάς αυτοκρατορίας το "Μολών Λαβέ" του , αυτός ο πράγματι υπεράνθρωπος άθλος του είναι εκείνος , ο οποίος τον ήνωσε βαθειά και οριστικά με την ελληνικήν ψυχήν και τον κατέστησε πραγματικόν εθνικόν ήρωα. Αλλά και πέραν τούτου η ηθική έννοια της απαντήσεώς του κατά την νύκτα της 28ης Οκτωβρίου υπερβάλλει ακόμη και την εθνικήν και αυτή είναι , η οποία γενομένη εις την στιγμήν , κατά την οποίαν έγινε, κατέστησε παγκόσμιον την φυσιογνωμίαν του Ιωάννου Μεταξά και ύψωσε την Ελλάδα και πάλιν μετά αιώνας και ως πρότυπον και ως σύμβολον μεταξύ των Εθνών. 

Τώρα ο Ιωάννης Μεταξάς απέθανε. Το έργον του και η μορφή του θα μελετώνται επί μακρόν. Υπήρξε σκληρά απόφασις της μοίρας , η απώλειά του, καθ' ην στιγμήν ο δημιουργός και εμπνευστής αυτός του Ελληνικού στρατού και πατήρ αληθινός του Ελληνικού λαού καθωδήγει τον πόλεμον και κατηύθυνε το εθνικόν σκάφος δια μέσου των σκοπέλων της διεθνούς θυέλλης.

Αν έζη ακόμη δύο ή τρία έτη, όπως επίστευε και όπως μας εξεμυστηρεύετο συχνά, θα ετερμάτιζε το έργον του και θα το παρέδιδεν ακέραιον. Μίαν εβδομάδα προ του τελεσιγράφου και ενώ επάλαιεν έτι διπλοματικώς προς την Ιταλίαν, επεσκέφθη τον ομιλούντα εις τας 8 το πρωί.

"-Ήλθα να σου πω κάτι. Να το κρατήσης μυστικό. Δεν ετοιμάζω μόνον τον στρατόν για τον πόλεμον. Θέλω όλα να πηγαίνουν παράλληλα, διότι δεν έχω πολύν καιρόν. Λοιπόν αυτό, που σε τυραννεί από 2 ετών το απεφάσισα και το προετοίμασα."

-"Ποιό κ.Πρόεδρε;"

-"Το νέον πολίτευμα! Έχω βρη την βάσιν. Θα ιδής. Θα είναι ένας ευλύγιστος, λογικός μηχανσμός. Αλλά πρέπει να το συντάξουμε, χωρίς φασαρίες και συζητήσεις και κατόπιν θα το πάω στον Βασιλέα . Λοιπόν, γι αυτό ήλθα. Θα σου δώσω τον σκελετόν και θα σε παρακαλέσω να με βοηθήσης, να ασχοληθής με την σύνταξιν του και κατόπιν βλέπουμε μαζί".

-"Κύριε Πρόεδρε, όπως πάντα εις τας διαταγάς σας!"

Και κατεβήκαμε στας Αθήνας από την Κηφισιά. 

Μετ΄ολίγας ημέρας εξέσπασεν η κρίσις, το τελεσίγραφον της 28ης Οκτωβρίου, ο πόλεμος , η νίκη, ο θάνατος και η αποθέωσίς του.Το νέον πολίτευμα θα περιμένη την ώραν του...

Χθες το απόγευμα, κάτω από έναν μολυβένιον ουρανό, την ώραν, που η σορός του Ιωάννου Μεταξά εφέρετο βραδέως προς την Μητρόπολιν, εξέσπα ο λαϊκός θρήνος εις τους δρόμους των Αθηνών .Ουδέποτε"Τύραννος" εθρηνήθη βαθύτερα από έναν ολόκληρον λαόν.

Εν τω μεταξύ συνεχίζεται η ζωή του Έθνους , και προ παντός την στιγμήν αυτήν ο πόλεμος.Γνωρίζομεν ποίαν οδύνην θα προκαλέση εις την ψυχήν του Ελληνικού στρατού, ο αδόκητος θάνατος του πρώτου Έλληνος στρατιώτου. Αλλά ακριβώς, επειδή ο πρώτος Έλλην στρατιώτης έπεσεν επί των επάλξεων η μάχη, υπό την ηγεσίαν του Βασιλέως, προς τον οποίον σήμερον στρέφεται μεγαλυτέρα παρά ποτέ η εμπιστοσύνη του Έθνους, συνεχίζεται και θα συνεχισθή αδιάπτωτος, πεισματώδης, λυσσαλέα μέχρι της νίκης.

Εμπρός εις τον ανοικτόν τάφον του Μεγάλου Έλληνος, του Μεγάλου Αρχηγού , του Μεγάλου Φίλου, δίδομεν την διαβεβαίωσιν , ότι δεν θα προδώσωμεν τας ιδέας του...

Αδελφοί, με την ιδέαν -Ιωάννης Μεταξάς και πάλιν θα νικήσωμεν!

                                                                                                                                      (Επιστροφή)

ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΕΤΑΞΑΣ: ΕΙΠΑΝ ΚΑΙ ΕΓΡΑΨΑΝ ΓΙ ΑΥΤΟΝ

ΠΡΟ TOΥ NEKPOΥ
Κύριο άρθρο του Γεωργίου Α. Βλάχου που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ στις 30/1/1941.

To Σάββατον το πρωί, προ δώδεκα ήμε­ρων, εις το Στρατηγείον, ησθάνθη ένα ελαφρόν πόνον εις τον λαιμόν. O ιατρός του, στρατιωτικός, του έδωσε ένα πρόχειρον φάρμακον το oποίον τον ανεκούφισε. Κάποιος εν τω μεταξύ παρενέβη:

— Δεν πηγαίνετε καλλίτερα σπίτι σας, κ. Πρόεδρε;

— Δυστυχώς, έχω δουλειά...

Και, πράγματι, είχε δουλειά. Εμπρός του ένα πλήθος τηλεγραφημάτων, έγ­γραφων, επιστολών. Γύρω του Υπουρ­γοί, στρατιωτικοί, επιτελείς, υπάλληλοι, γραμματείς. Εις τον προθάλαμον, άλλοι. Άλλοι εις τους διαδρόμους. Παντού, γύρω από τον ένα άνθρωπον, το Κράτος με το πλήθος των ζητημάτων του, ο πόλε­μος με το μέγεθος των στιγμών του, η ζωή ολοκλήρου του Έθνους, με τον φόρτον των προβλημάτων του. Έτσι, άρ­ρωστος, χωρίς να εννοή ότι επλησίαζαν βιαστικαί αι τελευταίαι ώραι της επι­γείου ζωής του, έμεινεν εκεί εργαζόμε­νος έως τας τρεις. Και από τότε δεν ε­πανήλθε. Μία εβδομάς ηκολούθησε με­ταξύ ασθενείας και αναρρώσεως, και έ­ξαφνα η κατάστασις εδεινώθη. Η εστία της νόσου μετέδωσε εις τον οργανισμόν τοξίνας και δηλητήρια, μία παλαιά πλη­γή ήρχισε να αιμορραγή, τα ερυθρά αιμοφαίρια παρουσιάσθησαν αραιά, ο σφυγ­μός ταχύς, ο πυρετός υψωμένος. Μία ημέρα ακόμη, έπειτα άλλη, κατά τας ο­ποίας η αισιοδοξία διεδέχετο την απόγνωσιν, και τας ελπίδας η αγωνία, μία φωτεινή διακοπή ενός τραγικού ρόγχου:

— Αι ελπίδες μου εις τους Έλληνας...

Και τέλος η χθες πρωί: Ο ήσυχος, ο αιώνιος ύπνος. Ένα εικόνισμα, ολίγα φύλλα δάφνης από το μικρόν περιβόλι του εξοχικού του σπιτιού ετοποθετήθησαν επάνω εις τα εσταυρωμένα χέρια τα οποία έως προ τινων ημερών ανήσυχα, ασφαλή, στιβαρά, διηύθυναν την Ελλά­δα, και με αυτά, με της Παναγίας το βλέμμα και την δάφνην της ελληνικής γης, έφυγε δια την αθανασίαν ο Ιωάννης Μεταξάς.

Τώρα, πώς να σταθώμεν εμπρός εις τον Νεκρόν του και πώς να τον κλαύσωμεν; Από πού ν' αρχίσωμεν των αρετών του την απαρίθμησιν και πού να σταματήσωμεν εις των επαίνων το πλήθος; Νους οξύς, σκέψις βαθεία, αγάπη προς την Πατρίδα ασύλληπτος, γενναιότης ψυχής, τόλμη, απλότης, ευγένεια... — Και τί έλειπε, τί δεν είχε ο θαυμαστός αυτός άνθρωπος τον οποίον επέπρωτο ν' αποκτήση η Ελλάς οδηγόν εις την δύσιν του βίου του; Δημιουργός, Εμπνευστής, Στρατιώτης, Διδάσκαλος, πρώτος επι­τελής μεταξύ των επιτελών, μεταξύ των εργατών πρώτος εργάτης, αγρότης εις τους αγρούς, νέος εν τω μέσω των νέων, φρουρός εις τα σύνορα και Σωτήρ — ναι, Σωτήρ της τιμής της Πατρίδος μας το ιστορικόν εκείνο πρωί, το οποίον νομίζει κανείς ότι με το τεράστιον μέγεθος των ωρών του ηνάλωσε της λαμπράς του ζωής το υπόλοιπον. Πώς να σταθώμεν εμπρός εις τον Νεκρόν του και πώς να τον κλαύσωμεν; Αυτήν την στιγμήν αισθανόμεθα ότι, αι νεκραί του χείρες λύονται από την ψυχράν των αδράνειαν, ότι κινούνται πάλιν τα χείλη:

— ΕΜΠΡΟΣ, ΕΜΠΡΟΣ, ΜΗ ΣΤΕΚΕΣΘΕ! ΕΧΩ ΔΟΥΛΕΙΑ...

Απ' επάνω εκεί, από τους αγνώστους κόσμους όπου ζη ανήσυχος η ψυχή του, σκύβει κάτω προς την Ελλάδα του, πα­ρακολουθεί, εποπτεύει, προσέχει, ευλο­γεί, έχει ακόμη δουλειά, ο αλησμόνητος Κυβερνήτης.
ΜΑΖΙ ΤΟΥ ΛΟΙΠΟΝ! ΟΠΩΣ ΧΘΕΣ.
Μαζί του ολόκληρος η άλλοτε ερίζουσα και διχογνωμούσα και συμπλεκομένη Ελλάς, όπως από την πρώτην στιγμήν του πολέμου. Με ό,τι μας εδίδαξε, με ό,τι δρόμους μας ήνοιξε, με ό,τι όπλα μας έδωσε, με ό,τι σημαίας ύψωσε εις τους εξώστας μας, τας οποίας κρατεί τώρα το πένθος του μεσίστιους, με ό,τι μας αφήκε ως ένδοξον και μεγάλην κληρονομίαν, ΜΕ Ο,ΤΙ ΖΩΝ ΣΥΝΕΣΤΗΣΕ ΚΑΙ Ο,ΤΙ ΕΠΙΣΤΕΥΣΕ ΘΝΗΣΚΩΝ:

— Αι ελπίδες μου, εις τους Έλληνας"

Διότι, ναι, είχε δίκαιον να ελπίζη. ΑΣ ΜΗ ΕΟΡΤΑΖΟΥΝ ΚΑΙ ΑΣ ΜΗ ΑΓΑΛΛΩΝΤΑΙ ΟΙ ΕΧΘΡΟΙ. Έλειψεν ο Μεταξάς;... Εκατομμύρια Μεταξάδων γεννώνται τώ­ρα μέσα εις τας ψυχάς των Ελλήνων και θα έχουν τον σπόρον της αρετής και της δυνάμεως και του θάρρους του.
ΠΑΡΑ ΤΟ ΠΛΕΥΡΟΝ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗ­ΝΩΝ, ΥΠΟ ΤΟ ΣΚΗΠΤΡΟΝ ΤΟΥ, ΠΙΣΤΟΙ ΕΙΣ ΤΟΝ ΟΡΚΟΝ ΜΑΣ, ΓΕΝΝΑΙΟΙ ΕΙΣ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΙΝ ΜΑΣ, ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΟΙ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΞΙΟΝ, ΤΟΝ ΑΨΟΓΟΝ, ΤΟΝ Ε­ΞΕΧΟΝΤΑ ΑΝΔΡΑ, ΤΟΝ ΟΠΟΙΟΝ ΕΤΑΞΕ ΠΡΩΤΟΝ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΝ, θα βαδίσωμεν με το στέρνον ευθύ, το μέτωπον υψηλά, τα χέρια χαλύβδινα, προς την Νίκην. Εις τας πόλεις, αι οποίαι αντικρύζουν την βάναυσον των βαρβάρων επι­βουλήν, εις τα βουνά που αντιλαλούν των τηλεβόλων οι κρότοι, εις τους ουρανούς όπου μάχονται με τα πτερά της Δόξης οι Έλληνες, εις τας θαλάσσας που φωτίζουν με τους δαυλούς του Κανάρη οι ναυτικοί, ας ακουσθή μία κραυγή πελωρία, μία τρομακτική προσταγή: Εμπρός!... Οι Έλληνες, και οι μεγάλοι Έλληνες, απο­θνήσκουν. ΑΛΛΑ Η ΕΛΛΑΣ ΔΕΝ Θ' ΑΠΟΘΑΝΗ ΠΟΤΕ. Εμπρός, προς την Δόξαν, την Τιμήν και την Νίκην!

Δεν έχει ούτω;... Δεν είσαι, κ. Πρόε­δρε, σύμφωνος; Δεν επιβάλλεις συ το ε­νώπιον του σεπτού σου φέρετρου σταμάτημα να είναι βραχύ; Δεν θέλεις συ να κάμη ευλαβής τον σταυρόν του, να κλίνη το γόνυ ο Στρατός των Ελλήνων σου και ν' ανασηκωθή αμέσως, με τα όπλα, την πυρίτιδα και την λόγχην, τιμωρός, διώκτης, εκδικητής; ΛΟΙΠΟΝ, ΕΤΣΙ ΘΑ ΓΙΝΗ. Έζησες και μας έστειλες ένα πρωί να νικήσωμεν. Απέθανες, και κά­ποιο βράδυ θα έλθη κοντά σου η Παναγία της Τήνου, θα θωπεύση της ψυχής σου την αγωνίαν, θα διαστείλη τα χείλη σου εις μειδίαμα και θα σου αναγγείλη ότι η θέλησίς σου εξεπληρώθη, ότι η επιταγή σου εξετελέσθη, ΠΩΣ ΕΝΙΚΗΣΑΜΕΝ!

ΠΩΣ Η ΑΓΓΛΙΑ ΕΠΡΟΔΩΣΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ και την παρέδωσε στα νύχια της πείνας.

Το κύριον ερώτημα του ελληνικού Λαού είναι και πρέπει να είναι το εξής: πού είναι το ψωμί που έχει κιόλας πληρώσει ο Έλλην φορολογούμενος με τα φτωχά του μέσα; Oι αρμόδιες για την διατροφή του ελληνικού Λαού Αρχές, είναι σε θέσι να δώσουν καθαρά την απάντησι στο ερώτημα. Προσπάθησαν με κάθε δυνατό τρόπο  να λύσουν το πρόβλημα αυτό για να καταπραϋνουν τη δυστυχία των φτωχών της Ελλάδος.

Η Α.Μ ο Αρχιεπίσκοπος κ. Δαμασκηνός , προσεπάθησε προσωπικώς , κατόπιν συναινέσεως των Αρχών Κατοχής να εξασφαλίση και να φέρη στη χώρα τις μερίδες του ψωμιού που ανήκαν στον ελληνικό λαό (αφού είχαν πληρωθή κιόλας απ' αυτόν ). Αλλ΄αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων , που έγιναν από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Ελληνικού υπουργείου των Οικονομικών τον περασμένο Απρίλιο, ήταν να κλεισθή μία συμφωνία μετά της Αγγλίας σύμφωνα με την οποίαν  η Βρεταννική Κυβέρνησις  ανελάμβανε  την υποχρέωσι να παραδώση  350.000 τόννους αυστραλιανού σίτου. Η τιμή αγοράς  των σιτηρών  αυτών πληρώθηκε  τότε κατά το μεγαλύτερον της μέρος  τοις μετρητοίς  από τον Έλληνα φορολογούμενο , κυρίως γιατί  είχε δοθή η εγγύησις, ότι τα σιτηρά αυτά  θα παραδίδονταν  ΚΑΙ ΑΝ ΑΚΟΜΗ οι Άγγλοι αναγκάζονταν , εξ αιτίας  των πολεμικών γεγονότων , να εγκαταλείψουν την Ελλάδα. Η  εγγύησις αυτή εδόθηκε  από τον  Άγγλο  πρεσβευτή σερ Μίχαελ Πάλαιρετ στον κ. Κοτζιά τον Απρίλιο του 1941, δηλαδή  σε μια στιγμή , όπου τα Γερμανικά στρατεύματα είχαν κιόλας διαβή τα σύνορα, και οι Άγγλοι υποκινούσαν τον ελληνικό λαό  σ' ένα άσκοπο αιματοκύλισμα. Για να δώσουν δε στην όλη συμφωνία  την όψι μιάς τίμιας δουλειάς,πήραν πραγματικώς  τα λεπτά  των Ελλήνων φορολογουμένων , ενώ το εμπόρευμα , μετά την κατάρρευσι του αγγλοελληνικού μετώπου , κατακρατήθηκε στην Αλεξάνδρεια.

Αντί του υπό του ελληνικού Λαού παραγγελθέντος άρτου, ακολουθούσε η αγγλική κήρυξις  του αποκλεισμού εναντίον της μόλις προ ολίγου συμμάχου  Ελλάδος . Αντί του αγγλικού άρτου ήλθε η αγγλική επιχείρησις  λιμοκτονίας, το ύπουλο  αυτό παλαιό  αγγλικό μέσο , που έχει σκοπό  να κατανοήση με το μέσο της πείνης του πληθυσμού  ώριμο για επαναστατικές  απερισκεψίες. Σύμφωνα με την νοοτροπία της η Αγγλία  απέρριψε αλύπητα τις προσπάθειες που έγιναν  εκ μέρους εγκύρου  πλευράς  για την ελευθέραν  παραλαβή των παραγγελθέντων  και κατά μέγα μέρος πληρωθέντων  σιτηρών .Κατά τις πολυεβδομαδιαίες του προσπάθειες  ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος  παρεκάλεσε  την Αυτού Αγιότητα  τον Πάπα να ενεργήση με τον Νούντσιό του στο Λονδίνο , για την αποδέσμευσι των επί τη βάσει συμφωνιών  και των διενεργηθεισών  πληρωμών  ανηκόντων  στην Ελλάδα σιτηρών. Οι Αρχές  Κατοχής πάντοτε έτοιμες  για παροχή κάθε βοηθείας  στον Ελληνικό Λαό , έδωσαν την εξής δήλωσιν.

1) Ότι είναι σύμφωνες  με τις προσπάθειες του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου για την απελευθέρωσι των 350.000 τόννων σιτηρών .

2) Οι Δυνάμεις Κατοχής έδωσαν την διαβεβαίωσι πως οι ποσότητες των σιτηρών  θα χρησιμοποιούνται μόνο για τον ελληνικό πληθυσμό.

3) Στην Ελλάδα οι Αρχές Κατοχής έχουν την υποχρέωσι να χορηγήσουν  κάθε αναγκαία διευκόλυνσι για τα ταξίδια της ανόδου και καθόδου  των μεταγωγικών πλοίων. 
Οι Αρχές Κατοχή διαπραγματεύθηκαν  την παραπάνω υπόθεσι με την αληθινά θρησκευτική αυτή αντίληψι .Οι διαβεβαιώσεις αυτές ήταν τέτοιες , ώστε κάθε νομίμως ενεργούσα Κυβέρνησις, θα ώφειλε να ενδώση και μάλιστα αφού η Αγγλική Κυβέρνησις μαζί με την φυγάδα ελληνική Κυβέρνησι  των μεταναστών  , χρησιμοποιούσαν  κάθε μέσο στο ραδιόφωνο και στο τύπο , για να διαβεβαιώσουν υποκριτικά , ότι προσπαθούν  να ανακουφίσουν τη δυστυχία του ελληνικού Λαού με αποστολές τροφίμων.

Τέτοιου είδους διακηρύξεις  και λόγοι μεταβιβάσθηκαν εις τα ραδιόφωνα την 10,18,19 και 27 Αυγούστου , την 9ην,11ην ,12ην 13ην.14ην,15ην ,17ην και 26ην Σεπτεμβρίου, την 3ην ,6ην,14ην,15ην,27ην.και 28ην Οκτωβρίου. Εν ονόματι και ως εκπρόσωπος  του Βασιλέως αδελφού του, ο Έλλην διάδοχος Παύλος έδωσε την 1ην Δεκεμβρίου 1941 , σ΄ένα ραδιοφωνικό του λόγο απ' το Λονδίνο , την επίσημον δήλωσιν ότι όπως οι Άγγλοι νομίζει και η οικογένεια των Γλυκσβούργων , με λόγια και με προπαγάνδα έκανε αρκετά δια την Ελλάδα. Όλα αυτά όμως είναι λόγια. Από πράξεις δεν βλέπομε  τίποτε. 'Η μάλλον το μόνο , που η Αγγλία έκανε  με θόρυβο , ήταν ένα ψυχρό, χωρίς οίκτο  "όχι" που έδωσε στον αντιπρόσωπο του Πάπα , ο οποίος παρεκάλεσε  εν ονόματι του ΄Ελληνος Αρχιεπισκόπου , για χάρι του Ελληνικού λαού, να παραδοθούν τα σιτηρά που ανήκουν στην Ελλάδα και είναι πληρωμένα κιόλας απ'  αυτήν.

Έτσι ύστερα από την στρατιωτικήν προς την Ελλάδα προδοσία εκ μέρους της Αγγλίας , ήρθε η διαταράξασα τον λαόν οικονομική εξαπάτησις [1].

Ο Άγγλος υπουργός των Εξωτερικών  Ήντεν , ως αρμόδιος  αντιπρόσωπος της μεγάλης Βρεταννίας , στην υπόθεσι των σιτηρών παραδέχτηκε με ψυχρό κυνισμό  την εξαπάτησι αυτή, και επικυρώνοντας  την βάσι της αγγλικής πολιτικής  είπε:" Μ' αυτό ακριβώς , η εγκατάλειψις  στη πείνα, είναι η αγγλική μέθοδος".

Η μέθοδος αυτή της Αγγλίας σημαίνει  για την Ελλάδα πολιτική αποπλάνησι , στρατιωτική εκμετάλλευσι, οικονομική πίεσι και τέλος  εγκατάλειψι και παράδοσι του κακονεταχειρισμένου λαού στην πείνα. (Ακρόπολις Τετάρτη 24 Δεκεμβρίου 1941)

Υποσημείωση 
[1] Ο αναγνώστης μοιραία θα οδηγηθεί εδώ στο να εκφράσει μια απορία. Ήταν λοιπόν δυνατόν οι κατακτητές να αποδέχονται μετ' ευλογιών μια σειρά επαφών και διαπραγματεύσεων με τον θανάσιμο αντίπαλο τους προκειμένου να επισιτισθεί ο ελληνικός λαός και από την άλλη μεριά εκείνος, δηλ. οι Σύμμαχοι και κυρίως οι Βρετανοί, να αδιαφορούν για το αν θα ζήσουν ή όχι οι ΄Ελληνες, που τους πρόσφεραν πραγματικά την πρώτη νίκη στο συμμαχικό στρατόπεδο διεξάγοντας έναν αγώνα χωρίς ελπίδες;
Στο ερώτημα αυτό έχει κληθεί να απαντήσει προσεκτικά η ιστορία. Και για μεν το πρώτο σκέλος, δεν έχει ιδιαίτερη σημασία το αν Γερμανοί και Ιταλοί παραμέρισαν λόγους αρχής και κύρους, αφού - σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο - είχαν συγκεκριμένες ευθύνες για την επιβίωση του ελληνικού λαού. Και, σε τελευταία ανάλυση, μια ενδεχόμενη άρνηση της άλλης πλευράς, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί προπαγανδιστικά (όπως ακριβώς είχε επισημάνει ο Δαμασκηνός στο από 30.7.1941 έγγραφο του προς τους πληρεξουσίους, μη φανταζόμενος τότε ότι η άρνηση θα μπορούσε να εκφρασθεί!).
Όσον αφορά το δεύτερο σκέλος, δηλ. τις βρετανικές ευθύνες για τον αποκλεισμό την εποχή που περνούσε ο ελληνικός λαός τή μεγαλύτερη τραγωδία του, εκεί πλέον η υπόθεση παίρνει άλλες διαστάσεις. Πρόκειται πλέον για έναν απαράδεκτο κυνισμό, με τεράστιο ηθικό κόστος. Στα πλαίσια αυτού του ηθικού στιγματισμού, δεν δίστασε να πάρει μέρος και η τότε εξόριστη ελληνική κυβέρνηση, όπως θα δούμε στη συνέχεια. 
Είναι κοινή πλέον πεποίθηση ότι τη μεγαλύτερη ευθύνη για την πείνα και τις εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς του «μαύρου χειμώνα» 1941-42 φέρει η συμμαχική πλευρά με την απαράδεκτη εκείνη συμπεριφορά της.(Δημοσθένης Κούκουνας:Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός σελ 72)

ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΣ ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΣ: Η ΕΒΔΟΜΑΣ ΤΩΝ ΠΑΘΩΝ ΤΟΥ Β' Σ. ΣΤΡΑΤΟΥ. ΚΥΡΙΑΚΗ TOY ΠΑΣΧΑ (20 Απριλίου 1941)

 Ανακωχή

Κατά την 10ην ώραν περίπου αποκατεστάθη η τηλεφωνική επικοινωνία μετά του Γ΄ Σ. Στρατού, οπόθεν εδόθησαν, ως και εξ Ιωαννίνων, αι κάτωθι πληροφορίαι: Ότι την 8.45 ώραν ανεχώρησε επιτροπή υπό τον συνταγματάρχην Μπαλήν Ν.  Β' Σ. Στρατού, αντισυνταγματάρχην Χατζαρούλαν και επίλαρχον Βλάχον Κ., του Γ⁷ Σ. Στράτου, προς το Γερμανικόν Στρατηγείον. Αι επιχειρήσεις εναντίον των Ιταλών συνεχίζοντο και κατά την ημέραν ταύτην με τον ίδιον ρυθμόν και υπό την κάλυψιν του υπό του Σώματος εγκατασταθέντος προγεφυρώματος Λεσκοβικίου, αι Μεραρχίαι συνεπτύσσοντο εντεύθεν των συνόρων. Ο διοικητής του Σώματος, Ικανοποιών -και προσωπικάς έπιστολάς προς αυτόν ενίων στρατηγών, ηθέλησε όπως άπασα ι μεταφερθώσι εντεύθεν των συνόρων. Πράγματι, την 20ήν Απριλίου άπασαι αί διοικήσεις των Μ. Μονάδων και το όλον σχεδόν της δυνάμεως των απεσύρθη εντεύθεν των συνόρων κ α ι  π α ρ έ μ ε ι ν α ν  ε κ ε ί θ ε ν μ ό ν ο ν    α ι   δ υ ν ά­ μ ε ι ς     τ ο υ ε γ κ α τ α σ τ α θ έ ν τ ο ς π ρ ο γ ε φ υ ρ ώ μ α τ ο ς   τ η ς   π λ έ ο ν   σ υ γ κ ρ ο τ η μ έ ν η ς X V Μ ε ρ αρ χ ί α ς Σ π η λ ι ω τ ο π ο ύ λ ο υ.

Η δράσις του εχθρού συνίστατο εις την έντονον δραστηριότητα της αεροπορίας, η οποία κατήρχετο μέχρι 50 μ. δια να αναγνωρίση και πολυβολήση   αδιαφόρως, Σταθμούς διοικήσεως, σταθμούς ανεφοδιασμού, αναρρωτήρια ή νοσοκομεία, ως και εις έντονο ν δράσιν του πυροβολικού. Αι επιθέσεις τοπικαί, μικράς δυνάμεως, απεκρούσθησαν άπασαι υπό των προς τούτο τεταγμένων τμημάτων.

Κατά την ημέραν ταύτην εξεδόθησαν αι κάτωθι αναφοραί και διαταγαί του Σώματος, αίτινες αποτελούσι περιεχόμενον εξετάσεως υπό του ιστορικού: 1667) 20.4.41 αναφορά Μεραρχίας Ρουσσοπούλου περί τρομεράς επιδράσεως της αερο­πορίας. 8729)20.4.41 αναφορά περί αδυναμίας του 33ου Συντάγματος να υπερασπισθή των συνόρων όπου ετάχθη. Α.Π. 98)20.4.41 αναφορά Ρουσσοπούλου περί μηδαμινού φρονήματος αξιωματικών και οπλιτών και περί ανάγκης λήψεως μέτρων αμέσου λύσεως της καταστάσεως. Αναφορά Σώματος δι' ης υπεβάλλετο εις Τ.Σ.Η. αναφορά του επιτελούς Κωτσάλου περί καταστάσεως και αναφορών των Μεραρ­χιών προς ας απεστάλη ως σύνδεσμος, καθ'  ην μόνον 24ωρος παρείχετο δυνατότης αντιστάσεως. 25)20.4.41 διαταγή του Σώματος περί συγκρατήσεως πάση θυσία. 8733)20.4.41 περί καταστροφών. Α.Π. 501)20.4.41 12.40 ώρας διαταγή του 'Τ.Σ.Η. περί επικειμένης αποφάσεως υπό της Κυβερνήσεως την επομένην 21ην Α­πριλίου και τέλος Α.Π. 11121)20.4.41 διαταγή του στρατηγού Τσολάκογλου περί συναφθείσης ανακωχής.

Τα μεσάνυκτα επανήλθεν εις τον Σταθμόν διοικήσεως του Σώματος ο συν­ταγματάρχης Μπαλής, όστις προσεκόμισε αντίγραφον του υπογράφεντος πρωτοκόλου, το οποίον είχε τεθή αμέσως εν ισχύϊ. Έδωσε δε επί πλέον τας κάτωθι λεπτομερείας:

— Ότι ο στρατηγός Τσολάκογλου δεν συνεφώνησε εις την λύσιν προσωρινής Κυβερνήσεως υπό τον Μητροπολίτην, περιοριζόμενος εις την στρατιωτικήν πλευράν της καταστάσεως. Ότι προ της υπογραφής του πρωτοκόλλου ανακωχής ενημερώθη ο στρα­τηγός Πιτσίκας και γενικώς το Τ.Σ.Η. δια των επιτελών Χατζαρούλα (Γ' Σ. Στρα­τού) και του προς τούτο αποσταλέντος εις Βοτονάσι επιτελούς του Τ.Σ.Η. και υπεδείχθησα ν υπό τούτου (Τ.Σ.Η.) προσθήκαι τινές.

— Ότι κατά την μετάβασίν του προς το Γερμανικόν Στρατηγείον εύρε και κήρυκας παραδόσεως της XI Μεραρχίας Δημάρατου τους ταγματάρχην Κουβέλην και λοχαγόν Αμπατζόγλου, χωρίς καν να εκδηλωθή πίεσις.

Ο συνταγματάρχης Μπαλής υπέβαλε σχετικήν αναφοράν λεπτομερή, των δια­πραγματεύσεων ως και του υπογραφέντος πρωτοκόλλου.

Η κοινοποίησις του πρωτοκόλλου ανακωχής έγινε δεκτή εις όλον τό μέτωπον Ηπείρου με αίσθημα ανακουφίσεως, αλλά και με προσβλητικήν χαράν εκ μέρους, ευ­τυχώς ολίγων, οπλιτών, οι οποίοι δυστυχώς εξετράπησαν εις συνεχείς πυροβολισμούς, οίτινες έπαυσαν τη επεμβάσει των αξιωματικών διά την τήρησιν αξιοπρεπούς συμ­περιφοράς.

Το Σώμα Στρατού εξέδωκε προς τούτο και τας υπ' αριθ. 8748)21.4.41 περί συνοχής τών τμημάτων και 8750)21.4.41 διαταγήν περί παραμονής εις τας θέσεις των και εκείθεν των συνόρων των τμημάτων διά την τιμητικήν εφαρμογήν του πρωτοκόλλου, ως πάς τις τότε εφαντάζετο, άλλα και διότι η κόπωσίς των ήτο τε­ραστία.
(Επιστροφή)

ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΣ ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΣ: Η ΕΒΔΟΜΑΣ ΤΩΝ ΠΑΘΩΝ ΤΟΥ Β' Σ. ΣΤΡΑΤΟΥ. Μ. ΣΑΒΒΑΤΟΝ (19 Απριλίου 1941)

Τα μέτρα του Σώματος, ίνα πάση θυσία η σύμπτυξις είνε καρποφόρος, μέσα εις μίαν κατάστασιν, η οποία ήτο χαώδης, ελαμβάνοντο συνεχώς και μετ' επι­μονής.

Οι  επιτελείς του Σώματος Στρατού είχον αποσταλή ως σύνδεσμοι δια να εξα­σφαλίσουν την εκτέλεσιν των διαταγών του Σώματος, αφού μάλιστα μόνον δια του ασυρμάτου, και τούτου πλημμελώς, ηδυνάμεθα να συνδεθώμεν.

Ο ταγματάρχης Κώτσαλος απεστάλη εις την ΧVΙΙ Μεραρχίαν, την ομάδα Ζωϊοπούλου και την XV και VI Μεραρχίας.

Προ αυτού είχεν αποσταλή ο αντισυνταγματάρχης Παυλόπουλος και ταγμα­τάρχης Πετρόπουλος εις τας Μεραρχίας ταύτας, αι οποίαι εκινούντο επί δυσβάτων και «ασπλάχνων», αν δύναται να λεχθή, οδεύσεων. Εκτός των ανωτέρω εγκατεστάθησαν εις τας γεφύρας Μέρτζανης μονίμως, ώστε να κατευθύνωσι την διέλευσιν, δύο ταγματάρχαι οι Γιαννουκάκης και Καΐστης. Ο Σωματάρχης, προσπαθή­σας κατά την ημέραν ταύτην να επικοινωνήση προσωπικώς με τους μεράρχους, καθηλώθη επί 3 ω ρ ο ν διά πολυβολισμών και βομβαρδισμού, σωθείς ως εκ θαύματος.

Η σύμπτυξις συνετελείτο οπωσδήποτε χωρίς μεγάλας δυσχερείας ελλείψει ε­πιγείου εχθρικής πιέσεως διά μεγάλων δυνάμεων. Δυστυχώς οι επανελθόντες επι­τελείς προσεκόμισαν αναφοράς των μεράρχων, ότι αι μονάδες των ευρίσκoντο εις αδυναμίαν να αντιστώσι και επί των συνόρων, διότι είχε ήδη τεθή το ψυχοφθόρον σύνθημα: «Γιατί πολεμούμε, αφού οι Γερμανοί έφθασαν εις Κατάραν;».

Λόγω τούτου το Σώμα Στρατού είχε λάβει εγκαίρως την πρόνοιαν και διέθεσε, διά την εξασφάλισιν των συνόρων, μονάδας εφ ων είχε εμπιστοσύνη, λόγω ικανό­τητος των διοικητών και τας οποίας είχε προαποστείλει, ώστε να αναλάβουν και ηθικώς και σωματικώς λόγω αναπαύσεως και αποστάσεως.

Και από της πλευράς μεν ταύτης παρέμεινε αμετάβλητος η κεντρική ιδέα όλων  και εφιαλτική του Σωματάρχου: «Νικηταί μέχρι τέλους». Από της ετέρας όμως πλευράς, δηλαδή της Γερμανικής κατευθύνσεως, όλα ενίσχυον την γνώμην του συν τη γειτνιάσει των επιτιθεμένων Γερμανών. «Συνθηκολόγησις με τους Γερ­μανούς διά την δημιουργίαν καλυτέρων όρων».

Αφ  ης ανέλαβε την τόσον επικίνδυνου, ως του ετόνισα πλειστάκις, δι' αυτόν  πρωτοβουλίαν ταύτην και εθεώρει, τούτο ως υπέρτατόν του καθήκον και θυσίαν  έ­ναντι των συμπολεμιστών του, δεν ηθέλησε να το αποκρύψη από τον διοικητήν της Στρατιάς, και προς τούτο ουδεμίαν αντίρρησιν έφερε, όταν του ανέφερα ότι ο σύν­δεσμος της Στρατιάς ταγματάρχης Καραβιάς εθεώρει υποχρέωσιν τιμής, και δι­καίως να πληροφόρηση το κλιμάκιον εις ο ανήκε περί όλων των γεγονότων της Μ. Παρασκευής και της αφίξεως του Μητροπολίτου. Άλλως τε ο στρατηγός Δεμέστιχας είχε ήδη ενημερώσει τον διοικητήν Στρατιάς, ως συνεφωνήθη. Ούτως ενε­κρίθη η αναχώρησις του ταγματάρχου Καράβια το Μ. Σάββατον.

Σημειούται ότι ο Σωματάρχης ηγνόει ότι ο στρατηγός Δεμέστιχας δεν έκαμε χρήσιν των συμφωνηθέντων δια την αποστολήν του τηλεγραφήματος της νυκτός της Μ. Παρασκευής και ότι αντ' αυτού μετά την συζήτησιν του μετά του στρατη­γού Πιτσίκα και τας αντιρρήσεις του, απέστειλε έτερον τηλεγράφημα με μόνην την υπογραφήν του και δια λογαριασμόν του Α' Σ. Στρατού.

Την ημέραν ταύτην αξιοσημείωτοι δια τον ιστορικόν (ο οποίος θα ασχοληθή δια τα συμπεράσματα ενός ψυχολογικού παράγοντος) είνε αι υπ αριθ. Α.Π/9415) 1407 αναφοραί του  Τ.Σ.Η., κοινοποιηθείσαι και εις το Σώμα, περί απελπιστικής καταστάσεως του στρατού, η Α. Π. 8694)19-4-1941 αναφορά του Σώματος και 8719) 19-4-1941   ο μ ο ί α, δ ι '  η ς  υ π ε β ά λ λ ο ν τ ο    α ι    π ρ ο κ η ρ ύ ξ ε ι ς   των κ ο μ μ ο υ ν ι σ τ ώ ν «π ό λ ε μ ο ς κ α τ ά  τ ο υ π ο λ έ μ ο υ» κ α ι   δ ι'  η ς  υ π ε δ ε ι κ ν ύ ο ν τ ο κ α ι  ω ρ ι σ μ έ ν α μ έ τ ρ α.

Την πρωίαν του Σαββάτου ο αφιχθείς Μητροπολίτης εδέχθη την απόφασιν εχων επί πλέον επιχείρημα την δ η μ ιο υ ρ γ η θ ε ί σ α ν κατάστασιν εις Ιωάννινα, όπου συνεκεντρούντο οι φυγάδες. Συνίστα την επιτάχυνσιν της αποστολής κηρύκων εις τους Γερμανούς, προς ους θα μετέβαινε και ο ίδιος, ως αντιπρόσωπος της προσωρι­νής Κυβερνήσεως.

Την πρωίαν του Σαββάτου εξ άλλου ελήφθη δια του ασυρμάτου πρόσκλησις του στρατηγού Πιτσίκα, όπως μεταβή ο Σωματάρχης εις  Ιωάννινα. Ο στρατηγός Δεμέστιχας παρεκίνησε τον Σωματάρχην τηλεγραφικώς να μεταβούν χωρίς να του κάμη νύξιν περί τροποποιήσεως του τηλεγραφήματος των. Ο Σωματάρχης, φοβού­μενος κράτησίν του εις Ιωάννινα (παράδοξος σκέψις αφού δεν είχε έως τότε ου­δεμία εκδηλωθή ενέργεια διοικητική) και κατεχόμενος πλέον από την έμμονον Ιδέαν τής αμέσου λύσεως λόγω τής προσεγγίσεως των Γερμανών, ούδεμίαν απάντησιν έδωσε, άλλ' αντιθέτως επεκοινώνησε προσωπικώς με τον στρατηγόν Τσολάκογλου, τον οποίον ενημέρωσε επί της αποφάσεως του μετά του στρατηγού Δεμέστιχα. Ού­τος απεδέχθη την απόφασιν και εζήτησε να αποσταλή ο Μητροπολίτης μετά αντιπροσώπων των Σωμάτων. Ανεμένετο δε ό στρατηγός Δεμέστιχας διά την μετάβασιν εις τον Σταθμόν διοικήσεως Τσολάκογλου. Επειδή ούτος εβράδυνε και δεν υπήρχε τηλεγραφική επικοινωνία, απεφάσισαν την μετάβασίν των (Μητροπολίτης, Σωματάρχης, Μαυρογιάννης) εις Σταθμόν διοικήσεως Δεμέστιχα.
Ανεχώρησαν πράγματι, αλλά δεν κατώρθωσαν να προχωρήσουν, διότι, καθηλώθησαν υπό της αε­ροπορίας. Λόγω τούτου επέστρεψαν και ο Μητροπολίτης Ιωαννίνων ανεχώρησε την 20ην ώραν του Μ. Σαββάτου διά Βοτονάσι, όπου ο Σταθμός διοικήσεως του στρατηγού Τσολάκογλου μετά των άνευ μονάδων πλέον στρατηγών του (Μουτούση, Ζυγούρη και των άλλων). Συνωδεύετο υπό του συνταγματάρχου Μπαλή Νικ. διοικητού πυροβολικού Β' Σ. Στράτου και υπό του συνταγματάρχου Μαυρογιάννη, διοικητού πυροβολικού του Α' Σ. Στράτου, Παράκλησιν του Σωματάρχου, όπως τον αντιπροσωπεύσω, δεν ε­δέχθην. Του ετόνισα ότι η παρουσία μου ήτο απαραίτητος εις τον Σταθμόν διοι­κήσεως δια την απόλυτον απόδοσιν του επιτελείου εις στιγμάς τόσον κρισίμους. Άλ­λως τε με την δικαιολογίαν αυτήν και με την πραγματικότητα αύτην δεν έλαβον μέρος εις όλας τας συσκέψεις των.
Ο Σωματάρχης, προς αποφυγήν παρεξηγήσεως και με την εντολήν απολύτου συμμορφώσεως, έδωκε γραπτόν σημείωμα εις τον συνταγματάρχην Μπαλήν, του οποίου το περιεχόμενον συνίστατο ως εξής, ως άλλως τε αναφέρεται και εις την πο­λεμικήν έκθεσιν την υποβληθείσαν υπό του Β' Σ. Στρατού:
«Σχηματισμός, λόγω αναχωρήσεως της Κυβερνήσεως Αθηνών, προσωρινής τοιαύτης υπό τον Μητροπολίτην με μέλη τους 3 Σωματάρχας και εν συνεχεία ικα­νών δια τας περιστάσεις ταύτας πολιτικών ή επιστημόνων.
— Διάγγελμα προς τον λαόν, ίνα ενημερωθή δια την κατάστασιν και τους λό­γους της αποφάσεως.
— Ανακοίνωσις της αποφάσεως προς την Γερμανικήν Κυβέρνησιν.
— Αίτησιν ανακωχής με βάσιν την κατάπαυσιν των εχθροπραξιών, έντιμον κατάθεσιν όπλων και επ' ουδενί λόγω παράδοσιν ουδενός.
— Εν περιπτώσει μη αποδοχής των αιτήσεων τούτων, συνέχεια του αγώνος έστω και υπό την αθλίαν κατάστασιν, δι' ομάδων εθελουσίως παραμενουσών με μο­νίμους αξιωματικούς και εφέδρους όσοι θα παρέμενον».
Είνε βέβαιον, ότι την ημέραν εκείνην η ψυχολογία του μετώπου ήτο: «Δεν υ­πάρχει ένας έντιμος διοικητής να μας σώση;». Δεν είνε άλλως τε δυνατόν να αναφερθώσι ύβρεις και συζητήσεις, αίτινες εγένοντο δια την απόφασιν της Κυβερνήσεως προς αποχώρησιν. Ήδη άλλως τε πολλαί διοικήσεις (με πρωτοπόρους πάλιν τοιαύτας, αι οποίαι υπηρέτησαν εις την VII Μεραρχίαν, είχον τραπή προς Αγρίνιον και εκείθεν δι' Αθήνας, ίνα μη ευρεθώσι εις τας Μονάδας των κατά την προσ­έγγισιν των Γερμανών. Η υπ' αριθ. 64829)16-4-41 διαταγή του υπουργού Στρα­τιωτικών Παπαδήμα περί διαλύσεως των μετόπισθεν (εν αγνοία του Βασιλέως, ως εδέχθη) είχε φθάσει ήδη εις το μέτωπον με τα φυσικά αποτελέσματα της. Εκτός τούτου, οι ασύρματοι μετέφερον διά των οπλιτών ακαριαίως πάσαν πληροφοριαν. Τα μεγάφωνα δε του εχθρού, από της ημέρας επιθέσεως των Γερμανών, οπότε το ηθικόν του στρατού πραγματικά επλήγη καιρίως, εγνωστοποίουν εν πάση λεπτομερεία τας προόδους της κινήσεως με εξωγκωμένας πληροφορίας καταλήψεως και κα­ταστροφής πόλεων και προσεκάλουν εις παράδοσιν. Γενικώς ό πόθος των διοική­σεων ήτο όπως, εφ' όσον δεν υπήρχε άλλη λύσις εκτός της ανακωχής, ευρεθή ο στρατός μας νικητής, ως μέχρι τούδε, της νίκης του σημειουμένης διά της διατά­ξεως των μονάδων του εντός του Αλβανικού εδάφους. Η κατάστασις και αι προσ­πάθειαι του Σώματος, διά τον ιστορικόν, συνοψίζονται εις τας αναφοράς και διαταγάς των Μ. Μονάδων: 2655)19.4.41 VI Μεραρχίας περί ηθικού. Α.Π. 8694)19. 4.41, 8710)19.4.41, 8719)19.4.41 αναφοραί του Σώματος. Α.Π. 8714)19.4 41, 8717)19.4.41, 8713) 19.4.41 διαταγαί του Σώματος. Α.Π. 9415)1907)19.4.41 αναφορά του Τ.Σ.Η. περί καταστάσεως του στρατού.

(Επιστροφή)

ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΣ ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΣ: Η ΕΒΔΟΜΑΣ ΤΩΝ ΠΑΘΩΝ ΤΟΥ Β' Σ. ΣΤΡΑΤΟΥ. Μ. ΠΕΜΠΤΗ (17 Aττριλίου 1941)

Τα γεγονότα της 16ης όσον αφορά το δεξιόν επέσυρον την προσοχήν του Σώματος δια την κάλυψίν του, ίνα ανταποκριθή εις τον κίνδυνον αποκαλύψεως.
Απεφασίσθη η διάθεσις μονάδων του Σώματος δια την εξασφάλισιν προγεφυρώματος Μέρτζανης.

Επί πλέον την πρωίαν, εκλήθη ο διοικητής της Μεραρχίας Κρητών, ίνα λάβη γνώσιν εντολής της Στρατιάς περί εγκαταστάσεως της Μεραρχίας εις την γραμμήν Τσάρσοβα - Λεσκοβίκι. Ο μέραρχος, λαβών γνώσιν της διαταγής ταύτης. υπέβαλε έγγραφον αναφοράν περί αδυναμίας εκτελέσεως τοιαύτης εντολής, αντιθέτως δέ έτόνισε ως  ε π ι β ε β λ η μ έ ν η ν  τ η ν  μ ε τ α φ ο ρ ά ν  δ ι α  τ ω ν ·τ α χ υ τ έ ρ ω ν  μ έ σ ω ν της Μ ε ρ α ρ χ ί α ς ε ι ς Κρήτην λόγω της ε π ι κ ε ι μ έ ν ης  υ π ό  τ ω ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν  κ α τ α λ ή ψ ε ω ς τ η ς  Η π ε ι ρ ω τ ι κ ή ς Ελλάδος. Πάσαν άλλην ενέργειαν ετόνισε ως συμφοράν. Εζήτησε δε την συνδρομήν του Σωματάρχου και την έγκρισίν του, όπως μεταβή εις Ιωάννινα και υποβάλη αυτοπροσώπως την αναφοράν μετά προσωπικής τοιαύτης εις τον διοικητήν της Στρατιάς.
Ο διοικητής του Σώματος, γνώστης των δυνατοτήτων της Μεραρχίας και πιστεύων και ούτος ως μοναδικήν λύσιν την μεταφοράν της εις Κρήτην  εζήτησε προσωπικώς τηλεφωνικώς την έγκρισιν ταύτην της παρουσιάσεως του διοικητού της V Μεραρχίας. Δεν ενεκρίθη όμως αύτη.
Μετά την άρνησιν ταύτην, ο μέραρχος εκάλεσε ο ίδιος προσωπικώς τον διοικητήν της Στρατιάς, μεθ' ου συνεδέετο και επανέλαβε την αίτησιν, ήτις αυτήν την φοράν ενεκρίθη λόγω και του ιδιαιτέρου συνδέσμου των!!!
Ο μέραρχος μετέβη και εξέθηκε προσωπικώς και την κατάστασιν της Μεραρχίας, αλλά και την δια την Κρήτην αίτησιν. Άλλως τε τα αποσπάσματα Μέρτζανης και ο συνταγματάρχης Σύρος προηγήθησαν της αναφοράς ταύτης, εις πληροφορίας προς τήν Στρατιάν.
Ο μέραρχος, επανελθών αυθημερόν, συνώψισε εις τον Σωματάρχην τας εντυπώσεις του δι' υβριστικών φράσεων και με αγανάκτησιν, ην προυκάλει η αποτυχία του σκοπού του. Η Στρατιά ηρνήθη την αιτουμένην μεταφοράν. Ο συνταγματάρχης Παπαδόγκωνας εφώναζε ότι η συμφορά, «ήτις πλήττει τον στρατόν Ηπείρου, οφείλεται εις την αβουλίαν της Στρατιάς». Πάντως η μερική επιτυχία ήτο ότι η Στρατιά διέτασσε (9359) 17-4-41 διαταγή) την συγκέντρωσιν της Μεραρχίας Κρητών εις Καλπάκι.
Η Στρατιά και κατά την ημέραν ταύτην ετηρήθη απολύτως ενήμερος της καταστάσεως του  Σώματος (1625.) 17-4-41 αναφορά).
Η σύμπτυξις εξηκολούθει δια της προσωπικής επεμβάσεως μεράρχων και συνταγματαρχών και άνευ σθεναράς πιέσεως του εχθρού, από του οποίου η αποκόλλησις είχε γίνει κατά την νύχτα, ως ελέχθη, της 13ης 14ην.
Κατά τας νυκτερινάς ώρας της Μ. Πέμπτης προς Μ. Παρασκευήν αφίχθη ο Μητροπολίτης Ιωαννίνων Σπυρίδων εις τον Σταθμόν διοικήσεως του Σώματος και συνεσκέφθη ιδιαιτέρως μετά του Σωματάρχου, όστις ως εξής μοι συνώψισε και τότε και αργότερον και τα επιχειρήματα του και την κατάστασιν, ως διεμορφούτο κατά τας πληροφορίας τας δοθείσας αυτώ υπό του Μητροπολίτου.
«Ο Σταθμός Διοικήσεως Μακεδονίας διελύθη και ο διοικητής τούτου απεκόπη από τας Μεραρχίας του.
Ότι από της 15ης οι 'Αγγλοι εγκατέλειψαν την γραμμήν Βενέτικού και υπεχώρησαν προς Καλαμπάκαν.
Ότι εζήτησαν την καταστροφήν της οδού Ιωαννίνων - Καλαμπάκας και ότι αι Μεραρχίαι IX. Χ και XIII νήστεις και άνευ δυνατότητος εφοδιασμού εκινούντο διά των ορεινών διαβάσεων της Πίνδου.
Ότι ο στρατηγός Τσολάκογλου φθάσας εις Ιωάννινα συνεζήτησε μετά του Τ.Σ.Η. την ανάγκην συνθηκολογήσεως, ως διεγράφετο η κατάστασις, αλλά το Τ.Σ.Η. είχεν ήδη αποταθή εϊς την Κυβέρνησιν διά του συνταγματάρχου Γρηγοροπούλου και έλαβε αρνητικήν άπάντησιν, ο  δε διοικητής του ηρνείτο. να αναλάβη πρωτοβουλίαν.
Ότι ο Μητροπολίτης εζήτησεν αεροπλάνον, ίνα μεταβή εις τον Βασιλέα και εκθέση και εις την Κυβέρνησιν την επικειμένην συμφοράν, αλλά δεν του εδόθη.
'Οτι τόσον κατά την Μ. Τετάρτην, όσον και κατά την Μ. Πέμπτην, απηυθύνθη τηλεγραφικώς εις τον Πρόεδρον της Κυβερνήσεως Κορυζήν, αναφερών την διάλυσιν του στρατού, την οποίαν έβλεπε εις Ιωάννινα.

Ότι ικέτευσε πάντα αρμόδιον δια να σώση τον στρατόν και την Ήπειρον, αλλά ματαίως.

Ο στρατηγός Πλατής τον παρέπεμπε εις τον διοικητήν της Στρατιάς, με την υπόμνησιν, ότι όταν προ τριμήνου εξέθηκε την κατάστασιν ως την προησθάνετο τον εξώρισαν.
'Οτι προ της αρνήσεως του στρατηγού Πιτσίκα, όπως διευκολύνη την μετάβασίν του εις Αθήνας, του απέστειλε καυστικωτάτην επιστολήν διά την αβουλίαν του προ της επικειμένης συμφοράς του Έθνους.
Προσέθεσε ότι ο στρατηγός Τσολάκογλου έστειλε τον επιτελάρχην του Χρυσοχόου εις Αθήνας, ίνα εκθέση εις τον Πρωθυπουργόν και τον Αρχιστράτηγον την αδυναμίαν περαιτέρω αγώνος, του στρατού κυκλωθέντος, και ζητήση άμεσον λύσιν.
Ότι η Κυβέρνησις ητοιμάζετο δι αναχώρησιν και μάλιστα τινά των μελών της είχον έπιβιβασθή συν «γυναιξί και τέκνοις και πράγμασιν από των αρχών της Μ. Εβδομάδος.
΄Οτι οι φυγάδες κατέφθανον διαρκώς εις Ιωάννινα. Διοικηταί Μεραρχιών είχον αποσταλή εκτός Ιωαννίνων προς αποφυγήν πανικού των κατοίκων. Κατέληγε δε ο Μητροπολίτης ικετεύων τον διοικητήν του Σώματος να αναλάβη την πρωτοβουλίαν συνθηκολογήσεως προς τους Γερμανούς. «Σώσατε την δυστυχισμένην Ήπειρον, ικέτευε, εφ' όσον είνε καιρός ακόμη».
Ο Σωματάρχης, γνωρίζων τας αντιλήψεις μου εκ προτέρων συζητήσεων και επιμονής μου από της 11ης Απριλίου, ότι από του Β' Σ. Στράτου επ' ουδενί λόγω δεν πρέπει να εκπεμφθή αίτησις συνθηκολόγησεως με εκάλεσε και αφού μοι εξέθηκε τας νεωτέρας πληροφορίας παρουσία του Μητροπολίτου, συνεζήτει μετ' εμού επί των προτάσεων του Μητροπολίτου.
Εξέθηκα ήδη ότι ο Σωματάρχης είχεν υποστή διά τους στρατιώτας του και διά την επικειμένην τύχην των. τον ίδιον ηθικόν κλονισμόν και πόνον ον ησθάνετο διά την Ήπειρον ο Μητροπολίτης.
Καίτοι δεν ηδυνάμην να αρνηθώ την κρισιμότητα της καταστάσεως, καίτοι δεν ηδυνάμην να εξεύρω λύσιν τινά, ίνα υποδείξω, αφού οι αρμόδιοι ανώτατοι διοικηταί δεν έδιδον ουδεμίαν προοπτικήν διετύπωσα την γνώμην ότι: «πάσα πρωτοβουλία, προερχομένη εκ μέρους του διοικητού του Β' Σ. Στρατού, διοικούντος μεν την μεγαλυτέραν δύναμιν, αλλά και όντος κατά βαθμόν κατωτέρου, είνε τελείως απαράδεκτος».

Ενθυμούμαι ότι και ιδιαιτέρως κατά την αναχώρησιν του Μητροπολίτου, μετέχων και εγώ ως Ηπειρώτης της οδύνης του από την προσέγγισιν κατά πρώτον λόγον των Ιταλών, οίτινες πάντοτε την επωφθαλμίουν, του ετόνισα: «απ' εδώ μη περιμένετε τίποτε».

Οπωσδήποτε ο Σωματάρχης μου, υπό την επήρειαν της εμμόνου σκέψεως του διά την τύχην των στρατιωτών του, και προ της πράγματι παρουσιαζομένης ημέρα τη

ημερα απελπιστικής καταστάσεως, εξουσιοδότησε τον Μητροπολίτην να μεταβή εις τον διοικητήν του Α' Σ. Στρατού, στρατηγόν Δεμέστιχαν, υφ' ον εδέχετο να ταχθή προς λήψιν μιας κοινής αποφάσεως με βάσιν "τ η ν τ ι μ ή ν τ ο υ ν ι κ ητ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ κ α ι τ η ν μ η π α ρ ά δ ο σ ι ν ε ι ς τ ο υ ς Ι τα λ ο ύ ς ε κ' ο υ δ ε ν ί λ ό γ ω».
Η τελευταία άλλως τε σκέψις είνε εκείνη, ήτις συνετέλει, ώστε το Σώμα Στρατού να εκτελή θρησκευτικώς τας διαταγάς της Στρατιάς, ως προς τον τρόπον συμπτύξεως. Εκ του σταθμού του Σώματος ο Μητροπολίτης ανεχώρησε διά το Α' Σώμα Στρατού,
Εξ όλων τούτων ήχθην εις το συμπέρασμα ότι στο μυαλό του Σωματάρχου είχεν ωριμάσει πλέον η απόφασις ότι καθίσταται επιβεβλημένη πρωτοβουλία, ίνα περισωθή, κατά την γνώμην του, εκ της ατιμίας το νικηφόρον Σώμα του.
Επειδή ενόμισα ότι έπρεπε να υπάρχη κάποιος επιτελής της Στρατιάς ως σύνδεσμος και με την απωτέρα ν σκέψιν να είνε έμπιστος ταύτης και αρμόδιος, όστις θα ανέφερε παν το συμβαίνον, εισηγήθην εις τον Σωματάρχην την ανάγκην όπως ζητήσωμεν και αποσταλή τοιούτος. Πράγματι ο Σωματάρχης ενέκρινε την εισήγησίν μου, υπεβλήθη σχετική αναφορά εις την Στρατιάν, η οποία εγένετο αποδεκτή και απεστάλη εις το Σώμα Στρατού ο ταγματάρχης Καραβίας Ι., όστις και ανελλιπώς ανέφερε εις την Στρατιάν εκτός των αναφορών του Σώματος.

(Επιστροφή)

 

ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΣ ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΣ: Η ΕΒΔΟΜΑΣ ΤΩΝ ΠΑΘΩΝ ΤΟΥ Β' Σ. ΣΤΡΑΤΟΥ. Μ. ΤΕΤΑΡΤΗ (16 Aττριλίου 1941)

Τo Σώμα Στρατού εζήτησε και πάλιν κατά την 10ην ώραν δια της υπ' αριθ. Α.Π. 8598 αναφοράς του την μεταστάθμευσιν της Μεραρχίας Κρητών εκείθεν των συνόρων, διότι εντεύθεν των συνόρων ουδεμία ήτο δυνατή ούτε και προεβλέπετο, άλλως τε, υπό του Σώματος χρησιμοποίησίς της.
Κατόπιν προσωπικής συνεννοήσεως του διοικητού του Σώματος προς τον διοι­κητήν της Στρατιάς ελαβεν διαταγήν εκδόσεως σχετικών διαταγών ως και συμπτύξεως εις την γραμμήν Λεγκαρίτσα. Μετά ολιγόλεπτον εκαλούμην εις το τηλέφω­νον υπό του επιτελάρχου της Στρατιάς και ελάμβανον την εντολήν παραμονής εις Λούμνιτσα της V Μεραρχίας, συγκεντρωμένης, διότι είχε την γνώμην ότι δύναται να χρησιμοποιηθή και απέστειλε προς τούτο (διά πρώτην φοράν εκινείτο επιτελής από της ημέρας της κρισίμου καταστάσεως) τον αείμνηστον και ολύμπιον εις ψυχραιμίαν συνταγματάρχην Σύρον, διευθυντήν του Γραφείου Πληροφοριών. Σημει­ωτέον ότι ο μέραρχος Παπαστεργίου. κατόπιν επιμονής της Στρατιάς και παρά την γνώμην του υποδιοικητού της Μεραρχίας, αλλά και του Σώματος. αντικατε­στάθη υπό του υποδιοικητού συνταγματάρχου Παπαδόγκωνα.
Κατόπιν των αλληλοσυγκρουομένων αυτών διαταγών, ανέφερα εις τον επιτε­λάρχην, ότι πρέπει να εκδοθή έγγραφος διαταγή, άλλως θα εκτελεσθούν αι διαταγαί του διοικητού της Στρατιάς.
Κατόπιν τούτου επεβεβαιώθη και εγγράφως η δοθείσα προσωπικώς υπό του διοικητού της Στρατιάς διαταγή συμπτύξεως προς Λεγκαρίτσαν.
Δια την V Μεραρχίαν ουδεμία νεωτέρα διαταγή μεταφοράς της εκείθεν των συνόρων, παρά την επίμονον γνώμην του νέου διοικητού της Παπαδόγκωνα, ότι αν­τίθετος απόφασις αποτελεί το σύνθημα της διαλύσεως της Μεραρχίας και της κατά βούλησιν κινήσεως των οπλιτών της και στελεχών καταγομένων εκ Κρήτης.
Εκτός των δοθεισών διαταγών εγένετο και προσωπική του μεράρχου ενημέρωσις εις τον Σταθμόν διοικήσεως του Σώματος μετά της πληροφορίας, ότι ο Σταθμός διοικήσεως του Σώματος θα μετεκινείτο τελευταίος και μετά την εγκατά-στασιν ιδία του Σταθμού διοικήσεως της XVII Μεραρχίας, ήτις συνεπτύσσετο και θα ημύνετο της Λεγκαρίτσα.
Η IV Μεραρχία θα συνεπτύσσετο αριστερά του Αώου. Αι I και XI είχον ήδη μετακινηθή. Αι XV και, VI εκινούντο διά των ορεινών οδεύσεων του Γκαρονίν.
Την 19ην ώραν ήρχισεν η μεταστάθμευσις του Σταθμού διοικήσεως των Μεραρχιών. Ήδη είχε προηγηθή η σύμπτυξις ωρισμένων μονάδων από της 18ης ώρας και λόγω της επικρατούσης ομίχλης, η οποία απηγόρευε την ορατότητα εις την αεροπορίαν.
Εν συνεχεία εκινήθη το Στρατηγείον του Σώματος από του Σταθμού διοική­σεως του από Μπαντιλόγιας (μετά συγκινητικήν νυκτερινήν προσευχήν εις εκκλη­σάκι, ευρισκόμενον εις την έξοδον του χωριού εις τον νέον Σταθμόν διοικήσεως εις Βασιλικόν.
H μετακίνησις αύτη δια μέσου των συμπτυσσομένων μονάδων, μετά της φυ­σικής εικόνος των μονάδων λόγω του σκότους και της γενικής καταστάσεως, επέφε­ραν νέον ψυχικόν κλονισμόν του διοικητού του Σώματος, ο οποίος εξέσπα είτε εις ύβρεις εις περιπτώσεις διαλυτικής εικόνος, είτε εις λυγμούς από την συγκίνησίν του, την οποίαν δεν ηδύνατο να συγκράτηση.
Κατά την ημέραν ταύτην, η εχθρική αεροπορία κατά τας πρωινάς ώρας είχε καταστρέψει και την γέφυραν Πέτρανη και επέτεινε την δυσχέρειαν, και την ξύ­λινην γεφύραν της Μέρτζανης.
Η σύμπτυξις οπωσδήποτε εξηκολούθει υπό την πίεσιν των γεγονότων και πληροφοριών.
Εις το δεξιόν του Σώματος, εκτός της διαλύσεως του τμήματος Στρατιάς Δυ­τικής Μακεδονίας, είχεν αρχίσει και η διαρροή και της ομάδος Μεραρχιών Ζωϊοπούλου.
Τά Συντάγματα της I Μεραρχίας εις την κατεύθυνσιν Κορυτσάς - Λεσκοβίκι παρουσίασαν μίαν εξαιρετικήν διαρροήν πριν ή το Σώμα Στρατού εγκαταστήση το απαραίτητον προγεφύρωμα Λεσκοβικίου.
Οι διοικηταί των Συνταγμάτων εζήτησαν την σύμπτυξ ι ν από της πρωίας της 16ης, ενώ έπρεπε νά άρχίση την νύκτα της 16ης -17ην.
Διετάχθησαν οι αξιωματικοί, να κρατήσουν τας θέσεις των και να χειρισθούν αυτοί τα αυτόματα όπλα (8632)16-4-41 διαταγή Σώματος). Εξαίρεσιν παρου­σίασε το I τάγμα του 4ου Συντάγματος, όπερ ουδεμίαν διαρροήν παρουσίαζε.
Πάντως υπό την πίεσιν των γεγονότων η σύμπτυξις έγινε ενωρίς από της 16.30 ώρας της 16ης τρέχοντος.
Την ιδίαν ημέραν ελήφθη και άλλη αναφορά της IV Μεραρχίας περί του ηθι­κού της, και ήτις δεν έδικαιολογείτο πλέον, διότι ουδεμίαν πίεσιν υφίστατο, αλλά και η 1586)16-4-41 του αποσπάσματος Γιαννακοπούλου Αθ. περί της απελπιστι­κής καταστάσεως τούτου.
Με τας XV και VI Μεραρχίας η επικοινωνία είχε διακοπή λόγω του άξονος συιιπτύξεώς των. Οι ασύρματοι δεν κατώρθωναν να επικοινωνήσουν και διέταξα την αποστολήν επιτελών του Σώματος του αντισυνταγματάρχου Παυλοπούλου και του ταγματάρχου Πετροπούλου.
(Επιστροφή)


 

 

ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΣ ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΣ: Η ΕΒΔΟΜΑΣ ΤΩΝ ΠΑΘΩΝ ΤΟΥ Β' Σ. ΣΤΡΑΤΟΥ. Μ. ΤΡΙΤΗ (15 Απριλίου 1941)

Ο διοικητής του Σώματος επανήλθε εξ Ιωαννίνων κυριολεκτικώς συντε­τριμμένος και ανίκανος δια πάσαν ενέργειαν. Η διέλευσίς του διά της μοναδικής οδού συμπτύξεως και η κατάστασις των Μονάδων απετέλεσαν δι' αυτόν ένα αφόρητον πλήγμα. Πραγματικόν ράκος επί 36 ώρας. ασθενής ηθικώς εις το κρεβάτι του εκστρατείας δεν ήτο εις θέσιν να λάβη ουδεμίαν απόφασιν και αύται ελαμβά­νοντο υπ' εμού, τα δε σχέδια υπεγράφησαν υπ' αυτού μετά 48ωρον.
Δι αυτόν ήτο αφόρητος και μέχρι τέλους η σκέψις της επικειμένης τύχης του Σώματος των 100.000 στρατιωτών. Η κατάστασις συνέχιζετο Η αυτή. Αι αναφοραί συνεχείς. Το Α' Σ. Στρατού μας εκοινοποίησε την ύπ' αριθ. 475)15-1-41 αναφοράν του προς τον Αρχιστράτηγον περί ανάγκης συνθηκολογήσεως.
Το Β' Σ. Στρατού ο υ δ έ π ο τ ε  υ π έ β αλ ε   τ ο ι α ύ τ η ν  α ν α φ ο ρ α ν  ε ί τ ε   έ γ γ ρ α φ ο ν  ε ί τ ε   τη λ ε γ ρ α φ ι κ ή ν. Ο ι α δ ή π ο τ ε έ ν έ ρ γ ε ι α τ ο υ προς τ ο ν Δ ι ο ι κ η τ ή ν  Σ τ ρα τ ι ά ς ή τ ο πρ ο σ ω π ι κ ή  ε π ί τ η ς κ ατ α σ τ ά σ ε ω ς   υ π ο  τ ο υ Δ ι ο ι κ η τ ο ύ τ ο υ Σ ώ μ α τ ο ς.
Η IV Μεραρχία Μπουλαλά υπέβαλε αναφοράν 2154)14-4-41, ότι έπαυσε να έχη εμπιστοσύνην εις τας μονάδας της. Η δε VI Μεραρχία (22561)159 15-4-41) αναφοράν περί στάσεως ενός τάγματος του 19ου Συντάγματος, ούτινος οι οπλίται κατήγοντο από την περιοχήν Σερρών.
Το απόσπασμα Γιαννοκοπούλου είχε διαλυθή, άπε τέλει δε τούτο την άκραν δε­ξιάν πλαγιοφυλακήν του Σώματος.

(Επιστροφή)

ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΣ ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΣ: Η ΕΒΔΟΜΑΣ ΤΩΝ ΠΑΘΩΝ ΤΟΥ Β' Σ. ΣΤΡΑΤΟΥ. Μ. ΔΕΥΤΕΡΑ (14 Απριλίου 1941)

Ευρήκε την V Μεραρχίαν διαρρέουσαν και κατά την ημέραν αδιαφορούσαν διά τον κίνδυνον της αεροπορίας.
Πάσα προσπάθεια των ηγητόρων απέβη ματαία. Η βοήθεια των επιτελών του Σώματος και των εκ Κρήτης καταγομένων αξιωματικών (επίατρος Μανουσάκης αφαντάστως ψύχραιμος, λοχαγός Ψαρουδάκης, λοχαγός Παπαδάκης) απέβη άνευ αποτελέσματος.
Ο διοικητής του Σώματος προσεπάθησε προσωπικώς να θέση μίαν τάξιν, αλλά άνευ αποτελέσματος.
Ο διοικητής του πεζικού συνταγματάρχης Παπαδόγκωνας έλεγε: «δεν μπο­ρεί κανείς να επιβληθή σε τρελλούς».
Η διαρροή εγένετο κατά βούλησιν και με τους Κρήτας αποφασισμένους να κάμουν χρήσιν των οπλών εναντίον παντός εμποδίου.
Το Σώμα Στρατού εγκατέστησε τμήμα μηχανικού και πυροβολικού υπό τον συνταγματάρχην Βλαχάβαν, με εντολήν χρήσεως όπλων. Αλλά χρήσις όπλων δεν γίνεται, ως ανέφερε δικαίως ό συνταγματάρχης Βλαχάβας, εναντίον Μεραρχίας.
Αι ομάδες πλέον των κομμουνιστών ευρίσκόντο εν δράσει εις τα μετόπισθεν όλων των Μεραρχιών και ένοπλοι ενέσπειραν το κήρυγμα «πόλεμον κατά του πολέ­μου» δια προκηρύξεων, τας οποίας το Σώμα Στρατού υπέβαλε και εις το Τ.Σ.Η., το οποίον ενημερούτο τηλεφωνικώς, χωρίς όμως να ανησυχήση ουδέ να στείλη ένα των επιτελών του, ίνα έχη προσωπικήν αντίληψιν.
Αι ομάδες αναγνωρίσεως του Σώματος είχον συγκεντρωθή όπισθεν των συνόρων δι' ανασυγκρότησιν και πιθανήν χρησιμοποίησιν, ως ενόμιζε η Στρατιά, εκμε­ταλλεύσεως επιθετικής προελάσεως! !!
Tη αιτήσει του Σώματος και υπό την διοίκησιν του συνταγματάρχου Ιπ. Φίλη διετέθησαν 2 ομάδες εις γέφυραν Μέρτζανης προς απαγόρευσιν βία, οιουδήποτε τμήματος επιχειρούντος άνευ εγκρίσεως την διάβασιν ταύτης.
Ο διοικητής της Μεραρχίας, ο γηραιός αείποτε γενναίος και τετιμημένος υ­ποστράτηγος Παπαστεργίου, προσέλθων συντετριμμένος εις το Στρατηγείον του Σώματος ανέφερε εις τον Σωματάρχην μίαν μόνον φράσιν: «Μεραρχία δεν υπάρχει».

Άμα τη αφίξει μου εις το Β' Σώμα Στρατού, είχον υποδείξει εις τον Σωματάρχην, ότι λόγοι φιλανθρωπίας, δικαιοσύνης, αλλά και αμοιβής και διά τον με­ράρχον και δια την Μεραρχίαν, επέβαλλαν την διάθεσιν του μεράρχου εις άλλην τιμητικήν θέσιν και την αντικατάστασην τούτου δια νεωτέρου. Δεν εισηκούσθην τότε και τον αντικατέστησε η Στρατιά, ως υπεύθυνον ούτως ειπείν της διαρροής. Απόφασις απολύτως άδικος και αψυχολόγητος, προς την οποίαν το Σώμα Στρα­τού αντέδρασε. Οπωσδήποτε διετάχθη ο γηραιός μέραρχος, παρά την ψυχική ν και σωματικήν κόπωσιν, βοηθούμενος και υπό του συνταγματάρχου Φιλιππίδη, όστις απελάμβανε μεγάλου κύρους εις την Μεραρχίαν λόγω της γενναίας διαγωγής του ως διοικητού πυροβολικού, όπως εξαντλήση πάσαν επιρροή ν του δια την συγκράτη­σιν των διαρρεόντων, προς τους οποίους να γνωρίση ότι πάσα διαρροή εκείθεν των συνόρων ήτο αδύνατος έστω και με χρήσιν των όπλων της.

Ούτω κατωρθούτο η συγκέντρωσις των μονάδων της Μεραρχίας ταύτης πολύ πέραν της γέφυρας Πέτρανη.

Η δοθείσα υπό του μεράρχου αναφορά ήτο υπερβολική.

Έθεσα πάντοτε το ερώτημα, γιατί η Μεραρχία αύτη, η τόσον ηρωική, υπέ­στη τόσης εκτάσεως διαρροήν. Γιατί, τίποτε δεν .μπορούσε να την συγκράτηση;

Γνωρίζω, διότι είδον την συγκινητικήν κατάστασιν του γηραιού μεράρχου, εγνώρισα την λύπην ιδιαίτατα των εκ Κρήτης αξιωματικών, εγνώρισα την λύπην των στελεχών. Εις το ερώτημα μου τότε δεν απήντησαν, διότι ήσαν υπό την επιρ­ροήν μιας καταστάσεως διαρροής, και δεν ηδύναντο να εμβαθύνουν.

Εις τοιαύτας περιστάσεις υπάρχουν αναμφισβητήτως σκηναί και πανικού και απειθαρχίας και διαρροής. Οι μεγάλοι στρατοί της Γερμανίας και της Γαλλίας μεταχειρίζονται διά τοιαύτας καταστάσεις φράσεις υβριστικάς και ταπεινωτικάς διά τους στρατιώτας των (απομνημονεύματα Λούντερτοφ εις τον πρώτον πόλεμον), ώστε να απορή κανείς πώς εκστομίζονται τοιαύται φράσεις από ιατρούς, οι οποίοι είνε κατ' εξοχήν υπεύθυνοι δια νόσον, διά την οποίαν τα χρησιμοποιηθέντα φάρ­μακα είνε αντίθετα προς την νόσον. Η διάγνωσις τότε υπήρξε κακίστη εις την πε­ρίπτωσιν που μας ενδιαφέρει.

Δεν επρόκειτο περί πανικού, δεν επρόκειτο περί διαρροής εκ φόβου.

Η Μεραρχία  των Κρητών, και είνε προς τιμήν των, παρουσίασε, αφ' ης εδόθη δια­ταγή συμπτύξεως, αφ' ης δηλαδή, έστω και αργά, υπό της Ανωτάτης Διοικήσεως εδόθη το επίσημον σύνθημα του κινδύνου κυκλώσεως υπό των επερχομένων Γερμανών συνολικήν ανταρσίαν — συνολικήν απαίτησιν -— συνολικόν σύνθημα και αίτησιν: «Μ ε τ α φ ο ρ ά ν  σ τ η ν   Κ ρ ή τ η ν».

 Εζήτει ολόκληρος η Μεραρχία, από του μεράρχου της μέχρι του τελευταίου στρατιώτου: «την απόφασιν εκείνην, ήτις έπρεπε να διαφωτίση την επικρατούσαν σύγχυσιν των ανωτάτων διοικήσεων, και να παρουσίαση την μεγαλυτέραν  υλοποίησιν των προθέσεων του Κόδρου της Ελλάδος, του αειμνήστου Βασιλέως Γεωργίου του β'. ο οποίος, κορυφή όλων, παρουσίασε την ηρωικωτέραν θέλησιν συνεχίσεως του αγώνος».

Αλλά εις την τιμητικήν ταύτην ανταρσίαν της Α' Μεραρχίας αι υπεύθυναι ανώταται διοικήσεις δεν διείδον τίποτε απολύτως και δεν διείδον ουδέ στοιχειώδη απόφασιν χορηγήσεως των απαιτουμένων μακράν του πεδίου μάχης πλέθρων γης, αφού πρότασις του Σώματος, όπως συγκεντρωθή η Μεραρχία νοτιώτερον και εγ­γύς των Ιωαννίνων, απερρίφθη υπό του διοικητού της Στρατιάς.

Εις το καταφανές σύνθημα και πόθον «Στην Κρήτη» εις την ανταρσίαν της V Μεραρχίας μία μόνον λύσις, ένα φάρμακο: «όσον το δυνατόν προς τα οπίσω τα­χύτερον». Το Σώμα Στρατού το εζήτησε. Δεν εδόθη. Και απέμεινε η ανταρσία άνευ θετικού αποτελέσματος και με αψυχολόγητα τότε μέτρα, αλλά και συμπερά­σματα. Αν η Μεραρχία αύτη μετεφέρετο. εκείνος, ο οποίος θα την επεθεώρει θα ανέφερε εις αντίθεσιν των αναφορών διαρροής.

«Η Μεραρχία τω ν Κ ρ η τ ώ ν, σ υ γ κ ε ν τ ρ ω θ ε ί σ α κα ι με άριστον ω ς πάντοτε η θ ι κ ό ν,  α ν α μ έ ­ν ε ι   ε τ ο ί μ η π ρ ο ς ε κ τ έ λ ε σ ι ν τ ω ν δ ι ατ α γ ώ ν   θ υσ ί α ς του Β α σ ί λ ε ω ς κ α ι τ ο υ Έ θ ν ο υ ς».

Αυτήν την απάντησιν ώφειλον, ως υπεύθυνος επιτελάρχης ενός δοξασμένου Σώματος, ως παράπονον μιας των ηρωικωτέρων  και πλέον δοκιμασθεισών Μεραρ­χιών του Σώματος, ώφειλον εις τους αετούς της Τρεμπεσίνας και του Σεντέλι. ώ­φειλον δια την ηρωικήν Μεραρχίαν των Κρητών.

Η φράσις του επιτελάρχου Πλατή, ως απάντησις εις αίτησιν του Σώματος δοθείσης μ ο ι. τηλεφωνικώς: «Τσακαλώτο η Υ Μεραρχία δεν θα κινηθή εντεύθεν των συνόρων». απετέλεσε το κύκνειον άσμα, ήτο η πένθιμος καμπάνα δια την V Μεραρ­χίαν των ηρώων Κρητών. Αντί σωτηρίου φαρμάκου, η εκτελεστική βολή.

Η περίπτωσις της Μεραρχίας Κρητών, πρέπει να αποτελέση περίπτωσιν με­λέτης και εξαγωγής συμπερασμάτων, διότι παρουσιάζει μίαν συνολικήν επίκλησιν, μίαν συνολικήν ανταρσίαν ολοκλήρου Μ. Μονάδος, με μοναδικόν σκοπόν και πόθον να μεταφερθή εις το ελεύθερον του πατρίου εδάφους μέρος, ίνα συνεχίση τον πό­λεμον.

Αι σκέψεις μου αυταί δεν αποτελούν εφεύρεσιν εκ των υστέρων, πολύ δε πε­ρισσότερον επίκρισιν ανωτάτων διοικήσεων, νικηφόρων άλλως τε, οιαιδήποτε και αν είνε αύται και προς τας οποίας ο σεβασμός υπήρξε πάντοτε ακατάλυτος.

Εκείνο που εσκέφθην τότε ως αρμόδιος επιτελάρχης, ως και η διοίκησις και το Επιτελείον του Σώματος, έφθανε μόνον την αρμοδιότητα και τον χώρον ταύτης και παρουσιάσθη υπό μορφήν αιτήσεως του Σωματάρχου: «μεταφέρατε την Μεραρ­χίαν προς τα οπίσω». Το περισσότερον δεν ανάγεται εις την αρμοδιότητα του Σώ­ματος.

Αν τώρα παρουσιάζω την γνώμην μου, την παρουσιάζω ως καθήκον, ως υποχρέωσιν ενός, όστις έζησε τας τραγικάς ταύτας στιγμάς με μίαν και μόνον πρόσθεσιν: «να εξαχθούν τα συμπεράσματα, «από εκείνους, που οφείλουν, στρατιωτικοί ιστορικοί ονομαζόμενοι, να μη λησμονούν να εξετάζουν με το καλύτερον ψυχοσκόπιον τας ψυχολογικάς επιδράσεις, αντιδράσεις και διακυμάνσεις, τας οποίας προκαλούν γεγονότα συντριπτικής σπουδαιότητας».

Αλλά, ας ουνεχίσωμεν τας οδυνηράς αναμνήσεις.

Οι κομμουνισταί, οι φυγάδες, οι πανικόβλητοι ιδιαίτατα των μετόπισθεν, αλλά  και η ανταρσία της V Μεραρχίας, μετέδωσαν την νόσον και εις παραπλήσια Συν­τάγματα και παρουσιάσθη μία αθλία κατάστασις ανυπακοής, εντός της οποίας άπασαι αι Μ. Μονάδες προσεπάθουν να επιβάλουν την τάξιν.

Στρατοδικεία συνεστήθησαν και επεβλήθησαν κυρώσεις προς περιστολή ν του μιάσματος.

Η IV Μεραρχία είχε καλυφθή και συνεπτύσσετο εκείθεν του ποταμού και ου­δόλως ηνωχλήθη.

Το Τ.Σ.Η. διέτασσε την λήψιν αυστηροτάτων μέτρων.

Αλλά εις τοιαύτας περιπτώσεις το καλύτερον και συντελεστικώτερον μέτρον είνε το κύρος και η εμπιστοσύνη προς τας Διοικήσεις. Παράδειγμα Μεραρχία Σπηλιωτοπούλου και κατά συνέχειαν Ρουσσοπούλου.

Τί άλλη πρωτοβουλία από την διαταγήν του Σώματος «τυφεκισμός άνευ διαδι­κασίας ;».

Αναφοραί και διαταγαί, πιστοποιούσαι την προσπάθειαν όλων των Μ. Μονά­δων, υπάρχουσι εις τας πολεμικάς εκθέσεις τούτων.

Αλλά αύται θα ήσαν έννοιαι άνευ σημασίας, αν δεν συνωδεύοντο διά του πα­ραδείγματος των ηγητόρων. Και διά τους μεράρχους του και διά τους διοικητάς γενικώς το Β' Σ. Στρατού ήτο υπερήφανον, ότι ενήργει νικηφόρον έναντι των Ι­ταλών εντός του δημιουργουμένου χάους. Ανώτεροι αξιωματικοί έγιναν πολυβοληταί - διμοιρίται, ομαδάρχαι. Και έτσι αξιωματικοί και στρατιώται απετέλουν το σύνολον της συνεχούς θελήσεως έναντι των Ιταλών.

Το Τ.Σ.Η., επληροφορείτο ανελλιπώς και την κατάστασιν και τα λαμβανόμενα μέτρα. Η συνεχής προέλασις των Γερμανών, τα αφικνούμενα διαλελυμένα τμή­ματα του Γ' Σ. Στρατού και η γενική κατάστασις ηνάγκασε τον διοικητήν Στρα­τιάς να καλέση τους Σωματάρχας εις Ιωάννινα.

Τον διοικητήν του Σώματος ετήρουν ενήμερον τηλεφωνικώς της καταστάσεως εις Ιωάννινα. Το αποτέλεσμα της συγκεντρώσεως ταύτης ήτο η αναφορά προς τον Αρχιστράτηγον. εις ην ανεφέρετο η γνώμη των Σωματαρχών και η κατάστα­σης των Μονάδων των.

(Επιστροφή)