ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΣΣΑΛΙΔΗΣ: Φίλιππο Μαρινέττι: Ο Εθνικοεπαναστάτης ηγέτης του Φουτουρισμού.

«Θα δοξολογήσουμε τον πόλεμο- την μόνη υγιεινή του κόσμου - τον μιλιταρισμό, τον πατριωτισμό, την χειρονομία των αγγελιοφόρων της ελευθερίας που σπέρνουν τον όλεθρο, τις ωραίες ιδέες που γι' αυτές αξίζει να πεθάνει κανείς, και την περιφρόνηση προς τις γυναίκες.
Φίλιππο Μαρινέττι , «Μανιφέστο του Φουτουρισμού»

Έκλεισαν στις 22 Δεκεμβρίου 2011, 135 χρόνια από την γέννηση του Φίλιππο Τομάσο Μαρινέττι , του ποιητή που υπήρξε ηγέτης του «αβαντ γκαρντ» κινήματος του Φουτουρισμού και ο κύριος πρόδρομος του Ιταλικού Φασισμού. Ευκαιρία να θυμηθούμε το έργο του.Από τον Νίτσε και τον Σορέλ στον Φουτουρισμό

Ο Φίλιππο Μαρινέττι έκανε την εμφάνιση του το 1904, εμπνευσμένος από την Νιτσεϊκή ανατροπή των παλιών αξιών και κυριαρχία του Υπεράνθρωπου και τις απόψεις του αναρχοσυνδικαλιστή Ζωρζ Σορέλ για ένα επαναστατικό προλεταριάτο με ηρωικούς ηγέτες. Το πρώτο ποίημα «Καταστροφή» ήταν «ένα αναρχικό ποίημα, ένα ερωτικό ποίημα» Όμως οι ιδέες του αποκρυσταλλώθηκαν καλύτερα στο «Μανιφέστο του Φουτουρισμού» που έγραψε μαζί με τους Ουμπέρτο Μοτσιόνι, Κάρλο Κάρα, Λουίτζι Ρουσόλο και Τζίνο Σεβερλινι. Ένα κείμενο που θα ήταν ο πρόδρομος του φασισμού, του επαναστατικού εθνικισμού του Μεσοπολέμου.
Υπήρχε όμως ένα στοιχείο που θα έκανε τον Μαρινέττι να διαφέρει από τους άλλους στοχαστές και λογοτέχνες του επαναστατικού εθνικισμού. Αυτό ήταν η ταχύτητα του αυτοκινήτου και γενικότερα η καινούργια τεχνολογία. Αντίθετα με τον Έβολα και τον Γέητς που λάτρευαν τον Μεσαίωνα και τους Χάμσουν και Χένρυ Γουίλλιαμς( που απεχθανόταν την τεχνολογία προς χάριν μιας αγροτικής ζωής, ο Μαρινέττι ασπάσθηκε την τεχνολογία και ήθελε να ζει στο σημερα, όχι στο χθες.
Ανάμεσα σε άλλα έγραφαν:
1) Πρόκειται να τραγουδήσουμε την αγάπη του κινδύνου, την συνήθεια της ενέργειας και της έλλειψης φόβου.
2) Το θάρρος, η τόλμη και η εξέγερση θα είναι απαραίτητα στοιχεία της ποίησης μας.
3) Μέχρι τώρα, η λογοτεχνία έχει εκθειάσει την ακινησία της σκέψης, την έκσταση και τον ύπνο. Σκοπός είναι να εξάρουμε την επιθετική δράση , την πυρετώδη αϋπνία, τον δρασκελισμό του δρομέα, το πήδημα του θανάτου, την γροθιά και το χαστούκι.
4) Επιβεβαιώνουμε ότι η μεγαλοπρέπεια του κόσμου έχει εμπλουτιστεί από μια καινούργια ομορφιά: την ομορφιά της ταχύτητας. Ένα βρυχώμενο αυτοκίνητο που καλπάζει μανιασμένο είναι πολύ πιο όμορφο από την Νίκη της Σαμοθράκης.
6) Πέρα από τον αγώνα, δεν υπάρχει ομορφιά. Κανένα έργο χωρίς επιθετικό χαρακτήρα δεν μπορεί να θεωρηθεί αριστούργημα. Η ποίηση πρέπει να συλληφθεί ως μια βίαιη επίθεση σε άγνωστες δυνάμεις, ως τιθάσευση και υποταγή τους ενώπιον του ανθρώπου.
7) Ο Χρόνος και ο Χώρος πέθαναν χθες. Ζούμε ήδη το αδύνατο, επειδή έχουμε δημιουργήσει την αιώνια, πανταχού παρούσα ταχύτητα.
8) Θα εξυμνήσουμε τον πόλεμο- την μόνη υγιεινή του κόσμου- τον μιλιταρισμό, τον πατριωτισμό, τη καταστροφική χειρονομία των αγγελιοφόρων της Ελευθερίας, τις ιδέες που αξίζει να πεθάνει κανείς για αυτές και την περιφρόνηση προς τις γυναίκες.
9)Θα καταστρέψουμε τα μουσεία, τις βιβλιοθήκες και τις ακαδημίες κάθε είδους, θα πολεμήσουμε τον ηθικισμό, τον φεμινισμό, κάθε ευκαιριακή η ωφελιμιστική δειλία.
10) Θα τραγουδήσουμε τα μεγάλη πλήθη, τα συνεπαρμένα από την δουλειά, την ευχαρίστηση και την εξέγερση. Θα τραγουδήσουμε για τις πολύχρωμες, πολυφωνικές παλίρροιες της επανάστασης στις σύγχρονες πρωτεύουσες.
Από τη Ιταλία εκτοξεύουμε προς όλον τον κόσμο αυτό το μανιφέστο της φλεγόμενης και ανατρεπτικής βιαιότητας, με το οποίο σήμερα ιδρύουμε τον Φουτουρισμό, επειδή θέλουμε να απελευθερώσουμε αυτή την χώρα από την δύσοσμη γάγγραινα των καθηγητών, των αρχαιολόγων , των ξεναγών και των παλαιοπωλών της» .
Οι Φουτουριστές ήταν εθνικιστές και επαναστάτες, σχεδόν αναρχικοί και ο εθνικισμός τους δεν είχε τίποτα με τι παραδοσιακές αξίες του Συντηρητισμού . Ήθελαν να γκρεμίσουν τα πάντα και να φτιάξουν μια καινούργια Ιταλία.

( Η συνέχεια εδώ)

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΠΟΥ Ο Φ.Τ ΜΑΡΙΝΕΤΤΙ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΕ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΕΘΝΟΣ(1933)

Δια του ιταλικού της γραμμής "Βιέννα" αφίχθη  σήμερον την 7ην π.μ ο Ιταλός ακαδημαϊκός και δημιουργός του Φουτουρισμού Φ.Τ Μαρινέττι. Τον αφιχθέντα επίσημον Ιταλόν υπεδέχθη εις Πειραιά ο κόμης Ντι Κοσσάτο εκ μέρους της ιταλικής πρεσβείας και ο κόμης Γκριλεντσόνι εκ μέρους του Ιταλικού Ινστιτούτου.
Άμα τη προσεγγίσει του ατμοπλοίου εις τον Πειραιά , ο κ. Μαρινέττι εδέχθη προθύμως συντάκτην μας, εις τον οποίον ωμίλησε χωρίς καμμίαν δυσκολίαν περί του φουτουρισμού. Πεντηκονταετής περίπου , μεγαλόσωμος με σπινθηροβόλούντα μάτια , πολλήν νευρικότητα εις τας κινήσεις, είνε αληθινόν πρότυπον επιμονής εις τα ιδέας και αδιαλάκτου μαχητικότητος εις την υποστήριξιν των, πράγμα το οποίον εχαρακτήρισε πάντοτε τας πράξεις του και όταν κατεδιώκετο ή περιεπαίζετο από όλον τον κόσμον.
Χείμαρρος ευγλωττίας , εισέρχεται απ' ευθείας εις το θέμα, την υποστήριξιν των φουτουριστικών ιδεών του, και μας ομιλεί μετά νευρικότητος, αλλά και πειστικότητος.
"Ο φουτουρισμός μας λέγει , γεννηθείς κατά τον πόλεμον, έδρασε κυρίως κατά την πρώτην μεταπολεμικήν περίοδον. Έδωσε τότε λυσσαλέαν μάχην εκ της ανάγκης να αντιδράση και ενόπλων ακόμη και εις αυτάς τας οδούς κατά του απειλητικού , κατά την εποχήν εκείνην, κινδύνου του σοσιαλισμού και του κομμουνισμού,
Κατεβάλαμεν υπερανθρώπους προσπαθείας, ημείς ως νικηταί του πολέμου να επικρατήσωμεν ειρηνικώς και κατήλθομεν εις εκλογάς κατά το 1919 εις κοινόν συνδυασμόν μετά του Μουσσολίνι, του διασήμου μουσουργού Τοοσκανίνι και μερικών ηρωικών αεροπόρων του πολέμου, Και όχι μόνον ηττήθημεν κατά την πρώτην αυτήν μάχην μας , αλλά και εφυλακίσθημεν ως αναρχικοί και επικίνδυνοι στασιασταί.
Σήμερον ο φουτουρισμός υπερηφανεύεται , και δικαίως , ότι ούτος έδωκε την πρώτην ώθησιν δια την κατά το 1922 επικράτησιν του Φασισμού.

Ο δια του θάρρους θρίαμβος.
Δεν φιλοδοξούμεν, συνεχίζει ο κ. Μαρινέττι , ότι εχομεν το μονοπώλιον της μεγαλοφυΐας, αλλά του θάρρους. Ο Φουτουρισμός ενίκησε σήμερον απολύτως, όχι μόνον εν Ιταλία, αλλά και εις όλον τον κόσμον.
Η επίδρασις αυτού διακρίνεται εις όλους τους κλάδους της Τέχνης. Η μεγαλειτέρα δε κατάκτησις αυτού είνε εις την Ζωγραφικήν και την Αρχιτεκτονικήν. Η Ιταλία σήμερον απηλλάγη τελείως από τας ξένας επιδράσεις, ιδίως εις την Φιλολογίαν της , δημιούργήσασα νέον ρυθμόν , νέον παλμόν , νέαν τέχνην εντελώς ιδικήν της.
Ο Μουσσολίνι, ενθουσιώδης οπαδός των ιδεών μας, κατά την επικράτησίν του στα 1922 είπε χαρακτηριστικά απευθυνόμενος προς τους νέους συνεργάτας του: "Πρωτίστως να μη κάμωμεν παρελθοντολογίαν ενθυμίζουσαν παλαιάν ρενδικόταν του Τζιολίττι."
　

Υμνητής του Παρθενώνος.
Εις ερώτησιν εάν πραγματικώς είπεν ότι πρέπει να γκρεμίσωμε τον Παρθενώνα, ο συγγραφεύς του επικού ποιήματος "Η κατάκτησις των άστρων" απήντησεν:
-Ως γνήσιος φουτουριστής δεν έχω μνήμην και συνεπώς δεν ενθυμούμαι να είπα τοιούτον τι. Μάλλον θα ύμνησα τον Παρθενώνα και ο ύμνος αυτός δυνατόν να διεστρεβλώθη από τους αντιφουτουριστάς. Θα επισκεφθώ μετά μεγίστου ενδιαφέροντος τας αρχαιότητας της Ελλάδος. Η Ελλάς όμως δεν πρέπει να αρκεσθή εις το παρελθόν της. Το ελληνικόν αρχαίον κάλλος είνε γεγονός αναμφισβήτητον, αλλά δεν πρέπει να αρκεσθή εις αυτό, πρέπει αν δημιουργήση ένα νέον τοιούτον.
Εν τέλει ο Ιταλός ακαδημαϊκός απηύθυνε δια του "Έθνους" χαιρετισμόν προς τους σημερινούς Έλληνας......
 
( Κυριακή 29 Ιανουαρίου 1933)

 

 

ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

PROGRAMMA POLITICO FUTURISTA

ITALIA sovrana assoluta. - La parola ITALIA deve dominare sulla parola LIBERTÀ.

Tutte le libertà, tranne quella di essere vigliacchi, pacifisti, anti-italiani.

Una più grande flotta e un più grande esercito; un popolo orgoglioso di essere italiano, per la Guerra, sola igiene del mondo e per la grandezza di un ' Italia Intensamente agricola, industriale e commerciale.

Difesa economica e educazione patriottica del  proletariato.

Politica estera cinica, astuta e aggressiva - Espansionismo coloniale - Liberismo.

Irredentismo - Panitalianismo - Primato dell'Italia.

Anticlericalismo e antisocialismo.

Culto del progresso e della velocità, dello sport, della forza  fìsica, del coraggio temerario, dell'eroismo e del pericolo, contro l'ossessione della cultura, l'insegnamento classico, il museo, la biblioteca e i ruderi. - Soppressione delle Accademie e dei Conservatorii.

Molte scuole pratiche di commercio, industria e agricoltura. - Molti istituti di educazione fìsica. - Ginnastica quotidiana nelle scuole. - Predominio della ginnastica sul libro.

Un minimo di professori, pochissimi avvocati, pochis­simi dottori, moltissimi agricoltori, ingegneri, chimici, meccanici e produttori di affari.
Esautorazione dei morti, dei vecchi e degli opportuni­sti, in favore dei giovani audaci.
Contro la monumentomania e l'ingerenza del Governo in materia d'arte.
Modernizzazione violenta delle città passatiste (Roma, Venezia, Firenze, ecc.).

Abolizione dell'industria del forestiero, umiliante ed aleatoria.

QUESTO PROGRAMMA VINCERA

                                                                 

MILANO, 11 ottobre 1913 

Per il gruppo dirigente del Movimento futurista:

Marinetti - Boccioni - Carrà - Russolo

Σχετικά κείμενα:

TISDAL C- BOZZOLA A : ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΦΑΣΙΣΜΟΣ, ΜΑΡΙΝΕΤΤΙ ΚΑΙ ΜΟΥΣΣΟΛΙΝΙ Ι

TISDAL C- BOZZOLA A : ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΦΑΣΙΣΜΟΣ, ΜΑΡΙΝΕΤΤΙ ΚΑΙ ΜΟΥΣΣΟΛΙΝΙ ΙΙ

ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟΝ ΙΤΑΛΙΚΟ ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΜΟ

ΒΡΕΙΤΕ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΝΑ ΓΙΝΕΤΕ ΤΡΕΛΟΙ Ι

ΒΡΕΙΤΕ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΝΑ ΓΙΝΕΤΕ ΤΡΕΛΟΙ ΙΙ

ΠΡΕΤΣΟΛΙΝΙ: ΦΑΣΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

TISDAL C- BOZZOLA A : ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΦΑΣΙΣΜΟΣ, ΜΑΡΙΝΕΤΤΙ ΚΑΙ ΜΟΥΣΣΟΛΙΝΙ ΙΙ

(Προηγούμενο)

SOFFICI:Tipografia

Η ρομαντική εικόνα που είχε ο Μαρινέττι για το δικτάτορα είχε σχηματιστεί στην περίοδο 1915-9, όταν οι δυο τους βρέθηκαν πιο κοντά παρά ποτέ άλλοτε πριν ή μετά. Ο Μαρινέττι πήρε μέρος στο Fascio d' Azione Rivoluzionario του Μουσσολίνι. που ιδρύθηκε στα τέλη τού 1914, και εμφανίστηκε μαζί του το Μάρτιο του 1915, σε μια από τις επεμβασιστικές συγκεντρώσεις αυτής της οργάνωσης με το δυσοίωνο όνομα. Ο Πόλεμος εξασφάλισε και στους δύο άντρες τις προϋποθέσεις για να παίξουν τους αγαπημένους τους ρόλους: ο Μαρινέττι ως άνθρωπος της δράσης και ο Μουσσολίνι (που πολέμησε στο μέτωπο μόνο 38 μέρες) ως ρήτορας. Πριν ακόμα τελειώσει ο Πόλεμος, ο Μαρινέττι είχε ιδρύσει το Φουτουριστικό Πολιτικό Κόμμα, το μανιφέστο του οποίου δημοσιεύτηκε στο Italia Futurista το Φεβρουάριο του 1918. Το κείμενο αυτό επεξεργαζόταν θέσεις διατυπωμένες 10 χρόνια νωρίτερα στο Πρώτο Πολιτικό Μανιφέστο και στο Φουτουριστικό Πολιτικό Πρόγραμμα του 1913. Τα αιτήματα ήταν αναρχικά, σοσιαλιστικά και ουτοπικά: κατάργηση της μοναρχίας, έξωση του παπισμού μαζί με τις εικόνες και τα αγάλματα της Παναγίας, τα κεριά και τις καμπάνες, κοινωνικοποίηση της γης, της εκκλησιαστικής ιδιοκτησίας, του ορυκτού πλούτου και του νερού. Θα καθιερωνόταν η βαριά φορολογία της κληρονομημένης περιουσίας, η 8ωρη εργασία, η μισθολογική εξίσωση των γυναικών με τους άντρες, η δωρεάν νομική βοήθεια, η προστασία του καταναλωτή, το εύκολο διαζύγιο και η βαθμιαία υποβάθμιση του γάμου, για να ανοίξει ο δρόμος για τον ελεύθερο έρωτα και τα κρατικά παιδιά. Το μανιφέστο ζητούσε την ελευθερία του Τύπου, μαζί με την κατάργηση των πολιτικών κομμάτων και την άρση της δικαιοδοσίας του κρατικού στρατού να επεμβαίνει σε πολιτικές ταραχές. Η πιο συγκεκριμένη πρόταση ήταν ότι σε περίπτωση που ακόμα και μια ανασχηματισμένη κοινοβουλευτική κυβέρνηση δεν θα κατόρθωνε να λειτουργήσει ομαλά, θα την αντικαθιστούσαν 20 «τεχνικοί» της διοίκησης, εκλεγμένοι με καθολική ψηφοφορία, και θα ακολουθούσε περιφερειακή αποκέντρωση. Το Φουτουριστικό Κόμμα θα καταπιανόταν με βραχυπρόθεσμα πρακτικά ζητήματα, σε αντιδιαστολή με το καλλιτεχνικό φουτουριστικό κίνημα, που θα συνέχιζε το μακροπρόθεσμο πρωτοποριακό έργο της ανανέωσης. Στο ταραγμένο κλίμα που επικρατούσε μετά το τέλος του Πολέμου, όταν ολοκληρώθηκε η αποστράτευση και η απογοήτευση άρχισε να διογκώνεται, το πρόγραμμα αυτό ήταν τόσο αόριστο ώστε να βρει τους πιο ετερόκλητους υποστηρικτές. Οι πιο ισχυροί και αδίσταχτοι απ' αυτούς ήταν άνθρωποι σαν τον Μπολτζόν και τον Μποττάι, που σύντομα θα αποκτούσαν δύναμη στο φασιστικό κίνημα, ή τον συγγραφέα Μάριο Κάρλι και τον γλύπτη Φερρούτσιο Βέκκι, που έφεραν στο Φουτουριστικό Κόμμα τους Arditi — τις περιβόητες εθελοντικές ομάδες κρούσης, που ορμούσαν στη μάχη γυμνωμένοι ως τη μέση, με μια χειροβομβίδα σε κάθε χέρι κι ένα στιλέτο ανάμεσα στα δόντια. Οι Arditi ("Παράτολμοι") έγιναν οι Fasci Futuristi, η επιθετική συμμορία που μεταπήδησε στο Φασιστικό Κόμμα του Μουσσολίνι, όταν αυτό ιδρύθηκε (στις 23 Μαρτίου 1919, στο Circolo Industriale e Commerziale, στην Πιάτσα Σαν Σεπόλκρο του Μιλάνου). Σίγουρα  αυτοί ήταν υπεύθυνοι για τη βία με την οποία επιβλήθηκε το ίδιο το κίνημα, τις επιθέσεις εναντίον των σοσιαλιστών και το κάψιμο,. τον Απρίλιο του 1919, της σοσιαλιστικής εφημερίδας L' Avanti, την οποία διηύθυνε άλλοτε ο Μουσσολίνι. Ο Μαρινέττι, που ήταν ακόμα ένας χρήσιμος σύμμαχος για τον Μουσσολίνι, εκλέχτηκε στην κεντρική επιτροπή του Φασιστικού Κόμματος, και η νέα επίσημη εφημερίδα του Μουσσολίνι Il Popolo d' Italia έδωσε μεγάλη δημοσιότητα σε μια μάλλον "κουρασμένη" φουτουριστική έκθεση που έγινε το Μάρτιο εκείνου του χρόνου. Τον Ιούλιο, ο Μουσσολίνι έγραφε: «Ο Φασισμός είναι ένα κίνημα χωρίς προηγούμενο. Δεν απαξίωσε να έρθει σε επαφή με ομάδες που είχαν αγνοηθεί ή καταδικαστεί από τη φιλισταϊκή ηλιθιότητα των bien-pensants. Οι μετριότητες ισχυρίζονταν πάντα ότι δεν παίρνουν σοβαρά τo Φουτουρισμό, και τώρα, σε πείσμα αυτών των ανθρώπων, η κεφαλή των φουτουριστών, ο Μαρινέττι, είναι μέλος της Κεντρικής Επιτροπής των Fasci di Combattimento».
Όταν το Φασιστικό Κόμμα παρουσίασε τον πρώτο κατάλογο υποψηφίων του για το κοινοβούλιο, το Νοέμβριο του 1919, ο Μαρινέττι ήταν ένας απ αυτούς, και ο Μουσσολίνι έδωσε οδηγίες σ' έναν από τους δημοσιογράφους του να δώσει «ένα ρωμαλέο πορτραίτο του, για να αποδείξουμε σ' αυτούς τους ιταλούς παπαγάλους ότι ο Μαρινέττι είναι ένα από τα δυνατότερα πολιτικά μυαλά μας». Ο Μαρινέττι ήταν ακόμα χρήσιμος: η δική του ευφράδεια έπεισε τον μαέστρο Αρτούρο Τοσκανίνι να βάλει κι αυτός υποψηφιότητα. Απ' αυτούς τους αρχικούς 20, μόνον ο Μπολτζόν επρόκειτο ωστόσο να φτάσει ως τις πρώτες γραμμές του Φασισμού. Ο Τοσκανίνι αποχώρησε αργότερα από το Κόμμα, αρνήθηκε να συνθέσει το φασιστικό ύμνο, άσκησε ανοιχτή κριτική και ξυλοκοπήθηκε άγρια από φασίστες τραμπούκους. Χαρακτηριστικό πάντως της πολιτικής σύγχυσης εκείνων των χρόνων είναι ότι ακόμα κι εκείνοι που είχαν σοβαρές αμφιβολίες για το κίνημα ήταν δυνατό να πρασυρθούν από τον πατριωτικό ενθουσιασμό, τουλάχιστον για ένα διάστημα. Στις εκλογές του 1919, οι Φασίστες κατατροπώθηκαν από τους Σοσιαλιστές, που συνέλαβαν τον Μουσσολίνι, τον Μαρινέττι, τον Μπολτζόν, τον Βέκκι και 15 Arditi καί τους έκλεισαν  στη φυλακή του Σαν Βιττόρε για 21 μέρες, με την κατηγορία της απειλής κατά της ασφάλειας του κράτους και της σύστασης ενόπλων συμμοριών. Σ' αυτές τις 3 εβδομάδες, ο Μαρινέττι βρέθη­κε, κυριολεκτικά, πιο κοντά στον Μουσσολίνι παρά ποτέ άλλοτε, πριν ή μετά.
.......................................................
Ενώ ο Μουσσολίνι προετοίμαζε τους συμβιβασμούς που θα έκα­νε στη δεκαετία του 1920, ο Μαρινέττι διατύπωνε όλο και πιο ακραία αιτήματα. Ένα άρθρο του του 1919, με τίτλο «Φουτουριστι­κή Δημοκρατία», ήταν ακόμα πιο απροκάλυπτα εχθρικό απέναντι στην τριάδα του μονάρχη, του Πάπα και της γραφειοκρατίας από κάθε προηγούμενο κείμενο του. Στη φουτουριστική δημοκρατία, η παραδοσιακή ηθική θα παραχωρούσε τη θέση της στην «ηθική του κινδύνου: ελαστική ελευθερία χωρίς φυλακές και καραμπινιέρους. Οι φυλακές είναι επονείδιστες παγίδες, που προϋποθέτουν ότι ένα τσούρμο θηριώδεις γάτες μεταχειρίζεται τις πιο γοητευτικές και άδολες ιδιοσυγκρασίες σαν ποντίκια... Ε, λοιπόν, είναι καιρός να καταστραφούν, να κατεδαφιστούν οι φυλακές και τα σωφρονιστικά ιδρύματα, αυτά τα λείψανα του Μεσαίωνα». Φυσικά, λιγότερο από 10 χρόνια αργότερα, οι «γάτες» και η φυλάκιση είχαν γίνει το μέ­σο με το οποίο ο Μουσσολίνι έπνιγε κάθε αντιπολίτευση. Αυτά για την «ελαστική ελευθερία» του Μαρινέττι.
Ένα χρόνο αργότερα, ο Μαρινέττι δημοσίευσε το «Πέρα από τον Κομμουνισμό», ένα άρθρο αφιερωμένο «Στους Γάλλους, Άγ­γλους, Ισπανούς, Ρώσους, Ρουμάνους, Ούγγρους και Γιαπωνέζους φουτουριστές». Το κείμενο αυτό χαιρέτιζε την Μπολσεβίκικη Επανάσταση και το ρόλο που έπαιζαν σ' αυτήν οι «ρώσοι φουτουριστές» καλλιτέχνες (όπως είπαμε και στην αρχή του βιβλίου). Παράλληλα όμως, έκανε αντιδιαστολή ανάμεσα στην επανάσταση εκείνη, που βασιζόταν στην ταξική πάλη, και την επανάσταση που οραματιζόταν ο Μαρινέττι για την Ιταλία. Για μια ακόμα φορά, έχουμε μπροστά μας ένα απίθανο μίγμα από ιδέες που, εκ των υστέρων, μπορούμε να τις ονομάσουμε εξίσου εύκολα «προοδευτικές» ή «αντιδραστικές», «αριστερές» ή «δεξιές». Λίγοι άνθρωποι θα έβρισκαν αδικαιολόγητη την αποστροφή του Μαρινέττι για τη γραφειοκρατία και τους στρατώνες, για «τη συντηρητική παραδοσιοκρατία, τον υλικό εγωισμό, το μισογυνισμό, την ευθυνοφοβία και τον πιθηκίστικο επαρχιωτισμό». Μερικοί θα συμφωνούσαν μαζί του ότι μια επανάσταση βασισμένη στην ταξική πάλη και την εξουσία του προλεταριάτου δεν είναι γενική, ολοκληρωτική επανάσταση, γιατί διατηρεί ακόμα την ιδέα της τάξης. Αλλά ο Μαρινέττι, όπως και σε άλλα κείμενα του, αποδεικνύεται ασυνεπής στην ιδέα της παγκόσμιας επανάστασης που ευαγγελιζόταν. Ο εθνικισμός τον κάνει να απορρίψει ως «πιθηκίστικο επαρχιωτισμό» την προθυμία των ιταλών κομμουνιστών να ακολουθήσουν το παράδειγμα «του ρώσου Λένιν, μαθητή του γερμανού Μαρξ». Η απομονωτιστική ερμηνεία της αρχής «σε κάθε λαό η δική του επανάσταση» από μέρους του αποτελεί μια θλιβερή αντιστροφή του παλιότερου πολιτιστικού διεθνισμού του.
Από την άλλη μεριά, ο Μαρινέττι ήταν αρκετά διορατικός πολιτικά ώστε να αντιληφθεί ότι η Μπολσεβίκικη Επανάσταση κινδύνευε ήδη να κατακλυστεί από κάτι που ο ίδιος ονόμαζε «γραφειοκρατικό καρκίνωμα — μια γερμανική αρρώστεια». Χωρίς να αποκηρύξει ούτε για μια στιγμή τον αναρχικό ατομικισμό του, εξίσωνε αυτή την «αρρώστεια» με «τη σταθερή, ασάλευτη ομοιομορφία που επαγγέλλεται ο κομμουνισμός». Και ακολουθούσε, ένα τυπικά μαρινεττικό κείμενο, ένα μίγμα από εμπνευσμένες και παράλογες απόψεις, όπου, για τελευταία ίσως φορά, φαίνεται καθαρά η δύναμη και η αδυναμία του Μαρινέττι: 
«Θέλουν μια ζωή χωρίς εκπλήξεις, μια γη λεία σαν μπάλα του μπιλιάρδου.
Αλλά οι πιέσεις του διαστήματος δεν έχουν ισοπεδώσει ακόμα τα βουνά της γης, και η ζωή που είναι Τέχνη αποτελείται (όπως κάθε έργο τέχνης) από αιχμές και αντιθέσεις...
Η ζωή των εντόμων δείχνει ότι όλα ανάγονται στην αναπαραγωγή με κάθε θυσία και στην άσκοπη καταστροφή.
Η ανθρωπότητα μάταια ονειρεύεται να ξεφύγει απ' αυτούς τους δύο νόμους που την αναζωογονούν και την εξαντλούν εναλλάξ. Η ανθρωπότητα ονειρεύεται να σταθεροποιήσει την ειρήνη χάρη σ' ένα και μόνο τύπο παγκόσμιου ανθρώπου, που αμέσως κατόπιν θα έπρεπε να ευνουχιστεί, μήπως και ο επιθετικός ανδρισμός του κηρύξει καινούργιους πολέμους.
Ένας μόνο τύπος ανθρώπου θα έπρεπε να ζει πάνω σε μια εντελώς λεία γη. Το κάθε βουνό αψηφά τον κάθε Ναπολέοντα και Λένιν. Κάθε φύλλο καταριέται την πολεμόχαρη θέληση του ανέμου...
Ό κομμουνισμός μπορεί να πραγματοποιηθεί στα νεκροταφεία. Αλλά, αν πάρουμε υπόψη μας ότι πολλοί άνθρωποι θάβονται ζωντανοί, ότι κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί τον ολοσχερή θάνατο ενός ανθρώπου, ότι οι ευαισθησίες επιβιώνουν για να πεθάνουν αργότερα, τα νεκροταφεία κρύβουν αναμφισβήτητα... συνάξεις μανιασμένων πλασμάτων, φυλακισμένους στασιαστές, φιλοδοξίες που θέλουν να βγουν στην επιφάνεια. Θα γίνουν πολλές προσπάθειες για να εγκαθιδρυθεί ο κομμουνισμός, αντεπαναστάσεις που εξαπολύουν πόλεμο και επαναστάσεις που υπερασπίζονται τον εαυτό τους με πόλεμο.
Η σχετική ειρήνη δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο παρά η εξάντληση του τελικού πολέμου ή της τελικής επανάστασης. Αν ήμουν κομμουνιστής, θα ασχολιόμουν με τον επόμενο πόλεμο ανάμεσα στους ομοφυλόφιλους και τις λεσβίες, που θα ενωθούν κατόπιν εναντίον των φυσιολογικών ανθρώπων».
Στο «Πέρα από τον Κομμουνισμό» βλέπουμε τον Μαρινέττι να θυμάται τα παλιά επινοήματα του, τους ήρωες του Ο Βασιλιάς Φαγοπότι, που τώρα μοιάζουν σχεδόν με αυτοπαρωδία: «ο καλλιτεχνικός νεωτεριστικός δυναμισμός του Ηλίθιου Ποιητή, του διαπομπευμένου από τον όχλο, σμίγει και γίνεται ένα με τον επαναστατικό δυναμισμό του ελευθερόφρονα Φαμόνε (=Λιμού), για να προτείνει στην ανθρωπότητα τη μόνη λύση του παγκόσμιου προβλήματος: Όλη η εξουσία στην Τέχνη και τους Καλλιτέχνες. Ναί! Η εξουσία στους Καλλιτέχνες! Το τεράστιο προλεταριάτο των προικισμένων ανθρώπων θα κυβερνήσει». Για να υποβοηθηθεί η αύξηση αυτού του «προλεταριάτου των προικισμένων ανθρώπων», θα υπήρχε σε κάθε πόλη ένα Πολιτιστικό Μέγαρο του Λαού, μια μόνιμη «ελεύθερη έκθεση των δημιουργικών ταλέντων», ανοιχτή σε όλους τους πολίτες, στην οποία θα παρουσιάζονταν έργα τέχνης απ' όλους τους τομείς, θα διαβάζονταν ποιήματα και επιστημονικά κείμενα, ακόμα κι εκείνα που συνήθως χαρακτηρίζονταν «παράλογα, ανόητα, παλαβά και ανήθικα». «Χάρη σ' εμάς», κατέληγε ο Μαρινέττι, «θα έρθει η εποχή που η ζωή δεν θα σημαίνει απλώς ψωμί και μόχθος, αλλά ούτε και θα είναι μια αργόσχολη ζωή· θά είναι ένα εργο τέχνης».

ΒΡΕΙΤΕ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΝΑ ΓΙΝΕΤΕ ΤΡΕΛΟΙ (Παπίνι) II

(Προηγούμενο)
Στις αρχές του 1913 η Φουτουριστική ομάδα διευρύνεται με τη συνεργασία των Φλωρεντινών διανοούμενων της Lacerba (Η Lacerba  γεννήθηκε την 1η Ιανουαρίου 1913 και  εξέφραζε τις απόψεις του Papini και του Soffici   παλαιών στελεχών της La Voce).

Μέσα από ένα έντυπο που είχε τιράζ 20.000 φύλλα και που κατά το μεγαλύτερο μέρος του αγοραζόταν από εργάτες, οι Φουτουριστές δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους.

Δυστυχώς όμως αυτή η τόσο γόνιμη συνεργασία δεν πρόκειται να διαρκέσει πολύ. Στις 11 Φεβρουαρίου 1914 ο Papini βάζει τέλος σε μια κρυφή διαμάχη ανάμεσα στα δύο επίσημα διαμορφωμένα ρεύματα του Φουτουρισμού και του Μαρινεττισμού με ένα άρθρο στη Lacerba που έχει τον συμβολικό τίτλο:" Ο κύκλο κλείνει."Μέσα από το άρθρο αυτό κατηγορεί τους φουτουριστές καλλιτέχνες ότι ολισθαίνουν προς τον ακαδημαϊσμό, εκείνον ακριβώς τον ακαδημαϊσμό που είχαν απορρίψει.

«Βρισκόμαστε και πάλι μπροστά από την πρώτη ύλη. Ο κύκλος κλείνει . Η τέχνη γίνεται πραγματικότητα ' η σκέψη εγκαταλείπει και πάλι τη πράξη»(9).

Με την κήρυξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και ενώ η Lacerba μετατρέπεται σ' ένα καθαρά πολιτικό όργανο με στόχο την έξοδο της χώρας στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ, οι φουτουριστές, μεταφέρουν δυναμικά την ιδέα του «παρεμβατισμού» στα γνώριμα πεδία μάχης, τους δρόμους, τις πλατείες και τα θέατρα.

Στις 15 Σεπτεμβρίου 1914 ο Marinetti  και άλλοι φουτουριστές διακόπτουν μια βραδιά Πουτσίνι στο Teatro Dal  Verme του Μιλάνου για να κάψουν τελετουργικά μια αυστριακή σημαία. Λίγες μέρες αργότερα επαναλαμβάνουν την πράξη τους στην πλατεία Duomo. O Marinetti συλλαμβάνεται και φυλακίζεται.

Οι φουτουριστές δεν είναι οι μόνοι που πρωτοστατούν δυναμικά υπέρ της εξόδου της χώρας στον πόλεμο. Γύρω τους συγκεντρώνονται ο διαγραμμένος από το Σοσιαλιστικό Κόμμα Β. Mussolini και η εφημερίδα του Popolo d' Italia (Λαός της Ιταλίας), διανοούμενοι όπως o D' Annunzio, o Prezzolini , o  Salvemini, συνδικαλιστές όπως οι De Ambris και ο  Cοrridoni, νεαροί πολιτικοί όπως o Farinacci, o Caldera, o Νeni  και πολλοί άλλοι.

Τον Φεβρουάριο του 1915 ξεσπούν ενορχηστρωμένες διαδηλώσεις υπέρ του πολέμου. Για μια ακόμη φορά ο Marinetti συλλαμβάνεται.

Τον Μάρτιο οι αναταραχές μεταφέρονται στο Μιλάνο και ο Mussolini μαζί με τον Marinetti επιχειρούν να οργανώσουν μαζικές διαδηλώσεις.

Τον Απρίλιο καινούριες ταραχές στη Ρώμη. Αυτή τη φορά η αστυνομία δεν συλλαμβάνει μόνο τον Marinetti. Μαζί του συλλαμβάνονται ομαδικά ο Mussolini, ο Settimelli , o Corra και άλλοι φουτουριστές.

Στις 24 Μαΐου 1915, η Ιταλία, κάτω από την πίεση των γεγονότων κηρύσσει τον πόλεμο ενάντια στην Γερμανία και την Αυστροουγγαρία.

Οι φουτουριστές δίνουν μαζικά το παρών τους καταταγόμενοι σαν εθελοντές. Η μεγάλη στιγμή είχε φτάσει.

Ο Marinetti φυσικά ήταν από τους πρώτους. Προνοητικά έχει φροντίσει από πριν ν' απαλλαγεί από τις οδυνηρές επιπτώσεις που θα μπορούσε να δημιουργήσει στην εθελοντική του στράτευση, η κήλη από την οποία υπέφερε και έτσι, δίχως προβλήματα κατατάσσεται μαζί με πολλούς φουτουριστές σε ένα επίλεκτο σώμα ποδηλατιστών.

Από τους φουτουριστές που έλαβαν μέρος στον πόλεμο 13 δεν επέστρεψαν ποτέ. Από αυτούς που επέστρεψαν, 41 έφεραν πάνω στο κορμί τους τα σημάδια της φρίκης και του πολέμου. Ανάμεσα σ' αυτούς τους τελευταίους ήταν και ο Marinetti .

Αν και τα πολεμικά γεγονότα επισκίασαν σε πολύ μεγάλο βαθμό την καλλιτεχνική φουτουριστική δραστηριότητα, οι φουτουριστές εξακολουθούν να δημιουργούν. Το ενδιαφέρον όμως του Marinetti αρχίζει να στρέφεται περισσότερο σε κοινωνικά και πολιτικά ενδιαφέροντα και λιγότερο σε καλλιτεχνικά. Αυτή η πολιτική στροφή που θα αποκορυφωθεί με την προσχώρηση του στο Φασιστικό Κόμμα, θα τον απομακρύνει από τους παλιούς του συντρόφους και θα οριοθετήσει και το τέλος της λεγόμενης ηρωικής εποχής του κινήματος (10).
Πριν ακόμα τελειώσει ο πόλεμος ο Marinetti μπαίνει ενεργά στο στίβο της ταραγμένης πολιτικής ζωής του τόπου με τη δημοσίευση της πολιτικής Διακήρυξης του Φουτουριστικού Κόμματος.
Πρόκειται για ένα πρόγραμμα επαναστατικά ριζοσπαστικό πού αντλεί τις κύριες ιδέες του από το Πολιτικό Φουτουριστικό πρόγραμμα του 1913. Οι κύριες θέσεις του αν και είναι βαθύτατα προοδευτικές και στο μεγαλύτερο μέρος τους εφαρμόσιμες, διαθέτουν εντονότατα εκείνο το ανορθόδοξο στοιχείο της πολεμολογίας που το κάνει εχθρικό απέναντι στις πλατιές μάζες.
«Το φουτουριστικό πολιτικό κόμμα... θέλει μια ελεύθερη και δυνατή Ιταλία μη εξαρτώμενη πλέον από το μεγάλο παρελθόν της, τον υπερβολικά αγαπημένο ξένο (εννοεί τον Βασιλέα), τους υπερβολικά ανεκτικούς παπάδες...
Πατριωτική εκπαίδευση του προλεταριάτου. Αγώνας ενάντια στον αναλφαβητισμό... Κατάργηση πολλών άχρηστων Πανεπιστημίων... Μετασχηματισμό του Κοινοβουλίου μέσα από μια δίκαιη συμμετοχή, βιομηχάνων, αγροτών, μηχανικών και εμπόρων στην διακυβέρνηση της χώρας. Κατώτατο όριο ηλικίας για την υποψηφιότητα τα 22 χρόνια... Κατάργηση της Γερουσίας... Ίση συμμετοχή όλων των Ιταλών πολιτών στην κυβέρνηση...
Αντικατάσταση της αντικληρικής ρητορείας με ένα βίαιο, δραστήριο αντικληρικισμό για να απαλλάξουμε την Ιταλία από το θεοκρατικό της Μεσαίωνα... Μοναδική θρησκεία μας η Ιταλία του αύριο... Κατάργηση της συζυγικής εξουσίας... Εύκολο διαζύγιο. Σταδιακό υποβιβασμό του γάμου για τη σταδιακή καθιέρωση του ελεύθερου έρωτα και του παιδιού του Κράτους... Δικαίωμα απεργίας... Κατάργηση της πολιτικής αστυνομίας... Παραχώρηση αγροτικής γης στους πολεμιστές... Βιομηχανοποίηση και εκσυγχρονισμό των νεκρών πόλεων που εξακολουθούν να ζουν μέσα στο παρελθόν τους... Υπεράσπιση των καταναλωτών» (11).

Τον Σεπτέμβριο του 1918 ο Marinetti , ο Settimelli και ο Carli ιδρύουν την "Roma Futurista" επίσημο όργανο του φουτουριστικού κόμματος. Τον Δεκέμβριο οργανώνονται τα πρώτα Fasci Politici Futuristi, στην Φερράρα, στην Φλωρεντία, στην Ρώμη και στον Τάραντα.
Στα 1919 η «ακρωτηριασμένη νίκη» και η συμπεριφορά των μεγάλων δυνάμεων απέναντι στην Ιταλία δημιουργούν στην χώρα μια εκρηκτική κατάσταση. Στις 23 Μαΐου μια άλλη μιλανέζικη ομάδα κάνει την εμφάνιση της διεκδικώντας ανοικτά τη διαδοχή στην εξουσία. Αρχηγός της είναι ο Β. Mussolini ο οποίος και δηλώνει απερίφραστα:
«Διεκδικούμε την εξουσία γιατί ρίξαμε την χώρα στον πόλεμο και την οδηγήσαμε στη νίκη».
Γύρω από το Mussolini σ' αυτό το πρώτο μιλανέζικο Fascio συγκεντρώνονται μια μικρή ομάδα συνδικαλιστών και Arditi. Ανάμεσα τους και ο ίδιος ο Marinetti
Το πολιτικό πρόγραμμα του καινούριου αυτού κινήματος υιοθετεί ανεπιφύλακτα όλες τις κοινωνικές θέσεις του φουτουριστικού προγράμματος του περασμένου χρόνου, αφήνει όμως έξω από κάθε πολεμική την εκκλησία. Είναι ένα πρόγ ραμμα γενικό, εύχρηστο, κατάλληλο για τη στιγμή.
Στις εκλογές του 1919 ο Marinetti παρουσιάζεται υποψήφιος στην λίστα του φασιστικού κόμματος και παρακολουθεί από κοντά το ηρωικό εγχείρημα του D' Αnnunzio  στo Φιούμε και επιχειρεί να εμφυσήσει στο καινούργιο κόμμα τη φουτουριστική του φιλοσοφία.
Σύντομα όμως ο ιδεαλισμός του Marinetti συγκρούεται με τον πολιτικό ρεαλισμό του Mussolini. Ο πρώτος δεν παύει να διατυπώνει συνεχώς και περισσότερα ακραία αιτήματα, ο δεύτερος μηχανεύεται ακούραστα καινούριους τρόπους εξευρέσεως ψήφων .Ο πρώτος οδηγείται προς την αδιαλλαξία ο δεύτερος έχει ήδη αρχίσει να συμβιβάζεται.
Το συμφιλιωτικό μήνυμα που ξεπήδησε από το 2ο Πανεθνικό Φασιστικό συνέδριο (Μιλάνο, Μάιος 1920) με παραλήπτες τους Μοναρχικούς και την εκκλησία στάθηκε για τον Marinetti ένα γερό κτύπημα. Αποχωρεί αηδιασμένος από το κόμμα, ξαναγυρίζει στο κίνημα του — που είχε περάσει στη φάση της αεροζωγραφικής - παρακολουθεί σαν απλός θεατής την πορεία προς τη Ρώμη και την κατάληψη της εξουσίας από τους φασίστες και στα 1924 κάνει μια ακόμη προσπάθεια να επαναφέρει τον Mussolini σ' εκείνη την πορεία που αυτός θεωρούσε σωστή.
«Απαλλάξου από τον κοινοβουλευτισμό... δώσε ξανά στον Φασισμό και στην Ιταλία το υπέροχο εκείνο πνεύμα του 19... μιμήσου τον μεγάλο Μουσσολίνι του 1919».
Το καθεστώς όμως πανίσχυρο, και σίγουρο για τον εαυτό του, έχει ήδη χαράξει τον δικό του δρόμο.
Με τη σειρά του ο Μαρινέττι υποχρεώνεται να συμβιβαστεί.
Αναθεωρεί τις απόψεις του περί γάμου και παντρεύεται την ζωγράφο και λογοτέχνιδα Benedetta Cappa.
Αναθεωρεί την αντιακαδημαϊκή του συμπεριφορά και γίνεται μέλος της Ακαδημίας της Ιταλίας και γραμματέας της Ένωσης Φασιστών Συγγραφέων.
Αναθεωρεί την δυναμική θέση του αντιπολιτευόμενου και τάσσεται με το σώμα και την ψυχή στην φασιστική υπόθεση.
Με εξαίρεση τον Balla οι άλλοι φουτουριστές τoν έχουν εγκαταλείψει. Γράφει «αεροποίηση» και προωθεί την αεροζωγραφική της δεύτερης γενιάς των Φουτουριστών.
Στα 60 του χρόνια συμμετέχει σαν εθελοντής στην Ιταλική εκστρατεία εναντίον της Αιθιοπίας και στα 66 του παρακολουθεί από κοντά, πάντα σαν εθελοντής, το δράμα του Ιταλικού εκστρατευτικού σώματος στις στέππες του Ντον. Ακολουθεί τον Mussolini στην περιπέτεια του Σαλό αλλά είναι αρκετά τυχερός για να μη δει την κατάρρευση του καθεστώτος.
Πέθανε στις 2 Δεκεμβρίου 1944, από καρδιακή κρίση στο Μπελλάτζιο, τελευταίο καταφύγιο τής Φασιστικής ηγεσίας.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
(1 α) Caroline Tisdall - Angelo Bozzalo : Φουτουρισμός, σελ. 10.
(1) Σήμερα χάρη στις μελέτες του Par Bergman, του Gaetano Mariani και άλλων, μπορούμε να διερευνήσουμε εύκολα το υπόβαθρο της κουλτούρας του Marinetti.
Πέρα από τα ήδη αποδεκτά από τον αρχηγό του Φουτουρισμού ονόματα (Zola, Whitman, Rosny  Αine, Paul Adam, Gustave Kahn, Verhaeren), πέρα από τα ήδη βαρύγδουπα ονόματα των οποίων οι ιδέες είναι εμφανέστατες στο Μαρινεττιανό έργο (Nietzsche, Bergson, Sorel, D' Annunzio, Pascoli) μπορούν να προστεθούν οι Γάλλοι συμβολιστές, o Saint-Georges  De Bouhelier  ιδρυτής του Νατουρισμού, ο Jules Romains, προστάτης του ουμανισμού, ο Mario  Morasso και o Gian Pietro Lugini.
(2) F.T. Marinetti: "La Divina Commedia" e un verminaio di Glossatori
(3) Caroline Tisdall - Angelo Bozzalo : Φουτουρισμός, σελ. 18.
(4) La Pittura Futurista: Manifesto Tecnico 11.4.1910 (Boccioni, Carra, Russolo, Balla, Severini).
(5) F.T. Marinetti: Il Teatro de Varieta (Daily Mail  21.11. 13).
(6) F.T. Marinetti: Il Teatro de Varieta (Daily Mail   21.11. 13).
(7) Caroline Tisdall - Angelo Bozzalo : Φουτουρισμός, σελ. 162.
(8) L. Russolo: L' arte dei Rumori. 11.3.1913.

Κείμενα σχετικά με το Φουτουριστικό κίνημα:
ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗ
ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΦΑΣΙΣΜΟΣ, ΜΑΡΙΝΕΤΤΙ ΚΑΙ ΜΟΥΣΣΟΛΙΝΙ (TISDAL C- BOZZOLA A )
ΦΑΣΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΜΟΣ.(PREZZOLINI GIUSEPPE)
PROGRAMMA POLITICO FUTURISTA (MILANO, 11 ottobre 1913 )
MANIFESTO DEL PARTITO FUTURISTA ITALIANO (MARINETTI F.T)
MANIFESTO TECNICO DELLA LETTERATURA FUTURISTA  (MARINETTI F.T)
AL DI LA DEL COMUNISMO (MARINETTI F.T)
1915 IN QUEST' ANNO FUTURISTA (MARINETTI F.T)
MARINETTI E IL FUTURISMO (Un antologoa a cura di Luciano De  Maria)

ΒΡΕΙΤΕ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΝΑ ΓΙΝΕΤΕ ΤΡΕΛΟΙ (Παπίνι)

(Προηγούμενο)

Filippo Tommaso Marinetti, c. 1915.

Credit: Hulton Archive/Getty Images

Ψυχή του φουτουριστικού κινή­ματος και αδιαφιλονίκητος αρχηγός του μέχρι του τέλους, υπήρξε ο Filippo Tomaso Marinetti (1876-1944), ο «Ιταλογάλλος» ποιητής.
Γεννημένος στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου από Ιταλούς γονείς, αναθρεμμένος στα στήθη μιας Σουδανέζας παραμάνας, έρχεται από πο­λύ μικρός σε επαφή με την ανήσυχη γλώσσα των Γάλλων συμβολιστών και αφιερώνεται ολόψυχα στην λο­γοτεχνία (1). Παράλληλα, με τις πανεπιστημιακές του σπουδές — στον κλάδο της Νομικής — συνεργάζεται με πολλά έγκυρα περιοδικά όπως La Vogue , La Plume, La Revue Blanche  και γίνεται φανατικός απόστολος της μεγάλης ρομαντικής και συμβολιστικής γαλλικής ποίη­σης μέσα στην Ιταλία.
Απαγγέλει και μεταφράζει στί­χους του Ηugo, του Βaudelaire , του Mallarme, του Rimaud , του Verharen ,  του Moreas , του Claudel, του Verlaine  και δημιουργεί στενές σχέσεις με τους  Ιταλούς λογοτέχνες όπως ο Βutti, ο Νotari, ο Capuana, ο Βotta κ.λπ.
Στα 1905 εκδίδει το διεθνές περιο­δικό "Ρoesia" με τη συνεργασία του Sem Benelli και του Vitalino Ponti . Μέσα από τις σελίδες του παρελαύνουν ονόματα όπως Cavacchioli, Buzzi, Folgore, Govoni, Palazzeschi, Boccioni, Russolo, Carra ,Severini , Mazza, Sant'Elia, Jannelli καi άλλων καλλιτεχνών που λίγα χρόνια αργότερα θα δώσουν ζωή στο Φουτουριστικό κίνημα.
Η δημοσίευση της Φουτουριστι­κής διακήρυξης σε μια έγκυρη εφη­μερίδα όπως η "Le Figaro" κάνει διάσημη σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μια καλλιτεχνική κίνηση που δεν έχει ακόμα γεννηθεί. Ο θόρυβος που προκαλείται γύρω από τις προκλητι­κές τοποθετήσεις των φουτουριστών προσφέρει στον Marinetti μια ανε­πανάληπτη ευκαιρία να καθιερώσει το κίνημα του μέσα από ένα καθε­στώς μονίμων προκλήσεων.
Ταραξίας σαν τον Αλφρέ  Ζαρρύ και οργανωτής θεαμάτων σαν τον Γκιγιώμ Απολλιναίρ έχει ανα­καλύψει 50 χρόνια πριν από το Μάρσαλ  ΜΑΚ Λούαν πως «στον ευρύτερο κόσμο των επικοινωνιών του 20ου αιώνα, το μέσο είναι το μή­νυμα· ό,τι και αν θέλεις να πεις, ο τρόπος που το λες είναι εξίσου ση­μαντικός, όσο και αυτό που λες» (1α).
 Από την πρώτη στιγμή οι φουτουριστές επιχειρούν να περάσουν τα μηνύματα τους στον κόσμο με μια μεθοδολογία που θυμίζει προεκλογι­κή εκστρατεία. Για τον Marinetti και τους φουτουριστές συντρόφους του εκείνο που μετρά περισσότερο δεν είναι η αποδοχή της ιδεολογίας τους από τις μάζες, αλλά η ίδια η συμμετοχή των μαζών. Χωρίς να κρύβουν την περιφρόνηση τους γι' αυ­τές, είναι οι πρώτοι που τις πλησιά­ζουν, που τις αντιμετωπίζουν πρό­σωπο με πρόσωπο, που επιχειρούν τέλος με κάθε είδους προκλήσεις να αποσπάσουν την ενεργό συμμετοχή τους.

 O Filippo Tommaso Marinetti (κέντρο), ο ιδρυτής του Φουτουριστικού
 κινήματος, και οι καλλιτέχνες  (αριστερά προς δεξιά) Luigi Russolo,
 Carlo Carrà, Umberto Boccioni, και Gino Severini.

Credit: Hulton Archive/Getty Images

Σε μια χώρα όπου η πρόκληση και τα οξυμένα από τα πολιτικά πάθη πνεύματα σημαδεύουν τη δημόσια ζωή, σε μια χώρα όπου είναι ακόμα αισθητός ο απόηχος της κραυγής του Παπίνι «βρήτε τη δύναμη να γίνετε τρελοί», οι φουτουριστές αντιπρο­σωπεύουν τους γνησιότερους εκφρα­στές της εποχής τους.
 Ο Marinetti ομολογεί απερίφρα­στα:
«Ο Φουτουρισμός δεν παραδέχε­ται ούτε νόμους, ούτε κώδικες, ούτε δικαστές, ούτε αστυνομικούς, ούτε μαστρωπούς, ούτε ευνούχους ηθικο­λόγους.
Ο Φουτουρισμός είναι το μαστί­γιο που θα κάνει ροδοκόκκινα σε κα­θημερινή βάση τα μάγουλα των δει­λών της Ιταλίας. Ο Φουτουρισμός είναι δυναμίτης κάτω από τα ερείπια του παρελθόντος» (2).
Τα θέατρα, οι δρόμοι, οι πλατείες και αυτές ακόμα οι αίθουσες των δι­καστηρίων μετατρέπονται σε άμβω­νες του Φουτουριστικού Ευαγγελίου. Όπου και αν βρεθούν οι Φουτουριστές, προκαλούν, βρίζουν, συμπλέ­κονται με το κοινό τους, κάνουν συνέ­χεια τον Τύπο ν' ασχολείται μαζί τους.
Στα 1909, πριν ο κόσμος προλάβει να συνέλθει από την έκπληξη της ιδρυτικής διακήρυξης του Φουτουρισμού, ο Marinetti προκαλεί και πά­λι το συντηρητικό ιταλικό κοινό με το υπερφυσικό πέος - κάπου 11 μέ­τρα — του εξωτικού ήρωα Μafarka, πρωταγωνιστή του ομώνυμου μυθιστορήματος του. O Marinetti δεν κάνει οικονομία στις λέξεις, ούτε χαλιναγωγεί την περιγραφική του διάθεση για τη ρεαλιστική απεικό­νιση των φανερών και κρυφών χα­ρισμάτων του  Αφρικανού ήρωα του. 
Λίγο πριν από τις γενικές εκλογές του ίδιου χρόνου, οι φουτουριστές δημιουργούν καινούργια αναταραχή με τη δημοσίευση των πολιτικών τους θέσεων που στρέφονται ανοικτά ενάντια στην εκκλησία, στους φιλειρηνιστές και στις παλαιοκομματικές μούμιες.
«Φουτουριστές εκλογείς!
Εμείς οι φουτουριστές που σαν μοναδικό μας πολιτικό πρόγραμμα έχουμε την υπερηφάνεια, τον δυνα­μισμό και την εθνική επέκταση, κα­ταγγέλλουμε στη χώρα, την πιθανό­τητα μιας πιθανής νίκης του κλή­ρου...  Εμείς οι φουτουριστές κάνουμε έκκληση σ' όλους τους νέους της  Ιταλίας για ένα μέχρις εσχάτων αγώνα ενάντια στους υποψήφιους που συμμάχησαν με τους γέρους και τους παπάδες».
Στα 1910 οι φουτουριστικές προ­κλήσεις περνούν σε μια φάση περισ­σότερο οργανωμένη και αποτελεσματική από την προηγούμενη. Αρ­χίζουν οι λεγόμενες φουτουριστικές βραδιές που θεωρητικά είχαν σαν αν­τικειμενικό σκοπό να παρουσιάσουν στο κοινό τη φουτουριστική τέχνη. Στην πράξη, μηδεμιάς εξαιρουμένης, ήσαν όλες προσεκτικά οργανωμένες πηγές προκλήσεων.
«Η βραδιά άρχιζε πάντα με τον Μαρινέττι και τους φίλους του (προ­στατευόμενους από τυχόν επιθέσεις χάρη στον επιβλητικό όγκο του ποι­ητή Αρμάντο Μάτσα) να βρίζουν έξαλλοι την πόλη που τους φιλοξε­νούσε και τις διασημότητες της. Η αστυνομία σπάνια κουνιόταν για να προστατέψει τους φουτουριστές από το κοινό τους. Μάλιστα μια φορά στην Μπολόνια, φαίνεται ότι οι αστυνομικοί ενώθηκαν με τους 3.000 πολίτες που όρμησαν πάνω στους 11 φουτουριστές.
Στο βαθμό που η βραδιά συνεχιζό­ταν έπειτα από τέτοια επεισόδια, μπορεί να περιλάμβανε επίδειξη φου­τουριστικών πινάκων, ανάγνωση μα­νιφέστων, τα μουγκρητά και τα ξυσίματα των θορυβομελοποιών του Russolo, δείγματα φουτουριστικού βαριετέ και καινούργιες αμοιβαίες βρι­σιές... (3).
Η συμπεριφορά του κοινού απέ­ναντι στις Φουτουριστικές βραδιές υπήρξε ιδιόμορφη. Παρά το γεγο­νός ότι η συντριπτική πλειοψηφία του ήταν εκ διαμέτρου αντίθετη με τις φουτουριστικές υπερβολές, τα θέατρα γέμιζαν ασφυκτικά. Ο κό­σμος που έκανε τα αδύνατα δυνατά για να προμηθευτεί ένα εισιτήριο ήταν ο ίδιος κόσμος που λίγη ώρα πριν είχε αδειάσει τα καλάθια των πλανόδιων μικροπωλητών από τα λαχανικά και τα φρούτα, για να τα χρησιμοποιήσει σαν αυτοσχέδια βλήματα κατά των Φουτουριστών καλλιτεχνών. Στην τόνωση αυτής της πολεμικής ατμόσφαιρας συνέ­βαλλαν αποφασιστικά τα έφιππα και πεζοπόρα τμήματα της αστυνο­μίας που είχαν σαν αποστολή την παρεμπόδιση μιας γενίκευσης των τα­ραχών στην πόλη, μια που οι τα­ραχές στο θέατρο ήταν ήδη κάτι δεδομένο.
 Το δόγμα του Marinetti: «Πό­λεμος, μοναδική υγιεινή του κό­σμου», εύρισκε στις φουτουριστι­κές βραδιές την υπέρτατη πρακτική του εφαρμογή.
Ο Marinetti όχι μόνο δεν έχασε το θάρρος του μπροστά στις βρισιές, τα αδιάκοπα σφυρίγματα και την καταιγίδα των φρούτων και των λαχανικών που έπεφταν πάνω στη σκηνή, αλλά ένοιωθε βαθειά αγαλλίαση. Μια φορά και ενώ ο καταιγισμός με τα ιδιόμορφα βλή­ματα συνεχιζόταν με αμείωτη έντα­ση ο Marinetti, επικίνδυνα ήρεμος φώναξε στο κοινό του:
«—Αισθάνομαι σαν ένα ένδοξο ιταλικό θωρηκτό στα Δαρδανέλλια, αλλά οι κραταιοί Τούρκοι σημαδεύ­ουν άσχημα».
Οι Φουτουριστές δεν κάνουν οι­κονομία στις προκλήσεις. Στο Τeatro Lirico  του Μιλάνου η αντιαυστριακή ωδή του Βuzzi δημι­ουργεί διπλωματικό επεισόδιο και πριν η αστυνομία προλάβει να συλλάβει τον Marinetti επί σκηνής, ο τελευταίος βρίσκει την ευκαιρία να φωνάξει: «Ζήτω ο πό­λεμος μοναδική υγιεινή του κό­σμου. Κάτω η Αυστρία».
Στη Βενετία στο La Fenice , o Marinetti απευθυνόμενος προς το κοινό, του θέτει το ερώτημα:
«Βενετοί! Βενετοί! Γιατί θέλετε να είσαστε ακόμη οι πιστοί σκλά­βοι του παρελθόντος, οι ρυπαροί φύλακες του μεγαλύτερου πορνείου της ιστορίας...;
Στο Ρoliteama Chiarella του Τορίνο η πρόκληση γεννιέται από την ανάγνωση της Τεχνικής Διακήρυξης τών Φουτουριστών ζω­γράφων.
«Η καινούργια μας συνείδηση δεν θεωρεί πλέον τον άνθρωπο στο κέντρο της ζωής του σύμπαντος. Ο πόνος ενός ανθρώπου έχει για μας τόσο ενδιαφέρον όσο μια ηλε­κτρική λάμπα, που υποφέρει μέσα σε σπασμούς και ουρλιάζει με τις πιο σπαραχτικές εκφράσεις πόνου». (4)
Στα 1911 με το ξέσπασμα του πολέμου στη Λιβύη, οι Φουτουριστές δίνουν περισσότερο έντονα το πολιτικό τους στίγμα:
« Εμείς οι φουτουριστές που εδώ και δύο χρόνια εξυμνούμε ανάμεσα στις αποδοκιμασίες των ποδαγρικών και των παραλυτικών, την αγά­πη για τον κίνδυνο και τη βία, τον πατριωτισμό και τον πόλεμο, μονα­δική υγιεινή του κόσμου, είμαστε ευτυχισμένοι που επιτέλους ζούμε αυτή τη μεγάλη φουτουριστική ώρα της Ιταλίας...
Φουτουριστές ζωγράφοι, ποιητές, γλύπτες, μουσικοί της Ιταλίας. Όσο διαρκεί ο πόλεμος ας αφή­σουμε κατά μέρος τους στίχους, τα πινέλα, τις σμίλες και τις ορχή­στρες! Άρχισαν οι ρόδινες διακο­πές της ιδιοφυίας».
Μαγνητισμένος από τη βοή του πολέμου ο Marinetti φεύγει για τη Λιβύη με την ιδιότητα του πο­λεμικού ανταποκριτή.
Στα χρόνια που ακολουθούν μέ­χρι την έκρηξη του Α. Παγκοσμίου πολέμου μια σειρά από εμπνευσμέ­να Μανιφέστα που φέρνουν την σφραγίδα της ιδιοφυΐας του Αρχηγού του Φουτουρισμού, απελευ­θερώνουν οριστικά τη φουτουρι­στική λογοτεχνία και το Φουτου­ριστικό Θέατρο από τη συμβολιστική κληρονομιά του.
Στην ποίηση ο ελεύθερος στίχος εγκαταλείπεται και αντικαθίσταται από τις «ελεύθερες λέξεις» (parole in Liberta). Στην πεζογρα­φία αναγγέλλεται η κατάργηση του συντακτικού και η υιοθέτηση της ελεύθερης και εκφραστικής ορθο­γραφίας. Στο χώρο του σύγχρονου θεάτρου που «παραπαίει ηλίθια ανά­μεσα στην ιστορική αναπαράσταση και τη φωτογραφική αναπαραγωγή της καθημερινής ζωής μας» (5) το­ποθετείται το βαριετέ και οι ανυ­πολόγιστες δυνατότητες έκφρασης που μπορεί να προσφέρει.
«Το βαριετέ είναι το μόνο που κά­νει χρήση της συνεργασίας' του κοινού. Αυτό δεν παραμένει στατι­κό σαν ανόητος Voyeur, αλλά συμμετέχει θορυβωδώς στα δρώμε­να, τραγουδώντας, συνοδεύοντας την ορχήστρα... Το βαριετέ χρησι­μοποιεί τον καπνό των τσιγάρων και των πούρων για να συγχωνεύ­σουν την ατμόσφαιρα του κοινού με εκείνη του παλκοσένικου». (6)
Στο χώρο της μουσικής μια ακό­μα σπουδαία καινοτομία. Την τέ­χνη των θορύβων (L' Arte dei rumori). Εμπνευστής της στά­θηκε o φουτουριστής ζωγράφος Russolo που θέλησε «να διευρύ­νει τον αποδεκτό ορισμό της μου­σικής, με τον ίδιο τρόπο που ο Marinetti, με τις ελεύθερες λέξεις και την αποσύνθεση του συντακτι­κού, είχε αμφισβητήσει τα παραδοσιακά όρια της λογοτεχνίας.(7)».
Για να πειστούμε για την εκπλη­κτική ποικιλία των θορύβων, αρκεί να σκεφτούμε το μουγκρητό του κεραυνού, το σφύριγμα του ανέμου, το βουητό ενός καταρράκτη, το κελάρισμα ενός ρυακιού, το θρόισμα των φύλλων...
Χαιρόμαστε να κάνουμε νοητές ενορχηστρώσεις του κρότου που κά­νουν τα ρολά των καταστημάτων όταν κατεβαίνουν, του πάταγου πού κάνουν οι πόρτες όταν κλείνουν, της αντάρας και του σουρσίματος των ποδιών του πλήθους» (8).
 Εκείνη την εποχή ο Marinetti ταξιδεύει αδιάκοπα. Από το Λονδίνο στο Παρίσι και από τη Μόσχα στην Πετρούπολη δεν κά­νει άλλο από το να δίνει συνεντεύ­ξεις, να κάνει εκθέσεις και να προ­παγανδίζει την καινούργια του θρησκεία. Παράλληλα πειραματί­ζεται με τις «ελεύθερες λέξεις».
Οι «ελεύθερες λέξεις» — πρα­γματική καινοτομία του Φουτουρι­σμού — γεννιούνται μέσα από το αισθητικό θέαμα του πολέμου. Το «ΜΑΧΗ + ΒΑΡΟΣ + ΜΥΡΩΔΙΑ» (1912), προαναγγέλει το καταπλη­κτικό ΖΑΝG ΤUMB  ΤUΜΒ, μια ρεαλιστική περιγραφή της πολιορ­κίας της  Αδριανούπολης από τους Τούρκους.

(Συνέχεια)

ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟΝ ΙΤΑΛΙΚΟ ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΜΟ

Εκείνο που κάνει το Φουτουρι­σμό (μελλοντισμό) να ξεχωρίζει από τα άλλα πρωτοποριακά καλλι­τεχνικά κινήματα της εποχής του, είναι κατά κύριο λόγο, ο σφαιρικός ιδεολογικός χαρακτήρας του.
Σε αντίθεση με τον κυβισμό των Μπρακ και Πικάσσο, ή το σουπρεματισμό (υπερορθόδοξη μορφή του κυβισμού) του Μάλεβιτς, ο Φουτου­ρισμός κινείται δυναμικά και δίχως συγκεκριμένα όρια, σ' όλους τους χώρους της ανθρώπινης εμπειρίας, από τη λογοτεχνία στην πολιτική, από την ηθική στην γλυπτική, από τη ζωγραφική στο θέατρο και σ' αυτήν ακόμα τη... μαγειρική.
«Ο Φουτουρισμός — ομολογού­σε ο F. Τ. Μarinetti, αρχηγός του πρωτότυπου αυτού κινήματος — είναι στο προγραμματικό του σύ­νολο, μια ατμόσφαιρα πρωτοπορί­ας: είναι το σύνθημα όλων των δια­νοουμένων ανανεωτών και ελεύθε­ρων σκοπευτών του κόσμου: είναι η αγάπη για το καινούργιο' η πα­θητική τέχνη της ταχύτητας· η συ­στηματική δυσφήμιση του αρχαίου, του παλιού, του αργοκίνητου, της πολυμάθειας...· είναι ένας καινούριος τρόπος αντιμετώπισης του κό­σμου..· μια ενθουσιώδης εξύμνηση των επιστημονικών ανακαλύψεων και των σύγχρονων μηχανών...· ένα ανεξάντλητο μυδραλιοβόλο στραμμένο ενάντια στην στρατιά των νεκρών, των ποδαγρικών και των οππορτουνιστών... ένα φυσίγγιο δυναμίτη για όλα τα λατρεμένα ερείπια» (1).
Με τον όρο «φουτουρισμός» — έγραφε την ίδια εποχή ο φουτουριστής G. Ρapini — εννοούμε ένα πνευματικό κίνημα, που έχει σαν κύριο σκοπό την δημιουργία και την διάδοση ουσιαστικών και πρα­γματικά πρωτότυπων αξιών, αξιών των οποίων η επαλήθευση χρειάζε­ται να τοποθετηθεί στο μέλλον.
Οι θεωρητικές του βάσεις καθο­ρίζονται από μια εμβάθυνση στα πλέον ριψοκίνδυνα φιλοσοφικά, αισθητικά, ψυχολογικά, ηθικά προβλήματα, με την βοήθεια μιας ευαισθησίας όχι μόνο σημερινής αλλά προληπτικής, όχι μόνο παρά­ξενης αλλά σουβλερής μέχρι τό σπασμό» (2).Σαν κίνημα ή καλύτερα σάν Βund (3) o φουτουρισμός έκανε επίσημα την εμφάνιση του στις 20 Φεβρουαρίου 1909 με την δημοσί­ευση μιας προκλητικής για τα ήθη της εποχής ιδεολογικής διακήρυ­ξης στην πρώτη σελίδα της γαλλι­κής εφημερίδας «Le Figaro».Μέσα από την διακήρυξη αυτή, οι φουτουριστές καλλιτέχνες ομο­λογούν απερίφραστα την αγάπη τους για τον κίνδυνο και την τόλ­μη, εξυμνούν το επιθετικό κίνημα, την πυρετώδη αϋπνία, το χαστούκι και τη γροθιά, την ομορφιά της ταχύτητας, διαδηλώνουν την αμετάπιστη απόφαση τους να αποδε­σμευτούν από το παρελθόν, κηρύσ­σουν έναν ακατάπαυστο πόλεμο ενάντια στο μοραλισμό, στό φεμι­νισμό και στον οππορτουνισμό, θε­οποιούν τη βία με το σύνθημα: «Πό­λεμος, μοναδική υγιεινή του κό­σμου», διαβεβαιώνουν τέλος ότι ένα βρυχώμενο αυτοκίνητο ξεπερνά σε ομορφιά και αυτή ακόμη τη Νί­κη της Σαμοθράκης.

«Θέλουμε — διακηρύττει ο F. Τ. Μarinetti— να απελευθερώσουμε τη χώρα αυτή από τη δυσώδη γάγγραινα των καθηγητών, των αρχαιολόγων, των ξεναγών και των πωλητών παλαιών αντικειμένων... Ας έλθουν λοιπόν οι εύθυμοι πυρ­πολητές με τα καρβουνιασμένα δά­κτυλα. Νάτοι! Νάτοι!... Εμπρός! Βάλτε φωτιά στα ράφια των βιβλι­οθηκών. Αλλάξτε την πορεία των καναλιών για να πλημμυρίσετε τα μουσεία... Αρπάξτε τις αξίνες, τα πελέκια και τα σφυριά και κατεδαφίστε δίχως οίκτο τις λατρεμένες πόλεις... Εμείς οι νέοι καί δυνατοί φουτουριστές, αδιαφορούμε για το παρελθόν...» (4).

Αρχή κάνοντας από την πρώτη αυτή ιδεολογική διακήρυξη, όλες οι μορφές της φουτουριστικής έκ­φρασης — ετσι όπως θα κωδικο­ποιηθούν μέσα στα δεκάδες Μανιφέ­στα — είναι βαθύτατα αντιπαρελθοντολογικές, μια που για τους φουτουριστές το παρελθόν συμβο­λίζει την τροχοπέδη για οτιδήποτε το δημιουργικό, το πρωτότυπο, το ιδιοφυές. Γι' αυτούς το παρελθόν δεν είναι τίποτα άλλο παρά το τέ­λειο άλλοθι των δειλών και ατά­λαντων. Η ίδια η Ιταλία, βουτηγμένη μέσα στο ένδοξο παρελθόν της, φάνταζε στα μάτια τους σαν «γη νεκρών, μια απέραντη Πομπηία κατάλευκη από τις τόσες ταφόπε­τρες» (5).

Στη θέση του ένδοξου παρελθόν­τος, οι φουτουριστές τοποθετούν τις προσδοκίες ενός ενδοξότερου μέλλοντος που θα ξεπηδήσει μέσα από τις ανυπολόγιστες δυνατότητες του σύγχρονου πολιτισμού.
Στη δειλία, στην ηττοπάθεια, στην διαφθορά και στον πιθηκισμό που χαρακτηρίζει το παρελθόν, αν­τιπαραθέτουν το προμηθεϊκό δράμα του κόσμου που γεννιέται.
Πρόκειται για ένα κόσμο και­νούργιο μέσα στον οποίον ο ηρωι­σμός θα καταλάβει την πρώτη θέση «γιατί ο κόσμος έχει ανάγκη μόνον από ηρωϊσμό» (6).
«Διδάσκουμε — υπερηφανεύεται ο F. Τ. Μarinetti— τον μεθοδικό καί καθημερινό ηρωϊσμό, τη γεύση της απελπισίας... διδάσκουμε τη βουτιά μέσα στην άβυσσο του θανά­του, κάτω από το λευκό και απλα­νές βλέμμα του ιδανικού... Εμείς οι ίδιοι θα δώσουμε το παράδειγμα, παραδινόμενοι στη μανιασμένη ρά­φτρα των μαχών, που αφού πρώτα μας ράψει μια όμορφη βαθυκόκκι­νη στολή... θα βάψει με φωτιά τα χτενισμένα από τα βλήματα μαλλιά μας» (7).
Κάτω από τα δύο αυτά μακρο­σκοπικά χαρακτηριστικά του φουτουρισμού όπως η μοντερνολατρεία και ο ανορθόλογος εξτρεμισμός δεν είναι δύσκολο να ανακαλύψουμε τη βαθύτερη αγωνία του φουτουριστή καλλιτέχνη στην προσπάθεια του «ν' αλλάξει τη ζωή» σύμφωνα με την προτροπή του Rimbaud, «να βάλει βίαια τη ζωή μέσα στην τέ­χνη», ν' απαλλάξει τέλος την τέ­χνη από τη διαφθορά «της μίμη­σης, της σύνεσης και του χρήμα­τος».
Αυτή η ανάγκη για αλλαγή δεν περιορίζεται — σε αντίθεση με τους τόσους και τόσους «-ισμούς» — αποκλειστικά μέσα στο χώρο της τέχνης.
Η φουτουριστική ανανέωση επεκτείνεται το ίδιο αποφασιστικά τόσο μέσα στον κοινωνικό όσο και μέσα στον πολιτικό χώρο.
Δίχως ν' ασχοληθούμε για την ώρα με την πολιτική φυσιογνωμία του φουτουριστικού κόμματος, με το πολιτικό του πρόγραμμα και τις ιδεολογικές του διακηρύξεις, σημειώνουμε απλά ότι αυτή η ανάγκη για αλλαγή και για ανανέωση δεν γεννιέται αποκλειστικά μέσα από τα πρόσφατα γεγονότα που σημα­δεύουν την επιταχυνόμενη κατάρ­ρευση της ευρωπαϊκής παντοδυνα­μίας αλλά έχει τις ρίζες της σε μια από τις βαθύτερες τάσεις της ρο­μαντικής κουλτούρας.
Πρόκειται για εκείνη ακριβώς την κουλτούρα που ο Μichel Carrouge ονόμασε «μυστικισμό του υπερανθρώπου», μήτρα ενός εί­δους προμηθεΐκής ποίησης που στοχεύει «στην ολική κατάκτηση γης και ουρανού, ενάντια στο Θεό» (8).
Παιδί αυτής της προμηθεϊκής ποίησης είναι αναμφισβήτητα ο φουτουριστικός υπεράνθρωπος, ο άνθρωπος της νέας εποχής που έρ­χεται.
Το φουτουριστικό αυτό δημιούρ­γημα δεν έχει την παραμικρή σχέ­ση με τον γνωστό υπεράνθρωπο του Νίτσε «γιατί ο δικός του υπε­ράνθρωπος είναι ένα προϊόν της ελληνικής φαντασίας που δημιουρ­γήθηκε από τα τρία πτώματα του Απόλλωνα, του Άρη και του Βάκχου» (9). Ο φουτουριστικός υπεράνθρωπος — διαβεβαιώνει ο Μarinetti — δέν γεννιέται μέσα στη σκόνη των βιβλιοθηκών «είναι εχθρός του βιβλίου και φίλος της προσωπικής εμπειρίας, μαθητής της μηχανής, ακούραστος καλλιερ­γητής της θέλησης του... με πρωτό­γονο ένστικτο, με διαίσθηση, με εξυπνάδα και τόλμη».
Ο φουτουριστικός υπεράνθρω­πος θα γεννηθεί από τη διασταύ­ρωση ανθρώπου και μηχανής και «θα είναι απαλλαγμένος από τον ηθικό πόνο, την καλοσύνη, την στοργή και την αγάπη, τα μοναδι­κά διαβρωτικά δηλητήρια της αστείρευτης ζωτικής ενέργειας...» (10).  Ο Μελλοντικός άνθρωπος θα περιορίσει την καρδιά του στην πραγματική της αποστολή: να διο­χετεύει απλά το αίμα. «Η καρδιά θα γίνει κατά κάποιο τρόπο ένα εί­δος στομάχου του εγκεφάλου που θα γεμίσει μεθοδικά για τη δρα­στηριοποίηση του πνεύματος» (11).

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

  (1) F. Τ. Μarinetti: 1915 In quest' anno futurista.

  (2) G. Ρapini : Futurismo e Marinettismo.

  (3) Σύνδεσμος.

  (4) F. Τ. Μarinetti:Fondazione e manifesto del futurismo.
  (5) Manifesto dei pittori futuristi
  (6) F. Τ. Μarinetti:Contro i Professori.
  (7) F. Τ. Μarinetti:UUccidiamo il chiaro di luna
  (8) Μichel Carrouge:La mystique du Surhomme
  (9) F. Τ. Μarinetti:Contro i Professori
(10) F. Τ. Μarinetti:L' uomo moltiplicato e il regno della macchina
(11) F. Τ. Μarinetti:L' uomo moltiplicato e il regno  della macchina

Το κείμενο αυτό που υπογράφει ο Πενθέας δημοσιεύτηκε  στο περιοδικό  ΝΕΑ ΤΑΣΗ  Τεύχος 3.(1987)

ΒΡΕΙΤΕ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΝΑ ΓΙΝΕΤΕ ΤΡΕΛΟΙ (Παπίνι)