ERICH HARTMANN: ΞΑΝΘΟΣ ΙΠΠΟΤΗΣ Ή ΜΑΥΡΟΣ ΔΙΑΒΟΛΟΣ

Ο δικαστής άνοιξε τον φάκελο του Έριχ και έτρεξε με τον αμβλύ δείκτη του το κείμενο από πάνω μέχρι κάτω. 

«Από αυτό», είπε, «είναι αρκετά φανερό ότι είσαι ένας εγκληματίας πολέμου». 

Συνέχισε να ξεφυλλίζει τον φάκελο έως ότου βρήκε αυτό που έψαχνε. Κοίταξε τον Έριχ με θριαμβευτικό ύφος. 

«Κατηγορία Ένα. Συμμετείχες στην παράνομη, βάρβαρη και απρόκλητη επίθεση κατά της Σοβιετικής Ένωσης και κατέστρεψες μία μεγάλη ποσότητα Σοβιετικού πολεμικού υλικού, συμπεριλαμ­βανομένων τουλάχιστον 345 ακριβών Ρωσικών αεροσκαφών». 

Ο δικαστής προθερμαινόταν στην απονομή της δικαιοσύνης του. 

«Κατηγορία Δύο. Στον κεντρικό τομέα του Ρωσικού Μετώπου στις 23 Μαΐου 1943, επιτέθηκες σε ένα εργαστήριο ψωμιού. Πριν από την επίθεση σου, το αρτοποιείο παρήγαγε 16 τόνους ψωμιού ημερησίως για τον Σοβιετικό λαό. Μετά την επίθεση σου, το ερ­γαστήριο μπορούσε να παράγει μόνο έναν τόνο ψωμιού». 

Ο δικαστής έκανε μία προσωρινή παύση για να ρίξει ένα άγριο βλέμμα στον Έριχ. 

«Κατηγορία Τρία. Σε ένα χωριό κοντά στο Μπριάνσκ, σκότωσες 780 Ρώσους πολίτες, συμπεριλαμβανομένων γυναικών και παι­διών...» 

Ό Έριχ δεν μπορούσε να κρατηθεί άλλο. «Μου επιτρέπετε να υπερασπιστώ τον εαυτό μου απέναντι σε αυτές τις κατηγορίες;» 

Ο δικαστής χαμογέλασε παγερά. 

«Φυσικά. Εμείς στην Ρωσία δεν είμαστε φασίστες. Έχουμε δικαιοσύνη εδώ». 

«Κατέρριψα Ρωσικά αεροσκάφη, όπως ακριβώς και οι δικοί σας πιλότοι κατέρριψαν Γερμανικά αεροσκάφη, ως στρατιώτης της Γερμανίας. Ήταν το καθήκον μου. Αυτό δεν είναι έγκλημα πολέμου». 

«Και σχετικά με την καταστροφή του αρτοποιείου;» 

Ο δικαστής σκάλιζε αφηρημένα τα νύχια του. Ό Έριχ κούνησε το κεφάλι του με δυσπιστία, άλλα συνέχισε την υπεράσπι­σή του. 

«Ποτέ δεν έριξα ή δεν προσέβαλα κατά κανέναν τρόπο κανένα αρτοποιείο. Που βρισκόταν αυτό το κτίριο;» 

Ο δικαστής έβγαλε έναν βαριεστημένο αναστεναγμό. Έψαξε γρήγορα μέσα στον φάκελο. 

«Σε ένα χωριό κοντά στο Σμολένσκ», είπε. 

«Αυτό όμως δεν είναι κοντά στα μέρη που υπηρέτησα. Ήταν στην περιοχή που υπεράσπιζε η 54η Πτέρυγα Δίωξης. Εγώ ήμουν στην 52η Πτέρυγα Δίωξης στον νότιο τομέα του μετώπου». 

Ο δικαστής ένευσε ότι είχε επίγνωση. 

«Ναι, ά ναι. Όλοι οι εγκληματίες πολέμου βρίσκονταν κάπου άλλου όταν διαπράχθηκαν τα εγκλήματα. Ή έτσι τουλάχιστον λένε». 

Ο Έριχ συνέχισε επίμονα την υπεράσπισή του. 

«Η Κατηγορία Τρία είναι τελείως εσφαλμένη. Ποτέ δεν σκότωσα κανέναν Ρώσο πολίτη, πόσο μάλλον παιδιά. Πώς μπορείτε άλλωστε να είστε σίγουροι για τον ακριβή αριθμό; Ποτέ δεν βρέθηκα κοντά στο Μπριάνσκ. Πώς μπορείτε να με κατηγορείτε για την σφαγή Ρώσων πολιτών σε τέτοια κλίμακα;» 

Ο δικαστής με το χοντροκομμένο πρόσωπο βούτηξε ξαφνικά πάλι μέσα στον φάκελο.

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ: O ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΟ 1897 ΚΑΙ ΤΟ 1912

Ο Διάδοχος Κωνσταντίνος ήτο Αρχιστράτηγος του Ελληνικού στρατού εν Θεσσαλία. Και κατά πολύ νεώτερος του 1912 (κατά 15 ολόκληρα έτη). Κατ' απαράβατον φυσικόν νόμον εις την νεαράν ηλικίαν είναι τις ζωηρότερος και ορμητικώτερος εις πάσας τας εκδηλώσεις του. Διά της ηλικίας επέρχεται η πείρα, η μετριοπάθεια και η σύνεσις. Με ένα απλούν βλέμμα εις την ιστορίαν του πολέμου του 1897 μένει τις κατάπληκτος δια την πραότητα, την λεπτότητα και την υπομονήν που επεδείξατο ο νεαρότατος τότε Διάδοχος προ της ιταμής, αδίκου και εξευτελιστικής ενίοτε προς αυτόν συμπεριφοράς των τότε Πρωθυπουργών Δεληγιάννη και Ράλλη.

Από την πολεμικήν έκθεσιν του 1897  Ε. Δ. (Έκθεσις Διαδόχου)  αντιγράφω τα εξής χαρακτηριστικά, από τα οποία βλέπομεν οποία ήτο η συμπεριφορά του ανεκδιήγητου πρωθυπουργού Δεληγιάννη  έναντι   του   Διαδόχου, Αρχηγού του στρατού. Κατά την υποχώρησιν της Λαρίσσης, την  14ην   Απριλίου, η κυβέρνησις εξαποστέλλει προς τον Αρχηγόν του στρατού   την   υπ' αριθ. 309 τηλεγραφικήν διαταγήν της (σελ. 194 και 195 της Ε. Δ.)   διά της οποίας ζητεί να μάθη· «Ποίοι ήσαν οι λόγοι επί των οποίων στηριζόμενος ο Αρχηγός του στρατού διέταξε την υποχώρησιν εγκαταλείψας  την   Λάρισσαν, τα εν αυτή  πυροβόλα και τους κατοίκους εις την διάκρισιν του εχθρού». Περαιτέρω αυτολεξεί: «ΔιατΙ υποχωρούντες προς Φάρσαλον δεν διεθέσατε μέρος των δυνάμεων σας να υποχώρηση δια γραμμής Λαρίσσης—Βόλου προς άμυναν εξωτερικήν, διεξαγομένην επι σειράς λόφων μεμακρυσμένων. Οποία τινά μέτρα ελάβατε αφιχθέντες εις Φάρσαλον . .. κλπ. Και τέλος θεωρώ απαραίτητον να υπερασπισθήτε την πόλιν του Βόλου επί της μεταξύ της   πόλεως ταύτης και Βελεστίνου λοφοσειράς, ίνα μη ο Βόλος λάβη   την   τύχην   της  Λαρίσσης».

«Σκότωνε τρελλούς πλήρωνε τζερεμέ» όπως λέγει το λαϊκόν ρητόν. Δεν είχε δίκαιον ο 'Αγγλος Πρωθυπουργός Σόλζβαρν όταν εδήλωσε δημοσία ότι «ο Πρωθυπουργός της Ελλάδος χρειάζεται ζουρλομανδύα»; Ο δημαγωγός εκείνος, συν τοις άλλοις, υποδεικνύει εξ   Αθηνών   προς   τον   Αρχηγόν   του

στρατού τας θέσεις και τας λοφοσειράς εις τας οποίας πρέπει ν'  αμυνθή , ίνα μη ο Βόλος έχη την τύχην της Λαρίσσης.   

Η ανωτέρω διαταγή της   Κυβερνήσεως είναι καθ' όλα   άτοπος,  παράλογος,  ταπεινωτική   και εξευτελιστική

δι' ένα Αρχηγόν στρατού και λαμβάνει φυσικά εξαιρετικήν σημασίαν, όταν ο Αρχιστράτηγος προς ον απευθύνεται, συμπίπτει να είναι ταυτοχρόνως ο Διάδοχος του θρόνου· Εις την ανωτέρω διαταγήν, ο Διάδοχος απήντησε (σελ. 195 Ε. Δ.) δια ευπρεπούς και μετριοπαθούς αναφοράς εκθέτων τα γενόμενα, τα αίτια της υποχωρήσεως κλ.π. αναφέρων επί λέξει: «Στερούμεθα άρτου, νομής και ιματισμού και αι στερήσεις αύται μεγάλως δυσχεραίνουσι την επαναφοράν της τάξεως, και πειθαρχίας».

Ως εξετέθη εν τη εξιστορήσει του πολέμου του 1897, εις τα Φάρσαλα ανέλαβε την χορήγησιν τον άρτου του στρατού ο ιδιώτης επιχειρηματίας Αγαθοκλής, διότι ο στρατός εστερείτο των πάντων. Οιοσδήποτε Αρχηγός στρατού θα άπήντα εις την υβριστικήν και ταπεινωτικήν διαταγην του Πρωθυπουργού ότι η Κυβέρνησις έπρεπε να γνωρίζη καλλίτερον παντός άλλου την κατάστασιν του ενόπλου εκείνου συρφετού, εφόσον αυτή και αι προκάτοχοι της την παρεσκεύασαν. Και θα υπέβαλλεν αμέσως και την παραίτησίν του.

Ο Διάδοχος, ορθώς σκεφθείς, δεν το έπραξε διότι το τοιούτον θα είχεν αποτέλεσμα την πλήρη διάλυσιν και του υπολοίπου στρατεύματος. Ηνέχθη την ταπείνωσιν επιδείξας μετριοπάθειαν, σύνεσιν και θερμόν πατριωτισμόν.

Αλλ' εκεί όπου θαυμάζει κανείς τας ανωτέρω αρετάς του Κωνσταντίνου, είναι η στάσις του όταν μετ' ολίγας ημέρας η Κυβέρνησις εκείνη προέβη εις την πλήρη διάλυσιν του Επιτελείου αφαιρέσασα από τον Αρχιστράτηγον, παρά την θέλησίν του και αυτούς ακόμη τους   προσωπικούς υπασπιστάς του.

Όντως την 22αν Απριλίου, η Κυβέρνησις ανεκοίνου προς τον Αρχιστράτηγον τηλεγραφικώς τα εξής : «Απεφασίσθη εν Υπουργικώ Συμβουλίω όπως άπαν το Επιτελείον Σας διορισθεί εν υπηρεσία του αυτόθι στρατού, συνεπώς θέλετε αποσπάσει, εις τα υπό τας διαταγάς Σας σώματα,τον ταγματάρχην Γουλιμήν, λοχαγούς Δούσμανην και Κοντογιάννην του μηχανικού, Χατζηπέτρον του πυροβολικού. Όσον άφορα τον Συνταγματάρχην Σαπουντζάκην και τούτον θέλετε αποσπάσει ως διοικητήν του Συντάγματος του πυροβολικού. Προτιμάτε την ενταύθα ανάκλησίν του ως και πάντων των υπολοίπων αξιωματικών; Σας πληροφορώ και αναμένω την συγκατάθεσίν Σας, ότι αρχηγός του Επιτελείου Σας διωρίσθη ο ταγματάρχης Κωνσταντινίδης, όστις αναμένεται αύριον εκ Κρήτης και όστις θέλει διαταχθή άμα τη αφίξει του πάραυτα ν' αναχωρήση. Όσον περί του λοιπού προσωπικού θέλετε προσλάβει τούτο εκ του υπό τας διαταγάς Σας στρατού, τη Υμετέρα εκλογή. Εννοείται ότι και τον ταγματάρχην του Μηχανικού  Δροσινόν θέλετε αποσπάσει εις υπηρεσίαν του αυτόθι Μηχανικού σώματος. Πασαι αί μεταβολαι αύται είναι εις γνώσιν της Α. Μ. του Βασιλέως».

Παρόμοιον γεγονός είναι αδύνατον νά άνευρη τις εν τη παγκοσμίω ιστορία. Είς τον πρωτοφανή έξευτελισμόν και την ταπείνωσιν εις α υπεβάλλετο, διά των ανωτέρω μέτρων, ο ατυχής αρχιστράτηγος ηρκέσθη νά διαμαρτυρηθή ευλαβώς προς την Κυβέρνησιν και να δηλώση δια τηλεγραφικής αναφοράς του ότι:

«Ως έχουσιν αι περιστάσεις θέλω εκτελέση την διαταγήν του Υπουργείου», προσθέτων εν επιλόγω της αναφοράς του αυτολεξεί ό'τι: (σελις 210) "Ως προς την απόσπασιν αμφοτέρων των προσωπικών μου   υπασπιστών, οφείλω να υπομνήσω εις το Υπουργείον ότι τυγχάνω Διάδοχος του Ελληνικού θρόνου και εναπόκειται εις αυτό να κρίνη εάν είναι αξιοπρεπές να μείνω άνευ ουδενός εκ των της Αυλής μου ενταύθα». Διά μέσου των γραμμών της αναφοράς αυτής διαφαίνεται σαφώς η συγκρατουμένη αγανάκτησις του Αρχιστρατήγου δια την άδικον και εξευτελιστικήν ενέργειαν του Δεληγιάννη, ήτις θίγει ου μόνον το γόητρον του μέλλοντος Βασιλέως, αλλά και αυτήν ακόμη την αξιοπρέπειάν του ως ανθρώπου και ανωτάτου αξιωματικού. Η φράσις του Αρχιστρατήγου «ως έχουσιν αι περιστάσεις σήμερον» σημαίνει καταφανώς «Για το χατήρι του Ετέμ, που ευρίσκεται εις την καρδίαν της Ελλάδος, δέχομαι τας ταπεινώσεις σου σήμερον Αρχιφαυλοκράτη Πρωθυπουργέ» [1].

Παρομοία υπήρξεν η συμπεριφορά του Διαδόχου Αρχιστρατήγου και εις πλείστα άλλα επεισόδια, τα οποία εδημιουργήθησαν εξ ατόπων παρεμβάσεων της Κυβερνήσεως εις τα στοιχειώδη δικαιώματα του Αρχηγού του στρατού ως π.χ. η ανυπακοή του Διοικητού της III ταξιαρχίας εις Δομοκόν, αι απ' ευθείας παρά του Υπουργού των Στρατιωτικών διαταγαί προς Διοικητάς Σωμάτων κατά τας επιχειρήσεις κλπ. Απλή παραβολή των γεγονότων τούτων προς τα αναφερθέντα του 1912, δεικνύουν την τεραστίαν διαφοράν των αντιλήψεων του Διαδόχου ως προς τα καθήκοντα και τα δικαιώματα του, ως Αρχηγού του εν πολέμω στρατού. Την εξήγησιν μας παρέχει η στοιχειώδης λογική και τα επακολουθήσαντα γεγονότα κατά την θλιβεράν περίοδον του πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.

Εις την σελίδα 209 της Ε. Δ., ο Διάδοχος διαμαρτυρόμενος δια την διάλυσιν του Επιτελείου του υπό του Ράλλη αναφέρει ότι το Γενικόν Επιτελείον «ήτο αυτοσχέδιον οργανωθέν εκ του προχείρου» και απηρτίζετο φυσικά εκ προσώπων αγνώστων κατά το πλείστον, μετά των οποίων δεν είχε συνεργασθή προηγουμένως. Ως ο ίδιος λοχαγός Δούσμανης, αναφέρει, δια πρώτην φοράν ετοποθετήθη εν Λαρίσση εις Επιτελικήν υπηρεσίαν, εφόσον ως είναι άλλως τε γνωστόν, εξετέλει υπηρεσίαν εις την διεύθυνσιν μηχανικού Λαρίσσης [2]. Ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Συνταγματάρχης Σαπουντζάκης ήτο άνθρωπος συνετός και μετριοπαθής και λίαν αφοσιωμένος εις την Βασιλικήν οικογένειαν, οι δε λοιποί αξιωματικοί Μεταξάς, Στρατηγός, Κοντογιάννης, Παπαβασιλείου κλπ. δια πρώτην φοράν ετοποθετούντο επίσης εις το Γενικόν Επιτελείον. Δεν υπήρχε συνεπώς το 1897 συγκεκροτημένη η Επιτελική μαφία του 1912, ήτις ανεμίχθη και εις την πολιτικήν εξέλιξιν της καταστάσεως επί της οποίας σοβαρώς επέδρασε κατά την κρίσιμον περίοδον μέχρι του 1920· Εκ της παραβολής των δύο περιπτώσεων (1897 και 1912) καθίσταται κατάδηλος η ψυχοφθόρος επίδρασις, ην είχε επί του Κωνσταντίνου το άμεσον περιβάλλον του καθ' όλην την διάρκειαν της κατόπιν τραγικής περιόδου, ήτις ετερματίσθη με τον εν τη εξορία θάνατον του.

Συνεπεία της σφοδράς διαμάχης μεταξύ των δυο παρατάξεων, εις ας μοιραίως εδιχάσθη ο λαός, υπάρχουν αναμφιβόλως και σήμερον πλείστοι, οι οποίοι δεν κατέστη δυνατόν να απαλλαγούν από τον φανατισμόν των. Οι μεν, θεωρούν υπεύθυνον δια την διαίρεσιν και τας εθνικάς συμφοράς τον Βασιλέα Κωνσταντίνον, ενώ οι άλλοι αποδίδουν αυτάς εις τον Βενιζέλον. Φρονώ ότι ή αμερόληπτος ιστορία του μέλλοντος θα επιρρίψη την κυρίαν ευθύνην της διαιρέσεως και των Εθνικών συμφορών εις το περιβόητον εκείνο Επιτελείον και τους Αρχηγούς του Δούσμανην και Μεταξάν.

Αμφότεροι, ως πρωταγωνισταί του Εθνικού δράματος, διέπραξαν αναντιρρήτως μεγάλα σφάλματα αλλ' είναι αναμφισβήτητον ότι και οι δύο ενεπνέοντο από τας αγνωτέρας προθέσεις και άκρατον πατριωτισμόν. Εφόσον οι δύο ούτοι πρωταγωνισταί συνειργάζοντο και συνεβάδιζον αδελφικώς κατά τους υπέρ του Έθνους αγώνας, η Ελλάς έβαινεν από θριάμβου εις θρίαμβον και από νίκης εις νίκην προς την εκπλήρωσιν των Εθνικών της διεκδικήσεων Τα ατυχήματα επήλθον μόνον μετά την διάστασιν αυτών, ήτις επέφερε και τον διχασμόν του Έθνους. Η αμερόληπτος ερευνά των γεγονότων επιρρίπτει το βάρος της κυρίας ευθύνης εις την ομάδα του Γενικού Επιτελείου. Όπως είδομεν ανωτέρω, εις την Ε. Δ, την οποίαν, ως βεβαιοί ο ίδιος, συνέγραψεν ο  Δούσμανης, ο αείμνηστος Κωνσταντίνος το 1897 υφίσταται τας εσχάτας ταπεινώσεις, από ανθρωπάρια του τύπου Δεληγιάννη και Ράλλη, εν τούτοις συγκρατείται σεμνός και πειθαρχικός, ως αρχαίος Σπαρτιάτης, εντός του πλαισίου της πειθαρχίας και των νόμων της Πατρίδος.

Βλέπομεν αντιθέτως τό 1912 τον ώριμον πλέον άνδρα Κωνσταντίνον να περιπίπτη εις την αθλίαν εκείνην απρέπειαν των Μεγάλων ασκήσεων της Τανάγρας εναντίον της Γαλλικής Αποστολής, άλλα και σπεύδοντα μετά δύο μόλις ημέρας μετανοών και δακρύων (ως εβεβαίωσεν ο Βενιζέλος) να την επανορθώνη  δημοσία δια του Βασιλικού γεύματος και της παρασημοφορίας των αδίκως προσβληθέντων Γάλλων αξιωματικών. Το επεισόδιον αυτό παρουσιάζει γυμνόν τον χαρακτήρα του Κωνσταντίνου. Οξύθυμος και εις μέγιστον βαθμόν επηρεαζόμενος από τας κακοβούλους εισηγήσεις του περιβάλλοντος και των κολάκων, αγαθός και ευθύς κατά βάθος αποδίδει το δίκαιον αμέσως μόλις αναγνωρίζει την πλάνην του. 

(Συνέχεια)

(1)  Η προκειμένη περίπτωσις φέρει   αυτομάτως εις μνήμην την λαϊκήν παροιμίαν του λαγωού, όστις επερχομένου   αετού   κρύπτεται   εις   παρατυχούσαν εδαφικήν ρωγμήν, αλλά παραμένουν ακάλυπτα τα νώτα του ένεκα   των    μικρών   διαστάσεων αυτής, οπότε διερχομένη χελώνη πλησιάζει και τον   παρενοχλεί   υβριστικώς.   Και ο λαγωός τρέμων: Για το χατήρι του αετού . . . βρίζε και συ χελώνα.

(2)  Επί του προκειμένου δια την δράσιν  του   στρατηγού    Δούσμανη,    έλαβον επιστολάς τινας   συναδέλφων   πολεμιστών,   διαμαρτυρομένων   δια   τα   αναγραφέντα παρ'  αυτού, ότι αι νίκαι ωφείλοντο εις αυτόν,   το Επιτελείον  και   τους   αντεπαναναστάτας του Γουδί. Μεταξύ αυτών ο παλαιός   συναγωνιστής    Μάρκου    γράφει    τα κάτωθι χαρακτηριστικά:   «Αλλα ο στρατηγός Δούσμανης, ως είναι   γνωστόν εις τους επιζώντας συναδέλφους της εποχής εκείνης, ήτο ερασιτέχνης στρατιωτικός,   διότι   εις την στρατιωτικήν σταδιοδρομίαν του ούτε διμοιρίαν ούτε λόχον διώκησε ποτέ, καθόσον προ του 1897 υπηρέτει επί μακρόν εις την Διεύθ.  Μηχανικού Λαρίσσης, ασχολούμενος εις την επιτήρησιν κτιρίων και όταν του εδίδετο ευκαιρία εις την   οργάνωσιν καλλιτεχνικών εκθέσεων μετά του μακαρίτου Βελλιανήτου.

ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΣ ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΣ: Η ΕΒΔΟΜΑΣ ΤΩΝ ΠΑΘΩΝ ΤΟΥ Β' Σ. ΣΤΡΑΤΟΥ. ΚΥΡΙΑΚΗ TOY ΠΑΣΧΑ (20 Απριλίου 1941)

 Ανακωχή

Κατά την 10ην ώραν περίπου αποκατεστάθη η τηλεφωνική επικοινωνία μετά του Γ΄ Σ. Στρατού, οπόθεν εδόθησαν, ως και εξ Ιωαννίνων, αι κάτωθι πληροφορίαι: Ότι την 8.45 ώραν ανεχώρησε επιτροπή υπό τον συνταγματάρχην Μπαλήν Ν.  Β' Σ. Στρατού, αντισυνταγματάρχην Χατζαρούλαν και επίλαρχον Βλάχον Κ., του Γ⁷ Σ. Στράτου, προς το Γερμανικόν Στρατηγείον. Αι επιχειρήσεις εναντίον των Ιταλών συνεχίζοντο και κατά την ημέραν ταύτην με τον ίδιον ρυθμόν και υπό την κάλυψιν του υπό του Σώματος εγκατασταθέντος προγεφυρώματος Λεσκοβικίου, αι Μεραρχίαι συνεπτύσσοντο εντεύθεν των συνόρων. Ο διοικητής του Σώματος, Ικανοποιών -και προσωπικάς έπιστολάς προς αυτόν ενίων στρατηγών, ηθέλησε όπως άπασα ι μεταφερθώσι εντεύθεν των συνόρων. Πράγματι, την 20ήν Απριλίου άπασαι αί διοικήσεις των Μ. Μονάδων και το όλον σχεδόν της δυνάμεως των απεσύρθη εντεύθεν των συνόρων κ α ι  π α ρ έ μ ε ι ν α ν  ε κ ε ί θ ε ν μ ό ν ο ν    α ι   δ υ ν ά­ μ ε ι ς     τ ο υ ε γ κ α τ α σ τ α θ έ ν τ ο ς π ρ ο γ ε φ υ ρ ώ μ α τ ο ς   τ η ς   π λ έ ο ν   σ υ γ κ ρ ο τ η μ έ ν η ς X V Μ ε ρ αρ χ ί α ς Σ π η λ ι ω τ ο π ο ύ λ ο υ.

Η δράσις του εχθρού συνίστατο εις την έντονον δραστηριότητα της αεροπορίας, η οποία κατήρχετο μέχρι 50 μ. δια να αναγνωρίση και πολυβολήση   αδιαφόρως, Σταθμούς διοικήσεως, σταθμούς ανεφοδιασμού, αναρρωτήρια ή νοσοκομεία, ως και εις έντονο ν δράσιν του πυροβολικού. Αι επιθέσεις τοπικαί, μικράς δυνάμεως, απεκρούσθησαν άπασαι υπό των προς τούτο τεταγμένων τμημάτων.

Κατά την ημέραν ταύτην εξεδόθησαν αι κάτωθι αναφοραί και διαταγαί του Σώματος, αίτινες αποτελούσι περιεχόμενον εξετάσεως υπό του ιστορικού: 1667) 20.4.41 αναφορά Μεραρχίας Ρουσσοπούλου περί τρομεράς επιδράσεως της αερο­πορίας. 8729)20.4.41 αναφορά περί αδυναμίας του 33ου Συντάγματος να υπερασπισθή των συνόρων όπου ετάχθη. Α.Π. 98)20.4.41 αναφορά Ρουσσοπούλου περί μηδαμινού φρονήματος αξιωματικών και οπλιτών και περί ανάγκης λήψεως μέτρων αμέσου λύσεως της καταστάσεως. Αναφορά Σώματος δι' ης υπεβάλλετο εις Τ.Σ.Η. αναφορά του επιτελούς Κωτσάλου περί καταστάσεως και αναφορών των Μεραρ­χιών προς ας απεστάλη ως σύνδεσμος, καθ'  ην μόνον 24ωρος παρείχετο δυνατότης αντιστάσεως. 25)20.4.41 διαταγή του Σώματος περί συγκρατήσεως πάση θυσία. 8733)20.4.41 περί καταστροφών. Α.Π. 501)20.4.41 12.40 ώρας διαταγή του 'Τ.Σ.Η. περί επικειμένης αποφάσεως υπό της Κυβερνήσεως την επομένην 21ην Α­πριλίου και τέλος Α.Π. 11121)20.4.41 διαταγή του στρατηγού Τσολάκογλου περί συναφθείσης ανακωχής.

Τα μεσάνυκτα επανήλθεν εις τον Σταθμόν διοικήσεως του Σώματος ο συν­ταγματάρχης Μπαλής, όστις προσεκόμισε αντίγραφον του υπογράφεντος πρωτοκόλου, το οποίον είχε τεθή αμέσως εν ισχύϊ. Έδωσε δε επί πλέον τας κάτωθι λεπτομερείας:

— Ότι ο στρατηγός Τσολάκογλου δεν συνεφώνησε εις την λύσιν προσωρινής Κυβερνήσεως υπό τον Μητροπολίτην, περιοριζόμενος εις την στρατιωτικήν πλευράν της καταστάσεως. Ότι προ της υπογραφής του πρωτοκόλλου ανακωχής ενημερώθη ο στρα­τηγός Πιτσίκας και γενικώς το Τ.Σ.Η. δια των επιτελών Χατζαρούλα (Γ' Σ. Στρα­τού) και του προς τούτο αποσταλέντος εις Βοτονάσι επιτελούς του Τ.Σ.Η. και υπεδείχθησα ν υπό τούτου (Τ.Σ.Η.) προσθήκαι τινές.

— Ότι κατά την μετάβασίν του προς το Γερμανικόν Στρατηγείον εύρε και κήρυκας παραδόσεως της XI Μεραρχίας Δημάρατου τους ταγματάρχην Κουβέλην και λοχαγόν Αμπατζόγλου, χωρίς καν να εκδηλωθή πίεσις.

Ο συνταγματάρχης Μπαλής υπέβαλε σχετικήν αναφοράν λεπτομερή, των δια­πραγματεύσεων ως και του υπογραφέντος πρωτοκόλλου.

Η κοινοποίησις του πρωτοκόλλου ανακωχής έγινε δεκτή εις όλον τό μέτωπον Ηπείρου με αίσθημα ανακουφίσεως, αλλά και με προσβλητικήν χαράν εκ μέρους, ευ­τυχώς ολίγων, οπλιτών, οι οποίοι δυστυχώς εξετράπησαν εις συνεχείς πυροβολισμούς, οίτινες έπαυσαν τη επεμβάσει των αξιωματικών διά την τήρησιν αξιοπρεπούς συμ­περιφοράς.

Το Σώμα Στρατού εξέδωκε προς τούτο και τας υπ' αριθ. 8748)21.4.41 περί συνοχής τών τμημάτων και 8750)21.4.41 διαταγήν περί παραμονής εις τας θέσεις των και εκείθεν των συνόρων των τμημάτων διά την τιμητικήν εφαρμογήν του πρωτοκόλλου, ως πάς τις τότε εφαντάζετο, άλλα και διότι η κόπωσίς των ήτο τε­ραστία.
(Επιστροφή)

ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΣ ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΣ: Η ΕΒΔΟΜΑΣ ΤΩΝ ΠΑΘΩΝ ΤΟΥ Β' Σ. ΣΤΡΑΤΟΥ. Μ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ (18 Aττριλίου 1941)

Οι κομμουνισταί διέτρεχον τα μετόπισθεν ενσπείροντες την διάλυσιν, με το γνωστόν σύνθημα: «πόλεμος κατά του πολέμου». Γηραιοί έφεδροι αξιωματικοί διοικούντες ταύτα δεν ηδύναντο να παρουσιάσουν την επιβαλλομένην θέλησιν και αντίδρασιν.

Τα γεγονότα ηκολούθουν αμείλικτα τον καθορισθέντα δρόμον των, τόσον από της απόψεως της Γερμανικής απειλής, όσον και από της ημετέρας πλευράς.

Είχε γνωσθη η διάλυσις του Τ.Σ.Κ. Μακεδονίας και η συνθηκολόγησίς του κατόπιν εγκρίσεως του Αρχιστρατήγου. Είχε γνωσθη η κατάστασις της ομάδος Μεραρχιών Ζωϊοπούλου, ενθα η μεν δυνατότης της Ι Μεραρχίας ήτο γνωστή· (ο μέραρχος της από της 11ης Απριλίου ετόνιζε την αδυναμίαν συνεχίσεως του αγώνος , αλλά και η των λοιπών μονάδων δεν ήτο διάφορος. Το 72 Σύνταγμα είχε διαλυθή λόγω και της ανικανότητος του διοικητού του, ως ετονίζετο υπό πάντων, και η συγκράτησις εγένετο τη επεμβάσει ψυχραίμων λοχαγών, εν οις και ο λοχαγός Τσατέρης Γρηγ., όπως ενθυμούμαι.

Και το χειρότερον όλων εγνώσθη η απόφασις του Υπουργείου περί απολύσεως μονομερών εφέδρων από της 16ης Απριλίου, ή τ ι ς  ε π έ δ ρ α σ ε   δ ι α λ υτ ι κ ώ ς κ α ι  ε δ ω σ ε   τ η ν εν τ ύ π ω σ ι ν τ η ς    κ α τ α σ τ ά σ ε ω ς  τ η ς   α ν ω τ ά τ η ς   δ ι ο ι κ ή σ ε ω ς.

Βασική πλέον σκέψις των εκείθεν των συνόρων, πως να ευρε θώσι εντεύθεν πριν ή καταστραφώσι αι γέφυραι  Μέρτζανης, επί των οποίων η εχθρική αεροπορική επίθεσις εξεδηλούτο καθημερινή. Οι αξιωματικοί είχον μεταβληθή εις αγρονόμους, δια νά μεταχειρισθώ την φράσιν του στρατηγού Ρουσσοπούλου.

Το Σώμα Στρατού δια της υπ' αριθ. 8632)16-4-41 διαταγής του είχε καθορίσει την δημιουργίαν οπισθοφυλακών τιμής εστω και με μόνον αξιωματικούς και βαθμοφόρους. Β ά σ ε ι τ α ύ τ η ς  η  ά μ υ ν α   θ α  δ ι ε ξ ή γ ε τ ο   β ή μ α  π ρ ο ς  β ή μ α και οι αξιωματικοί θ α   ε χ ε ι ρ ί ζ ο ν τ ο  τ α  α υ τ ό μ α τ α   ό π λ α.

Εκ του αποσπάσματος Γιαννακοπούλου απέμειναν μόνον πυρήνες υπό τους αρίστους ταγματάρχας Αντωνόπουλον και Κώνσταν, οίτινες συνεκράτησαν λόγω του ηρωΐσμού των και της αυτοθυσίας των, όσους ηδύναντο.

Στρατιώται. καταγόμενοι εκ των καταληφθέντων μερών, έφευγον με μίαν μόνον σκέψιν: «την τύχην των οικογενειών των», σ υ ν α π ο κ ο μ ί ζ ο ν τ ε ς και  τα κτήνη δια την ταχυτέραν κίνησίν των, αδιαφορούντες δια τα υπ' αυτών μεταφερόμενα.

Μεμονωμέναι επιθέσεις εναντίον των αντιδρώντων εις την φυγήν των αξιωματικών εις τα 1ον, 16ον, 19ον, 50όν, 33ον Συντάγματα και ανταρσίαι. Ο διοικητής πεζικού Μουστεράκης συνεκράτει την κατάστασιν δι' απειλητικών οπισθοφυλακών. Φυγάδες εξέτρεπον του προορισμού των τα αυτοκίνητα, ώστε να καθίσταται προβληματικός και ο εφοδιασμός. Γενικώς αι αντιδράσεις εκείναι, αίτινες είνε αι αυταί εις όλους τους στρατούς εις παρομοίας περιπτώσεις. ΕΙνε όμως αξιοσημείωτον ότι διά τους παραμένοντας εις τας θέσεις των, παρέμενε διαρκές και άσβεστον το έναντι των Ιταλών συναίσθημα: «νικηταί υπέρ πάσαν δυσχέρειαν». 

Πάντοτε η Στρατιά ετηρείτο ενήμερος της καταστάσεως και των προσπαθειών του Σώματος. Αλλά τον διοικητήν του Σώματος, αφ' ης επείσθη ότι πάσα εκ μέρους της Στρατιάς πρωτοβουλία δεν ήτο πιθανή, εβασάνιζε η σκέψις της συνθηκολογήσεως, της σωτηρίας του Σώματος. Λόγω τούτου την 1Οην ώραν εκάλεσε τον υπουργόν των Στρατιωτικών Παπαδήμαν, μεθ' ου συνεδέετο διά φιλίας και προς τον οποίον ανέφερε παρουσία μου σχεδόν τα εξής: «Κύριε Υπουργέ, αι στιγμαί •δεν δέχονται αναβολήν. Σας εξορκίζω εν ονόματι του Θεού, εν ονόματι ενός στρατού, ο οποίος έφθασε τον κολοφώνα της δόξης του, λάβατε αποφάσεις, διότι θα κλάψωμεν ερείπια χειρότερα της Μ. Ασίας. Εγώ κλαίω ήδη πρώτος. Εάν υπάρχη κανείς, που δύναται να με αντικαταστήση και να φέρη τον ακάνθινον στέφανον, ας έλθη ίνα ταχθώ υπό τας διαταγάς του ως στρατιώτης». Η απάντησις του υπουργού ήτο η εξής, ως μοι ανεκοίνωσε ο Σωματάρχης αμέσως μετά την τηλεφωνικήν διακοπήν: «Σας ορκίζομαι εν ονόματι του Θεού, ότι θα κάμω για σας και για τον νικηφόρον στρατόν ό,τι μπορώ». Μετά ταύτην συνέταξε δια πρώτην φοράν ιδιοχείρως υπό το αυτό ως άνω πνεύμα μακροσκελές τηλεγράφημα (το υπ' αριθ. 501) 18-4-41) προς τον υπουργόν των Στρατιωτικών, τον Αρχιστράτηγον και τον διοικητήν της Στρατιάς. Με διέταξε και το μετέδωσα εις τον συνταγματάρχην διευθυντήν του III Γραφείου του Γεν. Στρατηγείου Κιτριλάκην περί την 11 ην ώραν δι' ενδιαμέσου κέντρου των Ιωαννίνων. Ουδεμία επί τούτου εδόθη απάντησις εις το Σώμα. Την επομένην επληροφορήθημεν την αυτοκτονίαν του Πρωθυπουργού Κορυζή με συγκεχυμένας διαδόσεις, ότι δεν ηδύνατο να βαστάση την επερχομένην κατάρρευσιν του Έθνους.

Την 12ην ώραν ο συνταγματάρχης επιτελάρχης του Α' Σ. Στράτου με εζήτησεν ίνα καθορίσωμεν συνάντησιν μεταξύ των δύο Σωματαρχών, εις την οποίαν να παριστάμεθα και οι επιτελάρχαι, προς λήψιν αποφάσεων, διότι ουδεμία ελπίς υπήρχε. Γνωρίζων τας προθέσεις του Α' Σ. Στρατού απεποιήθην πάσαν τοιαύτην συζήτησιν και τον παρέπεμψα εις τον αρμόδιον Σωματάρχην μου. Λόγω τούτου ηναγκάσθη ο διοικητής του Α' Σ. Στρατού να ζητήση προσωπικώς τον Σωματάρ­χην μου, δια μίαν εντός της εσπέρας συνάντησιν την οποίαν και απεδέχθη λόγω και της μετακινήσεως του Στρατηγείου του Β' Σ. Στρατού την αυτήν εσπέραν εις Πρωτόπαπα. Ώρισαν ώραν συναντήσεως την 22αν και χώρον το Καλπάκι.
Σημειώ ότι το Α' Σ. Στρατού από της Μ. Τρίτης 15ης τρέχοντος είχε προ­τείνει εις τον Αρχιστράτηγον συνθηκολόγησιν δια τηλεγραφήματος κοινοποιηθέν­τος και ημίν (475 τηλεγράφημα).
Έθεσα εις τον εαυτόν μου ως σκοπόν να αποτρέψω τον Σωματάρχην μου τοι­ούτων αναφορών και πρωτοβουλίας. Του υπενθύμισα εις συζητήσεις μου «ότι υ­πήρξε και αιχμάλωτος εις Γερμανίαν και συνεπώς η πρωτοβουλία του θα εθεωρείτο ως αποτέλεσμα Γερμανοφιλίας και ουχί ανάγκης». Δια τοιούτου τρόπου εψύχραινον τον διαρκή εφιάλτην του.
Αι επιχειρήσεις συμπτύξεως εξετελούντο με όσην άνθρωπίνην θέλησιν επέ­βαλλε ο πόθος του νικητού.
Κατά την 14ην ώραν από κακήν πληροφορίαν θορυβηθείς ο διοικητής της Στρατιάς στρατηγός Πιτσίκας, με εκάλεσε και με ηρώτησε διά. τίνα λόγον εγκατελείφθη η γραμμή Λεγκαρίτσας.
Του απήντησα ότι άνευ διαταγής του δεν πρόκειται, να γίνη τούτο. Ότι εγκατεστάθη προγεφύρωμα εις Λεσκοβίκι. Ότι θα καταληφθούν ισχυρώς όλαι αι δια­βάσεις των συνόρων. Ότι το απόσπασμα Γιαννακοπούλου συγκεντρώνεται και κατευθύνεται άνευ διαταγής μας εις Κόνιτσαν, παραβαίνον την διαταγήν παραμονής υπό τας διαταγάς Ζωϊοπούλου. Είχε διαλυθή αδόξως.
Με ηρώτησε, αν θα κρατήσουν. Του ανέφερον ότι δεν δύναμαι να τον διαβέ­βαιώσω , διότι όλαι αι προς αυτόν πληροφορίαι, προερχόμεναι πιθανόν εξ άλλης πηγής, ήσαν ψευδείς. Υπενόουν το απόσπασμα Γιαννακοπούλου, όπερ ανέφερε ότι είχε Σύνταγμα, ενώ είχε μόνον 3 πυρήνας.
«Δύο ημέρες θέλω να κρατήσετε», μου ετόνισε. Του ανέφερον ό'τι ημείς θα προσπαθήσωμεν για 4 αφού, εκτός των άλλων μέτρων, εγκατεστάθησαν οπισθοφυ­λακαί τιμής με πρόθεσιν να μη μείνη τίποτε εις τους Ιταλούς.
Τέλος μου προσέθεσε ότι εκείνην την στιγμήν τον πήρε στο τηλέφωνο ο Πρω­θυπουργός και τον παρεκάλεσε να κρατήσουμε, διότι σε λίγες ώρες θα ελαμβάνετο η απόφασις. Του απήντησα ότι ο πόθος όλων των αξιωματικών ήτο πως θα προστα­τευθούν από ατιμωτικήν διάλυσιν ή παράδοσιν. Άπαντα ταύτα ανέφερον αυτολεξί εις τον Σωματάρχην μου.
Μετά ώραν εκοινοποίησε η Στρατιά διαταγήν της, ότι «π ρ ό τ α σ ι ς   σ υ ν­ θ η κ ο λ ο γ ή σ ε ω ς π ρ ο ς   Γ ε ρ μ α ν ο ύ ς  α π ε ρ ρ ι φ θ η    κ α ι    η   Κ υ β έ ρ ν η σ ι ς  α π ε φ ά σ ι σ ε τ η ν μ έ χ ρ ι ς ε σ χ ά τ ω ν ά μ υ ν α ν».
Η τοιαύτη διαταγή, ως και η αναφορά του εμπίστου του Σωματάρχου ταγματάρχου Σχοινά περί αθλίας καταστάσεως, ης αντίκτυπος ήτο η αυτοκτονία του εκ Κρήτης αντισυνταγματάρχου Θεοδωράκη, εστερέωσαν εις τον Σωματάρχην την σκέψιν ότι ήτο πλέον επιβεβλημένη η εκ μέρους του πρωτοβουλία περί συνθηκολο­γήσεως.
Και πάλιν προσεπάθησα να τον αποτρέψω και εις ερώτησίν του, εάν βλέπω «δυνατότητα αντιστάσεως του Σώματος », του απήντησα όχι, αλλά υπεύθυνοι και αρμόδιοι, προς τούτο είνε οι μέραρχοι και προσέθετον ακόμη ότι πρέπει να συγκεντρώσητε και όλους τους επιτελείς του Σώματος μήπως υπάρξη καμμιά καλυτέρα λύσις.
Να ζητήση προσωπικώς την εγκρισιν του μεράρχου Ρουσσοπούλου, ήτις, ως διετείνετο, του εδόθη.
Ενέκρινε δε και την συγκέντρωσιν των επιτελών του Σώματος, ήτις επραγματοποιήθη την 16ην ώραν. Παρίσταντο οι συνταγματάρχαι πυροβολικού Μπα­λής, μηχανικού Ηλιόπουλος, αντισυνταγματάρχαι Παπαχαραλάμπους, Τζήμας, Ζαΐμης, Λέντζος, Στεφανόπουλος, Φραγκούλης, Γιαουρτάς, ταγματάρχαι Μακαρί­της, μηχανικού Σύρμας, πεζικού Τζάτζαρης Αθ. Απουσίαζον ο αντισυνταγματάρ­χης Γιαταγάνας και ο ταγματάρχης Πετρόπουλος, οίτινες ενημερώθησαν άμα τη επι­στροφή των.
Κατά ταύτην εξέθηκε την κατάστασιν, την επίσκεψιν του Μητροπολίτου και τα διαμειφθέντα, το αποσταλέν τηλεγράφημα εις τον Υπουργόν, το τηλεγράφημα του Α' Σ. Στρατού προς τον Αρχιστράτηγον περί συνθηκολογήσεως, ως και την πρόσκλησιν του διοικητού του Α' Σ. Στρατού Δεμέστιχα περί συναντήσεως των.
Κατέληγε δε ότι, μετά σύμφωνον γνώμην των μεράρχων του, δεν υπάρχει πλέον δυνατότης αντιστάσεως, εφ' όσον η Κυβέρνησις δεν ελάμβανε αμέσως απο­φάσεις και θα ανελάμβανε μετά του διοικητού του Α' Σ. Στρατού πρωτοβουλίαν συν­θηκολογήσεως προς τους Γερμανούς, ίνα περισωθή έναντι των Ιταλών το γόητρον του νικηφόρου στρατού και αποφευχθή η ατίμωσις διά της πλήρους διαλύσεως.
Εζήτησε δε την γνώμην των παρισταμένων. Ουδείς παρουσίασε λύσιν αλλοίαν, διότι άπαντας κατείχε το φάσμα στρατιωτών νικητών να καταδιώκωνται υπό των χθες ηττημένων.
Μόνον, ως ενθυμούμαι, ο αείμνηστος και αγαπητός συνάδελφος ταγματάρχης Τζάτζαρης υπενθύμισε τας υποχρεώσεις μας προς τους μαχομένους Άγγλους, εις την ορθήν παρατήρησιν, του οποίου απήντησε ότι η αδυναμία δεν είνε δυνατόν να κάμη διάκρισιν διά κανένα. Και απεμακρύνθη. Ο Τζάτζαρης εις συζήτησιν μαζί μου υπέδειξε την δυνατότητα να αυτοδιαλυθούμε και να αντιστούμε εις τα βουνά. Του απήντησα: «Εσύ έχεις δίκαιον, αλλά τα βουνά δεν σηκώνουν όλο το στρατό και αυτό χρειάζεται προπαρασκευήν». Πάντως και τότε και τώρα διατυπώ την εντύπωσίν μου σεβασμού της μνήμης δια τον ταγματάρχη ν τούτον, ο ο π ο ί ο ς ε θ ι γ ε   έ ν α   ζ ή τ η μ α, τ ο   ο π ο ι ο ν    έ π ρ ε π ε   ν α   π ρ ο β λ ε φ θ ή.


 

(Επιστροφή)

ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΣ ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΣ: Η ΦΩΝΗ (ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΜΠΑΚΟΥ) ΕΚ ΤΟΥ ΤΑΦΟΥ. TI ΔΙΕΚΗΡΥΣΣΕ ΚΑΙ ΤΙ ΕΠΙΣΤΕΥΕ

Υποστρατηγος Γ. Μπάκος

Τί θάλεγε ο στρατηγός Μπάκος, εάν δεν εκρεουργείτο υπό των κομμουνιστών και παρουσιάζετο προ του δικαστηρίου της πατρίδος του. Φωνογραφώ τας σκέψεις του, όπως πολλές φορές τις άκουσα, σαν μια υποχρέωσι προς την μνήμην του.
«Εγκατελείφθημεν από τους υπευθύνους, τους οποίους ο Ελληνικός λαός, η πατρίς και αι σκληραί του Έθνους δοκιμασίαι, έθεσαν εις υποχρέωσιν θέσεως και τιμής, όπως αναλάβωσι τας επιβαλλομένας ευθύνας. Ο μόνος συνδετικός κρίκος μεταξύ εκείνων, που δεν ανελάμβανον τας ευθύνας των και εκείνων που εγκατελείποντο, ήτο μια ψυχρή διαταγή, που η απουσία των υπευθύνων καθίστα ακόμη σκλη­ρότερη και που θα μπορούσε να μεταφρασθή: Πεθάνετε όλοι σας, διαλυθήτε. Αυτό ε­πιβάλλει η τιμή της Ελλάδος έναντι των συμμάχων μας. Δεν υπάρχει τιμή διά το στράτευμα, εξεταζόμενον εν αντιπαραβολή προς την τιμήν της Ελλάδος. Αυτό ετονίσθη. Αλλά και δεν υπάρχει μεγαλυτέρα σοφιστεία από αυτήν την εξαγγελίαν και μόνον εις στόμα αρνουμένων τας ευθύνας των. εις τας σκληροτέρας στιγμάς του Έθνους, δύναται να εύρη θέσιν. Ένας στρατός δεν αποτελεί κάτι το νεκρόν, το ψυχρόν, το ασυγκίνητον. Ο στρατός υφίσταται τοιαύτας ψυχολογικάς επιδράσεις, τας οποίας μόνον ψυχικαί πάλιν ανατάσεις, μόνον παραδείγματα θυσίας, αυτοθυ­σίας και συμμετοχής εις τον πόνον και τας αγωνίας του δύναται προς στιγμήν να δαμάση, να σταματήση και να μετατρέψη ακόμη, αν υπάρχη συνέχεια.
Κανένας χείμαρρος, κανένας καταρράκτης δεν εσταμάτησε από θαυματοποιόν, θεώμενον μακρόθεν και με μόνην την εντολήν «στάσου». Αλλά αντίθετα, υπάρχουν άπειρα παραδείγματα μικρών και μεγάλων μονάδων, όπου οι ηγήτορες καθίσταντο θαυματοποιοί, εις τας σκληροτέρας δοκιμασίας των μονάδων αυτών και τον θάνα­τον μετέτρεπον εις ανάστασιν ζωής, είτε δια αυτού τούτου του συνολικού θανάτου, καθιστώντος αθάνατον το μεγαλούργημα, είτε διά της αναστάσεως εις το απόλυτον της εφεδρικής εκείνης δυνάμεως, της οποίας το βάθος και συνεπώς εν εκδηλώσει το ύψος ανέρχεται δυσθεώρητα και η άνοδος αποκτά την επωνυμίαν «θαύματα». Και το θαύμα των θαυματοποιών ήτο απλούστατον. Δυνατόν και επιβεβλημένον για τον καθένα. «Το θαύμα ονομάζεται παρουσία του υπευθύνου ηγήτορος». Παλαιά και νεώτερα στρατεύματα παρέτειναν την πείναν των και την δίψαν των εις εκπλη­κτικά όρια αντοχής, διότι πεινούσαν μαζί τους και διψούσαν οι ηγήτορες των. Έλληνος μεγάλου αρχηγού ήτο η χειρονομία «να χύση το νερό. που τούφεραν να πιη, αφού δεν αρκούσε για τους στρατιώτας του». Τα θαύματα είνε απλά, αλλά παρου­σιάζουν την ψυχικήν, πνευματικήν καί σωματικήν συμμετοχήν. Εγκατελείφθημεν από όλους. Και από εκείνην την στιγμήν υπήρξαμεν ανεξάρτητοι και επωμίσθημεν τας ευθύνας εκείνων, οι οποίοι τας ηρνήθησαν.
Κατέστημεν κατ' ανάγκην και Κυβέρνησις αφού ο Βασιλεύς, σύμφωνα με το Πολίτευμα, είνε ανεύθυνος. Ο Βασιλεύς ηθικώς υπεύθυνος κατά την κατάρρευσιν του Έθνους, έδωκε την κατεύθυνσιν «Πολεμήσατε».

Πώς η Κυβέρνησις Κορυζή εσημείωσε την παρουσίαν της εις την εντολήν ταύτην; Πώς ο υπουργός των Στρατιωτικών Παπαδήμας Ν. εσημείωσε την υποχρέωσίν του; Πώς ο Αρχιστράτηγος Παπάγος υλοποίησε την εντολήν του Αρχιστρατήγου των ενόπλων δυνάμεων Βασιλέως; Πώς το επιτελείον του Στρατηγείου επολλαπλασίασε, ως φυσικός πολλαπλασιαστής, την δυναμικότητα του Αρχιστρατήγου; Πώς ο διοικητής της Στρατιάς Πιτσίκας I. εξεδήλωσε την επέμβασίν του; Πώς αντέδρασε ο στρατευόμε­νος λαός, οι στρατιώται μας; Το μέτωπον;
—Ο Πρόεδρος της Κυβερνήσεως ηυτοκτόνησε, παρουσιάσας εις τους μαχο­μένους στρατιώτας την γνώμην του ως υπευθύνου ηγέτου. Κρίμα, που δεν ήλθε να αυτοκτονήσωμε μαζί. Θα υπήρχον πολλοί, που θα αυτοκτονούσαν μαζί μας, όταν έβλεπον τον Κυβερνήτην.—Ο υπουργός των Στρατιωτικών Παπαδήμας Ν. διέταξε την διάλυσιν των μετόπισθεν από της 16ης Απριλίου, δόσας και ούτος εμπράκτως την γνώμην του, χωρίς όμως συγχρόνως να αυτοκτονήση, ουδέ να διακινδυνεύση εις μίαν επίσκεψιν εις το μέτωπον, δια να δείξη κάποιαν συμπόνιαν ή άλληλεγγύην προς τα τέκνα της πατρίδος, προς τους στρατιώτας, χάρις εις τους οποίους έφερε τον υπερήφανον τί­τλον: «Υπουργός επί των Στρατιωτικών».
—Ο Αρχιστράτηγος Παπάγος, διατάσσων παράκαιρον ανακωχήν εις τον το­μέα των οχυρών και προβιβάζων εις θέσεις, φυγάδας του μετώπου τούτου, ωθών εις ανάληψιν ευθυνών από τα κατώτερα όργανα αφανώς, διατάσσων «σκοτωθήτε» εκ του εμφανούς διά διαταγών, απουσιάζων του πόνου εκείνων, των οποίων έφερε τον τιμητικώτερον δι' ένα στρατιώτην τίτλον «Αρχιστράτηγος» και απουσιάσας και από το κύκνειον του θανάτου άσμα του.
—Ο πολλαπλασιαστής του, το έπιτελείον του, επολλαπλασίαζε την καταφαινομένην γνώμην του, προσκαλούν τους υφισταμένους ηγέτας (Πιτσίκαν I.) να δια­τυπώσουν εντονώτερα τηλεγραφήματα επί της καταστάσεως και αφήνων εις τού­τους την ανεπίσημον εντύπωσιν, ότι δέον να αναλάβουν την ευθύνην της ανακω­χής. Ο τότε συνταγματάρχης Κιτριλάκης ετηλεφώνησε συγκεκριμένως εις τον συνταγματάρχην Μπαλοδήμον της Στρατιάς να προβή η Στρατιά εις ανακωχήν, προσ­θέτων όχι τούτο είνε τη εγκρίσει του παρισταμένου και ακούοντος Αρχηγού του Ε­πιτελείου του Γεν. Στρατηγείου Μελισσινού, αλλά και του Αρχιστρατήγου. Ο κ. Μπαλοδήμος ηρνήθη, ζητήσας ηριθμημένην διαταγήν.
—Ο στρατηγός Πιτσίκας δι' όλης της στάσεως και διά των τηλεφωνημάτων «αντιστήτε λίγο ακόμη και η Κυβέρνησις θα λάβη την απόφασιν της», έδωσε την ιθύνουσαν γνώμην του. Και εζήτησε ακόμη από έναν εθελοντήν στρατιώτην του, αλλά και πολιτικών, τον κ. Κανελλόπουλον, ως νομομαθή, να διατυπώση τους καλυτέρους όρους της προς τους Γερμανούς ανακωχής, πράγμα που δεν συνεζητήθη από τον στρατηγόν Τσολάκογλου.
— Και οι στρατιώται; Το μέτωπον; Δημοψήφισμα έντονον δια της φράσεως: «Μας παραδίδετε αιχμαλώτους, σώσατε μας». Το πάσχον και στρατευόμενον Έ­θνος, ο λαός, εκ του οποίου εκπορρέουν άπασαι αι άλλαι δυνάμεις, εψήφισε απήτησε την ανακωχήν.

Και αφού άπαντες απουσίαζον, αφού άπαντες υπήρξαν αρνηταί των ευθυνών των, ανελάβομεν ημείς τας επιβεβλημένας ευθύνας, και ως κυβερνήται και ως ηγέται, διότι ήμεθα παρόντες και δεν ηθέλαμεν να εγκαταλείψωμε τους στρατιώτας μας. Με μίαν όμως διαφοράν. Επεβάλλομεν εις τον εαυτόν μας, ως στρατιωτικοί ηγέται, την υποχρέωσιν τιμής, ην επέβαλλε η τοιαύτη θέσις και αποστολή μας».Εδώσαμεν ως στρατός την μεγαλυτέραν δυνατήν αντίστασιν κατά του διμετώπου ε­χθρού. Εκείνην, που επιβάλλεται, εκείνην, που ορίζει ο κανονισμός, εκείνην, που ώριζε η τιμή και η συνολική του Έθνους θέλησις, εκείνην, που επέβαλε το ΟΧΙ και η θέσις του ν ι κ η τ ο ύ, έ ν α ν τ ι   τ ω ν   η τ τ η μ έ ν ω ν   Ι τ α λ ώ ν. Οι μα­χηταί του μετώπου εις την πάροδον του χρόνου δύνανται να το μαρτυρήσουν εν ψυ­χρώ πλέον όρκω, όρκω τιμής. Και όταν το παν εχάθη, τότε υποκατεστήσαμεν τους αρνητάς και τους απόντας και ανελάβομεν τας ευθύνας εκείνων και εσώσαμε τους στρατιώτας μας από την αιχμαλωσίαν, από την δουλείαν, από την εξαθλίωσιν, ψυ­χικήν και σωματικήν, αυτών και των οικογενειών των. Και πιο πολύ ακόμη, εδώσαμε τους στρατιώτας του μέλλοντος, εξησφαλίσαμε την συνέχειαν της εντολής «συν­εχίσατε, τον αγώνα», την εθνικήν αντίστασιν, τον εξωτερικόν κατά του εχθρού αγώ­να, τον οποίον οι υπεύθυνοι ούτε προείδον, ούτε προπαρεσκεύασαν. Εξησφαλίσαμεν μίαν ανακωχήν. Δεν ανήκεν εις ημάς να προβλέψωμεν, ότι οι αντίπαλοι μας «θα υπερέβαινον εις ατιμίαν τους ατίμους εαυτούς των» και θα επρόδιδον την υπογραφήν των. Και όμως, δεν προέβησαν και εις την συνολικήν αιχμαλωσίαν των στρατιωτών μας. Ιδού το κέρδος, ιδού η ωφέλεια της πολεμικής ενεργείας μας. Και ακόμη, είχαμε νικηθή και παρουσιάσθημεν ως νικηταί του ενός των αξονοφόρων. Ιδού η ηθική, η τεραστία του Έθνους ωφέλεια, η οποία και τώρα είνε εκμεταλ­λευτή.

Και καταλήγω: Ως στρατιώται εκάμαμε το καθήκον μας εις το απόλυτον. Ως κυβερνήται του μετώπου επετύχομεν το καλύτερον. Δεν ανήκει εις τους αρνητάς να κρίνουν τας πράξεις μας. Η ιστορία θα μας δικαιώση, διότι το καθήκον εις ένα Έθνος δεν είνε μονομερές, είνε συνολικόν. Τίποτε δεν επιτυγχάνεται διά της αρνήσεως, αλλά διά της θέσεως. Και η θέσις, η πράξις, η ανάληψις ευθύνης δεν είνε δυνατόν ποτέ να τεθή εις σχέδια, προς εκάστοτε εφαρμογήν. Η πραγματικότης και μόνον αύτη αποτελεί τον παράγοντα δι' απόφασιν. Εις την θέσιν, την στυγνήν πραγ­ματικότητα, εθυσιάσαμεν ό,τι οι άλλοι ονομάζουν «τιμήν του στρατιώτου». Αλλά υπεράνω της τιμής του στρατιώτου υφίσταται η υποχρέωσις του ηγέτου και υπεράνω  αμφοτέρων «η σωτηρία του Έθνους». Ετηρήθησαν εις το ακέραιον. Η ιστο­ρία ας κρίνη και ας καταμερίση ευθύνας, αλλά τονίζω, «δεν υπάρχουν γεγονότα αντιγράφοντα άλληλα», υπάρχουν αποφάσεις μετατρέπουσαι τα γεγονότα εις ωφέλειαν ή ζημίαν και ο πόλεμος είνε σειρά τοιούτων γεγονότων και αποφάσεων. Η απόφασίς μας δεν εζημίωσε, αλλά ωφέλησε το Έθνος. Και τούτο ουδείς εχέφρων άνθρω­πος δύναται να το αμφισβήτηση. Αι ύβρεις ή αι καταδίκαι μας υπό οιουδήποτε, απετέλουν τρόπον ενεργείας πολεμικής, έστω ότι επεβάλλοντο παρά την λύπην την ατομικήν και πιθανήν σύγχυσιν διά τους εκπληρώσαντας εις το ακέραιον τας ευ­θύνας των, έναντι εκείνων, οίτινες τας ηρνήθησαν. Αλλά και η πάροδος του χρό­νου επιβάλλει και την αποκατάστασιν, αποκατάστασιν, η οποία και αυτή θα αποδεί­ξη την πραγματικότητα, θα παρουσίαση την αλήθειαν. Και η αλήθεια είνε: «Επράξαμεν το καθήκον μας έναντι του εντολοδόχου Έθνους, έναντι των στρα­τιωτών μας εις το ακέραιον. Υπήρξαμεν και εμείναμεν νικηταί. Υψώθημεν υπεράνω  της ατομικής μας τιμής και εστραγγίσαμεν μέχρι της τελευταίας τρυγός το ποτήρι του πόνου και της αγωνίας μαζί με τους στρατιώτας μας. τους οποίους ωδηγήσαμεν εις τον θάνατον, αλλά και την ζωήν. Μένει ακόμη ένα στυγνόν ερώτημα: Διατί παρελάβατε Κυβερνήται και εκτός μετώπου; Θα ηδυνάμην να απαντήσω: Διότι απουσίαζε η πολιτική ηγεσία, διότι αύτη ηρνήθη τας ευθύνας της  ή διότι ίσως ενόμιζε ότι τούτο αποτελεί την καλυτέραν πολιτικήν στρατηγικήν. Ή­το άλλως τε διεθνής η τακτική αυτή. Θα ηδυνάμην να προσθέσω: Η απουσία της πολιτικής ηγεσίας μας ώθησεν εις τον Γολγοθάν των ευθυνών να περισώσωμεν, να βοήθήσωμεν όσο μπορούσαμε τους στρατιώτας μας. Όταν αυτή παρουσιάσθη, κατεθέσαμεν τον σταυρόν. Αλλά απαντώ ειλικρινώς: Ίσως διεπράξαμεν ένα σφάλμα.

Το μέγεθος τούτου, σεις κρίνατε το. Κρίνατε το όμως με την ψυχράν λογικήν και με μόνον σκοπόν: «Να αποβή η κρίσις σας καταδικαστική ή αθωωτική, ως ι­στορικόν παράδειγμα δι' οιονδήποτε μέλλον.

Αλλά εις το σφάλμα επεστράτευσα όλην την ενεργητικότητα μου και την αγάπην μου διά το στράτευμα. Έσωσα τον στρατόν από την οδύνην και την κατα­δίκην των στρατοπέδων αιχμαλωσίας, έσωσα τους αναπήρους. Εξέδωσα απόρρη­τον διαταγήν, όπως οι ταμίαι καταβάλουν τας αποδοχάς εις τας οικογενείας των εις την Μ. Ανατολήν ή τα ανταρτικά σώματα αναχωρούντων αξιωματικών. Την παραμονήν της παραιτήσεως μου από της θέσεως του υπουργού Εθνικής Αμύνης, εκάλεσα όλους τους αξιωματικούς εις την αίθουσαν συνεδριάσεως της Βουλής και αφού τους επεσήμανα τον κομμουνιστικόν κίνδυνον, τους εξώρκισα να οργανωθώμεν να τον αντιμετωπίσωμεν όλοι μαζί. Εγώ δυστυχώς είμαι ουσιαστικώς αιχμά­λωτος των Γερμανών. Όσοι όμως μπορούν πρέπει να σπεύσουν εκεί όπου η Πα­τρίς μας αγωνίζεται εις τα βουνά ή την Μ. Ανατολήν».

Η  π ρ ο φ η τ ε ί α   α π ο κ α τ α σ τ ά σ ε ω ς    ε γ έ ν ε τ ο   α φ ο ύ  ο ι    δ ι α ­τ ε λ έ σ α ν τ ε ς    υ π ο υ ρ γ ο ί   ε π ί   κ α τ ο χ ή ς     π ρ ο ή χ θ η σ α ν   ε ι ς  α ν τ ι­ σ τ ρ α τ ή γ ο υ ς  υ π' α υ τ ο ύ  τ ο ύ τ ο υ   τ ο υ  κ αι τ η γ ό ρ ο υ        α ρ χ ι σ τ ρ α  τ ή γ ο υ    Π α π ά γ ο υ  ό τ α ν   π α ρ έ λ α β ε   ω ς   υ π ε ύ θ υ ν ο ς   Κ υ β ε ρ ν ή ­τ η ς-

 

ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΣ ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΣ: Η ΠΡΩΤΗ ΚΑΤΟΧΙΚΗ ΚΥΒΕΡΝΗΣIΣ. Η ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΜΟΥ ΠΡΟ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΩΝ ΔΟΣΙΛΟΓΩΝ. Η ΦΩΤΕΙΝΗ ΔΙΟΔΟΣ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΜΠΑΚΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙON ΔΟΥΛΕΙΑΣ.

ΠΕΡIΣΥΛΛΟΓΗ

 H Κυβέρνησις του στρατηγού Τσολάκογλου υπήρξεν ασφαλώς γέννημα του στρατού (στελεχών) του Μετώπου. Τρεις σωματάρχαι του στρατού του Μετώπου έλαβον μέρος εις αυτήν: Ο Γ. Τσολάκογλου, διοικητής Γ' Σώματος Στρατού, ανέλαβε την προεδρείαν της Κυβερνήσεως. Ο Π. Δεμέστιχας, διοικητής του Α' Σώματος Στρατού, το υπουργείον των Εσωτερικών. Και ο υποστράτηγος διοικητής του Β' Σώματος Στρατού Γ. Μπάκος το υπουργείον Εθνικής Αμύνης. Ο στρατηγός Μπάκος δεν ήθελε να μετάσχη της Κυβερνήσεως· μετέσχε τη πιέσει των αξιωματικών, των οποίων εκδήλωσις—τη απαιτήσει του—υπήρξε σχετικόν πρωτόκολλον, το οποίον υπεγράφη από τας εις Μέτσοβον ευρισκομένας διοικήσεις. Σκέψις όλων ήτο, πως υπό τον καταλληλότερον και συναδελφικώτερον διοικητήν Σώματος, τον υποστράτηγον Μπάκον, θα εξασφαλισθή, υπό την Κατοχήν, η ενότης των αξιωματικών.
Και είνε αναμφισβήτητον, ότι πολλά έπραξε προς την κατεύθυνσιν ταύτην ο αείμνηστος Μπάκος. Αλλά και προπαρασκευαστική εργασία έγινε υπονομεύσεως του εχθρού και εξασφαλίσεως της τάξεως άμα τη αναχωρήσει του, την οποίαν ανέτρεψαν τα διάφορα γεγονότα. Όμως, η μέριμνα υπέρ των αναπήρων, η μέριμνα υπέρ των αξιωματικών μονίμων και εφέδρων με καταφανές δημιούργημα το Νοσηλευτικόν Ίδρυμα, είνε αι προσπάθειαι, δια τας οποίας και μόνον κατέστη ευλογημένη η μνήμη του αειμνήστου και ατυχούς στρατηγού Γ. Μπάκου.
Πολλοί μέραρχοι ανέλαβον προς τον αναφερθέντα σκοπόν διαφόρους θέσεις: Ο Χ. Κατσιμήτρος, διοικητής της VIII Μεραρχίας, το υπουργείον Γεωργίας, ο Α. Ρουσσόπουλος, διοικητής της XVII Μεραρχίας, το υπουργείον Εργασίας, ο Ν. Μάρκου, διοικητής της VI Μεραρχίας, το υπουργείον Δημ. Ασφαλείας, ο Σ. Μουτούσης, διοικητής της XIII Μεραρχίας, το υπουργείον Συγκοινωνιών, ο Σ. Δημάρατος, διοικητής της XI Μεραρχίας, ως αρχηγός Αστυνομίας Πόλεων. Ιδιαίτατα, ο διοικητής της πλέον επιτυχούσης Μεραρχίας Π. Σπηλιωτόπουλος, ανέλαβε αρχηγός της Χωροφυλακής, ίνα εξασφαλισθή ο επιδιωκόμενος σκοπός της προπαρασκευής κατά του κατακτητού. Ούτος υπήρξεν ο αρχηγός της Οργανώσεως, ήτις ετέλει υπό τάς διαταγάς της εν Μ. Ανατολή κυβερνήσεως.
Τότε, συμμετέχων εις τον σκοπόν και εις την μετέπειτα οργάνωσιν ανέλαβον, τη απαιτήσει του διοικητού του Σώματος, ούτινος ετύγχανον επιτελάρχης και των συμπολεμιστών μου, την γενικήν διεύθυνσιν του υπουργείου Αμύνης, από του οποίου απεχώρησα όταν είδον τον σωματάρχην μου, πολύ πιστεύοντα εις την νίκην των Γερμανών, αντικατασταθείς υπό του ομοιοβάθμου μου τότε Α. Τσιγγούνη. Είμαι πράγματι υπερήφανος δια το επιτελεσθέν εις το υπουργείον τότε έργον υπέρ των συναδέλφων, μονίμων και εφέδρων: έργον περισυλλογής και οικονομιών και προ παντός προστασίας των αναπήρων, δια τους οποίους δεν έπαυσε ποτέ να εκδηλούται η ευαίσθητος προσοχή μου, οπουδήποτε και αν ευρέθην. Ως παραδείγματα αναφέρω τινά επιτευχθέντα:
Ταμείον Αλληλεγγύης Αξιωματικών,  Αφορμήν μου έδωκε το γεγονός, ότι ένας αξιωματικός δεν είχε να θάψη την μητέρα του.
Περί υποχρεωτικής διατροφής των εκ του εξωτερικού εθελοντών. .
Περί τιμητικής διακρίσεως των αναπήρων αξιωματικών και οπλιτών, συνεπεία τραυμάτων πολέμου.
Περί Ταμείου Αλληλοβοηθείας Οπλιτών Αναπήρων.
Περί ληπτέων μέτρων προς καθορισμόν συντάξεων με πνεύμα δικαιοσύνης. Περί καταβολής χρηματικού ποσού εις οικογενείας των αιχμαλωτιζομένων.

Περί ιδρύσεως «Οίκου Παλαιών Πολεμιστών».
Περί τακτοποιήσεως των, εν ενεργεία, αξιωματικών (αποτελεί τούτο την μεγαλυτέραν τορπίλλην κατά του κατακτητού, διότι διατίθενται οι αξιωματικοί παντού) .
Περί συστάσεως «Τμήματος Στρατιωτικού» παρ' εκάστω Δήμω, Νομαρχία και Γεν. Διοικήσει.
Περί διαθέσιμος θεραπαινίδος εις αναπήρους αξιωματικούς και οπλίτας ωρισμένων κατηγοριών, συνεπεία τραυμάτων πολέμου.
Περί συγκροτήσεως ανεξαρτήτου τάγματος υπό τον τίτλον «Τιμητική Φρουρά Αγνώστου Στρατιώτου».
Εκ της εξετάσεως και μόνον των ανωτέρω Ν. Διαταγμάτων, άτινα ετέθησαν εις εφαρμογήν και δεν κατηργήθησαν κατά την αποκατάστασιν του Κράτους, αποδεικνύεται πόσον χρήσιμος υπήρξεν η δημιουργία από της Κατοχής του υπουργείου Εθνικής Αμύνης, υπό ανώτατον αξιωματικόν του Μετώπου. Άνευ της παρουσίας τοιούτου υπουργού, οι ανάπηροι και, γενικώς, οι στρατευθέντες, θα υφίσταντο κυριολεκτικήν εκμηδένισιν.
Είνε άξιον να προσθέσω, ότι οι έφεδροι αξιωματικοί υπήρξαν συμπαραστάται της Κυβερνήσεως των στρατηγών του Μετώπου. Αλλά και διακεκριμένοι επιστήμονες και πατριώται, ως οί κ.κ. Λούβαρης και Λιβιεράτος, παρουσίασαν την αυταπάρνησιν της συμμετοχής. Το κοινόν αίσθημα, όταν κάπως ηρέμησε, πιστεύω, οτι δεν υπήρξεν αντίθετον προς την αυταπάρνησιν των πρώτων τούτων θυμάτων ενός υπερτέρου καθήκοντος. Πολλά ελέχθησαν «υπέρ» και «κατά». Και καταδίκαι και φυλακίσεις και προπηλακισμοί και επίμονος αντίληψις, ότι δεν έπρεπε «να αναλάβουν την Κυβέρνησιν». Ανέφερον τον σκοπόν. Της προπαρασκευής ταύτης ο βαθύς μελετητής, θα ανεύρη τα ωφέλιμα αποτελέσματα παρά τα επελθόντα γεγονότα. Υπό οιασδήποτε όμως σκέψεις και συμπεράσματα, ένα θα μείνη ακλόνητον και ασφαλές κατάλοιπον του ιστορικού: ο ανώτερος πατριωτισμός των γενναίων τούτων Ελλήνων, οίτινες επωμίσθησαν ευθύνας άνευ προοπτικής αμοιβής, αλλά κολασμού.
Με  ανακούφισιν ενθυμούμαι, ότι τον πατριωτισμόν των αυτόν υπεστήριξα παρουσιασθείς ως μάρτυς εις την πολιτικής σκοπιμότητος δίκην των, και ως ετόνισα τότε, ουχί ως μάρτυς κατηγορίας, ουχί ως μάρτυς υπερασπίσεως, αλλά ως μάρτυς της πραγματικότητος των γεγονότων του Μετώπου. Και τότε, η αυστηρά «Εστία» έγραψε εις το φύλλον της Παρασκευής 30 Μαρτίου 1945, υπό τον τίτλον: « Ο στρατός μας ενίκησε».

«Μέσα εις τον οχετόν, ο οποίος κατά τας ημέρας αυτάς εξεχύθη εις την δίκην των δοσιλόγων, απετέλεσε μίαν πραγματικήν όασιν ευπρεπείας και πατριωτισμού η χθεσινή κατάθεσις του ταξιάρχου κ. Τσακαλώτου. Αδιαφορήσας δια τας αντεγκλήσεις, αι οποίοι συνεχώς προκαλούνται εις την δίκην αυτήν, ο στρατιωτικός, ο οποίος είχε την τιμήν να ηγηθή της 3ης Ορεινής Ταξιαρχίας εις τον υπέροχον αγώνα της του Ρίμινι, εθεώρησεν υποχρέωσίν του, όχι να κατηγο-ρήση ή να υπερασπισθή τους κατηγορουμένους, αλλά να αναλάβη θαρραλέως την υπεράσπισιν του μεγάλου αδικουμένου: του Ελληνικού στρατού του 1940—1941. Με γεγονότα, με αποδείξεις, με χάρτας ακόμη, ο κ. Τσακαλώτος απέδειξεν, ότι ο στρατός αυτός, ο οποίος κατετρόπωσε την «γκλοριόζα αρμάτα» του Μουσολίνι και κατεξηυτέλισε τρεις Ιταλούς αρχιστρατήγους, τον ένα μετά τον άλλον, εξηκολούθει ακόμη να νικά και όταν η Νοτιοσλαυΐα κατέρρεε και όταν επετέλει. τον αξιοθαύμαστον άθλον της, υπό τραγικάς συνθήκας, συμπτύξεως και όταν του επετίθεντο οι στρατοί και αι αεροπορίαι δύο μεγάλων Αυτοκρατοριών».
Αυτήν την εντύπωσιν έκαμε τότε η κατάθεσίς μου και του στρατού αυτού ηγούντο οι κατηγορούμενοι πατριώται, που για τα γεγονότα της ανακωχής ανέλαβον μόνοι των την ευθύνην των. Η δίκη και η καταδίκη, δυνατόν να απετέλουν σκοπιμότητα εθνικήν, όμως η κατηγορία δεν είνε δυνατόν, εν ουδεμιά περιπτώσει, να ονομασθή προδοσία.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΟΛΑΚΟΓΛΟΥ :ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ -ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΑΡΧΗΓΩΝ

Ο στρατηγός κ. Πάγκαλος εξέθηκεν εις όλους τους πολιτικούς αρχηγούς την σοβαρότητα του ζητήματος, καθ' ο ηγωνιζόμην να πεισθούν αι αρχαί κατοχής να μετριάσουν τας απαιτήσεις των περί καταβολής εκ μέρους μας μεγάλων ποσών προς αυτάς. Εξήγησεν ωσαύτως ότι η άρνησίς μας δεν προήρχετο από  ιδιοτροπίαν, αλλ' ανακύπτει εκ των πραγμάτων, καθ' α επαπειλείται πλήρης χρεοκοπία. Ωσαύτως ετόνισεν ότι την επιστολήν την ήθελον δια να έχω την έγκρισίν των δια την παραίτησίν μου, ως ήθελον να συγκατανεύσωσι όταν ανέλαβον την αρχήν.
Άπαντες οι πολιτικοί αρχηγοί της Χώρας επέδειξαν πλήρη κατανόησιν  της δεινής θέσεως, εις ην ευρισκόμην και ενόμισαν καθήκον των vα απευθύνουν προς εμέ την κάτωθι επιστολήν των υπαγεγραμμένην παρ'  απάντων των αναφερομένων κατωτέρω,

Εν  Αθήναις τη 18 Αυγούστου 1942

Προς
Τον Κύριον Πρόεδρον της Κυβερνήσεως
Κύριε Πρόεδρε,
Μετ' αγωνίας, της οποίας δεν αμφιβάλλομεν και υμείς συμμετέχετε παρακολουθούμε την ραγδαίαν πτώσιν της δραχμής, της οποίας συνέπεια είνε η αλματική ύψωσις των τιμών των τροφίμων και των λοιπών απαραιτήτων  δια την ζωήν ειδών, ήτις φέρει εις αληθή απόγνωσιν ολόκληρον τον αστικόν κύσμον και τας  λαϊκάς μάζας, αίτινες εξηντλήθησαν ήδη οικονομικώς και έφθασαν εις την εσχάτην απαθλίωσιν, μη έχουσαι πλέον τι να πωλήσωσι προς συντήρησίν των.
Η Κυβέρνησις επέτυχε, βεβαίως, την μείωσιν των εξόδων κατοχής και θα  ήτο ευτύχημα αν εις ταύτα και μόνον περιωρίζοντο αι υποχρεώσεις μας.
Δυστυχώς όμως, η Κυβέρνησις απεδέχθη επί πλέον και την  χορήγησιν προκαταβολών απεριορίστως προς τας αρχάς κατοχής εις ελληνικάς δραχμάς και δια πάσας τας λοιπάς ανάγκας των. Τα υπό τοιαύτην δε μορφήν χορηγούμενα ποσά πληροφορούμεθα οτι ανέρχονται εις πολλά δισεκατομμύρια δραχμών μηνιαίως και δεν φαίνεται πιθανότης, ότι προκειται να  μειωθούν.
Και υπάρχει μεν, καθ' α επίσης πληροφορούμεθα, η βεβαίωσις ότι αι τοιαύται καθ' υπέρβασιν των δαπανών των αρχών κατοχής προκαταβολαί, θέλουσι  διακανονισθή μετά την λήξιν του  πολέμου ,εν τω μεταξύ όμως, αυξάνει ο πληθωρισμός και  επέρχεται η πτώσις της αξίας της δραχμής εις βαθμόν πολλαπλασίως ανώτερον του εκ των κυκλοφοριακών στοιχείων δικαιολογουμένου, με όλας τας δυσαρέστους συνεπείας, τας οποίας ανωτέρω αναφέρομεν.
Εκρίναμεν, όθεν , επιβεβλημένον ημίν καθήκον, όπως επιστήσωμεν αμέριστον, την προσοχήν υμών επί της δημιουργηθείσης και καθημερινώς επιδεινουμένης τραγικής οικονομικής καταστάσεως της χώρας και  να συστήσωμεν υμίν, οτι επιβάλλεται να θέσητε τέρμα έστω και από τούδε»,  εις την  κατάστασεν αυτήν αιτούντες από τας αρχάς κατοχής την διακοπήν ή έστω την επί χρονικόν τι διάστημα αναστολήν των προκαταβολών, καθ' 'οσον  ο τόπος αδυνατεί να εξακολουθήση καταβάλλων τα άνω ποσά επιπλέον των καθορισθεισών  δαπανών κατοχής ,άνευ οικονομικής συντριβής του . Και είμεθα βέβαιοι  ότι εάν διαφωτισθώσι δεόντως παρά της Κυβερνήσεως αι αρχαί κατοχής  θα αποδεχθούν ευμενώς  την δικαίαν ταύτην αίτησιν  υμών , καθ' όσον  αύται δεν φαίνονται  επιθυμούσαι  την οικονομικήν εξαθλίωσιν  της χώρας , η οποία  και τα ίδια αυτών συμφέροντα παραβλάπτει  σημαντικως.
Αλλ' εάν παρά πάσαν πιθανότητα  δεν ήθελε γίνει  αποδεκτή παρά των  αρχών κατοχής η ανωτέρω αίτησις, εις ημάς απόκειται να κρίνητε εάν πρέπει vα εξακολουθήσητε υπέχοντες τας  περαιτέρω ευθύνας, εν γνώσει πλέον, οτι η Ελλάς άγεται ούτως εις πλήρη οικονομικήν καταστροφήν.

Μετά πάσης τιμής

1) ΘΕΜ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ
2) Γ.ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ
3) ΣΤ.ΓΟΝΑΤΑΣ
4) Δ. ΜΑΞΙΜΟΣ
5) Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ
6) Γ.ΡΑΛΛΗΣ

7) Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ [1]
 
Εις την επίδοσιν της ανωτέρω επιστολής, επηκολούθησεν η δήλωσις του οτρατηγού Παγκάλου εκ μέρους όλων των υπογραψάντων την επιστολήν, οτι «φυσικά κανείς εκ των υπογραψάντων ταύτην δεν είνε δυνατόν να αναλάβη ποτέ την διακυβέρνησιν της χώρας υπό  τους αυτούς ή   δυσμενεστέρους όρους εν περιπτώσει παραιτήσεως της Κυβερνήσεως  Τσολάκογλου».
Η επιστολή ενέχει την σημασίαν ότι οι πολιτικοί, οίτινες συνεφώνουν με την ύπαρξιν Κυβερνήσεως κατά την κατοχήν, ησθάνοντο την ανάγκην να με βοηθήσουν ήδη και να με συμβουλεύσουν περί του ττρακτέου.
Συνίστων όθεν να αιτήσω από τας αρχάς κατοχής την διακοπήν ή αναστολήν των προκαταβολών . Αλλ ημείς ουδέποτε ητήσαμεν. Ηξιώσαμεν και επεμείναμε εις την αξίωσιν, αφού προηγουμένως τους διεφωτίζαμεν καταλλήλως.
Η ανάγνωσις των προεκτεθέντων επισήμων εγγράφων θα πιστοποιήση τούτο.
  Ωσαύτως άξιον παρατηρήσεως είvε το γεγονός, ότι oι αρχηγοί των πολιτικών κομμάτων της χώρας θέτουσιν εις ενέργειαν κολακευτικά λόγια δια τους κατακτητάς, ους χαρακτηρίζουσι ως αντιλήπτορας του δικαίου και ότι «δεν φαίνονται επιδιώκοντες την εξαθλίωσιν της χώρας», ενώ ετέλουν εν πλήρη γνώσει ότι ηδιαφόρουν αναλγήτως προ του συμφέροντος των oι ξένοι γενικώς, Τα κολακευτικά λόγια ετέθησαν δια την απίθανον περίπτωσιν , καθ' ην η επιστολή θα έπιπτεν εις χείρας των εισβολέων, ίνα μη κατηγορηθούν ως υπονομεύοντες το έργον των.
Ιδού ο λόγος, δι ον ενίοτε και ημείς εθέτομεν γραμμάς τινάς φιλοφροσύνης δια τους ξένους (καλόπιασμα).
Εις την επιστολήν διατυπούται ο όρος «ότι η Κυβέρνησις απεδέχθη την χορήγησιν προκαταβολών». Δεν πρόκειται περί αποδοχής, διότι δεν είχε δικαίωμα να εκλέξη την αποδοχήν ή μη. Απλώς ανεκοινώθη ότι ταύτα απεφασίσθησαν εις την Ρώμην ερήμην της Ελλάδος.
Το περιεχόμενον της ανωτέρω επιστολής με ενεθάρρυνε εις το να επιμείνω εις την διακοπήν της καταβολής των προκαταβολών και επειδή έβλεπον ότι επέμενον οι Γερμανοί δια την απρόσκοπτον συνέχισιν της καταβολής, απεφασίσαμεν ομοφώνως, μεθ όλων των μελών του Yπουργικού Συμβουλίου να παραιτηθώμεν.

Υποσημειώσεις:

[1] Η επιστολή των Πολιτικων Αρχηγών μεταφράστηκε στα Γερμανικά και στάλθηκε στο Πληρεξούσιο του Ράιχ στην Αθήνα                                                                                                                                                                                      

Athen, den 18. August 1942.
An den
Herrn Ministerpräsidenten
Herr Ministerpräsident !
Mit Verzweiflung, an der wir nicht zweifeln, dass auch Sie teilnehmen, verfolgen wir, den täglichen jähen Sturz der Drachme, dessen Folge die sprunghafte Erhöhung der Lebensmittelpreise und der Preise der sonstigen lebensnotwendigen Artikel ist,welche die bürgerliche Bevölkerung und die breiteren Volksmassen in wahre Verzweiflung stürzt, die bereits finanziell erschöpft ins äusserste Elend gerieten, da sie nichts mehr zu verkaufen haben um sich zu erhalten.
Die Regierung erreichte zwar die Verminderung der Besatzungskosten und es wäre ein Glück, wenn sich unsere Verpflichtungen darauf beschränken wurden. Leider aber übernahm die Regierung auch die unbeschränkte Vorauszahlung in griechischen Drachmen und zwar für jede Notwendigkeit der Besatzungsbehörden. Die in dieser Form gewährten Summen betragen wie wir erfahren viele Millionen monatlich und es ist unwahrscheinlich, dass sie sich verringern werden. Wie wir gleichfalls erfahren, besteht die Gewissheit, dass diese über die Besatzungskosten hinausgehenden Vorauszahlungen nach dem Kriege geregelt werden, inzwischen aber wächst die Inflation und geht der Sturz der Drachme in einem Masse weiter, das über die aus dem Umlauf gerechtfertigten Daten um ein vielfaches hinausgeht, mit all den unangenehmen Folgen, die wir oben anführten.
Wir hielten es daher für unsere Pflicht ihre Aufmerksamkeit auf die geschaffene und sich täglich verschlechternde tragische finanzielle Lage des Landes zu lenken und Ihnen zu empfehlen, dass es notwendig ist, sei es auch erst von heute an, dieser Situation ein Ende zu setzen, indem Sie von den Besatzungsbehörden die Unterbrechung oder wenigstens die zeitweilige Einstellung der Vorauszahlungen fordern, da das Land unmöglich obige Beträge, die über die festgesetzten Besatzungskosten hinausgehen, ohne seine finanzielle Vernichtung ertragen kann. Und wir sind sicher, wenn die Besatzungsbehörden gebührend von der Regierung aufgeklärt werden, werden sie dieses Ihr Ansuchen günstig erledigen, da sie nicht die finanzielle Verelendung des Landes wünschen, die
auch ihre eigenen Interessen bedeutsam schädigt. Aber wenn trotz aller Wahrscheinlickeit von den Besatzungsbehörden vorliegendes Ansuchen nicht berücksichtigt wird, liegt es an Ihnen zu beurteilen, ob Sie weiterhin die Verantwortung tragen können, um so mehr in Kenntnis darüber, dass Griechenland auf diese Weise in die vollständige finanzielle Katastrophe geführt wird.

Hochachtungsvoll

gez. TΗ. SOPHULIS

»     G .CAPHANDARIS

»     S. GONATAS

»     D. MAXIMOS

»     G. PAPANDREOU  
»     J. RALLIS

»    TH. PANGALOS

 

( Επιστροφή)

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΟΛΑΚΟΓΛΟΥ :ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ - ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΙV

(Προηγούμενο)

Εκ των προσκληθέντων προσήλθον και συνεφώνησαν κατά τα ανωτέρω οι κ.κ Πάγκαλος , Γονατάς, Μάξιμος ,Ρούφος, Παπανδρέου , Κανελλόπουλος , Mόδης ,Τσαλδάρης , Σβώλος , Τζερμιάς , Καρτάλης , Κούνδουρος , Χατζηγιάννης , Βάρδας , Οθωναίος , Καθενιώτης,  Αλεξάνδρου , Μερκούρης , Στεφανόπουλος , Πρωτοσύγγελος , Μοσχονάς, Λαπαθιώτης ,Τουρκοβασίλης, Ράλλης Πέτρος και οι Καθηγηταί Πανεπιστημίου Εξαρχόπουλος, Σακελλαρίου,Λούβαρις,Πίντος ,Δένδιας κ.α

Εκ τούτων διήλθον ως μάρτυρες κατά την δίκην μας:
α) Ο Καθηγητής και τέως αντιπρόεδρος Κανελλόπουλος , όστις κατέθεσεν ότι:
«Συνωμίλησα επί ημίσειαν ώραν με τον κ. Τσολάκογλου χωρίς να μοι είπη λέξιν δυναμένην να εκληφθή ως Γερμανοφιλία ή ηττοπάθεια. Διαρκώς μοι έλεγε ότι θα εφρόντιζε να μειωθή η επί του λαού πίεσις του Κατακτητού και επίσης τα δεινά της Κατοχής και ότι νικώσης της Αγγλίας πολύ γρήγορα θα έλθουν οι Βρεταννοί να μας ελευθερώσουν. Και προσέθηκε χαρακτηριστικώς (ο κ.Τσολάκογλου) « ότι οι Άγγλοι λόγω πολυτίμων υπηρεσιών που προσεφέραμεν εις τον αγώνα ούτε παρεξήγησαν , ούτε εθίγησαν εκ της ανακωχής και του σχηματισμού της Κυβερνήσεως , ήτις θα τους εξυπηρετήση.»
Επί του προκειμένου έχω να υπομνήσω την κατάθεσιν του κ.Περικλ. Παπαδοπουλου , μάρτυρος υπερασπίσεως ενός των συγκατηγορουμένων μου , όστις είπε:
«Από των πρώτων ημερών του Μαίου 1941 ο Πρωθυπουργός Τσολάκογλου συνεκάλεσε πολλά έγκριτα πρόσωπα , άτινα συν τω χρόνω απετέλεσαν Φιλικήν Εταιρίαν , ης ετύγχανον Γραμματεύς και ήτις είχεν ως σκοπόν - και τον εξεπλήρωσε - να παράσχη τον τόνον της Εθνικής Αντιστάσεως κατά των Κατακτητών».

Και ο! μάρτυρες Ρέντης και Γράψας ωμίλησαν σχετικώς ως και οι συγκατηγορούμενοι Πολύζος και Ρουσόπουλος.

β) Ο τέως Πρωθυπουργός Παπανδρέου ωμολόγησεν, ότι τον κατέστησα κοινωνόν των προθέσεων μου και ότι συνεφώ νησε περί της αγνότητος τούτων. Ισχυρίσθη δέ ότι δεν μοι ανεκοίνωσε την προτιμησίν του, όπως η εκκλησία έχη την έξουσίαν και όχι στρατιωτική Κυβέρνησις, διότι δήθεν ευρίσκετο ττρο τετελεσμένου γεγονότος.
Κατά την γνώμην μου ελησμόνησεν ότι με ενεθάρρυνε και ότι μοι συνέστησε να «υποκρίνωμαι» εις τους εισβολείς δια να δυνηθώ να εξυπηρετήσω τον λαόν.
Ελησμόνησεν, επίσης , ότι ήθελε να με βοηθήση με όλην την ψυχήν του, ως ηύχετο να επιτύχω εις το αναληφθέν έργον, Εφ' ω την 31 Μαΐου 1941, καθ' ην η Κυβέρνησις ευρίσκετο προ αδιεξόδου λόγω της κλοπής της Γερμανικής σημαίας εκ της Ακροπόλεως έσπευσε την 14.30' ώραν υπό κανονικότατον ήλιον να με συμβουλεύση πως έπρεπε να λυθή το ζήτημα δια να μη εξαναγκασθώ εις παραίτησιν, ήτις θ' απέβαινεν «επί ζημία του Τόπου» ως μοι είπεν.
Διατί άραγε τότε να μη με συμβουλεύση νά φύγω, εφ' όσον ήτο της γνώμης ότι δεν έπρεπε να σχηματίσω Κυβέρνησιν; Μήπως ήθελε το κακόν μου; Άπαγε τής βλασφημίας. Ήθελε να επιτύχω διά να ανακουφισθή ο λαός, Δια τούτο έσπευσε να με συνδράμη. Σήμερον λέγει τ' αντίθετα ! Ο λόγος της τοιαύτης καταθέσεως του κ. Παπανδρέου οφείλεται εις τωρινήν επινόησιν δια να δικαιολογήση την ποινικήν δίωξίν μας, την εγκάθειρξιν και την παραπομπήν μας εις δίκην.
γ) Ο διακεκριμένος εκπρόσωπος του ορθοδόξου Λαϊκού Κόμματος, μοναδικός Οικονομολόγος και τέως Πρωθυπουργός και Υπουργός κ. Μάξιμος συμπαρίστατο μετά του κ. Παπανδρέου εις το γραφείον και ήκουσε τα πλείστα των διαμειφθέντων μετ' εκείνου. Ούτος διεβεβαίωσεν ότι με ενεθάρρυναν δια το αναληφθέν Κυβερνητικόν έργον. Και προσέθηκε: «Μόνον εγώ, που εγνώριζον την νοοτροπίαν και τον χαρακτήρα των Γερμανών, είχον αμφιβολίας περί του έργου σας, στρατηγέ Τσολάκογλου, και σας ετόνισα ότι θα εύρητε πολλάς δυσκολίας και κινδύνους, όταν θα καταδολιεύησθε τους Γερμανούς».
δ) Ο στρατηγός Πάγκαλος κατέθεσεν ότι πάντες εφρόνουν
κατά Μάιον του 1941, ότι η ύπαρξις Κυβερνήσεως, αποτελούμενης από επίλεκτα μέλη, δεν ήτο επιβλαβής εις την Χώραν.
ε) Ο τέως βουλευτής Θεσσαλονίκης και δικηγόρος Τζερμιάς κατέθεσεν ότι απρόσκλητοι μετέβησαν περι τους 15 πολιτευόμενοι εις το γραφείον του Πρωθυπουργού και συγχαρέντες αυτόν, εδήλωσαν ότι είνε πρόθυμοι να τον συνδράμουν εις το δυσχερές, αλλά πατριωτικώτατον έργον του.
Αλλά και δια των εφημερίδων αποδεικνύεται, ότι εκρίνετο ως αναγκαιοτάτη η ύπαρξις Κυβερνήσεως.
Η «Καθημερινή» εις το υπό ημερομηνίαν 30 Απριλίου φύλλον αφιερώνει κύριον άρθρον, ούτινος κατωτέρω τταρέχομεν αποσπασματα.
Ειρήσθω εν παρόδω, ότι η Κυβέρνησες ωρκίσθη 4 ώρας μετά την έκδοσιν της εφημερίδος ταύτης.

«Από  σήμερον ο τόπος θα έχη Κυβέρνησιν νόμιμον. προεδρευομένην από  γενναίον αξιωματικόν του Ελληνικού Στρατού, τον στρατηγόν Γεώργιον Τσολάκογλου, διοικητήν μιας Στρατιάς, η οποία διεκρίθη εις ηρωικούς αγώνας.

Συνεργάται του νέου Πρωθυπουργού εις το τραχύ έργον της ανορθώσεως και περισυλλογής, είνε καθώς θα ίδη ο αναγνώστης εις τον εν άλλη στήλη δημοσιευόμενον κατάλογον των νέων υπουργών, διακριθέντες αξιωματικοί του Ελληνικού Στρατού και πολίται διακεκριμένοι, οι οποίοι προθύμως επωμίζονται το Έργον, πράγματι δυσχερές και επίπονον, της οικοδομήσεως. Ο Ελληνικός Λαός δεν ημπορεί παρά να βοηθήση ολοψύχως την προσπάθειαν, διότι γνωρίζει ότι από την επιτυχίαν της εξαρτάται η ευημερία και η ευτυχία της Χώρας εν μέσω της συμφοράς την οποίαν κατέλιπεν η πολεμική περιπέτεια... Εις τας προγραμματικάς δε δηλώσεις του ο νέος Πρωθυπουργός συνώψισε εις ολίγα περιεκτικά κεφάλαια τα προβλήματα, τα οποία, η νέα Κυβέρνησις θεωρεί ως πρωταρχικά εις την μέριμναν και το ενδιαφέρον της. Εις τας παραπλεύρως στήλας ο αναγνώστης θα ίδη τα επτά κεφάλαια του επείγοντος ενδιαφέροντος του νέου υπουργείου και θα συμφωνήση ότι όντως αυτά αποτελούν τας κεφαλαιώδεις προϋποθέσεις διά την επάνοδον της Χώρας εις ένα ρυθμόν τάξεως και παραγωγικής δραστηριότητος»(πρόκειται περί το κάτωθι επτά κεφαλαίων:
1) Η επίλυσις του ζητήματος της θέσεως των αξιωματικών και οπλιτών, οίτινες παρέμενον εις στρατόπεδα και έπρεπε να απελευθερωθούν.
2) Η βοήθεια των σναπήρων και παθόντων εν πολέμω και γενικώς η παροχή κοινωνικής προνοίας.
3) Η επίλυσις του ζητήματος του επισιτισμού της Χώρας.
4) Η αποκατάστασις της εθνικής και ιδιωτικής οικονομίας της Χώρας.
5) Η παροχή εργασίας εις πάντας και η ενίσχυσις της γεωργίας και βιομηχανίας.
6) Αποκατάστασις του συγκοινωνιακού ζητήματος,
7) Η απόλυτος τήρησις της τάξεως και Ασφαλείας)....

Θα ηθέλαμεν, τερματίζοντες τας ολίγας αυτάς λέξεις, να τονίσωμεν πόσην ικανοποίησιν εμπνέει εις ολόκληρον τον Λαόν η φράσις αυτή, δια της οποίας καταλήγει η προκήρυξις του νέου Πρωθυπουργού: Εφεξής, μακράν παντός ξένου συμφέροντος, και οδηγούμενοι απλώς και μόνον από το ακραιφνές ελληνικόν συμφέρον ας προσπαθήσωμεν να ζήση η Ελλάς και να εξασφαλισθή εκ νέου εις τον Λαόν της η ειρήνη και εργασία....Ιδού πράγματι εν σύνθημα άξιον των στιγμών».

Και αι λοιπαί εφημερίδες εχαιρέτησαν τον σχηματισμόν της Κυβερνήσεως και εδήλωσαν ότι με ικανοποίησιν διεπίστωνον ότι θα εξυπηρετηθή ο Λαός από φιλοπάτριδα πρόσωπα.
Ο ακαδημαϊκός κ. Σπύρος Μελάς έγραψε χρονογράφημα την 30 Απριλίου υπό τον τίτλον «Ο στρατηγός» με τα επόμενα:


«Η φυσιογνωμία του στρατηγού Τσολάκογλου, που ανεδέχθη χθες το πρωθυπουργικό αξίωμα εμπνέει την πιο δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στην κοινή γνώμη της Ελλάδος. Η φήμη πήρε το όνομα του στα φτερά της από την αρχή του πολέμου. Μαχηταί, μετόπισθεν, λαός, τον εγνώρισαν κατά τα ευτυχέστερα γεγονότα του αγώνος, στα χιονισμένα Αλβανικά βουνά! Τον είδα, διοικητή Σώματος επάνω στην ακμή της μάχης στη Χότιστε, στ' αντερείσματα της Μόροβας με τα προκεχωρημένα κλιμάκια των Μονάδων του και δύο από τους μεράρχους του να διευθύνη την επίθεσι. Ψηλός, μελαχροινός, λεβεντάνθρωπος, γενναίος, νηφάλιος, καρτερικός ήθος απόλυτα στρατιωτικό, λακωνικότης στην έκφρασι. Ενεργητι­κός, ταχύς και ακούραστος, Η επταήμερη μάχη της Μόροβας τον έφερε στην πρώτη γραμμή των στρατιωτικών αρχηγών μας, Ο αδιάκοπος πό­λεμος ολοκλήρων μηνών, στις χιονισμένες κορυφογραμμές της αφιλόξε­νης οροσειράς της Κάμιας, εστερέωσε την εκτίμησι του Στρατού και Λαού στο πρόσωπο του. Η άψογη και ανώδυνη σύμπτυξις του δεξιού μας στο Αλβανικό μέτωπο, όταν αι περιστάσεις επέβαλαν την κίνησι αυτή αποτελεί ιδικό του τίτλο. Η ατυχής εξέλιξις των επιχειρήσεων, τις τε­λευταίες εβδομάδες, τον βρήκαν στας επάλξεις άγρυπνο φρουρό της τι­μής του Ελληνικού στρατεύματος και των εθνικών συμφερόντων. Έθεσε τέρμα στον αγώνα με αξιοπρεπή συνθηκολόγησι. Απ' τα βουνά της Αλ­βανίας έρχεται τώρα στην Κυβέρνησι του τόπου, για ν' αναλάβη ένα άλλο αγώνα, πολύ σπουδαιότερο, που θα απαιτήση εξαιρετική δραστηριό­τητα. Τον αγώνα της ανασυγκροτήσεως της Ελλάδος και της προσαρ­μογής της στα δεδομένα της νέας καταστάσεως. Αυτό το έργο δεν είνε τυχαίο. Η χώρα μας αποτελεί σήμερα μέρος μιας πανευρωπαϊκής οργανώσεως που την διέπουν αρχαί σαφείς και αποκρυσταλλωμέναι, προς τας οποίας oι Έλληνες καλούμεθα να προσανατολίσωμεν τον ρυθμόν της ζωής μας, Και θα χρειασθή προσπάθεια σύντονος, ειλικρινής, γοργή και αποτελέσματική για να λυθούν όλα τα προβλήματα που θέτουν oι ανάγ­κες αυτού του νέου προσανατολισμού. Στους πλατείς ώμους του πρόκει­ται να σηκώση ο στρατηγός το βάρος του σοβαρού τούτου έργου,. Οι Έλ­ληνες όλοι ανεξαιρέτως, έχομεν καθήκον να τον συντρέξωμεν ο καθένας από της πλευράς του, να εκπληρώση την αποστολήν του. Ενωμένοι γύ­ρω του, πειθαρχημένοι , ας εργασθούμε , στην κατεύθυνσιν , που επιβάλλουν οι πραγματικές καταστάσεις, για να διευκολύνουμε , όσο μπορούμε, την προσπάθειάν του. Η καλή μας θέλησις , η αφοσίωσις μας στο καθήκον και η εργατικότης μας, είνε απαραίτητα στοιχεία για την επιτυχία του , που θα είνε επιτυχία του συνόλου».

Δεν έτυχε να συναντήσω έκτοτε από την Χότιστε και από την Κορυτσάν τον κ.Μελάν δια να τον ευχαριστήσω  δι' όσα καλά γράφει δι' εμέ  και διά να τον ερωτήσω περί της βαθυτέρας εννοίας  των συστάσεών του , διότι εφρόνουν και το διεκήρυξα  εις δημοσίας μου εμφανίσεις , παραβλέπων τον κίνδυνον να προδοθώ  εις τους κατακτητάς , ότι συμβολικώς είμεθα μέλη της Κυβερνήσεως και ότι  προσεποιούμεθα τον ειλικρινή δια να παρέχηται ημίν  ευχέρεια προς καταδολίευσιν  των εισβολέων.
Ως εγνώσθη εσχάτως , μετά  την βεβαίαν πτώσιν της Γερμανίας , οι Σύμμαχοι  απεφάσισαν  να μη εκχωρήσουν  το προνόμιον  εις τους Γερμανούς  προς σχηματισμόν  Κυβερνήσεως εκ προσώπων Γερμανικών , διότι είνε φυσικόν να εργάζηται δολίως  η τοιαύτη Κυβέρνησις κατά των Συμμάχων . Διατί άραγε  ο κ.Τσουδερός έθεσεν εν αμφιβόλω  τον πατριωτισμόν μας , από της πρώτης στιγμής; Ήτο δυνατόν από της μιάς ώρας εις την άλλην να μεταβληθώμεν  από πατριώται εις προδότας; Ίσως να έκρινε  εξ ιδίων τα αλλότρια, περιπεσών εις το σφάλμα εξ έξεως , κτηθείσης από τα πρώτα βήματα της σταδιοδρομίας του, καθ' ην καθύβριζε  τον Μέγαν  Πολιτικόν Ελευθ.Βενιζέλον δια να τω λείχη βραδύτερον  τα υποδήματα του επί τω σκοπώ  να τύχη της προστασίας Εκείνου.
Δεν είναι άγνωστον εις τον Ελληνικόν  λαόν , ότι ανήλθεν  εις το αξίωμα του Πρωθυπουργού με μοναδικόν σκοπόν να πλήξη τον Θρόνον δολοφονικώς! (Τέλος Κεφαλαίου)

(Επιστροφή)