Κυριακή, 24 Φεβρουαρίου 2013

ΒΡΕΙΤΕ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΝΑ ΓΙΝΕΤΕ ΤΡΕΛΟΙ (Παπίνι)

(Προηγούμενο)
Filippo Tommaso Marinetti, c. 1915.
Credit: Hulton Archive/Getty Images
Ψυχή του φουτουριστικού κινή­ματος και αδιαφιλονίκητος αρχηγός του μέχρι του τέλους, υπήρξε ο Filippo Tomaso Marinetti (1876-1944), ο «Ιταλογάλλος» ποιητής.
Γεννημένος στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου από Ιταλούς γονείς, αναθρεμμένος στα στήθη μιας Σουδανέζας παραμάνας, έρχεται από πο­λύ μικρός σε επαφή με την ανήσυχη γλώσσα των Γάλλων συμβολιστών και αφιερώνεται ολόψυχα στην λο­γοτεχνία (1). Παράλληλα, με τις πανεπιστημιακές του σπουδές — στον κλάδο της Νομικής — συνεργάζεται με πολλά έγκυρα περιοδικά όπως La Vogue , La Plume, La Revue Blanche  και γίνεται φανατικός απόστολος της μεγάλης ρομαντικής και συμβολιστικής γαλλικής ποίη­σης μέσα στην Ιταλία.
Απαγγέλει και μεταφράζει στί­χους του Ηugo, του Βaudelaire , του Mallarme, του Rimaud , του Verharen ,  του Moreas , του Claudel, του Verlaine  και δημιουργεί στενές σχέσεις με τους  Ιταλούς λογοτέχνες όπως ο Βutti, ο Νotari, ο Capuana, ο Βotta κ.λπ.
Στα 1905 εκδίδει το διεθνές περιο­δικό "Ρoesia" με τη συνεργασία του Sem Benelli και του Vitalino Ponti . Μέσα από τις σελίδες του παρελαύνουν
ονόματα όπως Cavacchioli, Buzzi, Folgore, Govoni, Palazzeschi, Boccioni, Russolo, Carra ,Severini , Mazza, Sant'Elia, Jannelli καi άλλων καλλιτεχνών που λίγα χρόνια αργότερα θα δώσουν ζωή στο Φουτουριστικό κίνημα.
Η δημοσίευση της Φουτουριστι­κής διακήρυξης σε μια έγκυρη εφη­μερίδα όπως η "Le Figaro" κάνει διάσημη σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μια καλλιτεχνική κίνηση που δεν έχει ακόμα γεννηθεί. Ο θόρυβος που προκαλείται γύρω από τις προκλητι­κές τοποθετήσεις των φουτουριστών προσφέρει στον Marinetti μια ανε­πανάληπτη ευκαιρία να καθιερώσει το κίνημα του μέσα από ένα καθε­στώς μονίμων προκλήσεων.
Ταραξίας σαν τον Αλφρέ  Ζαρρύ και οργανωτής θεαμάτων σαν τον Γκιγιώμ Απολλιναίρ έχει ανα­καλύψει 50 χρόνια πριν από το Μάρσαλ  ΜΑΚ Λούαν πως «στον ευρύτερο κόσμο των επικοινωνιών του 20ου αιώνα, το μέσο είναι το μή­νυμα· ό,τι και αν θέλεις να πεις, ο τρόπος που το λες είναι εξίσου ση­μαντικός, όσο και αυτό που λες» (1α).
 Από την πρώτη στιγμή οι φουτουριστές επιχειρούν να περάσουν τα μηνύματα τους στον κόσμο με μια μεθοδολογία που θυμίζει προεκλογι­κή εκστρατεία. Για τον Marinetti και τους
φουτουριστές συντρόφους του εκείνο που μετρά περισσότερο δεν είναι η αποδοχή της ιδεολογίας τους από τις μάζες, αλλά η ίδια η συμμετοχή των μαζών. Χωρίς να κρύβουν την περιφρόνηση τους γι' αυ­τές, είναι οι πρώτοι που τις πλησιά­ζουν, που τις αντιμετωπίζουν πρό­σωπο με πρόσωπο, που επιχειρούν τέλος με κάθε είδους προκλήσεις να αποσπάσουν την ενεργό συμμετοχή τους.
 O Filippo Tommaso Marinetti (κέντρο), ο ιδρυτής του Φουτουριστικού
 κινήματος, και οι καλλιτέχνες  (αριστερά προς δεξιά) Luigi Russolo,
 Carlo Carrà, Umberto Boccioni, και Gino Severini.
Credit: Hulton Archive/Getty Images
Σε μια χώρα όπου η πρόκληση και τα οξυμένα από τα πολιτικά πάθη πνεύματα σημαδεύουν τη δημόσια ζωή, σε μια χώρα όπου είναι ακόμα αισθητός ο απόηχος της κραυγής του Παπίνι «βρήτε τη δύναμη να γίνετε τρελοί», οι φουτουριστές αντιπρο­σωπεύουν τους γνησιότερους εκφρα­στές της εποχής τους.
 Ο Marinetti ομολογεί απερίφρα­στα:
«Ο Φουτουρισμός δεν παραδέχε­ται ούτε νόμους, ούτε κώδικες, ούτε δικαστές, ούτε αστυνομικούς, ούτε μαστρωπούς, ούτε ευνούχους ηθικο­λόγους.
Ο Φουτουρισμός είναι το μαστί­γιο που θα κάνει ροδοκόκκινα σε κα­θημερινή βάση τα μάγουλα των δει­λών της Ιταλίας. Ο Φουτουρισμός είναι δυναμίτης κάτω από τα ερείπια του παρελθόντος» (2).
Τα θέατρα, οι δρόμοι, οι πλατείες και αυτές ακόμα οι αίθουσες των δι­καστηρίων μετατρέπονται σε άμβω­νες του Φουτουριστικού Ευαγγελίου. Όπου και αν βρεθούν οι Φουτουριστές, προκαλούν, βρίζουν, συμπλέ­κονται με το κοινό τους, κάνουν συνέ­χεια τον Τύπο ν' ασχολείται μαζί τους.
Στα 1909, πριν ο κόσμος προλάβει να συνέλθει από την έκπληξη της ιδρυτικής διακήρυξης του Φουτουρισμού, ο Marinetti προκαλεί και πά­λι το συντηρητικό ιταλικό κοινό με το υπερφυσικό πέος - κάπου 11 μέ­τρα — του εξωτικού ήρωα Μafarka, πρωταγωνιστή του ομώνυμου μυθιστορήματος του. O Marinetti δεν κάνει οικονομία στις λέξεις, ούτε χαλιναγωγεί την περιγραφική του διάθεση για τη ρεαλιστική απεικό­νιση των φανερών και κρυφών χα­ρισμάτων του  Αφρικανού ήρωα του. 

Λίγο πριν από τις γενικές εκλογές του ίδιου χρόνου, οι φουτουριστές δημιουργούν καινούργια αναταραχή με τη δημοσίευση των πολιτικών τους θέσεων που στρέφονται ανοικτά ενάντια στην εκκλησία, στους φιλειρηνιστές και στις παλαιοκομματικές μούμιες.
«Φουτουριστές εκλογείς!
Εμείς οι φουτουριστές που σαν μοναδικό μας πολιτικό πρόγραμμα έχουμε την υπερηφάνεια, τον δυνα­μισμό και την εθνική επέκταση, κα­ταγγέλλουμε στη χώρα, την πιθανό­τητα μιας πιθανής νίκης του κλή­ρου...  Εμείς οι φουτουριστές κάνουμε έκκληση σ' όλους τους νέους της  Ιταλίας για ένα μέχρις εσχάτων αγώνα ενάντια στους υποψήφιους που συμμάχησαν με τους γέρους και τους παπάδες».
Στα 1910 οι φουτουριστικές προ­κλήσεις περνούν σε μια φάση περισ­σότερο οργανωμένη και αποτελεσματική από την προηγούμενη. Αρ­χίζουν οι λεγόμενες φουτουριστικές βραδιές που θεωρητικά είχαν σαν αν­τικειμενικό σκοπό να παρουσιάσουν στο κοινό τη φουτουριστική τέχνη. Στην πράξη, μηδεμιάς εξαιρουμένης, ήσαν όλες προσεκτικά οργανωμένες πηγές προκλήσεων.
«Η βραδιά άρχιζε πάντα με τον Μαρινέττι και τους φίλους του (προ­στατευόμενους από τυχόν επιθέσεις χάρη στον επιβλητικό όγκο του ποι­ητή Αρμάντο Μάτσα) να βρίζουν έξαλλοι την πόλη που τους φιλοξε­νούσε και τις διασημότητες της. Η αστυνομία σπάνια κουνιόταν για να προστατέψει τους φουτουριστές από το κοινό τους. Μάλιστα μια φορά στην Μπολόνια, φαίνεται ότι οι αστυνομικοί ενώθηκαν με τους 3.000 πολίτες που όρμησαν πάνω στους 11 φουτουριστές.
Στο βαθμό που η βραδιά συνεχιζό­ταν έπειτα από τέτοια επεισόδια, μπορεί να περιλάμβανε επίδειξη φου­τουριστικών πινάκων, ανάγνωση μα­νιφέστων, τα μουγκρητά και τα ξυσίματα των θορυβομελοποιών του Russolo, δείγματα φουτουριστικού βαριετέ και καινούργιες αμοιβαίες βρι­σιές... (3).

Η συμπεριφορά του κοινού απέ­ναντι στις Φουτουριστικές βραδιές υπήρξε ιδιόμορφη. Παρά το γεγο­νός ότι η συντριπτική πλειοψηφία του ήταν εκ διαμέτρου αντίθετη με τις φουτουριστικές υπερβολές, τα θέατρα γέμιζαν ασφυκτικά. Ο κό­σμος που έκανε τα αδύνατα δυνατά για να προμηθευτεί ένα εισιτήριο ήταν ο ίδιος κόσμος που λίγη ώρα πριν είχε αδειάσει τα καλάθια των πλανόδιων μικροπωλητών από τα λαχανικά και τα φρούτα, για να τα χρησιμοποιήσει σαν αυτοσχέδια βλήματα κατά των Φουτουριστών καλλιτεχνών. Στην τόνωση αυτής της πολεμικής ατμόσφαιρας συνέ­βαλλαν αποφασιστικά τα έφιππα και πεζοπόρα τμήματα της αστυνο­μίας που είχαν σαν αποστολή την παρεμπόδιση μιας γενίκευσης των τα­ραχών στην πόλη, μια που οι τα­ραχές στο θέατρο ήταν ήδη κάτι δεδομένο.
 Το δόγμα του Marinetti: «Πό­λεμος, μοναδική υγιεινή του κό­σμου», εύρισκε στις φουτουριστι­κές βραδιές την υπέρτατη πρακτική του εφαρμογή.
Ο Marinetti όχι μόνο δεν έχασε το θάρρος του μπροστά στις βρισιές, τα αδιάκοπα σφυρίγματα και την καταιγίδα των φρούτων και των λαχανικών που έπεφταν πάνω στη σκηνή, αλλά ένοιωθε βαθειά αγαλλίαση. Μια φορά και ενώ ο καταιγισμός με τα ιδιόμορφα βλή­ματα συνεχιζόταν με αμείωτη έντα­ση ο Marinetti, επικίνδυνα ήρεμος φώναξε στο κοινό του:
«—Αισθάνομαι σαν ένα ένδοξο ιταλικό θωρηκτό στα Δαρδανέλλια, αλλά οι κραταιοί Τούρκοι σημαδεύ­ουν άσχημα».
Οι Φουτουριστές δεν κάνουν οι­κονομία στις προκλήσεις. Στο Τeatro Lirico  του Μιλάνου η αντιαυστριακή ωδή του Βuzzi δημι­ουργεί διπλωματικό επεισόδιο και πριν η αστυνομία προλάβει να συλλάβει τον Marinetti επί σκηνής, ο τελευταίος βρίσκει την ευκαιρία να φωνάξει: «Ζήτω ο πό­λεμος μοναδική υγιεινή του κό­σμου. Κάτω η Αυστρία».
Στη Βενετία στο La Fenice , o Marinetti απευθυνόμενος προς το κοινό, του θέτει το ερώτημα:
«Βενετοί! Βενετοί! Γιατί θέλετε να είσαστε ακόμη οι πιστοί σκλά­βοι του παρελθόντος, οι ρυπαροί φύλακες του μεγαλύτερου πορνείου της ιστορίας...;
Στο Ρoliteama Chiarella του Τορίνο η πρόκληση γεννιέται από την ανάγνωση της Τεχνικής Διακήρυξης τών Φουτουριστών ζω­γράφων.
«Η καινούργια μας συνείδηση δεν θεωρεί πλέον τον άνθρωπο στο κέντρο της ζωής του σύμπαντος. Ο πόνος ενός ανθρώπου έχει για μας τόσο ενδιαφέρον όσο μια ηλε­κτρική λάμπα, που υποφέρει μέσα σε σπασμούς και ουρλιάζει με τις πιο σπαραχτικές εκφράσεις πόνου». (4)
Στα 1911 με το ξέσπασμα του πολέμου στη Λιβύη, οι Φουτουριστές δίνουν περισσότερο έντονα το πολιτικό τους στίγμα:
« Εμείς οι φουτουριστές που εδώ και δύο χρόνια εξυμνούμε ανάμεσα στις αποδοκιμασίες των ποδαγρικών και των παραλυτικών, την αγά­πη για τον κίνδυνο και τη βία, τον πατριωτισμό και τον πόλεμο, μονα­δική υγιεινή του κόσμου, είμαστε ευτυχισμένοι που επιτέλους ζούμε αυτή τη μεγάλη φουτουριστική ώρα της Ιταλίας...
Φουτουριστές ζωγράφοι, ποιητές, γλύπτες, μουσικοί της Ιταλίας. Όσο διαρκεί ο πόλεμος ας αφή­σουμε κατά μέρος τους στίχους, τα πινέλα, τις σμίλες και τις ορχή­στρες! Άρχισαν οι ρόδινες διακο­πές της ιδιοφυίας».
Μαγνητισμένος από τη βοή του πολέμου ο Marinetti φεύγει για τη Λιβύη με την ιδιότητα του πο­λεμικού ανταποκριτή.
Στα χρόνια που ακολουθούν μέ­χρι την έκρηξη του Α. Παγκοσμίου πολέμου μια σειρά από εμπνευσμέ­να Μανιφέστα που φέρνουν την σφραγίδα της ιδιοφυΐας του Αρχηγού του Φουτουρισμού, απελευ­θερώνουν οριστικά τη φουτουρι­στική λογοτεχνία και το Φουτου­ριστικό Θέατρο από τη συμβολιστική κληρονομιά του.
Στην ποίηση ο ελεύθερος στίχος εγκαταλείπεται και αντικαθίσταται από τις «ελεύθερες λέξεις» (parole in Liberta). Στην πεζογρα­φία αναγγέλλεται η κατάργηση του συντακτικού και η υιοθέτηση της ελεύθερης και εκφραστικής ορθο­γραφίας. Στο χώρο του σύγχρονου θεάτρου που «παραπαίει ηλίθια ανά­μεσα στην ιστορική αναπαράσταση και τη φωτογραφική αναπαραγωγή της καθημερινής ζωής μας» (5) το­ποθετείται το βαριετέ και οι ανυ­πολόγιστες δυνατότητες έκφρασης που μπορεί να προσφέρει.
«Το βαριετέ είναι το μόνο που κά­νει χρήση της συνεργασίας' του κοινού. Αυτό δεν παραμένει στατι­κό σαν ανόητος Voyeur, αλλά συμμετέχει θορυβωδώς στα δρώμε­να, τραγουδώντας, συνοδεύοντας την ορχήστρα... Το βαριετέ χρησι­μοποιεί τον καπνό των τσιγάρων και των πούρων για να συγχωνεύ­σουν την ατμόσφαιρα του κοινού με εκείνη του παλκοσένικου». (6)
Στο χώρο της μουσικής μια ακό­μα σπουδαία καινοτομία. Την τέ­χνη των θορύβων (L' Arte dei rumori). Εμπνευστής της στά­θηκε o φουτουριστής ζωγράφος Russolo που θέλησε «να διευρύ­νει τον αποδεκτό ορισμό της μου­σικής, με τον ίδιο τρόπο που ο Marinetti, με τις ελεύθερες λέξεις και την αποσύνθεση του συντακτι­κού, είχε αμφισβητήσει τα παραδοσιακά όρια της λογοτεχνίας.(7)».
Για να πειστούμε για την εκπλη­κτική ποικιλία των θορύβων, αρκεί να σκεφτούμε το μουγκρητό του κεραυνού, το σφύριγμα του ανέμου, το βουητό ενός καταρράκτη, το κελάρισμα ενός ρυακιού, το θρόισμα των φύλλων...
Χαιρόμαστε να κάνουμε νοητές ενορχηστρώσεις του κρότου που κά­νουν τα ρολά των καταστημάτων όταν κατεβαίνουν, του πάταγου πού κάνουν οι πόρτες όταν κλείνουν, της αντάρας και του σουρσίματος των ποδιών του πλήθους» (8).
 Εκείνη την εποχή ο Marinetti ταξιδεύει αδιάκοπα. Από το Λονδίνο στο Παρίσι και από τη Μόσχα στην Πετρούπολη δεν κά­νει άλλο από το να δίνει συνεντεύ­ξεις, να κάνει εκθέσεις και να προ­παγανδίζει την καινούργια του θρησκεία. Παράλληλα πειραματί­ζεται με τις «ελεύθερες λέξεις».
Οι «ελεύθερες λέξεις» — πρα­γματική καινοτομία του Φουτουρι­σμού — γεννιούνται μέσα από το αισθητικό θέαμα του πολέμου. Το «ΜΑΧΗ + ΒΑΡΟΣ + ΜΥΡΩΔΙΑ» (1912), προαναγγέλει το καταπλη­κτικό ΖΑΝG ΤUMB  ΤUΜΒ, μια ρεαλιστική περιγραφή της πολιορ­κίας της  Αδριανούπολης από τους Τούρκους.










Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου