ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΜΑΝΙΑΤΗΣ: Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΤΑΛΙΝΓΚΡΑΝΤ 7

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ
Η ΕΠΙΘΕΣΗ 

Στις 28 Ιουνίου, ημέρα που οι άνδρες της 50ης Μεραρχίας Πεζικού καταλαμβάνουν το Οχυρό του Ίνκερμαν κάνοντας ακόμη πιο στενή την πολιορκία της Σεβαστούπολης, η Ομάδα Στρατιών von Weichs [1] ξεκινά την προγραμματισμένη επίθεση σε ένα μέτωπο 150 χιλιομέτρων ανάμεσα στην περιοχή του Ομπογιάν και του Ορέλ.
Σε ρόλο δόρατος η 4η Στρατιά Αρμάτων του Hoth . Αιχμή του δόρατος το XLVIII Σώμα Αρμάτων του Κempf .[2] Το διαμάντι στην αιχμή του δεν είναι άλλη από τη 24η Μεραρχία Αρμάτων του von Hauenschild [3]. Ο πρώτος στόχος της μεγάλης αυτής μονάδας συγκεκριμένος και ξεκάθαρος . Διάσπαση του εχθρικού μετώπου και κατάληψη του Βορονέζ[4].

Το VIII αεροπορικό Σώμα [5] αναλαμβάνει το ρόλο της γιγάντιας προστατευτικής ομπρέλας. Τα καταδιωκτικά εξαφανίζουν τα σοβιετικά αναγνωριστικά ,  υποστηρίζουν με άνεση τη δράση των γερμανικών βομβαρδιστικών, προωθούνται βαθειά στα μετόπισθεν του εχθρού , πετούν πάνω από το Ντον , μεγαλώνουν τη σύγχυση. Την ίδια ώρα με ταχύτητα που κόβει την ανάσα, τα γερμανικά τεθωρακισμένα κινούμενα κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής Κούρσκ-  Καστόρνοε- Βορονέζ. ανατρέπουν δίχως δυσκολία την άμυνα  δύο σοβιετικών μεραρχιών της 40ης Στρατιας [6] και προωθούνται σε βάθος.
Από την έδρα  της Τακτικής διοίκησης του Μετώπου του Μπριάνσκ (Bryansk), στο Νίζνιν Ολτσάνεκ  [7]  ο Διοικητής του Μετώπου Γκόλικωφ προσπαθεί να διαχειριστεί μια σειρά από καταστροφικές ειδήσεις. Η επίθεση  που έχει εκδηλωθεί στο Νότιο άκρο του Μετώπου του για την ώρα επικεντρώνεται στο τομέα της 40ης Στρατιάς και συγκεκριμένα στο χώρο ευθυνης της 12ης και 160ης Μεραρχίας. 

Αυτό που ο Διοικητής του του Μετώπου του Μπριάνσκ Γκόλικωφ βλέπει σε κλίμακα πάνω στο χάρτη ,ο διοικητής της 40ης Στρατιάς Πάρσεροφ [8] το βλέπει  μέσα από τις διόπτρες του. Ο εχθρός με συνεχείς επιθέσεις πεζικού υποστηριζόμενο από άρματα πιέζει αφόρητα τις άμυνες των δύο Μεραρχιών σε μια προσπάθεια να διευρύνει τη πριονιά που έχουν προκαλέσει τα άρματα. Με τη χαλύβδινη  γροθιά να κατευθύνεται   ανατολικά προς τη πόλη του  Βορονέζ [9] ο Γκόλικωφ πρέπει να αντιδράσει αποφασιστικά , πριν προλάβει ο εχθρός  να σκορπίσει  σύγχυση και πανικό στα μετόπισθεν. Έχοντας πλήρη συναίσθηση της  σοβαρότητας της κατάστασης  αποφασίζει να βγάλει από την εφεδρεία του δύο  Ταξιαρχίες Αρμάτων [10] και προνοητικά ενημερώνει το Στάλιν για τις ενέργειές του.

 Στο μεταξύ εκμεταλλευόμενος τον αρχικό αιφνιδιασμό και δίχως να ανησυχεί για τα ακάλυπτα πλευρά του[11] ο von Hauenschild συνεχίζει τη προέλασή του ανατολικά . Στα δεκαπέντε περίπου χιλιόμετρα ένα ποτάμι , ο Τιμ του κλείνει το δρόμο , η γέφυρα όμως που συνδέει τις δύο όχθες   είναι ανέπαφη και οι λίγοι Ρώσοι στρατιώτες που τη φρουρούν δεν αποτελούν σημαντικό εμπόδιο .
Ακολουθεί μια άνιση και σύντομη μάχη. Οι Ρώσοι πριν εγκαταλείψουν τη γέφυρα, επιχειρούν να την ανατινάξουν.  Μόλις τη τελευταία στιγμή οι Γερμανοί προλαβαίνουν να σβήσουν το φιτίλι την ώρα που τα άρματα , με πρώτο εκείνο του von Hauenschild  περνούν στην απέναντι όχθη.

Ένα δεύτερο ποτάμι , ο Κσεν , σε παράλληλη πορεία με το πρώτο κυλά τα νερά του δέκα χιλιόμετρα ανατολικότερα Η ελπίδα ότι τα τεθωρακισμένα θα ξεπεράσουν με την ίδια ευκολία και το δεύτερο αυτό υδάτινο εμπόδιο, στο δρόμο τους για το Βορονέζ , εμψυχώνει αξιωματικούς και άνδρες.

Στο μεταξύ στο Νίζνιν Ολτσάνεκ η γενική εικόνα παρουσιάζεται πλέον ξεκάθαρη.
 Στόχος της γερμανικής επίθεσης είναι για την ώρα  το Μέτωπο του Μπριάνσκ . .Στη προσπάθειά του αυτή έχει ρίξει στη μάχη 10 τουλάχιστον  Μεραρχίες υποστηριζόμενες από 2-3 σχηματισμούς Αρμάτων  Το βάρος της επίθεσης εξακολουθούν να δέχονται   οι δύο Μεραρχίες της  40ης Στρατιάς και στη διάρκεια της ημέρας εμπλέκεται μια ακόμη Μεραρχία ,  η   15η Μεραρχία της  γειτονικής  13^ης Στρατιάς . Golikov και  Zakharov  [12] μοιάζουν να συμφωνούν στην εκτίμηση ότι ο εχθρός κατάφερε τελικά να αιφνιδιάσει και να διασπάσει τη ρωσική άμυνα επιτιθέμενος  σε ένα σημείο πολύ πιο νότια από ότι η Σταβκα περίμενε [13].  Από πληροφορίες, τώρα με το τέλος της ημέρας , τα τεθωρακισμένα του εχθρού   πρέπει να βρίσκονται 12 περίπου χιλιόμετρα πίσω από τις πλάτες τους , πάνω στον δρόμο για το Βορονέζ.   Αυτή η παρουσία του εχθρού  ανάμεσα στο Τιμ και το  Κσεν (Kshen) , πίσω από τις σοβιετικές γραμμές, αντιπροσωπεύει ένα σοβαρό κίνδυνο και ο  Γκόλικωφ (Golikov) ελπίζει ότι η επέμβαση των τεθωρακισμένων του  XVI  και του Iου Σώματος Αρμάτων που ήδη σπεύδουν στη περιοχή . θα αποσοβήσουν το κίνδυνο.[14]. Εκατοντάδες χιλιόμετρα πίσω, στη Μόσχα η  Stavka που παρακολουθεί τις εξελίξεις με σκεπτικισμό σίγουρη πλέον ότι ο στόχος του εχθρού είναι το Voronezh (Βορονέζ) αποφασίζει να  ενισχύσει ακόμα περισσότερο την άμυνά  του με  δύο επιπλέον Σώματα Αρμάτων ( IV και XXIV) τα οποία αποσύρρει από το  μέχρι τότε ήρεμο Μέτωπο  του   Τιμοσένκο . Επιπλέον , για καθαρά  προληπτικούς λόγους βγάζει  από τη στρατηγική της εφεδρεία   το XVII Σώμα Αρμάτων [15] με εντολή να φτάσει στο Καστόρνοε  (Kastornoye) πριν από τον εχθρό.

Στη  περιοχή του Κσεν και πριν οι Γερμανοί  φτάσουν στο δεύτερο ποτάμι δέχονται πυρά του ρωσικού πυροβολικού. Μια απελπισμένη προσπάθεια του Πάρσερωφ να αναχαιτίσει με τις δικές του δυνάμεις τη γερμανική προέλαση δεν έχει τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Τα  υπολείμματα από   δύο Μεραρχίες  πεζικού [16] θυσιάζονται σε έναν άνισο αγώνα. Τα    γερμανικά άρματα συνεχίζουν τη πορεία τους ανατολικά. Φτάνουν τελικά στο Κσεν περνούν στην απέναντι όχθη από μια  γέφυρα που αυτή τη φορά, είναι  παντελώς αφύλακτη. Ο  Στρατηγός  Χάουενσιλντ, πρέπει να πάρει τις αποφάσεις του. Η ημέρα τελειώνει, τα ρεζερβουάρ των καυσίμων είναι σχεδόν άδεια, οι μηχανοκίνητες δυνάμεις που βαδίζουν  στα αχνάρια τους είναι ακόμα πολύ πίσω. Η λογική λέει. Διακοπή της προέλασης .Σχηματισμός ακανθόχοιρου μέχρι να φθάσει ο ανεφοδιασμός. Ο Διοικητής αποφασίζει. Η προέλαση συνεχίζεται .

 Έχει πια νυχτώσει όταν οι τυφεκιοφόροι μοτοσυκλετιστές και τμήματα του 24^ου Συντάγματος βρίσκονται  μπροστά σε ένα μικρό χωριό που ο στρατιωτικός χάρτης το αναφέρει σαν Τζεφροσίνοβσκα (Jefrosinovka). Από τα φορτηγά των διαβιβάσεων που είναι σκορπισμένα ένα γύρω ,από  το δάσος των οδικών πινακίδων  στραμμένων προς  κάθε διεύθυνση και την έντονη κινητικότητα οχημάτων που έρχονται και φεύγουν  το συμπέρασμα βγαίνει αβίαστο . Το  χωριό φιλοξενεί πιθανότατα το  σταθμό  Διοίκησης κάποιας μεγάλης μονάδας του εχθρού. Οι Γερμανοί δεν μπορεί να γνωρίζουν ότι στο μικρό αυτό χωριό βρίσκεται η έδρα της Διοίκησης της 40ης Στρατιάς του Πάρσεροφ. Οι Ρώσοι από την άλλη αιφνιδιασμένοι και με πλήρη άγνοια για τη πραγματική δύναμη του εχθρού που έχει ξεπηδήσει από το πουθενά, αντιδρούν σπασμωδικά .    Στη προσπάθειά τους να δώσουν χρόνο στους επιτελικούς να φύγουν διασφαλίζοντας ταυτόχρονα το πολύτιμο υλικό της Στρατιάς,  οχυρώνονται στις θέσεις τους και  δίνουν μια απελπισμένη μάχη . Η θυσία τους δεν είναι μάταιη.  Οι επιτελικοί αξιωματικοί καταφέρνουν τελικά  να διαφύγουν. Στη πράξη όμως,  μια ολόκληρη ρωσική Στρατιά, είναι πλέον ακέφαλη..........
Την επομένη η επίθεση του εχθρού επαναλαμβάνεται με την ίδια ένταση. Στο Καστόρνοε (Kastornoye) όπου ώρα με την ώρα αναμένεται η άφιξη του XVII Σώματος Αρμάτων ο Πάρσερωφ προσπαθεί να ξαναστήσει το στρατηγείο του. Δραστήριοι επιτελικοί αξιωματικοί αγωνίζονται να ξαναενώσουν μια Στρατιά που η γερμανική επίθεση έχει κόψει στα δύο.  Ο υποδιοικητής της Στρατιάς Ζματσένκο [20]  αναλαμβάνει προσωρινά τη διοίκηση των τριών μεραρχιών της Στρατιάς που έχουν αποκοπεί βόρεια της εχθρικής διείσδυσης  (45η 121η και 160η ) και μεθοδεύει τη σύμπτυξή τους....
Στο τέλος της δεύτερης ημέρας , η τύχη της 40ης Στρατιάς έχει πια κριθεί και οι 5 Μεραρχίες βρίσκονται σε υποχώρηση. Γύρω στα  μεσάνυχτα μια από τις Μεραρχίες αυτές, η 45η απευθύνει μια δραματική προειδοποίηση. Απειλείται με κύκλωση........
Ο Γκόλικωφ αισθάνεται ότι πολλά πράγματα  κινούνται πλέον ανεξέλεγκτα.  Η επικοινωνία με τις Μεραρχίες της 40ης Στρατιάς που υποχωρούν είναι άσχημες.....  Το XVII Σώμα Αρμάτων του Φεκλένκο  ακινητοποιημένο από έλλειψη βενζίνης βρίσκεται ακόμα στον δρόμο του Βορονέζ και το σημαντικότερο, τα Σώματα Αρμάτων του Μιτσούλινλ (IV) και του  Μπαντανώφ (XXIV) που είχαν εντολή να μετακινηθούν από το Μέτωπο του Τιμοσένκο δεν έχουν κάνει ακόμη την εμφάνισή τους. Αργά το βράδυ ένα αυστηρό μήνυμα φτάνει στον Γκόλικωφ.

Να θυμάσαι ότι έχεις περισσότερα από 1000 [21] τεθωρακισμένα στο μέτωπό σου και ο εχθρός ούτε 500. Αυτό πάνω απ' όλα. Κατά δεύτερο λόγο όπου ο εχθρός έχει 3 Μεραρχίες Αρμάτων εσύ έχεις περισσότερα από 500 τεθωρακισμένα . Ο εχθρός 300 το πολύ 400. Το παν εξαρτάται τώρα από την ικανότητά σου να κάνεις καλή χρήση αυτών των δυνάμεων και να κερδίσεις το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. [22]

Στις 30 Ιουνίου ημέρα που τα άρματα του von Hauenschild στα μισά του δρόμου για το Βορονεζ, αντιμετωπίζουν  για πρώτη φορά μια μεγάλη μάχη με τεθωρακισμένες δυνάμεις του εχθρού [23]   , 150 χιλιόμετρα νοτιότερα κάτω από την προστατευτική ομπρέλα του IV Αεροπορικού Σώματος [24] κινείται με βορειοανατολική διεύθυνση η 6η Γερμανική Στρατιά.
 Από τον τομέα του Βολτσιάνσκ το XL Σώμα Αρμάτων [26] του άτυχου Stumme που τώρα διοικείται από τον στρατηγό Geyr von Schweppenburg [27] κατευθύνεται με ορμή προς το ποταμό Οσκόλ . Στη πορεία θα μετασχηματιστεί σε εσωτερική πτέρυγα και στρεφόμενο προς Βορρά για να συναντήσει όσο πιο γρήγορα το XLVIII Σώμα Αρμάτων του Κέμπφ (Κempf) πίσω από τις πλάτες των ρωσικών δυνάμεων στην περιοχή του Στάρυ Οσκόλ. Στόχος της 23ης Μεραρχίας Αρμάτων το βόρειο άκρο του Νοτιο-Δυτικού Μετώπου. Περισσότερο συγκεκριμένα οι Μεραρχίες της 21 Στρατιάς του Γκορντώφ .Αρχίζει να διαφαίνεται ο κυκλωτικός ελιγμός που περιγραφόταν με σαφήνεια στις καρτέλες του ταγματάρχη Ράιχελ. Προπομπός η 23η Μεραρχία Αρμάτων [28] , Όμως και εδώ η γενική άποψη που διαμορφώνεται από την αρχή είναι ότι οι Ρώσοι αρνούνται να εμπλακούν σε μάχη και αναδιπλώνονται μεθοδικά. Τη νύχτα της 30 Ιουνίου ο Στάλιν απευθύνεται στο Γκολικωφ.  

Δύο θέματα μας απασχολούν.
Πρώτον , η ασθενής ασφάλεια του μετώπου σου στο ποταμό Kshen και βόρεια -ανατολικά του Tim . Είμαστε ανήσυχοι για τον κίνδυνο αυτό γιατί ο εχθρός μπορεί να οδηγηθεί στα μετόπισθεν της 40ης Στρατιάς και να κυκλώσει τις μονάδες μας . Κατά δεύτερο λόγο, είμαστε ανήσυχοι για την ασθενή διασφάλιση του μετώπου σου κοντά στο Liyny . Εδώ ο εχθρός μπορεί να οδηγηθεί στα μετόπισθεν της 13ης Στρατιάς . Σε αυτόν τον τομέα ο Katukov ( 1ο Σώμα Αρμάτων) θα λειτουργεί επιχειρησιακά αλλά ο Katukov δεν έχει κανένα δεύτερο κλιμάκιο άξιο λόγου.. Νομίζετε ότι οι δύο από αυτές τις απειλές είναι πραγματικές και πώς προτίθεσαι να τις αντιμετωπίσεις; [29]

'Ενα μεγάλο βασανιστικό ερώτημα σχετικά με τις προθέσεις του εχθρού τυραννά το Γκόλικωφ. Τι θα γίνει στη συνέχεια; Τι σχεδιάζουν οι Γερμανοί; Θα στραφούν βόρεια για να κυκλώσουν την 13η Στρατιά ή θα επιχειρήσουν κινούμενοι νότια να κυκλώσουν την αριστερή πλευρά της 40ης Στρατιάς. Πάνω στο χάρτη , η απειλή της δεύτερης υπόθεσης δείχνει να είναι η πλέον επικίνδυνη.  Ότι έχει αντέξει από την επίθεση της 24ης Μεραρχίας Αρμάτων τώρα με τη παρέμβαση του XL Σώμα Αρμάτων απειλείται με κατάρρευση και καταστροφή. [30]
Τις πρώτες ώρες της 1ης Ιουλίου ο Γκόλικωφ δέχεται τη σκληρή κριτική του Vasilevskii [31]

H Stavka  είναι δυσαρεστημένη  γιατί στο Μέτωπό σου διάφορα Σώματα Αρμάτων έπαψαν να είναι σχηματισμοί αρμάτων  και ενεργούν με μεθόδους πεζικού-παραδείγματα  Katukov (1η Αρμάτων) αντί να καταστρέψει το το εχθρικό πεζικό , ξοδεύει μια ημέρα στη περικύκλωση δύο Συνταγμάτων, και εσύ προφανώς συμφωνείς μ΄αυτό....Και που είναι τα άρματα αυτά; ....[32  ]

Το πρωί της 1ης Ιουλίου , ο Bock βρίσκεται στη Διοίκηση της 4ης Στρατιάς Αρμάτων . Η άποψή του ότι η Στρατιά οφείλει να βαδίσει κατ΄ευθεία προς το Βορονέζ " δίχως παρεκκλήσεις δεξιά και αριστερά" βρίσκει σύμφωνο το Hoth, το διοικητή της Στρατιάς.
Απέναντι στις ρωσικές γραμμές τα πάντα μοιάζουν να βρίσκονται σε κίνηση, μια κίνηση που είναι δύσκολο να κρυφτεί. Η Στάβκα μπροστά στο κίνδυνο να δει δύο Στρατιές της [33] να συνθλίβονται μέσα στη γερμανική λαβίδα έχει δώσει έγκαιρα εντολή για μια ελεγχόμενη υποχώρηση...... Στη διάρκεια της ημέρας η Μεραρχία Grossdeutschland [34] περνά τον άνω ρου του Olym 60 περίπου χιλιόμετρα δυτικά του Voronezh ενώ η 16η Μηχανοκίνητη Μεραρχία [35] στα δεξιά του XXXXVIII Σώματος Αρμάτων [36] αρχίζει από το απόγευμα να στρέφεται προς νότο προς το Staryy Oskol [37].Αργά το απόγευμα της ίδιας ημέρας η 6η Γερμανική Στρατιά έχει διαλύσει ολόκληρο σχεδόν το δεξιό μισό του Νοτιοδυτικού Μετώπου δυτικά του ποταμού Oskol και έχει δημιουργήσει επιπλέον ένα ισχυρό προγεφύρωμα στην απέναντι όχθη.
Στις 2 Ιουλίου η 24η Μεραρχία Αρμάτων έχει στο ενεργητικό της τη κατάκτηση των πόλεων Καστόρνοε και Γκορσέτσνοε. Νοτιότερα η 23η Μεραρχία Αρμάτων πιέζει όλο και πιο επίμονα προς τη κατεύθυνση της 28ης Στρατιάς του Ριαμπιτσέφ στα αριστερά της διαλυμένης πλέον 21ης Στρατιάς.
Η ρωσική υποχώρηση πραγματοποιείται με τόσο γρήγορους ρυθμούς που ολόκληρος ο σχεδιασμός της πρώτης φάσης της Κυανής επιχείρησης , η κύκλωση των ρωσικών δυνάμεων στη περιοχή του Staryy Oskol μοιάζει ουτοπία. Bock και Πάουλους φαίνεται να συμφωνούν ότι κάθε προσπάθεια να κυκλωθούν τα ρωσικά στρατεύματα δυτικά του Ντον είναι καταδικασμένη λόγω της ταχύτητας με την οποία οι Ρώσοι υποχωρούν.[38].

H ταχύτητα με την οποία οι Ρώσοι της 21ης Στρατιάς παραχωρούν έδαφος προβληματίζει ακόμα περισσότερο το διοικητή του XL Σώματος Αρμάτων [39]. 'Ενα βασικό ερώτημα απαιτεί μια πειστική απάντηση .Γιατί οι Ρώσοι αρνούνται να δόσουν μάχη και υποχωρούν; Επιχειρούν να διαφύγουν πίσω από το Ντον και εκεί να ανασυντάξουν τις δυνάμεις τους; Αν είναι έτσι , οι Γερμανοί οφείλουν να εμποδίσουν με κάθε τροπο μια παρόμοια προσπάθεια. Με βάση τη κοινή λογική τα άρματα πρέπει να ορμήσουν πίσω από τους φυγάδες ,να τους καταδιώξουν και να τους καταστρέψουν πριν περάσουν το Ντον .
Ο Πάουλους που ενημερώνεται σχετικά αρνείται να εγκρίνει οποιαδήποτε απόκληση από το αρχικό σχέδιο [40]. Με βαριά καρδιά ο Γκέυρ συνεχίζει την στροφή προς Βορρά. 'Oπως είναι αναμενόμενο ο κλοιός κλείνει αλλά είναι άδειος. Οι Ρώσοι όχι μόνο καταφέρνουν να φυγαδεύσουν συντεταγμένα το κύριο όγκο δύο Στρατιών τους αλλά έχουν σύρει στην υποχώρηση και όλο το βαρύ τους οπλισμό. [41]
Αυτό που δεν προβληματίζει τους Στρατηγούς φαίνεται πως αντηχεί σαν καμπανάκι κινδύνου στα αυτιά του παλιού Δεκανέα του Μεγάλου Πολέμου [42].
Ασφαλώς ο Χίτλερ επιχειρεί να ερμηνεύσει πειστικά τη συμπεριφορά ενός εχθρού που αρνείται συνειδητά να εμπλακεί σε αγώνες μεγάλης κλίμακας και στη πράξη υποχωρεί. Τι μπορεί να συμβαίνει; Ο Σοβιετικός Στρατός έφτασε στα όρια των δυνατοτήτων του και κρίνει μάταιη κάθε παραπέρα αντίσταση ή για μια ακόμη φορά ενεργοποιείται το δόγμα της ανταλλαγής , του χώρου με το χρόνο. Τι ακριβώς επιδιώκουν οι Ρώσοι σ΄αυτή τη δεύτερη περίπτωση; [43] Θα αφήσουν τόσο εύκολα από τα χέρια τους το Βορονέζ;
Όπως και να έχει το θέμα ο Φύρερ καταλήγει στο συμπέρασμα, απόλυτα λογικό. ότι ο βασικός στόχος του Βλαιχς δεν είναι άλλος από τη καταδίωξη και κύκλωση των σοβιετικών στρατευμάτων , πριν ξεφύγουν πίσω από το Ντον. Φοβούμενος καθυστερήσεις που μπορεί να βάλουν σε κίνδυνο όχι μόνο την ομαλή εξέλιξη της πρώτης φάσης της επίθεσης αλλά και της ίδιας της εκστρατείας αποφασίζει να παραιτηθεί από τη κατάληψη του Βορονέζ . Συζητά διεξοδικά το θέμα με τον Αρχηγό του ΓΕΣ Ξηράς , Στρατηγό Χάλντερ ο οποίος φαίνεται να συμφωνεί [44] .Το θέμα είναι αποφασιστικής σπουδαιότητας και το ίδιο βράδυ της 2 Ιουλίου ο Χάλντερ ενημερώνει τηλεφωνικά στον Στρατάρχη φον Μποκ, ότι ο Χίτλερ δεν δίδει πλέον καμιά σημασία στην κατάληψη της πόλεως Βορονέζ και ότι οφείλει να στρέψει αμέσως τις ταχυκίνητες δυνάμεις του νοτιοανατολικά ενάντια στις μάζες του εχθρού που υποχωρούν.[45] .

Προς το τέλος της 2ης Ιουλίου, η κατάσταση στην κατεύθυνση του Βορονεζ χειροτέρεψε έντονα. Η άμυνα στο όριο επαφής των μετώπων Μπριανσκ και Νοτιο-δυτικό διασπάσθηκε σε βάθος 80 χιλιομέτρων . Οι εφεδρείες των μετώπων σ’ αυτήν την κατεύθυνση μπήκαν στη μάχη .Το συγκρότημα του εχθρού απειλούσε να προελάσει προς Ντον και καταλάβει το Βορονέζ.
Για να εμποδιστεί, το Γενικό Στρατηγείο διέθεσε , από την εφεδρεία του στο διοικητή του μετώπου του Μπριάνσκ αντιστράτηγο Φ.Ι Γκόλικοφ δύο Στρατιές πεζικού (την 6η και 60η ,σημείωση Γ.Ζ), με εντολή να τις αναπτύξει στη δεξιά όχθη του Ντον στον τομέα Ζαντόνσκ- Πάβλοφσκ και υποχρέωσε το Γκόλικοφ να αναλάβει την καθοδήγηση των πολεμικών επιχειρήσεων στην περιοχή του Βορονέζ, [48]

Ο Φύρερ εξακολουθεί να είναι ανήσυχος. Αξιολογεί με περίσκεψη τις τελευταίες πληροφορίες για τις συγκεντρώσεις του εχθρού στη περιοχή του Βορονέζ [49] και υποψιαζεται ότι οι Σοβιετικοί με τον ένα ή τον άλλο τρόπο θα επιχειρήσουν να παρασύρουν το Μποκ σε μια μάχη φθοράς μια που για τη Στάβκα η σύμπτυξη με ασφάλεια των στρατευμάτων έχει σπουδαιότατη σημασία. Παρά το γεγονός ότι οι οδηγίες του έχουν ήδη διαβιβαστεί τηλεφωνικά στο Bock από το Halder δεν εφησυχάζει. Νοιώθει την ανάγκη να μιλήσει και ο ίδιος μαζί του σχετικά με αυτό το αποφασιστικής σημασίας θέμα. Απορρίπτει τη λύση του τηλεφώνου. . Μέσα στη νύχτα , στις 4 το πρωί της 3 Ιουνίου ο Φύρερ αναχωρεί από το Rastenburg για το Στρατηγείο του Bock τη Πολτάβα .Σέρνει μαζύ του μια πολυμελή συνοδεία ανωτάτων αξιωματικών μεταξύ αυτών το Halder, το Στρατάρχη Keitel και το Schmundt [49]. Το μέσο είναι ένα μεταγωγικό αεροπλάνο τύπου Κόνδωρ .

Το αεροπλάνο προσγειώνεται στη Πολτάβα γύρω στις 7 Δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο. Η σύσκεψη ξεκινά αμέσως. Ο Φύρερ λέει ξεκάθαρα στο Μποκ..

-Δεν επιμένω πλέον για την κατάκτηση της πόλεως ,ούτε και την θεωρώ αναγκαία, γι αυτό σας εξουσιοδοτώ να βαδίσετε αμέσως προς Νότον. Θέση ξεκάθαρη. [50]

Στη ξεκάθαρη αυτή θέση δεν εκφράζονται αντιρρήσεις. Απεναντίας Σχετικές διαταγές διαβιβάζονται στην 6η Στρατιά και ο Πάουλους με τη σειρά του κάνει δεκτό το αίτημα του Geyr von Schweppenburg να κινηθεί με τις ταχυκίνητες δυναμεις του προς το Ντον. Το ίδιο βράδυ της 3 Ιουλίου μια καταπληκτική είδηση φτάνει στο Στρατηγείο του Μποκ . Προωθημένα γερμανικά στοιχεία βρίσκονται στο Ντον Δυτικά της πόλης του Βορονεζ.

Ο Μποκ ελπίζει σε μια άμεση κατάκτηση της πόλης και φαίνεται να υποτιμά το κίνδυνο που η 5η Στρατιά Αρμάτων[51] αντιπροσωπεύει Νότια του Υelets(Γιελέτς) ......

Στη καλύτερη περίπτωση φαίνεται να ερμηνεύει ευρύτερα αυτή τη τόσο πολύ συγκεκριμένη εντολή του Φύρερ . Γι αυτόν το "δεν επιμένω πλέον στη κατάκτηση της πόλεως" δεν σημαίνει και απαγορεύω. Έχοντας ένα προγεφύρωμα στην απέναντι όχθη του Ντον [52] και με τις προφυλακές του τρία μόλις χιλιόμετρα από την πόλη κάνει το τραγικό λάθος.[53]

Υποσημειώσεις:

[ 1] Ομάδα Στρατιών ή Συγκρότημα Βάιχς.Περιελάμβανε τη 2η Στρατιά,τη 4η Στρατιά Αρμάτων και τη 2η Ουγγρική Στρατιά.

[  2]Ανατολικά του Κουρσκ, Αριστερά η G.D,στο κέντρο η 24η Μεραρχία Αρμάτων και δεξιά η 16η Μηχανοκίνητη Μεραρχία.
[  3]

[  4]

[  5]
[  6] Οι δυνάμεις του Μετώπου του Μπριγιάνσκ, διαρθρωμένες σε 5 Στρατιές περιελάμβαναν 29 μεραρχίες και 11 ταξιαρχίες τυφεκιοφόρων,3 Σώματα και 8 Ταξιαρχίες Αρμάτων και δύο Σώματα Ιππικού. Περισότερο αναλυτικά:Η 40η Στρατιά του Πάρσερωφ κάλυπτε το δρόμο και τον σιδηρόδρομο που από το Κούρσκ οδηγούσε στο Καστόρνοε και το Βορονεζ.
Δεξιά της 40ης ακολουθούσαν στη σειρά η 13η , η 48η , η 3η και τέλος η 61η Στρατιά έκλεινε τη διάταξη στην άλλη πλευρά της οδικής γραμμής Ορέλ-Μόσχα.

[  7]
[  8]

[  9]

[10]
[11] Ο Guderian είχε πει: Τα στρατεύματα των τεθωρακισμένων έχουν το διοικητή επικεφαλής και την ευχάριστη δυνατότητα να αφήνουν τα πλευρά τους πάντα ακάλυπτα.
[14] O Στάλιν έκρινε ανεπαρκή το Διοικητή της Feklenko και τον αντικατέστησε στις 4 Ιουλίου όταν η Στρατιά είχεπλέον διαλυθεί με τον Υποστράτηγο L.P.Korchagin

[15] 160η και 6η.

[21] Τα Τεθωρακισμένα Σώματα Στρατού ήταν: Ι, XVI ,XVII,IV,XXIV.Τα δύο τελευ­ταία προήρχοντο από το μέτωπο του Τιμοσενκο.
[22] Walter Kerr: Il segreto di Stalingrado σελ.80
[23] Ο Φεντορένκο (Fedorenko ) Διοικητής των τεθωρακισμένων δυνάμεων του Κόκκινου Στρατού βρισκόταν στο Καστόρνογε από τις 30 Ιουνίου και καθοδηγούσε το Γκόλικωφ για τη χρήση των Σωμάτων Αρμάτων,
[24]
[25]

[26] 3η και 23η Μεραρχίες Αρμάτων ,100η Μεραρχία Κυνηγών και 29η Μεραρχία Πεζικού (Μηχανοκίνητη)
[42] Επειδή μετά το τέλος του πολέμου οι περισσότεροι γερμανοί στρατηγοί προσπάθησαννα αποδώσουν κάθε ευθύνησχετικά με τις στρατιωτικές ήττες στις "ολέθριες , "παράλογες" και "ερασιτεχνικές πρωτοβουλίες του πρώην δεκανέα είναι χρήσιμη η αναφορά στις παρακάτω κρίσεις:
"Δια να προσδιορισωμεν τον ρόλον του εις το πεδίον τούτο αναμφισβήτως δεν δυνάμεθα να περιορισθώμεν να ομιλούμεν περί του"Δεκανέως του Πρώτου παγκοσμίου πολέμου" . Είναι βέβαιον ότι κατείχε αντίληψιν διά να κρίνη τας επιχειρησιακάς δυνατότητας, ως απέδειξε τούτο η υπ'αυτού υΙοθέτησις του εκθειαζομένου σχεδίου υπό της Ομάδος Α,προκειμένου περι της επιθέσεως κατά του Δυτικού μετώπου. Επιπλέ­ον, διέθετε γνώσεις και καταπληκτικήν μνήμην. ως και τα σχετικά με τον όπλισμόν ζητήματα·Ηδύνατο να ομιλη μέ εκπληκτικήνμνήμην,ως ακρίβειαν περί των αποτελεσμάτων των νέων οπλών του εχθρού··...·"· (Ε.φόν Μανστάιν:Nίκαι απολεσθείσαι, σελ 24-3.)
"Μόνον οι μη αληθώς αντικειμενικοί ιστορικοί θα ηδύναντο να συγκρα­τηθούν και να μην θαυμάσουν τον άνδραν αυτόν. Η ικανότης του εις τον εντοπισμόν των λεπτομερειών, η αίσθησίς του δια την ιστορίαν, η σταθερά μνήμη του η στρατηγική φαντασία του,είχον τας ατελείας των,ουδόλως όμως απείχον από του να είναι ανεπτυγμέναι εις λαμπρόν βαθμόν·Υπεράνω όλων η προς Ανατολάς Εκστρατεία απετέλει προσωπικήν του υπόθεσιν, η δε βιαία και μαγνητική προσωπικ;oης του εκυριάρχει κατά την πορείαν της, ακόμη και κατά την ήτταν.Άπο της λήξεως του πολέμου ο Χίτλερ κατέστη το πρόσφορον δοχείον εναποθηκεύσεως απάντων των σφαλμάτων και κακών προβλέψεων της Γερμανικής στρατιωτικοπολιτικής."(Α. Κλαρκ: Βαρβαρόσσα )
"Οι νικημένοι Φασίστες στρατηγοί μπορούν ανενόχλητα να προσπαθούν να αποδείξουν στα καινούργια αφεντικά τους, τους Αμερικανούς ηγέτες ,ότι δεν ευθύνονται για την αποτυχία της Χιτλερικής περιπέτειας, ρίχνοντας την ευθύνη στον Χίτλερ, που έδινε λανθασμένες οδηγίες Όμως δεν πρόκειται να τα καταφέρουν" (Α Ι Ερεμένκο: Οι στρατιωτικοί λόγοι της Γερμανικής ήττας στο Στάλινγκραντ .
[43]
[44] M. Οικονομάκος ι ελπίδες πάγωσαν στο Βόλγα  σελ. 49 .
[45]

[46] 6η και 60η Στρατιές της Εφεδρείας
[47] XVII ,IV και XXIV
[48] Α.Μ Βασιλέφσκι:Το έργο όλης της ζωής μου.Σύφχρονη Εποχή σελ 258. Αναφέρεται στο Ζούκωφ Αναμνήσεις και Στοχασμοί Τ.β σελ 82
[49]
[50] Στο θέμα αυτό οι αγγλοσάξωνες συγγραφείς ακολοθούν με ευκολία την άποψη των στρατηγών. 
Έχοντας την ανάμνηση της Δουνκέρκης στα 1940 και του Λένινγκραντ το 1941, ο Χίτλερ φοβόταν ότι το Βορονέζ θα απασχολούσε ιδιαίτερα τα πολύτιμα θωρακισμένα του για ατέλειωτες ημέρες. Ο Κάιτελ αναγνώριζε τους γνωστούς κακούς οιωνούς και τον παρακάλεσε να πάει αεροπορικά ο ίδιος στην Πολτάβα και να διατάξει τον Βeck να αφήσει ήσυχη την πόλη. Ο Χίτλερ έφτασε μετά από τρίωρη πτήση στην Πολτάβα στις 7 π.μ. της 3 Ιουλίου. Ωστόσο, αντιμετωπίζοντας τον στρατάρχη με το γρανιτένιο πρόσωπο, έχασε τα λόγια του. Αντί να απαγορεύσει ξεκάθαρα στον Βeck να καταλάβει την πόλη του Βορονέζ, ο Χίτλερ διατύπωσε τις οδηγίες του με τέτοιες αοριστολογίες, ώστε άφησε τον Βeck να αναρωτιέται: «Κατάλαβα σωστά τα λόγια σας; Μπορώ να καταλάβω το Βορονέζ, αν αυτό είναι εύκολο και χωρίς αιματοχυσία; Αλλά δεν θα πρέπει να εμπλακώ σε σκληρές μάχες για την κατάληψη της πόλης;» Ο Χίτλερ το επιβεβαίωσε γνέφοντας καταφατικά. (David Irving .O πόλεμος του Χίτλερ. Τόμος 2 σελ.410)
Για το ίδιο θέμα:
Στις 3 Ιουλίου ο Χίτλερ πέταξε για μια ακόμα φορά με την ακολουθία του στην Πολτάβα, για να συσκεφθεί με το Στρατάρχη νοη Βοck. Και αυτή τη φορά βρισκόταν σε θριαμβευτική διάθεση λόγω της κατάληψης της Σεβαστούπολης, ενώ είχε μόλις προαγάγει τον Manstein σε Στρατάρχη. «Κατά τη διάρκεια της σύσκεψης», έγραψε ο Βοck στο ημερολόγιο του, «ο Φύρερ έδειχνε να απολαμβάνει ιδιαίτερα το γεγονός ότι οι Άγγλοι απομάκρυναν κάθε στρατηγό όταν τα πράγματα δεν πήγαιναν καλά. θάβοντας έτσι κάθε είδους πρωτοβουλία στο στρατό τους!» Οι παρόντες Γερμανοί στρατηγοί αναγκάστηκαν να συμμετάσχουν στην ευφορία του Φύρερ με ένα δουλοπρεπές γέλιο. Παρ' όλο που ο Χίτλερ βρισκόταν εμφανώς σε ενθουσιώδη διάθεση, ταυτόχρονα ανησυχούσε γιατί δεν ήθελε να επιτρέψει στις σοβιετικές στρατιές να ξεφύγουν, ιδιαίτερα σε εκείνες που βρίσκονταν στα νοτιοανατολικά του Βορόνεζ, ανάμεσα στις καμπές του Ντον. Όλα έδειχναν ότι η πόλη θα έπεφτε γρήγορα. 0 Χίτλερ πήρε τότε μια καταστροφικά συμβιβαστική απόφαση. Επέτρεψε στον Βοck να συνεχίσει τη μάχη για το Βορόνεζ με ένα από τα Σώματα των τεθωρακισμένων να έχει ήδη εμπλακεί και έστειλε την υπόλοιπη στρατιά του Hoth νοτιότερα. Όμως οι γερμανικές δυνάμεις που έμειναν δεν είχαν τη δύναμη να επιτύχουν ένα γρήγορο αποτέλεσμα. Οι Σοβιετικοί υπερασπιστές άντεξαν στις σκληρές οδομαχίες, στις οποίες οι Γερμανοί έχασαν τα κύρια πλεονεκτήματα τους. Περισσότερο τυχαία παρά αποτέλεσμα κάποιας συγκεκριμένης στρατηγικής, η μάχη του Βορόνεζ αποτέλεσε μέρος της φάσης κατά την οποία ο Κόκκινος Στρατός άρχισε να επικεντρώνει την άμυνα του στις πόλεις και όχι σε αυθαίρετες γραμμές πάνω στο χάρτη. Η καινούργια ευέλικτη τακτική είχε επιτρέψει στις στρατιές του Τimoshenko να υποχωρήσουν και να αποφύγουν την περικύκλωση, αλλά μέχρι τότε είχαν τόσες απώλειες, που στις 12 Ιουλίου η Stavka αποφάσισε με οδηγία της, τη σύσταση μιας νέας Διοίκησης Ομάδας Στρατιών με την ονομασία Μέτωπο Σταλινγκραντ(Beevor Στάλινγκραντ σελ 118-9 Στο γενικό πνεύμα και ο Οικονομάκος (Οι ελπίδες πάγωσαν στο Βόλγα σελ 49-50)

(Συνέχεια και τέλος κεφαλαίου)

 

 

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΜΑΝΙΑΤΗΣ: Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΤΑΛΙΝΓΚΡΑΝΤ 6

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ

Η ΜΥΣΤΗΡΙΏΔΗΣ ΕΞΑΦΆΝΙΣΗ

Στις 19 Ιουνίου ένα ακόμη επεισόδιο παρόμοιο μ΄ εκείνο των πιλότων στο Μέλχερεν –συρ-Μεζ [1] υπονομεύει ακόμα περισσότερο την επιτυχία της "Κυανής επιχείρησης" και προσφέρει στον Στάλιν μια επιπλέον επιβεβαίωση των γερμανικών προθέσεων.

Στις 2 το μεσημέρι, ο αρχηγός του τομέα επιχειρήσεων της 23ης  Mεραρχίας Aρμάτων  ,ταγματάρχης Reichel, συνοδευόμενος από το λοχαγό Dechant  επιβιβάζονται  σε ένα  "πελαργό" [2] .Από τη θέση του πιλότου, ο Dechant απογειώνει το μικρό αεροσκάφος με κατεύθυνση  την έδρα της  Τακτικής Διοίκησης του XVII Σώματος Αρμάτων. Πρόκειται για μια  αποστολή ρουτίνας δίχως ιδιαίτερους κινδύνους. Σκοπός του ταγματάρχη Reichel είναι να επιχειρήσει μια από αέρα ανίχνευση του εδάφους που οι Μεραρχίες των δύο Σωμάτων Στρατού θα κληθούν να διατρέξουν στη  διάρκεια της πρώτης φάσης της επιχειρήσεως. [3] Ενάντια στις αυστηρές διαταγές που απαγορεύουν στους αξιωματικούς να μεταφέρουν μαζί τους οποιοδήποτε έγγραφο που μπορεί  να φανεί χρήσιμο στον εχθρό, ο ταγματάρχης κουβαλά μαζί του ένα δερμάτινο χαρτοφύλακα με σημαντικά απόρρητα έγγραφα ανάμεσα στα οποία, το μνημόνιο [4] που προβλέπει την σύμπραξη των δύο Σωμάτων Στρατού, στο πρώτο στάδιο της επιχείρησης,  και  ένα χάρτη σε κλίμακα 1:100.000 της περιοχής με σημειωμένες μάλιστα τις θέσεις των γερμανικών μονάδων .
Αυτή η πτήση ρουτίνας εξελίσσεται σε ένα τρομερό εφιάλτη  με  ανυπολόγιστες μάλιστα συνέπειες. 

Πίσω στη βάση οι ώρες της αναμονής μετατρέπονται σταδιακά σε ώρες αγωνίας. Η εξαφάνιση  του αεροπλάνου με τους δύο αξιωματικούς είναι από μόνη της  ένα μεγάλο πρόβλημα που γίνεται μεγαλύτερο όταν μοιραία συνδυάζεται με την εξαφάνιση του χαρτοφύλακα και των απόρρητων εγγράφων που περιέχει.
Ο Μέραρχος von Boineburg-Lengsfeld για την ώρα αγνοεί τα όσα τραγικά συμβαίνουν στην Μεραρχία του. Προσκεκλημένος με άλλους ανώτερους αξιωματικούς στην έδρα της Διοίκησης του 40ου Σώματος Αρμάτων, μια διώροφη έπαυλη με κήπο, λίγα χιλιόμετρα από το Χάρκοβο, απολαμβάνει αυτό που ο Σωματάρχης Stumme διαφημίζει  χαριτολογώντας  " γεύμα αντάξιο για μελλοθάνατους". Το  πιάτο της ημέρας είναι προσφορά του  αντισυνταγματάρχη  Franz . Επιστρέφοντας από μια επιθεώρηση σε προωθημένη μονάδα του Μετώπου κάποιες ώρες πίσω , έτυχε να συναντήσει στο δρόμο του ένα αμέριμνο ζαρκάδι  και φυσικά ο αντισυνταγματάρχης   δεν άφησε την ευκαιρία να περάσει ανεκμετάλλευτη. Ο γλυκός αφρώδης οίνος , το χαβιάρι της Κριμαίας και διάφορα άλλα αγαθά,   συμπληρώνουν ένα πλούσιο δείπνο.
Η  καταστροφική είδηση της εξαφάνισης των δύο αξιωματικών καθώς και των απόρρητων εγγράφων φτάνει στην έδρα της Διοίκησης του 40ου Σώματος Αρμάτων ,με μεγάλη καθυστέρηση , στις 10 το βράδυ , κάτι που σημαίνει ότι όλες οι  προηγούμενες προσπάθειες  να διευθετηθεί το θέμα σε επίπεδο Μεραρχίας, είχαν αποτύχει. Από τη μια στιγμή στην άλλη η γιορταστική ατμόσφαιρα  διαλύεται και οι αξιωματικοί επιστρέφουν βιαστικά στις μονάδες τους για συντονίσουν τις έρευνες.

Λακωνικές  διαταγές ταξιδεύουν μέσα από τα καλώδια και τα ραδιοφωνικά κύματα . Αγωνιώδη ερωτηματικά κατακλύζουν τις προωθημένες μονάδες του μετώπου.Κάθε πληροφορία που μπορεί να φωτίσει με οποιοδήποτε τρόπο την υπόθεση, οφείλει να μεταδοθεί δίχως καθυστέρηση .
Σε αναμονή των πρώτων συγκεκριμένων πληροφοριών μια σειρά από υποθέσεις εργασίας  επιχειρούν να ερμηνεύσουν τη λογική των γεγονότων που πιθανόν να έλαβαν χώρα από τη πιθανολογούμενη κατάρριψη του αεροσκάφους και μετά . Όλοι φαίνεται να συμφωνούν ότι το αεροπλάνο είτε καταρρίφθηκε είτε αναγκάστηκε να προσγειωθεί, πιθανότατα, πέρα από τις γερμανικές γραμμές.   Το ότι οι δύο αξιωματικοί νεκροί ή ζωντανοί βρίσκονται ακόμα πίσω από τις γραμμές του εχθρού μοιάζει λογική και  αυταπόδεικτη πραγματικότητα . Και τα έγγραφα; Είχαν το χρόνο οι δύο αξιωματικοί να τα καταστρέψουν πριν εντοπισθούν από τον εχθρό; Και αν δεν πρόλαβαν ; Και αν έπεσαν ζωντανοί στα χέρια του εχθρού; Στη περίπτωση αυτή  ο εχθρός είχε τη δυνατότητα  να πληροφορηθεί πολλά περισσότερα από τη  προβλεπόμενη σύμπραξη των δύο σωμάτων στρατού που αποκάλυπταν τα έγγραφα.
Η συντονισμένη κινητοποίηση μέσα στη νύχτα φέρνει τα πρώτα αποτελέσματα. 

Σαράντα πέντε λεπτά αργότερα μια  πρώτη πληροφορία φτάνει στην έδρα διοίκησης του Stumme. Προέρχεται από την διοίκηση της 336ης Μεραρχίας .Σύμφωνα με τη μαρτυρία παρατηρητή  του πυροβολικού , που κρίνεται αξιόπιστη , ένα  αεροπλάνο του ίδιου τύπου είχε εμφανιστεί  στη περιοχή νωρίς το απόγευμα. Πετούσε ανάμεσα  σε κουρέλια ομίχλης , ο τρόπος που πετούσε ήταν προβληματικός, έχανε συνεχώς ύψος  και παρασυρόταν προς τις εχθρικές θέσεις. 
-Στείλετε επί τόπου έναν λόχο επιθέσεως διατάζει ο Stumme.
Πρόκειται για μια επικίνδυνη  αποστολή πίσω από τις γραμμές του εχθρού .
 Οι εθελοντές που αναλαμβάνουν να φέρουν σε πέρας την επιχείρηση το ίδιο κιόλας βράδυ έχουν σαφέστατες οδηγίες.
Αν δεν βρεθούν οι δύο αγνοούμενοι ζωντανοί ή νεκροί,   πρέπει να βρεθούν οπωσδήποτε τα έγγραφα. Αν κατά την έρευνά τους αυτή διαπιστωθεί ότι "έφθασαν δεύτεροι" πρέπει να αναζητηθούν  αποδείξεις ή ενδείξεις  που θα βεβαιώνουν ότι τα έγγραφα έχουν καταστραφεί.

 Δίχως να περιμένει τα αποτελέσματα γύρω στις μια τη νύχτα ξημερώνοντας η 20η Ιουνίου, ο Franz αναλαμβάνει την άχαρη αποστολή να ενημερώσει για το συμβάν τον Επιτελάρχη της 6ης Στρατιάς Συνταγματάρχη Arthur Schmidt . Ο Schmidt με τη σειρά του ενημερώνει τον Paulus. Ο   Paulus χωρίς να χάσει χρόνο αναφέρει, μέσα από την διοίκηση της Ομάδας Στρατιών , στο Rastenburg, στο Γενικό Επιτελείο του Φύρερ. Ο Φύρερ όμως βρίσκεται στο Berchtesgaden  και ο Στρατάρχης Κeitel αναλαμβάνει έστω και προσωρινά, τη διαχείριση της κρίσης.
Στο μεταξύ οι άνδρες του λόχου επιθέσεως καταφέρνουν να εντοπίσουν το αεροπλάνο στη θέση που έχει επιδειχθεί κοντά στη τοποθεσία που οι χάρτες καταγράφουν σαν  Nezhegol.Το αεροπλάνο είναι άδειο ή για την ακρίβεια λεηλατημένο. Κανένα ίχνος από τους δύο αξιωματικούς , κανένα ίχνος από τα έγγραφα ή από τις στάχτες τους , καμία ένδειξη από στοιχεία που μπορεί να φανερώνουν παρουσία του εχθρού, σύγκρουση ή πάλη. Μια τρύπα μόνο στο ρεζερβουάρ του αεροπλάνου φανερώνει ξεκάθαρα την αιτία που υποχρέωσε το πιλότο να επιχειρήσει   αναγκαστική προσγείωση.
Ο επικεφαλής λοχαγός επιμένει. Σε μικρές ομάδες οι Γερμανοί ακροβολίζονται και με φακούς κατοπτεύουν το χώρο . Σχεδόν τριάντα μέτρα παρακάτω ανακαλύπτονται δύο φρεσκοκλεισμένοι τάφοι...
Η ομάδα επιστρέφει στη βάση της και  αναφέρει.

Ο Στρατηγός  Stumme κούνησε σκεπτικός το κεφάλι μόλις του ανέφεραν για τους δύο τάφους.

-Από πότε οι Ρώσοι μπαίνουν στο κόπο να θάβουν τους νεκρούς; Και μάλιστα δίπλα στο αεροπλάνο!

-Και εγώ δεν το καταλαβαίνω απάντησε σαν ηχώ ο αντισυνταγματάρχης Franz.

-Θα ήθελα πολύ να γνωρίζω πως ακριβώς έχουν τα πράγματα ,ίσως και να πρόκειται για κάποιο διαβολικό τέχνασμα των Ρώσων , συμπέρανε ο Stumme [5 ]

Τα ευρήματά  δεν κρίνονται αρκετά για την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων. Το μυστήριο που μπορεί να κρύβουν  οι πιθανολογούμενοι τάφοι, οδηγεί στη σκέψη ότι είναι απαραίτητη μια  παραπέρα διερεύνηση. Είναι ανάγκη να  επιβεβαιωθεί η τύχη του Reichel.Με κάθε θυσία.
Έχει αρχίσει να χαράζει όταν οι άνδρες του αποσπάσματος περνούν και πάλι μέσα στο εχθρικό έδαφος στο χώρο του εγκαταλελειμμένου αεροπλάνου για να συνεχίσουν την έρευνα . Τους συνοδεύει και ένας στενός συνεργάτης του του αγνοούμενου ταγματάρχη που έχει τον άχαρο ρόλο να αναγνωρίσει το πτώμα του προϊσταμένου του.
Όλα γίνονται γρήγορα και μεθοδικά. Οι φρεσκοκλεισμένοι τάφοι ανοίγονται . Δυο γυμνά ανδρικά σώματα αποκαλύπτονται .Το θέαμα είναι  μακάβριο ,αποκρουστικό, εξαιτίας των κακώσεων που τα δύο σώματα έχουν υποστεί από πυροβόλα όπλα. Ο συνεργάτης του Reichel δηλώνει αδυναμία να βεβαιώσει ότι το ένα από αυτά ανήκει στον προϊστάμενό του. Το μυστήριο αντί να διαλύεται φαίνεται να πυκνώνει.[6]

Η πρώτη αξιολόγηση των εγγράφων από το χαρτοφύλακα του Reichel έγινε στο Στρατηγείο του του Νοτιοδυτικού Μετώπου.[7]  

Στις 20 Ιουνίου ο Στρατάρχης Timoshenko τηλεφωνεί στο Στάλιν και αναφέρει όλα τα σχετικά για την υπόθεση.Το εχθρικό αεροπλάνο  εξαιτίας μηχανικής βλάβης επιχείρησε αναγκαστική προσγείωση πίσω από τις ρωσικές γραμμές, έγινε αντιληπτό από μια σοβιετική περίπολο που έσπευσε αμέσως προς το μέρος του. Ένας Γερμανός αξιωματικός , δίπλα στο αεροπλάνο αρνήθηκε να παραδοθεί και προέβαλε μάταιη αντίσταση .Τα έγγραφα που βρέθηκαν πάνω του αφορούν την αναμενόμενη επίθεση του εχθρού και μοιάζουν αυθεντικά. Ο ίδιος έχει μεριμνήσει να φτάσουν αεροπορικά στη Μόσχα.

Σχεδόν ταυτόχρονα οι ίδιες πληροφορίες διαβιβάζονται κωδικοποιημένες στο στρατηγείο του Μετώπου του Μπριάνσκ .
O Στάλιν καχύποπτος από τη φύση του, δείχνει να αντιμετωπίζει τα χαρτιά του νεκρού Γερμανού ταγματάρχη , μάλλον αδιάφορα. Από τους Στρατηγούς του δεν κρύβει τις υποψίες του ότι πρόκειται για μια καλοστημένη παγίδα του εχθρού που έχει σα σκοπό να τους αποπροσανατολίσει. Ο Στρατηγός Φίλιππος Golikov , αντίθετα δεν εφησυχάζει . Έχει κάθε λόγο να πιστεύει ότι όσα καταγράφονται στα χαρτιά του Reichel βρίσκονται σε πλήρη αρμονία με όσα βλέπουν τα μάτια του στο τομέα του Μετώπου που διοικεί.
Στις 22 Ιουνίου ο Στρατηγός ενημερώνει τη Σταβκα μέσω ασυρμάτου ότι επίγειες και εναέριες παρατηρήσεις αναφέρουν έντονη κινητικότητα του εχθρού. Μόνο στη περιοχή του Κουρσκ έχουν ήδη επισημανθεί 6-7 τεθωρακισμένο και μηχανοκίνητοι σχηματισμοί την ώρα που τα τραίνα μεταφέρουν στη περιοχή συνεχώς και περισσότερες δυνάμεις.
Ο Στάλιν τον επαναφέρει στη τάξη. Το μόνο που επιδιώκει ο εχθρός είναι να καλύψει τις προθέσεις του . Η κατάσταση αργά η γρήγορα θα ξεκαθαρίσει και μέχρι τότε οφείλει να διατηρήσει τη ψυχραιμία του και να κοιτά μπροστά του τον εχθρό.
Στην άλλη πλευρά του μετώπου η τραγική ιστορία που ξεκίνησε στις 19 Ιουνίου με την εξαφάνιση του Reichel φτάνει στη μοιραία κατάληξή της το μεσημέρι της 25 Ιουνίου . Ο Φύρερ, αμέσως μετά την επιστροφή του ενημερώνεται για το συμβάν , και όπως είναι φυσικό, ζητά διευκρινήσεις από τη Στρατιωτική ηγεσία. Κύριο μέλημά του είναι να αναδειχθεί το μέγεθος του κινδύνου που απειλεί το στρατό του. Οι εξηγήσεις και οι δικαιολογίες που προβάλλονται τον εξοργίζουν. Πολλά πράγματα έπαψαν να γίνονται όπως παλιά και μια απαράδεκτη χαλάρωση παρατηρείται στις ηγεσίες αρκετών μεγάλων μονάδων του μετώπου. Κάποιοι διοικητές , αψηφούν και αδιαφορούν ακόμα και για τους στοιχειώδεις κανόνες ασφαλείας. Διαβαθμισμένες διαταγές που έπρεπε να κοινοποιηθούν μόλις τη τελευταία στιγμή και μάλιστα προφορικά, όχι μόνο κυκλοφορούν γραπτά με τη μορφή μνημονίων και σημειωμάτων , αλλά περιφέρονται ανεξέλεγκτα από μονάδα σε μονάδα.
Η πρωτοβουλία του Stumme να μοιράσει ένα περιληπτικό μνημόνια των κινήσεων των τεθωρακισμένων μονάδων στους Μεράρχους, παρά τα όποια ελαφρυντικά , καταδικάζεται απερίφραστα. Όπως μπορεί να υποθέσει κανείς η τιμωρία προς παραδειγματισμό, είναι αναπόφευκτη.Το θέμα είναι πόσο βαριά θα πληρώσουν το "παράπτωμα" ο Σωματάρχης Stumme ο Επιτελάρχης του Franz και ο Μέραρχος von Boineburg-Lengsfeld πάνω στους οποίους επικεντρώνονται οι ευθύνες.
Ο Φύρερ δεν κρύβει τις προθέσεις του. Δηλώνει την απόφασή του να αναβάλει ή ακόμα και να ακυρώσει την επιχείρηση αν οι Στρατηγοί του το προτείνουν. Το ερώτημα που υποβάλλει στους Weichs και Paulus είναι αμείλικτο. Η θέση των δύο στρατιωτικών γίνεται τραγική . Αν παραδεχθούν ότι τα χαρτιά του Reichel επηρεάζουν την επιτυχή έκβαση τη επιχείρησης καταδικάζουν αυτόματα τους τρεις συναδέλφους σε θάνατο [9]. Αν υποστηρίξουν την άποψη ότι δεν την επηρεάζουν θα χρεωθούν οι ίδιοι οποιες μελλοντικές συνέπειες από τη πράξη αυτή. Weichs και Paulus διαλέγουν την ενδιάμεση λύση. Σαφώς επηρεάζουν αλλά ο χρόνος που οι Ρώσοι έχουν στη διάθεσή τους για να κάνουν τις όποιες διορθωτικές κινήσεις στη διάταξή τους είναι υπερβολικά περιορισμένος. Αρα η επίθεση θα εκδηλωθεί στην ώρα της.

Υποσημειώσεις:

[1]
[2]
[3]
[4]

[5]Το αίνιγμα έχει μια μόνο λογική λύση.Ο Ράιχελ και ο πιλότος του συνελήφθησαν από μία ομάδα Ρώσων ανιχνευτών και εκτελέστηκαν.Όταν ο διοικητής της ομάδας έφερε το χαρτοφύλακα με τα ντοκουμέντα και το τοπογραφικό χάρτη στον αξιωματικό του , αυτός συνειδητοποίησε αμέσως ότι επρόκειτο για ανώτερο αξιωματικό του γερμανικού γενικού . Έτσι για να αποφύγει ¨μπελάδες" και για να αποφύγει πιθανές εγκλίσεις ή σε ερωτήματα για το τι έκανε με τα πτώματα , ο σοβιετικός αξιωματικός , έστειλε πίσω τους ανιχνευτές στο σημείο για να θάψουν τους δύο νεκρούς αξιωματικούς. (Καρέλ Α 578)
[6]
[7]
[8]
[9]

( Συνέχεια 6ου Κεφαλαίου)

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΜΑΝΙΑΤΗΣ:Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΤΑΛΙΝΓΚΡΑΝΤ 2

(Προηγούμενο) 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Η "ΚΥΑΝΗ" ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ

Ύστερα από τη μεγάλη κρίση του χειμώνα και την εκ νέου σταθεροποίηση του Μετώπου στην Ανατολή , οι Γερμανοί Στρατηγοί ανακτούν τη πρώτη τους αισιοδοξία. Αντίθετοι με τα όσα υποστήριζαν τον περασμένο Νοέμβριο, όταν εκφυλιζόταν η γερμανική επίθεση εναντίον της ρωσικής πρωτεύουσας και εκδηλωνόταν , στις αρχές Δεκεμβρίου , η μεγάλη σοβιετική αντεπίθεση ,τώρα εκφράζουν τη βεβαιότητα ότι η Μόσχα δεν πρόκειται να αντέξει ένα καινούριο χτύπημα και θριαμβολογούν. Και αυτός ακόμη ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού (Ο.Κ.Η) Halder δεν μπορεί να ξεφύγει από το κλίμα της γενικής ευφορίας [1] .

Τα πράγματα όμως στη πράξη δεν είναι τόσο αισιόδοξα όσο παρουσιάζονται στη θεωρία. Η είσοδος των Η.Π.Α στον πόλεμο, τον Δεκέμβριο του 1941, έχει αρχίσει να ανατρέπει μεθοδικά τις ισορροπίες δυνάμεων ανάμεσα στους εμπόλεμους και πρακτικά έχει εξανεμίσει κάθε ελπίδα, για ένα άμεσο τερματισμό του πολέμου . Ο Φύρερ δεν αγνοεί ότι η ιδέα της δημιουργίας ενός δεύτερου Μετώπου πάνω στην Ευρώπη, ωριμάζει μέρα με την ημέρα στα αγγλοαμερικανικά επιτελεία και φυσικά, δεν μπορεί να αδιαφορήσει για τις τραγικές συνέπειες που μπορεί να έχει για τη Γερμανία, ένας παρατεταμένος διμέτωπος αγώνας.



Αν για το Φύρερ, ο διμέτωπος αγώνας αποτελεί μια καταστροφή με τραγικές συνέπειες, για την ομάδα των συνωμοτών που περιστρέφονται  γύρω από τον απόστρατο πλέον Beck (2) αποτελεί μια θαυμάσια ευκαιρία για να ξεφορτωθούν   τον "σφετεριστή". Η κρίση του χειμώνα έχει αναζωπυρώσει τις ελπίδες τους  για μια βίαιη ανατροπή του καθεστώτος και ο Witzleben (3) συνεχίζει με μεγαλύτερη αισιοδοξία το  σχεδιασμό μιας πορείας προς το Βερολίνο με τη βοήθεια των στρατευμάτων του Δυτικού Μετώπου . Βέβαια υπάρχουν και οι πιο βιαστικοί, που αναζητούν περισσότερο δραστικές λύσεις . Ο  Νicholas von Halem, επιχειρηματίας και  ο Mumm von Schwarzenstein κρατικός λειτουργός, δηλώνουν πρόθυμοι να φέρουν σε πέρας μια μεγάλη αποστολή : να δολοφονήσουν το Φύρερ.[4]

Ο Φύρερ αγνοεί τον υπόγειο πόλεμο και τις ανησυχητικές διαστάσεις που λαμβάνει καθημερινά η αντίδραση εναντίον του, ακόμα και μέσα στις τάξεις του στρατού.  Αγνοεί τον ύποπτο ρόλο που διαδραματίζουν ανώτατα στελέχη της Αντικατασκοπείας. Αγνοεί ότι μέσα στα συρτάρια των γραφείων τους ζωτικής σημασίας πληροφορίες παραμένουν φυλακισμένες , ιδιαίτερα εκείνες που αφορούν τους δρόμους μέσα από τους οποίους ζωτικές πληροφορίες στρατιωτικού ενδιαφέροντος διαβιβάζονται στις υπηρεσίες του εχθρού.(5)



Ludwig von Beck

Όλο αυτό το διάστημα ο   Φύρερ με τη   προσοχή του  στραμμένη στην Ανατολή αναζητά σκυμμένος πάνω στους στρατιωτικούς χάρτες τον τρόπο  επίτευξης του βασικού σκοπού που δεν είναι άλλος από την αποτροπή ενός διμέτωπου αγώνα. O κίνδυνος από τη δημιουργία ενός δεύτερου Μετώπου όχι μόνο  επηρεάζει  αλλά δείχνει να καθοδηγεί με μεγαλύτερη ένταση τη σκέψη του . Αναζητά μέσα από την ιστορική εμπειρία ανάλογα παραδείγματα και μελετά τα συμπεράσματα που εξάγονται από αυτά. Ένα πανάρχαιο δόγμα διεκδικεί τη δικαίωσή του για μια ακόμη φορά.  

"Από τη στιγμή που ο ηγήτορας βρεθεί αντιμέτωπος με τη θανάσιμη απειλή του διμέτωπου αγώνα, αντί να οργανωθεί σε άμυνα περιμένοντας τον εχθρό, οφείλει να επιτεθεί πρώτος εναντίον του πιο αδύναμου από τους αντιπάλους και να τον συντρίψει, πριν ο δεύτερος προλάβει να εμπλακεί στη σύρραξη έχοντας στο μεταξύ αποκτήσει, το μεγαλύτερο μέρος της ισχύος του."

Πρόκειται για ένα δύσκολο εγχείρημα όπου ο παράγοντας χρόνος έχει κεφαλαιώδη σημασία. Αν χαθεί αυτή η μάχη με το χρόνο, η χώρα θα οδηγηθεί αναπόφευκτα σε ένα πόλεμο φθοράς , όπου τα όπλα και η γενναιότητα στο πεδίο της μάχης δεν θα έχουν πλέον το πρώτο λόγο.........

Με δεδομένο ότι η Σοβιετική Ένωση θεωρείται ο πιο ευάλωτος από τους αντιπάλους, το πρώτο συμπέρασμα βγαίνει αβίαστα:

Το 1942 πρέπει να φέρει με κάθε θυσία την επίτευξη του σκοπού, που ο ρωσικός χειμώνας ματαίωσε το 1941: την εκμηδένιση του Ερυθρού Στρατού. Με κάθε τίμημα και κάθε θυσία.

΄Ενα μεγάλο ερώτημα γεννιέται. Ποιος είναι ο τρόπος που μπορεί να εγγυηθεί την υλοποίηση παρόμοιου σκοπού μέσα στα στενά , ασφυκτικά σχεδόν, χρονικά όρια που υπάρχουν;
Για μια ακόμη φορά ο Δεκανέας φαίνεται να βλέπει πιο μακριά από τους στρατηγούς του. [6] 

Ο Φύρερ εξακολουθεί να απορρίπτει κάθε ιδέα για  μια καινούρια επίθεση εναντίον της Πρωτεύουσας του εχθρού ακριβώς γιατί κρίνει, ότι οι χρόνοι που θα απαιτηθούν θα είναι  απαγορευτικοί και το ίδιο το αποτέλεσμα, αμφίβολο. Αντίθετα, και σε μεγάλο βαθμό επηρεασμένος από τους οικονομικούς του συμβούλους φαίνεται να πείθεται ότι η κρίση μπορεί να ξεπεραστεί ευκολότερα και συντομότερα, αν αντί να επιδιώξει τη στρατιωτική συντριβή του εχθρού στο πεδίο της μάχης, καταφέρει με διαδοχικά χτυπήματα να τον εκτοπίσει από τις πλουτοπαραγωγικές περιοχές οι οποίες συντηρούν τη πολεμική του βιομηχανία. Αν ο Στρατός του κατάφερνε να αφαιρέσει από τον εχθρό , το σιτάρι της Ουκρανία, το κάρβουνο και τα σιδηρομεταλλεύματα του Ντόνετς και πάνω από όλα το πετρέλαιο του Καυκάσου [7] η Σοβιετική Ένωση θα καταδικαζόταν σε οικονομική ασφυξία και  θα υποχρεωνόταν  αναπόφευκτα είτε να συνθηκολογήσει , είτε να καταφύγει σε κάποιου είδους συμβιβασμό. [8] .

Με τη Σοβιετική Ένωση οριστικά εκτός μάχης , η Γερμανία. απαλλαγμένη οριστικά από τον εφιάλτη του διμέτωπου αγώνα , με τα βιομηχανικά φουγάρα να καπνίζουν ασταμάτητα πάνω στην Ευρώπη, θα μπορούσε να περιμένει  υπομονετικά τη στιγμή, που οι ναυτικές δυνάμεις, θα αναζητούσαν με τη σειρά τους μια αξιοπρεπή λύση, που θα οδηγούσε στο τερματισμό, ενός τόσο παράλογου, πολέμου.

Τα προβλήματα του 1941 έμπαιναν πάλι στη μέση, ως προς τη διεύθυνση που θ' ακολουθούσε η εαρινή και καλοκαιρινή επίθεση και ως προς τους αντικειμενικούς της σκοπούς. O Χίτλερ πήρε γι' άλλη μια φορά την απόφαση να επιτεθεί στο νότιο τομέα και όχι στη ζώνη της Μόσχας. Στηριζόταν αυτή τη φορά σε βασικότερα ελατήρια. Με μια προώθηση προς τη Μόσχα θα μπορούσε να καταστραφεί ο κύριος όγκος των ρωσικών δυνάμεων, που ασφαλώς είχαν επιφορτισθεί- με την υπεράσπιση της, όχι τόσο γιατί ήταν η πρωτεύουσα, αλλά για τη σημασία που είχε σαν κόμβος συγκοινωνιών στα δυτικά των Ουραλίων. Η οικονομική σημασία της ήταν μικρότερη ή τουλάχιστον λιγότερο φανερή.

Η εκλογή της Μόσχας για αντικειμενικό σκοπό, αντιπροσώπευε, τρόπον τινά, τη στρατιωτική λύση. Στην οπτική των στρατιωτικών, η καταστροφή του κυρίου όγκου του εχθρικού στρατού, φέρνει, αργά ή γρήγορα, αναπόφευκτα, τη νίκη. Κατά την κρίση τους, η εξουδετέρωση ή η ανεπάρκεια των εχθρικών στρατευμάτων συνεπάγεται γρήγορα ή οργά την χωρίς μάχη υποταγή των πλουσίων περιοχών.[9]

Τα πρώτα σχέδια που το O.K.H άρχισε να επεξεργάζεται από τις αρχές Ιανουαρίου του 1942 χαρακτηρίζονται από απαισιοδοξία και έντονο προβληματισμό που γινόταν βαρύτερος καθώς ολοκληρωνόταν η καταγραφή των απωλειών σε άνδρες και υλικό.[10] .......

Από την άλλη πλευρά, το Ναυτικό που έβλεπε στις κατευθυντήριες οδηγίες του Φύρερ της 10 Ιανουαρίου 1942 την ολονέν και περισσότερο μετατόπιση του κέντρου βάρους των προσπαθειών στον Στρατό Ξηράς με τους αντίστοιχους περιορισμούς στα άλλα δύο όπλα, ναυτικό και αεροπορία βρίσκει την ευκαιρία να εκφράσει φανερά τις επιφυλάξεις του. Χωρίς να υποτιμά την αξία που το πετρέλαιο του Καυκάσου έχει στην οικονομία του πολέμου επιχειρεί να αναδείξει τη λεπτή διαφορά ανάμεσα στην κύρια στρατηγική επιδίωξη (πετρέλαιο του Καυκάσου) και στον σπουδαιότερο στρατηγικό χώρο ( κανάλι του Σουέζ).[11]........ 

Ούτε ο Ρόμμελ , ούτε ο Ραίντερ , κατώρθωσαν να αποσπάσουν συγκεκριμένην απάντησιν. Ο Χίτλερ είχε στρέψει ολόκληρον την προσοχήν του εις την σχεδιαζομένην εαρινήν εις Ρωσίαν επίθεσιν, δι ης ήλπιζε να καταφέρη θανάσιμον πλήγμα επί του σοβιετικού κολοσσού .Η πρότασις του Ρόμμελ όπως επιτεθούν διά της Αιγύπτου προς Μέσην Ανατολήν, ουδόλως εκίνησε το ενδιαφέρον του. Όλαι αι διαθέσιμοι δυνάμεις θα έπρεπε να διατεθούν εις το Ανατολικόν Μέτωπον, συμπεριλαμβανομένου και αξιολόγου τμήματος , των εις Μεσόγειον εμπεπλεγμένων αεροπορικών δυνάμεων ."Προσεφέρετο όντως σπουδαία ευκαιρία , διά μίαν υπέρ του Αξονος αναστροφήν της γενικής καταστάσεως. Τούτο όμως ευρίσκετο εκτός των προθέσεων του Χίτλερ και των δυνατοτήτων του Χάλντερ " γράφει ο Βάλτερ Γκαίρλιτς.[12]

Το προσχέδιο της επιχείρησης που αφορά τη συνέχιση της εκστρατείας στην Ανατολή παρουσιάζεται στο Φύρερ και σε μια πολύ μικρή ομάδα ανώτατων αξιωματικών στις  28 Μαρτίου. Εισηγητής ο  Χάλντερ. Συμβατική ονομασία : Kυανή υπόθεση. Τόπος η «φωλιά του λύκου» [13]

Η επιχείρηση σχεδιασμένη σύμφωνα με τα καινούρια δεδομένα σε ότι αφορά τα μέσα και το έμψυχο, βρίσκεται σε αρμονία με τις επιταγές της πολεμικής οικονομίας. Αυτή τη φορά το   κέντρο βάρους των προσπαθειών περιορίζεται στο Νότιο τμήμα του Μετώπου .

Το εγχείρημα έτσι όπως παρουσιάζεται στο προσχέδιο διαρθρώνεται σε δύο βασικές πράξεις..

Πράξη πρώτη.

Δύο ομάδες Στρατιών αναπτύσσονται στο σχήμα μιας  γιγαντιαίας τανάλιας. Ο βόρειος βραχίονας προωθείται από τον τομέα Κούρσκ-Χαρκώβ κατά μήκος του μέσου ρου του Ντον με νότιο ανατολική κατεύθυνση .Ο νότιος βραχίονας που αναπτύσσεται  από την περιοχή του Ταγκανρόγκ κινείται ανατολικά για να συναντήσει τον βόρειο, στην περιοχή του Στάλινγκραντ εγκλωβίζοντας όλες τις μεταξύ Ντόνετς και Ντον ρωσικές δυνάμεις.

Πράξη δεύτερη. Επιθετική προώθηση προς τον Καύκασο που αντιπροσωπεύει χίλια εκατό χιλιόμετρα ορεινών όγκων ανάμεσα στην Μαύρη και την Κασπία θάλασσα και κατάκτηση των πετρελαιοφόρων πηγών .

Η εκλογή του Στάλινγκραντ και του Καυκάσου έδινε αντίθετα την προτεραιότητα στις οικονομικές και πολιτικές απόψεις. Σύμφωνα με αυτές, το πολεμικό δυναμικό του εχθρού θίγεται με την καταστροφή και εξουδετέρωση της βιομηχανικής και γεωργικής του διάρθρωσης, σε τέτοιο σημείο, που ο στρατός του, που δίνει μάχες, όσο Ισχυρός κι' αν είναι, δεν μπορεί να τον ωφελήσει σε τίποτε. Τα συνθήματα που συνόψιζαν τις αντιλήψεις του Φύρερ, ήταν: Να εξασφαλίσουν οι Γερμανοί το στάρι και τον κτηνοτροφικό πλούτο της Ουκρανίας, το κάρβουνο και το σιδηρομετάλλευμα του Ντόνετς και τα πετρέλαια του Καυκάσου. Να φράξουν το δρόμο του Βόλγα. Να προσεταιρισθούν την Τουρκία και να γίνουν, στο απώτερο μέλλον, κύριοι της Εγγύς Ανατολής, πηγής ανεφοδιασμού του αγγλικού στόλου και αρτηρίας για ένα πήδημα προς τις Ινδίες.

Μια τέτοια στρατηγική, στηριγμένη σε οικονομικούς παράγοντες, μπορεί να έχει θανάσιμα, για τον εχθρό, αποτελέσματα. Για να εκδηλωθούν, όμως, τα αποτελέσματα αυτά. χρειάζεται καιρός. Όποιος εφαρμόζει μια τέτοια στρατηγική, πρέπει να έχει στη διάθεση του μια ισχυρή οικονομία και να νοιώθει πως βαστάνε τα κότσια του για επιχειρήσεις μακράς πνοής. Αυτό όμως δεν συνέτρεχε για τη Γερμανία. Η δύναμη και η υπεροχή του Ράιχ ήταν καθαρά στρατιωτική: Στηριζόντουσαν στην επιθετική του ικανότητα. Κι' αν ακόμα η εκλογή της Μόσχας του φαινόταν προτιμότερη, ο αρχηγός του επιτελείου στρατού στρατηγός Χάλντερ θεώρησε πως έπρεπε να λάβει υπ' όψη του τα οικονομικά και πολιτικά επιχειρήματα. Διατύπωσε αντιρρήσεις, αλλά δεν έφερε, σχετικά με την επίθεση στο Νότιο τομέα, καμιά αντίθεση που ν' ανάγεται στα ζητήματα στρατιωτικών κανόνων και αρχών.

Ο Χίτλερ κηρύχθηκε λοιπόν υπέρ του Στάλινγκραντ, με την προοπτική να προελάσουν οι δυνάμεις του προς τα πετρέλαια του Καυκάσου».[14]
Στις  4 Απριλίου πραγματοποιείται μια καινούρια σύσκεψη κατά τη διάρκεια της οποίας ο  στρατηγός Γιοντλ παρουσιάζει στον Φύρερ το αναθεωρημένο σχέδιο της Κυανής επιχειρήσεως για την τελική έγκριση. Η υπερβολική ελευθερία κινήσεων που δινόταν στον επικεφαλής διοικητή της Ομάδας Στρατιών Νότος Στρατάρχη φον Μποκ κάτω από άλλες συνθήκες δεν θα γινόταν ποτέ αντικείμενο συζήτησης. Στη προκειμένη περίπτωση εξελίσσεται σε βασική αντιπαράθεση. Ο Φύρερ απαιτεί τυφλή συμμόρφωση στα χρονοδιαγράμματα και τους αντικειμενικούς σκοπούς που έχουν τεθεί. Μετά τη κρίση του χειμώνα τρέφει ελάχιστη πλέον εμπιστοσύνη στους στρατηγούς του και αυτό κάνει τα πράγματα ακόμη πιο δύσκολα.[15]

Ακόμα και ο  Γιοντλ πιστός σε μια παράδοση 130 χρόνων που ήθελε την ανώτατη στρατιωτική ηγεσία να εμπιστεύεται την υλοποίηση των επιχειρήσεων στους επικεφαλής διοικητές του μετώπου, αρνείται να καταλάβει. Φαίνεται να ξεχνά  ότι στη προκειμένη περίπτωση κάθε υπέρβαση , ιδιαίτερα στους χρόνους μπορεί να δημιουργήσει δυσάρεστες ανατροπές με ολέθριες επιπτώσεις στις πολεμικές επιχειρήσεις συνολικά. Δείχνει να επιμένει στη βασική αυτή θέση παρά τις επίμονες παρατηρήσεις του Φύρερ. Ο Βοck δεν είναι Scharnhorst ,Schlieffen ή έστω   Ludendorff αλλά και να ήταν, όφειλε να συμμορφωθεί με τις χρονικές δεσμεύσεις που επιβάλλονταν.  Το αδιέξοδο οδηγεί τον εκνευρισμό στο αποκορύφωμά του.  

Ο Φύρερ χάνει τη ψυχραιμία του μπροστά σε μια επιμονή που μεταφράζεται και σαν αμφισβήτηση αρπάζει τις σελίδες του σχεδίου από τα χέρια του εμβρόντητου Γιόντλ και διαβεβαιώνει:
-Θα ασχοληθώ προσωπικά με την υπόθεση.

Την επομένη η υπ' αριθμόν 41 οδηγία του Φύρερ που καταλαμβάνει 10 δακτυλογραφημένες σελίδες είναι έτοιμη, εγκεκριμένη και υπογεγραμμένη.[16] 

"Στην Ρωσία η χειμερινή εκστρατεία τείνει προς το τέλος της. Χάρη στο εκπληκτική γενναιότητα και το πνεύμα θυσίας που επέδειξαν τα στρατεύματα, η μάχη στο Ανατολικό μέτωπο συνιστά για τα γερμανικά όπλα μια πρωταρχικής σημασίας αμυντική επιτυχία . Ο εχθρός έχει υποστεί τεράστιες απώλειες σε άνδρες και προσπάθειά του να εκμεταλλευθεί αρχικές φαινομενικές επιτυχίες κατανάλωσε κατά την διάρκεια του χειμώνα τον όγκο των εφεδρειών του, τις οποίες προόριζε για μελλοντικές επιχειρήσεις.
Η γερμανική διοίκηση και τα στρατεύματά μας, που αναμφισβήτητα υπερτερούν, πρέπει να αναλάβουν εκ νέου την πρωτοβουλία αμέσως μόλις οι καιρικές και εδαφικές συνθήκες το επιτρέψουν , για να εξαναγκάσουν τον εχθρό να υποταχθεί στην θέλησή μας.
Αντικειμενικός σκοπός είναι η εκμηδένιση όλης της αμυντικής δυνάμεως που εξακολουθούν να διαθέτουν τα Σοβιέτ, και η απομάκρυνση των στρατευμάτων τους ,όσο το δυνατόν περισσότερο από τις κυρίας πηγές της πολεμικής του βιομηχανίας..
Για τον λόγο αυτό θα χρησιμοποιηθούν όλες οι διαθέσιμες γερμανικές και συμμαχικές δυνάμεις.
Συγχρόνως πρέπει να διατηρηθούν , με κάθε τρόπο να διασφαλισθούν τα κατεχόμενα εδάφη της Δυτικής και Βορείου Ευρώπης, ιδιαιτέρως οι ακτές."

Για τον σκοπό αυτό και δίχως να επηρεασθεί η πολιορκία του Λένινγκραντ όλες οι διαθέσιμες γερμανικές και συμμαχικές δυνάμεις έπρεπε να συγκεντρωθούν στο νότιο τμήμα του μετώπου με σκοπό την εξουδετέρωση του εχθρού μπροστά από τον Ντον και την κατάκτηση των πετρελαιοφόρων πηγών του Καύκασου καθώς και τα περάσματα που οδηγούσαν στις νότιες περιοχές του.

Οι λόγοι της επιχειρήσεως αυτής είναι σαφέστατα οικονομικοί, Οι στρατιωτικοί του σύμβουλοι δεν έπαυαν να τον προειδοποιούν για τη ζωτική σημασία που είχε το πετρέλαιο του Καύκασου[17)

Ύστερα από τη τελική  επεξεργασία της επιχείρησης , η πρώτη φάση του σχεδίου προέβλεπε ότι τα στρατεύματα στα αριστερά της Ομάδας Στρατιών Νότος (περιοχή Κούρσκ) έπρεπε να κινηθούν με κατεύθυνση τον Ντον στο ύψος του Βορονέζ και στη συνέχεια ακολουθώντας το ποτάμι προς Νότο να κλείσουν με την βοήθεια της 6ης στρατιάς που θα εξορμούσε από την περιοχή του Χαρκώφ σε ένα σιδερένιο κλοιό τις μπροστά από τον Ντον ρωσικές δυνάμεις. 

Η επιχείρηση θα ξεκινήσει με μια υπερκερωτική ενέργεια και αν είναι δυνατό, μια διάσπαση του εχθρού στην περιοχή Νοτίως Ορέλ με κατεύθυνση το Voronezh. Από τους δύο τεθωρακισμένους και μηχανοκίνητους σχηματισμούς που θα ενεργήσουν υπερκερωτικά ο βόρειος πρέπει να είναι μεγαλύτερης ισχύος από το Νότιο. Ο σκοπός της διεισδύσεως είναι η κατάληψη της πόλεως του Voronezh. Ενώ τμήμα των μεραρχιών πεζικού θα οργανώσει αμέσως ένα ισχυρό αμυντικό μέτωπο ανάμεσα στην περιοχή του Orel από την οποία θα εκτοξευτεί η επίθεση, και το Voronezh, οι τεθωρακισμένες και μηχανοκίνητες δυνάμεις θα συνεχίσουν την επίθεση νοτίως του Voronezh, με το αριστερό τους επί του Ντον για να υποστηρίξουν μια δευτέρα διάσπαση που θα λάβει χώρα προς ανατολάς από την γενική περιοχή του Kharkov. Και εδώ επίσης ο πρωταρχικός σκοπός δεν είναι απλά η διάσπαση του Ρωσικού Μετώπου αλλά η καταστροφή των Ρωσικών Στρατιών σε συνεργασία με τις Μηχανοκίνητες δυνάμεις που προωθούνται κατά τον κατάρουν του Don.

Στη συνέχεια η δεξιά πτέρυγα του Στρατάρχη φον Μποκ, θα διάβαινε τον Ντόνετς στο ύψος του Βοροσίλωφγκραντ και δια του Ροστώφ, ανηφορίζοντας τον Ντον, θα έσπευδε να συναντήσει το υπόλοιπο της ομάδας στρατιών που θα είχε προωθηθεί μέχρι την περιοχή του Στάλινγκραντ.

Μετά την καταστροφή του ρωσικού στρατού μπροστά από το Βόλγα και την εξουδετέρωση του Στάλινγκραντ σαν βιομηχανικού και συγκοινωνιακού κέντρου, ο φον Μποκ ανάμεσα στο Κούρσκ, νότιο άκρο της ομάδας Στρατιών "Κέντρο" και τον Βόλγα, θα κάλυπτε τις πλάτες του συναδέλφου του Λιστ που ενισχυμένος με την 11η Στρατιά προερχόμενη από την περιοχή του Κερτς,θα εξορμούσε για την κατάκτηση του Καυκάσου.  

Η Τρίτη επίθεσις πρέπει να διεξαχθεί κατά τρόπο ώστε να ενωθούν στη περιοχή του Στάλινγκραντ οι δυνάμεις που κατέρχονται τον Ντον , με τις δυνάμεις εκείνες που προελαύνουν, πάνω στον άξονα Τανγκανόργκ Αρτεμόβσκ μεταξύ του κάτω ρου του Ντον και του Βοροσίλωφγκραντ , με τη προελαύνουσα προς το Στάλινγκραντ Στρατιά Αρμάτων. Αν παρουσιαστεί ευκαιρία στη διάρκεια αυτής της επιχείρησης , ιδιαίτερα με τη κατάληψη άθικτων γεφυρών να εγκατασταθούν προγεφυρώματα Ανατολικά ή Νότια του Ντον , θα πρέπει να πραγματοποιηθούν με κάθε θυσία. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να καταβληθεί πάσα προσπάθεια να καταληφθεί το Στάλινγκραντ, ή τουλάχιστον να τεθεί υπό τα πυρά των βαρέων μας όπλων ώστε να παύσει να να υφίσταται σαν κέντρο οπλισμού και επικοινωνιών.

Θα ήταν ιδιαίτερα επιθυμητό εάν επιτυγχάνετο ή να καταληφθούν άθικτες γέφυρες στο Ροστώβ (Rostov) ή να εξασφαλισθούν προγεφυρώματα Νότια του Ντον για τη διευκόλυνση των περαιτέρω επιχειρήσεων .

Με σκοπό τη αποτροπή διαφυγής προς Νότο μεγάλου αριθμού Ρωσικών δυνάμεων βόρεια του Ντον είναι αναγκαίο όπως το Συγκρότημα που προελαύνει από τη περιοχή του Τανγκανόργκ προς Ανατολικά να ισχυροποιήσει το δεξιό του δια προωθήσεως αρμάτων και ταχυκινήτων δυνάμεων, οι οποίες - εφ' όσον θα υπάρξει ανάγκη- δυνατόν να συγκροτηθούν έστω και μέσα από τον αυτοσχεδιασμό των Μονάδων.

Ανάλογα με την πρόοδο των επιθέσεων αυτών θα πρέπει να ληφθούν μέτρα καλύψεως όχι μόνο των Βορειοανατολικών πλευρών της επιθετικής επιχειρήσεως, αλλά να αρχίσει αμέσως και η οργάνωση των θέσεων επί του Ντον . Αποφασιστικής σημασίας θα είναι η αντιαρματική άμυνα .Οι θέσεις θα πρέπει εκ των προτέρων να προπαρασκευαστούν με όλα τα μέσα για να αντιμετωπίσουν ενδεχομένως τον επερχόμενο χειμώνα.

Η άμυνα στον μετώπου του Ντον που σταδιακά θα επιμηκύνεται, θα ενισχυόταν από συμμαχικά στρατεύματα. Την ευθύνη της περιοχής ανάμεσα στην καμπή του Καλάτς να-Ντόνου και το Βορονέζ θα έπαιρναν Ρουμάνοι ,Ιταλοί και Ούγγροι ενώ στα πλευρά του συμμαχικού σχηματισμού η 6η Γερμανική Στρατιά και η 4η Στρατιά αρμάτων θα ήταν έτοιμες να στηρίξουν την άμυνα σε στιγμή κρίσης.

Τα συμμαχικά στρατεύματα θα ταχθούν σε ιδιαίτερους τομείς κατά τρόπον ώστε η διάταξη να αρχίζει εις τον Βορράν με τους Ούγγρους, ακολουθούμενους από τους Ιταλούς και τέλος από τους Ρουμάνους που θα συνιστούν το νοτιοανατολικόν άκρον.  

Έχοντας πλέον την πρωτοβουλία των κινήσεων ο Φύρερ θα μπορούσε είτε να υπερφαλαγγίσει την Μόσχα από Νότο, είτε να στρέψει τα στρατεύματα του Καυκάσου προς την Αίγυπτο μέσω Τουρκίας για να συναντήσουν τις δυνάμεις του Ρόμμελ που εκείνη την εποχή ανακαταλάμβανε μεθοδικά όλα εκείνα τα εδάφη που είχε χάσει τον προηγούμενο χρόνο κατά την διάρκεια της συμμαχικής επιχειρήσεως "Σταυροφόρος". ...

Πριν από την έναρξη της πραγματικά μεγάλης αυτής επιθέσεως που έπρεπε να σφραγίσει το τέλος του πολέμου στην Ανατολή, προβλέπονται δύο προπαρασκευαστικές επιχειρήσεις.

Η πρώτη με την επωνυμία "Trappenjagd" έχει σαν στόχο την ανακατάληψη τής Κριμαίας. Η αποστολή της 11ης Στρατιάς είναι να διώξει, οριστικά τούς Ρώσους από τα στενά του Κερτς και να καταλάβει την άριστα οχυρωμένη Σεβαστούπολη.

Η δεύτερη με την επωνυμία Fridericus αφορά την περιοχή της Ουκρανίας και έχει σαν στόχο την εξουδετέρωση της ρωσικής αιχμής της Λοζοβαγια και την ανασυγκόλληση του μετώπου του Ντόνετς.

Δέκα ημέρες αργότερα ο Σοβιετικός πράκτορας Rudolf Roessler  αναστατώνει  από τη Λουκέρνη,  το μοσχοβίτικο κέντρο της αντικατασκοπείας , με ένα καταπληκτικό κείμενο. Πριν συμπληρωθούν δύο εβδομάδες από την υπογραφή του Χίτλερ κάτω από το κείμενο της "Κυανής επιχείρησης" ένα ακριβές αντίγραφο της  οδηγίας αρ.41  βρίσκεται πάνω στο γραφείο του Στάλιν. Η διασταύρωση αυτής της καταπληκτικής είδησης γίνεται σχεδόν ταυτόχρονα από το λεγόμενο δίκτυο της Βαρσοβίας .Τα όσα μεταδίδει βρίσκονται σε πλήρη αντιστοιχία με τα όσα προβλέπονται στην υπ' αριθμόν 41 Οδηγία .[19]

Στις 3 Μαΐου ο ανυποψίαστος αρχηγός του Επιτελείου Χάλντερ σημειώνει με έκπληξη στο ημερολόγιό του μια αποκαλυπτική διαπίστωση:

«Σχετικά με τις προθέσεις μας ο Exchange Τelegraph μεταδίδει από τη Μόσχα καταπληκτικές ειδήσεις.» [20]
Κανείς δεν διανοείται να φανταστεί,  ότι ο  Στάλιν γνωρίζει τα γερμανικά σχέδια , γνωρίζει όλα όσα  πρόκειται να συμβούν και το σημαντικότερο ότι έχει στη διάθεσή του  όλο τον αναγκαίο χρόνο να προετοιμαστεί και να αναλάβει πρωτοβουλίες.

Στην περίπτωση αυτή, όλα όσα πρόκειται να ακολουθήσουν  στους επόμενους μήνες, είναι από τώρα και στα εξής, πληκτικά προβλέψιμα, σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό.

Υποσημειώσεις

[1] Βεβαίως, ευθύς ως το μέτωττον εσταθεροποιήθη και κατέστη δυνατή η έναρξις συγκεντρώσεως στρατηγικής εφεδρείας, η πλειονότης των στρατιωτικών εγκεφάλων φαίνεται πως εκινήθη δια την υποστήριξιν μιας επιθετικής εκστρατείας κατά το ακολουθούν θέρος. Η συζήτησις περιεστράφη περί το μέγεθος των σκοπών της εκστρατείας ταύτης. Ήτο δυνατόν να εξουδετερωθή η Ρωσσία και να αποχωρήση εκ του πολέμου ; Ή θα ήτο συνετώτερον να περιορισθούν οι σκοποί εις την περικοπήν των υπαρχόντων της εις τοιαύτην έκτασιν, ώστε να μη παρουσιάζη πλέον αύτη σοβαράν απειλήν, αλλά να διεξάγη επιχειρήσεις αι οποίαι να χαρακτηρίζωνται υπό το πρίσμα της Υψηλής Στρατηγικής, ως αμυντικαί ;

Εκ των υστέρων οι πλείστοι εκ των επιζησάντων στρατηγών ισχυρίζονται ότι ηυνόουν περιορισμένην εκστρατείαν και ότι παν το περισσότερον φιλόδοξον , απετέλει «τυχοδιωκτισμόν». Εντούτοις τούτο δεν είναι τίποτε περισσότερον από ένα νέον παράδειγμα (από τα οποία βρίθει η προς Ανατολάς εκστρατεία ) αποτυχίας του Γερμανικού Γενικού Επιτελείου εις τας εκτιμήσεις του επί Παγκοσμίου στρατηγικού επιπέδου. Εθεώρουν (και το παραδέχονται ) την θερινήν εκστρατείαν του 1942, ως έν μερικόν τακτικόν πρόβλημα, απομενωμένον από τα παγκόσμιο γεγονότα, τα οποία καθίστων επιτακτική ανάγκην δια την Γερμανίαν, να κερδίση τον πόλεμον κατ’ εκείνο το έτος, ή να παρασυρθή από το βάρος της βιομηχανικής παραγωγής της συμμαχίας, που εμάχετο λυσσωδώς κατ΄ αυτής.(Α. Κλαρκ Βαρβαρόσσα Στρατιωτικό Τυπογραφείον Αθήναι 1968 σελ 232)

[2] Beck
[3] Witzleben
[4] W.Gorlitz The German General Staff Hollis & Carter, London   σελ 413

[5] Χαρακτηριστική η περίπτωση του Στρατηγού Erich Fellgiebel όταν υπηρετούσε σαν υπεύθυνος της υπηρεσίας πληροφοριών του στρατού στο στρατηγείο του Φύρερ.

[6]  Δια μίαν ακόμη φοράν ο Χίτλερ παρεσύρθη από την ανυπομονησίαν του εις βάρος της συνέσεως και της λογικής .Εκείνο το οποίον τον παρέσυρε ήτο η ακράδαντος πεποίθησίς του ότι οι Ρώσσοι είχον παύσει να αποτελούν σοβαρόν αντίπαλον και ότι θα κατέρρεον ασφαλώς , ευθύς ως εστερούντο των πετρελαίων του Καυκάσου. Αντιθέτως η εκτίμησις του Γενικού Επιτελείου ήτο, ότι, οι Ρώσοι , παρά την πείσμονα αντίστασίν των , συνεπτύσσοντο μεθοδικώς , και ότι η κρίσις του αγώνος θα εξηρτάτο από τας μελλοντικάς των αντιδράσεις . " Η πρόβλεψις της επερχομένης κρίσεως και η συγκέντρωσις των απαιτουμένων δια την επιτυχή αντιμετώπισιν της μέσων αποτελεί την πεμπτουσίαν και την κατευθυντήριον γραμμήν παντός σχεδίου επιχειρήσεων " λέγει ο Χάλντερ. (Gert Βuchheit Η Στρατηγικη ενός Δεκανέως) Παρόμοια και η εκτίμηση που εκφράζει ο Bauer (O Πόλεμος των Τεθωρακισμένων. Τόμος Α σ.339) Καθ' όσον αφορά τον Φύρερ, η πρόθεσίς του δεν ήτο τίποτα ολιγώτερον από του να καταφέρη την χαριστικήν βολήν κατά του σοβιετικού κολοσσού, τον οποίον και θεωρεί θανασίμως τραυματισμένον, εν αντιθέσει με την γνώμην της Ο.Κ.W., εχούσης τας πληροφορίας από άνδρα κύρους εις το ζήτημα των πληροφοριών, τον συνταγματάρχην Γκέλεν (Ghelen), διευθυντήν του τμήματος «Ανατολή» του 2ου Γραφείου του στρατού. Παρά την διαφοράν ταύτην ως προς την εκτίμησιν της καταστάσεως,εις το Ράστενμπουργκ θέτουν, από του δευτέρου δεκαπενθημέρου του μηνός Μαρτίου, τας βάσεις της θερινής επιθέσεως, η οποία έλαβε την επωνυμίαν Επιχείρησις ΒΙaυ.

[7] Κατά το 1941, το ολικόν απόθεμά του εις πετρέλαια ανήρχετο εις 8.929.000 τόννους(έναντι 7.000.000 τόννων κατά το τελευταίον προ του πολέμου έτους) και είχε κατορθώσει να συνεχίση τον πόλεμον δια της αναλήψεως και ετέρων 1.140.000τόννων από τα πενιχρά του εφεδρικά αποθέματα. Περί το τέλος του έτους, το διατηρούμενον απόθεμα δι’ άπαντας τους στρατιωτικούς και πολιτικούς σκοπούς,εξαιρέσει των αναγκαίων του Ναυτικού ανήρχετο μόνον εις 797.000 τόννους, μόλις επαρκούντας δια τας καταναλώσεις ενός μηνός. Τούτο δεν παρείχεν εις τον Χίτλερ βιώσιμον περιθώριον, λαμβανομένου υπ’ όψιν ότι δεν είχεν εισέτι υποχρεωθή να διεξάγη εντόνους επιχειρήσεις επί δύο μετώπων. Αι υπάρχουσαι πηγαί του Χίτλερ δεν ήσαν εις θέσιν να του παράξουν πλέον των 12,000.000 τόννων αργού πετρελαίου κατ’ έτος. Η συνθετική παραγωγή, ανερχομένη εις 4.000.000 τόννους κατά το 1941,ηυξήθη εις 6.000.000 κατά το 1943,η αύξησις όμως αυτή μερικώς θα ανετρέπετο από την μείωσιν της παραγωγής των ρουμανικών πετρελαιοπηγών.. (Ch. Wilmot :Η πάλη δια την Ευρώπην σελ 122)

[8]
[9]Schröter Heinz: Stalingrad ... "bis zur letzten patrone".Αναφέρεται στην Ιστορία Β. Παγκοσμίου πολέμου του Χ.Α.Καβαφάκη Τ.2 Σελ.709.

[10] Στις 31 Δεκεμβρίου 1941 οι απώλειες των χερσαίων γερμανικών δυνάμεων άγγιζαν το 25,90 %, που μεταφραζόταν σε 830.903 αξιωματικούς, υπαξιωματικούς και στρατιώτες. Από αυτούς οι νεκροί ήσαν 173.722 και οι αγνοούμενοι 35.875. Να σημειωθεί ότι και ένα μέρος των τραυματιών δεν μπόρεσε λόγω της φύσεως των τραυμάτων να αναλάβει ενεργή δράση. O Halder σημειώνει στο ημερολόγιό του ότι μέχρι 28 Φεβρουαρίου 1942 οι συνολικές απώλειες ανήρχοντο σε 1.005.636 άνδρες από τους οποίους 202.251 νεκρούς, 725.642 τραυματίες από τους οποίους 112.627 από κρυοπαγήματα. 
[11]

[12] Η στρατηγική ενός Δεκανέως σελ 216
[13]
[14]

[15] Αναλαμβάνοντας καθήκοντα Αρχιστρατήγου μετά την παραίτηση του Μπράουχιτς θα πει στον Χάλντερ: Ο πρώτος τυχών δύναται να διευθύνει τας επιχειρήσεις. Το πρώτιστον όμως καθήκον του Αρχιστρατήγου είναι να υψωθή εις το επίπεδον του Εθνικοσοσιαλισμού. Εις ουδένα εκ των στρατηγών αναγνωρίζω την ικανότητα να επιτύχη τούτο! Ως εκ τούτου προήλθον εις την απόφασιν να αναλάβω προσωπικώς τα καθήκοντα ταύτα.(Η στρατηγική ενός δεκανέως σελ 196-7 .

[16] Walther Hubatsch: Hitlers Weisungen für die Kriegsführung 1939-1945 σελ 183. Η μετάφραση ολόκληρης της Οδηγίας αρ 41 στα ελληνικά στον Οικονομάκο Μ . Οι ελπίδες πάγωσαν στο Βόλγα σελ 227-231.

[17] Ο Μπλούμεντριχ θα σχολιάσει ειρωνικά.: "Αν και δεν ήτο δυνατόν ν' αντικρούσωμεν τους οικονομικούς εμπειρογνώμονας, οίτινες εβεβαίουν ότι ήτο ζωτικόν να επιτύχωμεν το πετρέλαιον, εάν ηθέλαμεν να συνεχίσωμεν τον πόλεμον, εν τούτοις τα γεγονότα διέψευσαν τους ισχυρισμούς των. Διότι κατορθώσαμεν να διεξαγάγωμεν τον πόλεμον μέχρι του 1945 χωρίς να καταλάβωμεν ποτέ τα πετρέλαια του Καυκάσου." (B. H. Liddell Hart: Η άλλη πλευρά του λόφου. σελ 377)

[18]

[19] Σχετικά με τη δράση του κατασκοπευτικού δικτύου της Βαρσοβίας ο P. Carell αναφέρει:

"Aυτό που προέκυψε από την αποκωδικοποίηση παρόμοιων εγγράφων ήταν απλά καταπληκτικό. Ήταν απίστευτη η ποσότητα των στρατιωτικών μυστικών που οι δύο πράκτορες σε περίοδο ενός χρόνου είχαν κατορθώσει να συλλέξουν και να στείλουν στη Ρωσία δρώντας στα μετόπισθεν του γερμανικού μετώπου. Τα μηνύματα έδιναν ένα συμπληρωμένο πλαίσιο της γερμανικής προέλασης κατά τη διάρκεια της καλοκαιρινής επίθεσης του 1942 . Και όχι μόνο της προέλασης αλλά και των στόχων , τα σχέδια που αφορούσαν τη χρησιμοποίηση των δυνάμεων , τις μεταφορές και τις μετακινήσεις των Σωμάτων Στρατού και των μεραρχιών ήταν καταγραμμένες με τις παραμικρές λεπτομέρειες..(P. Carell Russia 1941-45 τόμος Β σελ 109 και συνέχεια  )

[20]Halder Hitler ,seigneur de la guerre, Payot ,1956 σελ 435

(Συνέχεια)