Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Κυριακή 31 Ιουλίου 2016

Δρ ΣΤΡΑΤΧΟΥΖ: ΠΟΥ ΕΥΡΙΣΚΕΙ ΤΑ ΧΡΗΜΑΤΑ ΤΟ ΡΑΪΧ;


Αι καταπληκτικαί επιτυχίαι των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων κατά ξηράν, αέρα και θάλασσαν επεσκίασαν σχεδόν εντελώς μερικάς άλλας επιτυχίας , αι οποίαι , εν τούτοις, δεν συνετέλεσαν ολιγώτερον εις την μέχρι τούδε επιτευχθείσαν νίκην, Μεταξύ των επιτυχιών αυτών είναι άξια όλως ιδιαιτέρας μνείας η επί του οικονομικού πεδίου σημειωθείσα. Είναι εντελώς αυτονόητον ότι οι τεράστιοι γερμανικοί εξοπλισμοί , ο σχηματισμός μεγάλων αποθεμάτων εις τρόφιμα, πρώτας ύλας, πολεμοφόδια κοκε.. η περίθαλψις των πληθυσμών των κατακτηθέντων εδαφών και όλαι αι αμέσως ή εμμέσως συνδεόμεναι με τον πόλεμον προσπάθεια απήτησαν και εξακολουθούν να απαιτούν δαπάνας, αι οποίαι φθάνουν εις ιλιγγιώδεις αριθμούς.Το αυτό ισχύει άλλως τε όχι μόνον δια την Γερμανίαν , αλλά και δια τας άλλας εμπολέμους χώρας, είναι δε γνωστόν ότι μεταξύ των άλλων παραγόντων , οίτινες εξηνάγκασαν την Γαλλία να συνθηκολογήση , ήτο και η πλήρης καταβαράθρωσις των οικονομικών της. Με ποίους πόρους και με ποίας οικονομικάς μεθόδους ηδυνήθη να ανταπεξέλθη το Ράιχ εις τας δαπάνας αυτάς; Και πως συμβαίνει να διατηρή το γερμανικόν μάρκον την πλήρη συναλλαγματικήν και αγοραστικήν του αξίαν , καθ' ην στιγμήν η αγγλική λίρα και το γαλλικόν φράγκον απώλεσαν μέγα μέρος της αξίας των; Η απάντησις εις τα ερωτήματα αυτά δέον να αναζητηθή εις τα προπολεμικά ακόμα έτη. Ήδη από του 1931 ήρχισεν η Γερμανία εφαρμόζουσα συναλαγματικήν πολιτικήν , η οποία συνεχώς βελτιουμένη, επεδίωξε και επέτυχε την σταθεροποίησιν της τιμής του μάρκου. Χάρις εις την πολιτικήν αυτήν επετεύχθη και η σταθεροποίησις των τιμών και των ημερομισθίων εις αμετάβλητα επίπεδα, παρά το γεγονός ότι πολλά προϊόντα εσημείωσαν σημαντικήν αύξησιν της τιμής των εις την διεθνήν αγοράν. H σταθερότης του μάρκου εξησφαλίσθη πρωτίστως δι' εγκαίρου αποφράξεως όλων των οδών διαρροής συναλλάγματος.Το μέτρον του συναλλαγματικού ελέγχου, το οποίον ισχύει εις την Γερμανίαν από ετών εφηρμόσθη εις την Αγγλίαν ολίγον μετά την έκρηξιν του πολέμου και εξακολουθεί, ως είναι φυσικόν , να παρουσιάζη και σήμερον ασθενή σημεία , τα οποία εθεράπευσεν εις την Γερμανίαν η μεσολαβήσασα πείρα. Εκτός όμως του συναλλαγματικού ελέγχου επεβλήθη εν Γερμανία - και πάλιν εγκαίρως- πλήρης ρύθμισις και προσαρμογή της παραγωγής προς την κατανάλωσιν , αλλά και της καταναλώσεως προς την δυνατήν παραγωγήν. Περαιτέρω εφηρμόσθη αυστηρός έλεγχος των τιμών με αποτέλεσμα να μη παρατηρηθή, από του Αυγούστου 1939 και εντεύθεν, ειμή ελαφρά μόνον αύξησις του τιμαρίθμου χονδρικής πωλήσεως κατά 1,2 %. Πόσον αποτελεσματικός υπήρξεν ο έλεγχος των τιμών αποδεικνύεται από το γεγονός ότι, παρά την ελαφράν αυτήν αύξησιν των τιμών του χονδρικού εμπορίου , παρετηρήθη ελάττωσις του κόστους της ζωής, ασήμαντος μεν (0,1%), σημαντικοτάτη όμως εάν ληφθούν υπ' όψιν αι εις τας άλλας εμπολέμους χώρας σημειωθήσαι αυξήσεις.
Και αυτά μεν όσον αφορά την σταθεροποίησιν του μάρκου και την ρύθμισιν του κόστους της ζωής. Ας ίδωμεν τώρα πόθεν προσεπορίσθη το Ράιχ τα δια την διεξαγωγήν του πολέμου αναγκαία οικονομικά μέσα. Κατά τον προηγούμενον πόλεμον , και καθ' όλην την τετραετίαν 1914-1918 , εισέπραξε -συνεπώς δε και εδαπάνησεν - η Γερμανία 96,5 δισεκατομμύρια χρυσά μάρκα. Εξ αυτών προήρχοντο μόνον τα 10,6 δισεκατομμύρια (ήτοι 11,3%) από φόρους. Τα υπόλοιπα εκαλύφθησαν δια δανείων , συγκεκριμένως δε τα 53% δια μακροπροθέσμων δανείων, τα δε υπόλοιπα δι' εντόκων γραμματίων. Κατά τον παρόντα όμως πόλεμον συνεισφέρουν τα εκ των φόρων εισοδήματα ασυγκρίτως μεγαλείτερα ποσά. Ούτω, ενώ, ως προαναφέραμε, ανήλθον αι εκ φόρων εισπράξεις καθ' όλην την τετραετίαν 1914-1918 εις 10,6 δισεκατομμύρια μάρκα, φθάνουν αύται , δια μόνον το οικονομικόν έτος 1939-`1940 τα 24 δισεκατομμύρια. Αι εκ φόρων εισπράξεις του προσεχούς οικονομικού έτους προβλέπεται ότι θα είναι κατά πολύ ανώτεραι. Τοιουτοτρόπως καλύπτει το Ράιχ , ένα αξιόλογον ποσοστόν των εκτάκτων πολεμικών του δαπανών δια τακτικών εισοδημάτων του προϋπολογισμού του .Τα εισοδήματα αυτά καλύπτουν μέχρι τούδε το ήμισυ σχεδόν των πολεμικών δαπανών ενώ εις την Αγγλίαν δεν φθάνουν δια να καλύψουν ουδέ το εν τρίτον,Σημειωτέον ότι ο υπολογισμός αυτός δια την Αγγλίαν γίνεται επί τη βάσει προβλεφθέντων εξόδων εξ 7,5 εκατομμυρίων λιρών ημερησίως. 
Το ποσόν όμως αυτό έχει φθάση ήδη προ πολλού τα 10 εκατομμύρια. 
Δια της καλύψεως των υπολοίπων πολεμικών του δαπανών , εκείνων δηλαδή τας οποίας δεν καλύπτουν τα εκ των φόρων εισοδήματα, προσέφυγε το Ράιχ εις εσωτερικά δάνεια. Δεον εν τούτοις να σημειωθή ότι τα δάνεια αυτά ανεζητήθησαν αποκλειστικώς εις τα πλεονάσματα της αποταμιεύσεως του γερμανικού λαού. Τα δάνεια αυτά δια των οποίων εκαλύφθη το υπόλοιπον ήμισυ των πολεμικών δαπανών , δεν προσέλαβον την μορφήν αναγκαστικού δανείου ή δανείων πραγματοποιηθέντων με εντατικήν διαφήμισιν και πομπώδεις υποσχέσεις .Μέχρι του τέλους Δεκεμβρίου του 1939 είχε δανεισθή το Ράιχ εσωτερικώς 10,5 δισεκατομμύρια μάρκα χωρίς να προσφύγη εις την έκδοσιν οιουδήποτε πολεμικού δανείου. Ακόμα και αυτή η Ράιχσμπανκ ελάχιστα κλήθηκε να συνεισφέρη. 
Αι πολεμικαί δαπάναι της Γερμανίας αντικρύσθησαν κατα το μεγαλείτερο ποσοστόν των από τα εκ φόρων εισοδήματα και από τα πλεονάσματα των οικονομιών του γερμανικού λαού. Δια να επιτευχθή όμως η είσπραξις μεγάλων φόρων και αποθεματικών πλεονασμάτων εχρειάσθη η συγκεντρωτική διεύθυνσις της όλης οικονομίας , η διατήρησις του χαμηλού κόστους ζωής, η καταπολέμησις και η τελεία εξάλειψις της ανεργίας και ολόκληρος σειρά άλλων επιτυχών προσπαθειών , αίτινες επέτρεψαν εις τον γερμανικόν λαόν να αναλάβη εις τους οικονομικώς ασθενείς ώμους τυ το τεράστιον φορτίον των δαπανών του μεγαλειτέρου πολέμου της ιστορίας. 
Εάν αι πολεμικαί μέθοδοι του γερμανικού στρατού εσημείωσαν επανάστασιν εις τας στρατιωτικάς μεθόδους, η οικονομική απόδοσις και αντοχή του γερμανικού λαού σημειώνει ανάλογον επανάστασιν η οποία θα έχη βαθύτατον αντίκτυπον εις την μελοντικήν διεθνή οικονομίαν.

Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ 3 Ιουλίου 1940

Πέμπτη 9 Ιουνίου 2016

ΙΣΧΥΡΟΝ ΚΑΙ ΣΤΕΡΕΟΝ ΚΡΑΤΟΣ ΜΕ ΣΥΝΤΕΧΝΙΑΚΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΝ- ΤΟ ΟΚΝΗΡΟΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ

Β.
Ο κ. αντιπρόεδρος της Κυβερνήσεως κατηγορεί τον οικονομικόν λιμπεραλισμόν και την σοσιαλιστικήν θεωρίαν, χωρίς να αποδέχεται και την διευθυνομένην οικονομίαν. Κατά την γνώμην του, η διευθυνομένη οικονομία απαιτεί Κράτος με ισχυρά εφόδια και παρεμβατισμόν ισχυρόν:

- Δια να διευθύνη κανείς επιτυχώς, λέγει την οικονομίαν μιας χώρας, πρέπει να την γνωρίζη και μάλιστα εις όλας τας λεπτομερείας της. Πρέπει να έχη άμεσον ενδιαφέρον δι΄αυτήν, να γνωρίζη τι θέλει , να ξέρη τι διατάσσει , να ακολουθή ωρισμένον πρόγραμμα στηριζόμενον επάνω εις οικονομικάς αρχάς και να επωφελήται όλων των περιστάσεων, τας οποίας η σημερινή πολιτική οργάνωσις δεν ημπορεί να συνενώση.

Εις το κεφάλαιον αυτό τα προσόντα του Κράτους είνε, κατά τον κ. Ζαβιτζιάνον περιωρισμένα και συνεπώς ανεπαρκή:

-Δια της διευθυνομένης οικονομίας επεδιώχθη παντού περιορισμός της οικονομικής αναρχίας , την οποία παρουσιάζει η εφαρμογή των αρχών της Φιλελευθέρας Σχολής, αίτινες δεν ελάμβαναν υπ' όψιν τας ανάγκας της καταστάσεως.
Αλλ' οι της διευθυνομένης οικονομίας κίνδυνοι ήσαν και είνε ακόμη σοβαρώτεροι , διότι αύτη μοιραίως άγει εις την στέρησιν της ελευθερίας , όχι μόνον των ατόμων , αλλά και των φυσικών ενώσεων , οποίαι είνε η οικογένεια και το επάγγελμα, με αναπόφευκτον συνέπειαν τον πολλαπλασιασμόν των εξόδων της διοικήσεως, δι ων επιβαρύνεται η παραγωγή, την αδιαφορίαν των διευθυνόντων ταύτην , την ποσοτικήν και ποιοτικήν συνεπώς μείωσιν αυτής και τον καταφανή κίνδυνον της οικονομικής και της κοινωνικής αποσυνθέσεως".
Εδώ το κριτικόν μέρος σταματά εμπρός εις την ανάπτυξιν του θετικού προγράμματος, το οποίον από καιρού τώρα έχει επεξεργασθή ο κ. Ζαβιτζιάνος.
Αφού η φιλελευθέρα σχολή εχρεωκόπησε και η διευθυνομένη οικονομία είνε αναφάρμοστος με το σημερινόν Κράτος , προβάλλει επιτακτική η ανάγκη μιας νέας λύσεως , η οποία χωρίς να καταργή την οικονομικήν ελευθερίαν του ατομικού επιχειρηματίου να συνδέση την τύχην του με την τύχην των άλλων συντελεστών της επιχειρήσεως και ιδιαιτέρως με τον συντελεστήν της εργασίας.
Είναι επομένως ανάγκη- λέγει ο κ.Ζαβιτζιάνος - και εκεί τείνει η νέα κίνησις όπως η διευθυνομένη οικονομία αντικατασταθή δι' αυτονόμων Επαγγελματικών Οργανισμών κινουμένων υπό τον απλούν έλεγχον του Κράτους, έλεγχον όμως ηλαττωμένον εις το μίνιμουμ και εξασκούμενον κατά τρόπον ώστε να μη τους κλονίζη.
Άμα τούτο γίνει, το Κράτος ασφαλώς θα απλοποιήση τας ανάγκας του, θα μειώση τα γενικά του έξοδα , θα παύση προσβάλλον ατομικά συμφέροντα και θα περιορισθή εις την επιδιαιτησίαν των διαφόρων επαγγελματικών συμφερόντων και την ανωτέραν επίβλεψιν , περιορίζον την παρέμβασίν του εις τα θέματα εις α απειλείται η δημιουργία μονοπωλιακών περιστάσεων , αίτινες μοιραίως θα εζημίουν αυτήν ταύτην την παραγωγήν και εκ τούτου το σύνολον των πολιτών. 
Απαλασσόμενον ούτω το Κράτος υποχρεώσεων , που δεν του ανήκουν, θα δυνηθή τέλος πάντων και τούτο να κυβερνήση. 
Είνε επομένως καταφανής η ανάγκη μιας οικονομικής οργανώσεως απλής και καταλλήλου. 
Αύτη δε πρέπει να επιδιωχθή και καθιερωθή δια της υποχρεωτικής συνδικαλιστικής οργανώσεως, ήτις θα διακρίνεται όχι εκ των διαφόρων κοινωνικών τάξεων , αλλά εκ των κλάδων της παραγωγής, κατά τας επιβαλλομένας συνεπεία των διαφόρων επαγγελμάτων υποδιαιρέσεις , αίτινες θα ενούνται εις ομοσπονδίας κλπ. 
Τα συνδικάτα έχοντα ιδίαν εκπροσώπησιν θα αποτελέσουν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου , δι ό και θα είναι υποκείμενα δικαιωμάτων και υποχρεώσεων , δια δε της διοικήσεως αυτών: 
α) Θα λαμβάνωνται μέτρα έχοντα νομικήν υποχρεωτικήν ισχύν εφ΄όλων των μελών , όπως γίνεται με τα Δημοτικά Συμβούλια δια τους πολίτας που κατοικούν εις την αυτήν Κοινότητα. 
β)Θα εισπράττωνται τέλη. 
γ)Θα ελέγχηται η παραγωγή κατά ποσότητα και ποιότητα. 
δ)Θα κανονίζηται αύτη εν αναλογία προς την κατανάλωσιν.
ε)Θα εξασφαλίζηται η διάθεσις των προϊόντων υπό τους ευνοϊκώτερους των όρων. 
στ) Θα συνομολογούνται συμβόλαια συλλογικής εργασίας, και γενικώς. 
θ)Θα συστηματοποιήται η παραγωγή κατά τον πρακτικώτερον και σκοπιμώτερον τρόπον. 
Όλα αυτά τα ζητήματα που δεν ανήκουν εις το Κράτος , αλλ' εις τους παραγωγούς , οργανουμένους και συνεταιριζομένους". 
Αυτό είναι βέβαια ένα απλούν διάγραμμα. Εξυπονοεί μεταβολάς ουσιώδεις εις την οικονομικήν και κοινωνικήν οργάνωσιν , αποτελεί αυτού τούτο, λέγει ο κ. Ζανιτζιάνος, μίαν νέαν οργάνωσιν. Με συνεπείας εις την ζωήν και την παραγωγήν Μία εκ των συνεπειών αυτών είνε ότι θα καταστήση γονιμώτερον το κεφάλαιον και ισχυρότερον το Κράτος. 
-Μία τοιαύτη ισχυρά κοινωνικο-οικονομική οργάνωσις θα έχη αναγκαίως και τούτο το καλόν, ότι θα περιορίση την επιρροήν του μεγάλου ή μάλλον οκνηρού κεφαλαίου, το οποίον εις αυτήν μοιραίως θα προσκρούση. 
Όταν λέγω μεγάλον ή μάλλον οκνηρόν κεφάλαιον, εννοώ εκείνο το οποίον επιδιώκει και επιτυγχάνει μεγάλα και εύκολα κέρδη, αδιαφορούν δια τα μέσα , με τα οποία πρόκειται να πραγματοποιήση τον σκοπόν του. 
Τοιαύτα κέρδη απέκτησε συνήθως το μεγάλον οκνηρόν κεφάλαιον στηριχθέν επί της νομισματικής ασταθείας, επί της κερδοσκοπίας της πίστεως και επί του πληθωρισμού των πιστώσεων , όστις συνεπέφερε πάντοτε τας μεγαλειτέρας οικονομικάς αναστατώσεις. Ο θρίαμβος της Δημοκρατίας όστις εσημειώθη ιδία κατά το δεύτερον ήμισυ του 19ου αιώνος και τον εικοστόν, εξησθένησεν εις όλας τας χώρας την δύναμιν του Κράτους και αφήκεν ελεύθερον το στάδιον εις τους μεγάλους κεφαλαιούχους , οίτινες , δια της διαρκώς αυξανούσης επιρροής αυτών επί των Κυβερνήσεων, μοιραίως υπεκίνησαν και υπεβοήθησαν ασυναισθήτως την κοινωνικήν αποσύνθεσιν". 
Εδώ γίνεται μία διεξοδική συζήτησις με τον κ. Ζαβιτζιάνον δια τα ζητήματα του τόκου και των επιχειρήσεων. Κατά την γνώμην του , το χρήμα είναι ακριβόν εις την Ελλάδα, διότι έχει μεγάλον κόστος ενώ αλλού , εις το Εξωτερικόν, το προσφέρουν δωρεάν , εδώ εις την Ελλάδα προσφέρεται με απιστεύτως υψηλά επιτόκια. Από που προέρχεται αυτό; Πως εξηγείται το ίδιον χρήμα να προσφέρεται εις μεν το εξωτερικόν με επιτόκιον 2% εις δε την Ελλάδα με 10 και 12%; 
Aυτό εξηγείται , μας λέγει ο κ. Ζαβιτζιάνος, από τας μεγάλας και αδικαιολογήτους δαπάνας των Τραπεζών, από τα τεράστια έξοδά των , τους μεγάλους μισθούς.Τον ερωτώμεν αν το Κράτος θα ήτο διατεθειμένον να συμβάλη εκ του προϋπολογισμού εις την μείωσιν του υψηλού επιτοκίου , προκειμένου περί βιομηχανικών δανείων , έστω και εις περιωρισμένην έκτασιν. Δεν αντιμετωπίζομεν λέγει , προς το παρόν τουλάχιστον, μίαν τοιαύτην περίπτωσιν , ούτε και είμεθα εις θέσιν  να την σκεφθώμεν  με αυτήν την κατάστασιν  των δημοσίων οικονομικών  που έχομεν.
Άλλως τε, το Κράτος δεν είνε δυνατόν να αναμιχθή εις αυτού του είδους τας ενεργείας. Αι ίδιαι αι Τράπεζαι πρέπει να σκεφθούν επί του πως θα ήτο δυνατόν , μειώνουσαι τα έξοδά των , να μειώσουν τον τόκον. Εκείνο που ημείς επιζητούμεν είνε να συναρμολογήσωμεν τα διάφορα συμφέροντα εις μίαν κοινήν ωργανωμένην προσπάθειαν υπό ένα ισχυρό Κράτος, προς το κοινόν καλόν. 
Και λέγοντες κοινόν καλόν πρέπει να εννοούμεν όχι μόνον το υλικόν, αλλά και τους διανοητικούς και ηθικούς θησαυρούς , οίτινες διεφυλάχθησαν δια των καλών παραδόσεων και οίτινες είνε δια τα Έθνη ό,τι και καλαί συνήθειαι δια τα άτομα: φραγμοί εναντίον των ανατρεπτικών ή καταστρεπτικών ροπών, συντήρησις της δυνάμεως δια τας κακάς ημέρας".

(Βραδυνή Παρασκευή 14 Αυγούστου 1936)

Α. Ο  ΛΙΜΠΕΡΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤO ΣΥΝΤΕΧΝΙΑΚΟΝ ΚΡΑΤΟΣ

Τρίτη 7 Ιουνίου 2016

O ΛΙΜΠΕΡΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤO ΣΥΝΤΕΧΝΙΑΚΟΝ ΚΡΑΤΟΣ

Α.
Με τον αντιπρόεδρο της κυβερνήσεως τον κ Ζαβιτζιάνον η συζήτησις κρατεί αρκετήν ώραν. Ο παλαιός πολιτευτής της Κερκύρας , παρουσιάζεται, από καιρού τώρα εντελώς νέος εις τας ιδέας του. Είνε αντικοινοβουλευτικός , αντιφιλελεύθερος , αποστρέφεται τον σοσιαλισμόν και μισεί τον Κομμουνισμόν. Ζητεί ένα κράτος συντεχνειακόν, ένα κράτος που να κινητοποιήση προς ένα και τον αυτόν σκοπόν τους εργάτας της παραγωγής , επιχειρηματίας και μισθωτούς.
Αφετηρία είναι και εδώ το οικονομικόν πρόβλημα. Πως θα ημπορέσουν οι άνθρωποι να εργάζονται και να συμβιούν , χωρίς μίση και χωρίς συγκρούσεις; Πως θα πειθαρχήσουν όλοι εις την γενικήν ανάγκην της εργασίας και της παραγωγής; Αυτό είνε το πρόβλημα.

Ο ελεύθερος ανταγωνισμός , μας λέγει ο κ. Ζαβιτσιάνος ωδήγησεν εις το φιλελεύθερον κράτος το οποίο κατεσπαράχθη από τας μεγάλας κοινωνικάς αντιθέσεις που εδημιούργησε το ίδιον. 
Τα άτομα αφέθησαν αχαλίνωτα να προχωρήσουν εις την ζωήν , εις βάρος των γειτόνων των και έθεσαν το ατομικόν συμφέρον ως υπερτάτην αρχήν .Καμμία υποταγή εις την γενικήν ανάγκην καμμία σκέψις περί του γενικού συμφέροντος. Εις την οικονομικήν ζωήν η αρχή αυτή μετεφράσθη εις ένα σκληρόν κοινωνικόν πόλεμον.Ο οικονομικός λιμπεραλισμός έγινε πολιτικός και κοινωνικός λιμπεραλισμός, τα αποτελέσματα δε τα βλέπομεν τώρα μετά τον πόλεμον.

Η αδιαφορία του ατομικού επιχειρηματίου προς τον μισθωτόν εργάτην του, ο οποίος ως τόσον συνέβαλεν εις την πρόοδον της επιχειρήσεως και ο αμείλικτος ανταγωνισμός μεταξύ των επιχειρηματιών, διήρεσαν τα έθνη και τα εκλόνισαν εις τας βάσεις των. Κατέρριψαν κάθε αλληλεγγύην μεταξύ των ανθρώπων και τους ώθησαν εις εξοντωτικούς αγώνας.Οφείλω να ομολογήσω , όπως ετόνισα και εις μίαν διάλεξιν μου γενομένην τον Δεκέμβριον του 1934, εις την Πάντειον Σχολήν των πολιτικών και οικονομικών επιστημών , ότι και εγώ ο ίδιος υπήρξα πάντοτε από πεποιθήσεως βαθυτάτης οπαδός της Φιλελευθέρας Σχολής. Επίστευσα και εγώ μαζί με τους πατέρας μας, ότι ο οικονομικός φιλελευθερισμός , στηριζόμενος εις το αξίωμα του Laisser faire και του Laisser passer, ήτο ο τελευταίος τύπος , δηλαδή η τελευταία μορφή της κοινωνίας ήτις είχε στηριχθή επί βάσεως αληθινά επιστημονικής. Η απόλυτος επικράτησις των αρχών της κλασσικής ταύτης σχολής και τα εκ ταύτης απολύτως ευνοϊκά αποτελέσματα κατά το δεύτερον ήμισυ του δεκάτου ενάτου αιώνος και τας αρχάς του εικοστού , εδικαίωσαν με το παραπάνω τους οπαδούς του οικονομικού φιλελευθερισμού . Αλλά η διδασκαλία της σοσιαλιστικής θεωρίας , ήτις αποβλέπει εις την βαθμιαίαν κρατικοποίησιν των πηγών της παραγωγής και ανάλογον κοινωνικήν συγκρότησιν , μετέβαλε ριζικώς τα πράγματα.

Κατά ταύτην δεν είνε η απόλυτος ελευθερία και οι φυσικοί νόμοι εκείνοι , οίτινες και μόνον θα ώφειλον να διέπουν τας εν τη κοινωνία οικονομικάς σχέσεις , αλλά νόμοι κρατικοί δι' ων πρέπει να κανονίζεται και η παραγωγή , και η κυκλοφορία και η κατανάλωσις του πλούτου.
Μοιραία συνέπεια της διδασκαλίας ταύτης , διαρκώς ενισχυομένης, υπήρξαν αι συνεχείς παρεμβάσεις του Κράτους κατά τον διακανονισμόν των διαφόρων κοινωνικοοικονομικών σχέσεων , και η κατά τάξεις διαίρεσις της κοινωνίας ουχί δυστυχώς με πνεύμα αλληλεγγύης και συνεργασίας, αλλά με σκοπόν τον μεταξύ των εξοντωτικόν αγώνα. Αποτέλεσμα κατά μέγα μέρος της κινήσεως ταύτης υπήρξε το σημερινόν κοινωνικόν, κρατικόν και εθνικόν ξεχαρβάλωμα, η κατάρριψις κάθε αξίας , η περιφρόνησις προς την ιστορίαν και προς όλας τας τιμίας παραδόσεις δι΄ων ζουν και προάγονται οι λαοί και η βαθυτάτη οικονομική κρίσις εξ ης πάσχουν όλαι αι τάξεις και όλοι οι λαοί , περισσότερον μάλιστα εις τα μέρη όπου η εκ της σοσιαλιστικής διδασκαλίας επιρροή υπήρξε βαθυτέρα και γονιμωτέρα.
Η εκ της σοσιαλιστικής θεωρίας διδασκαλία υπήρξε τοσούτον ισχυρά, ώστε η μεν φωνή των οπαδών της φιλελευθέρας Οικονομικής σχολής έπαυσε σχεδόν να ακούγεται και να λαμβάνεται σοβαρώς υπ όψει , η δε επιδίωξις των σοσιαλιστικών νόμων , και άλλων σοσιαλιστικών μέτρων , όχι μόνο ραγδαία υπήρξεν αλλά και επεδιώχθη παρ΄όλων γενικώς των κυβερνήσεων , είτε δεξιών είτε αριστερών, και παρ' όλων των πολιτικών κομμάτων άτινα , είτε σοσιαλιστικά είτε αστικά, αμιλλώνται εν τη πράξει ποίον περισσότερον θα επιδείξη μέριμναν δια την δήθεν ανακούφισιν των πιεζομένων τάξεων.
Υπό τοιαύτας συνθήκας , και μετά την πανθομολογουμένην χρεωκοπίαν ην εσημείωσε η συνεχής αύτη κρατική παρέμβασις , εξ ης απειλείται η σοσιαλιστικοπίησις της χώρας , με όλους τους εκ ταύτης κινδύνους, εξητάσθη και εντόνως υπεστηρίχθη υπό της αμερολήπτου και πεφωτισμένης γνώμης , ότι θα ήτο ενδεδειγμένον όπως αντί να επεμβαίνει το Κράτος εις όλας τας λεπτομερείας της οικονομικής ζωής της χώρας , να αφεθή η φροντίς αύτη εις τους ενδιαφερομένους , δηλαδή εις εκείνους εξ ων προέρχεται η παραγωγή , με άλλα λόγια εις τας επαγγελματικάς τάξεις , καταλλήλως εννοείται, οργανουμένας. Και την κίνησιν ταύτην έχομεν συμφέρον, αλλά και καθήκον ,να ενισχύσωμεν με όλην μας την δύναμιν , όπως πραγματοποιηθή και εν Ελλάδι.
Είναι φανερόν ότι μεταξύ της φιλελευθέρας οικονομίας και της παρά του Κράτους διευθυνομένης , υπάρχει και τρίτη, δηλαδή η υπό έλεγχον, και η οποία κατακτά καθημερινώς έδαφος. Και είνε εκείνη ακριβώς την οποίαν και εγώ ως επιβεβλημένην θεωρώ.
Δια της διευθυνομένης οικονομίας επεδιώχθη παντού περιορισμός της οικονομικής αναρχίας , την οποίαν προεκάλει η εφαρμογή των αρχών της Φιλελευθέρας σχολής, αίτινες δεν ελάμβανον υπ΄όψει τας ανάγκας της καταναλώσεως. 
Αλλ' οι εκ της διευθυνομένης οικονομίας κίνδυνοι ήσαν και είνε ακόμη σοβαρότεροι , διότι αύτη μοιραίως άγει εις την στέρησιν της ελευθερίας, όχι μόνον των ατόμων , αλλά και των φυσικών Ενώσεων , οποίαι είνε η οικογένεια και το επάγγελμα, με αναπόφευκτον συνέπειαν τον πολλλαπλασιασμόν των εξόδων της διοικήσεως , δι ων επιβαρύνεται η παραγωγή , την αδιαφορίαν των διευθυνόντων ταύτην , την ποσοστικήν και ποιοτικήν συνεπώς μείωσιν αυτής , και τον καταφανή κίνδυνον της οικονομικής και κοινωνικής αποσυνθέσεως".
Μόνη διέξοδος, δια τον κ. Ζαβιτζιάνον από την αναρχίαν αυτήν είνε η αναδιοργάνωσις του Κράτους επί συντεχνιακών βάσεων . Η εξαναγκαστική οργάνωσις επιχειρηματιών και μισθωτών ενός και του αυτού κλάδου εις κοινάς ενώσεις που θα φροντίζουν δια την προαγωγήν των επιχειρήσεων , προς το κοινόν συμμφέρον. Πως εννοεί ο κ. αντιπρόεδρος της κυβερνήσεως την συντεχνιακήν οργάνωσιν, θα εκθέσωμεν αύριον.

Παρασκευή 27 Απριλίου 2012

ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ Ε ΒΕΚΙΑΡΕΛΗ :TO ΣYNTEΧΝΙΑΚΟΝ ΚΡΑΤΟΣ


Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ KΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΣ ΕΝ ITΑΛΙΑ.
To φιλελεύθερον σύστημα οτηριχθέν επί εσφαλμένων προϋποθέσεων, ήρχισε κλονιζόμενον προ των αρχών του αιώνος. Προπολεμικώς υπεχώρει, πολεμικώς και μεταπολεμικώς εκάμπτετο τελείως. Εγκαταλειπόμενον και απαρνούμενον και υπ' αυτών των οπαδών του, δεν αναμένει εγκωμιαστικούς επικηδείους. Ητύχησε, διότι εν τη νεότητί του αισιοδόξησεν υπερβάλλοντος. Επλανήθη διότι, εις κακόν Πανεπιστήμιον εκπαιδευθέν, έξελάμβανε τα συμπτώματα ως αποτελέσματα και ταύτα ως αιτίας. Είχε βασίσει την οικονονομίαν επί του ατόμου, το οποίον είναι ανύπαρκτον οικονομικώς, αφού η ύπαρξις οικονομικών σχέσεων πρϋποθέτει περισσότερα άτομα, επικοινωνίαν ατόμων.
Εκήρυττε την απόλυτον ελευθερίαν, έν ω τοιαύτη δεν δύναται να νοηθή παρά εάν τα άτομα έζων μεμονωμένα. Αφ' ης όμως απεφάσισαν να συμβιώσουν εν κοινωνία και να έλθουν εις σχέσεις μεταξύ των, δηλαδή να ζήσουν εντός των ορίων μιας νομικής τάξεως, εδημιούργησαν πολυπλόκους σχέσεις αλληλοεξαρτήσεως, ως εκ τούτου δε και η ελευθερία των αυτοβούλως ετέθη υπό περιορισμόν εντός του πλαισίου της κοινωνίας, δρώσα εφεξής όχι σύμφωνα με τα απόλυτα συμφέροντα εκάστου ατομου αλλά με τα γενικά συμφέροντα της ομάδος.
Ελέχθη, ότι η Γαλλική Επανάστασις δεν κατήργησεν την δεσποτείαν του πολιτικού παρά δια την αντικαταστήση δια της δεσποτείας του οικονομικού δυνάστου, όστις απεδείχθη ανεπαρκής όσον και εγωιστής εις την οικονομικήν του δημιουργίαν, μη γνωρίζων όρια ηθικής και θρησκείας, εθνισμού και ανθρωπισμού, Ο άνθρωπος εθεωρήθη υλικόν παραγωγής, απέναντι του οποίου ο επιχειρηματίας ουδεμίαν υποχρέωσιν εκ του Νόμου είχεν, ούτε και εκ των συμφερόντων του, άλλην εκτός της αντικαταστάσεως του, επερχομένης φθοράς. Ουδεμία προεβλέπετο υποχρέωσις μελλοντικής εξασφαλίσεως του εργαζομένου, θεωρουμένου εξοφλουμένου με την πληρωμήν του ημερομισθίου του, ανεπαρκούς και εν τούτοις ολονέν αποβιβαζομένου, μη εξασφαλίζοντος ει μη αθλίαν συντήρησιν, και ταύτην μόνον και εάν και και εφ' όσον ήτο εις θέσιν να εργάζεται και μόνον και εάν και εφ' όσον είχεν ο επιχειρηματίας ανάγκην να χρησιμοποιήση την παροχήν της ενεργείας του, πληρωμένην κατά τον νόμον της προσφοράς και ζητήσεως και αχρηστευομένην όταν απεδεικνύετο ότι η συντήρησις της μηχανής ήτο ευθηνοτέρα της συντηρήσεως των ανθρώπων.
Αι υποχρεώσεις δια την κοινωνικήν περίθαλψιν και την ηθικήν συγκράτησιν ήσαν ηγνοημέναι και τελείως ξέναι προς την φιλελευθέραν θεωρίαν, τον «ελεύθερον ανταγωνισμόν» και το «κόστος της παραγωγής» της, και όταν η αθλιότης ωγκώνετο, ανετίθετο η ικανοποίησις των πασχόντων εις την μέλλουσαν ζωήν, κατά συγκατάβασιν δε, η περίθαλψίς των, εν τη παρούση, εις την γενναιοδωρίαν και ευσπλαγχνίαν των φιλανθρώπων.
Ο οικονομικός δεσποτισμός του παρελθόντος αιώνος, δηλαδή ο καπιταλισμός, — χάσας εν τη εξελίξει και αναπτύξει αυτού την ατομικήν μορφήν και προσλαβών κοινωνικήν τοιαύτην, δια των μεγάλων επιχειρήσεων και εταιριών, αίτινες τον κατέστησαν εξ άλλου από φαινόμενον φυσιολογικόν τοιούτο παθολογικόν (13), — είναι εκείνος όστις εγέννησε τον συνδικαλισμόν, δηλαδή την οργάνωσιν των εργαζομένων εντός του Κράτους, απράκτου και απαθούς θεατού των διαμορφώσεων της οικονομικής ζωής, όστις συνδικαλισμός ουδέν άλλο έπραξεν, ούτε δύναται να του καταλογισθή, ει μη ότι εμιμήθη τας φιλελευθέρας μεθόδους, αντιτάσσων την δύναμιν εις την δύναμιν, το ταξικόν του συμφέρον εις το ταξικόν συμφέρον των άλλων και την διεθνιστικήν του τάσιν εις την διεθνή συνεννόησιν και δράσιν του κεφαλαίου.
Το φιλελεύθερον Κράτος επιμόνως και επί πολύ αγνοήσαν, σύμφωνα με την θεωρίαν του, τας συνασπιζομένας οικονομικάς δυνάμεις, και τας διεκδικδικήσεις των, μολονότι εν τω μεταξύ ηνείχετο μονομερώς και ενίσχυεν νομοθετικώς την οικονομικήν αναρχίαν του καπιταλισμού και την κοινωνικήν αδικίαν την οποίαν προεκάλει, ηνάγκασεν τους εργαζομένους να μεταφέρουν αυτάς από του οικονομικού και κοινωνικού επιπέδου εις το πολιτικόν και να ζητώσιν την δια λογαριασμόν των κατάληψιν του Κράτους. Ούτω δεν ήτο δυνατόν παρά να λάβη κάποτε τα επίχειρα της ανεπαρκείας και της ιδιοτελείας του, και να φθάση παραπαίον και κλονιζόμενον, καταρρακωμένον και ανυπόληπτον, συνεχώς εκ των πραγμάτων διαψευδόμενον, εις την χρεωκοπίαν, θύμα των αρχών που διεκήρυξε,του εμφυλίου σπαραγμού, και να κληροδοτήση την οικονομικήν και ηθικήν κρίσιν εις τους λαούς.
Μάτην προ του φόβου μιας κακής διαδοχής του μελλοθανάτου , καταβάλλονται πρασπάθειαι ηθικής αποκαταστάσεως του και μνημονεύονται όσα κοινωνικά μέτρα εξαναγκαζόμενον κάποτε ελάμβανε και αι προσπάθειαί του επεμβάσεως προς επανόρθωσιν των αδικιών  τας οποίας προεκάλει.
Η κρίσις δεν δύναται πλέον να θεραπευθή, έστω και αν το παλαιόν κράτος εντίμως πλέον επεμβαίνει εις την εκδή-λωσιν των οικονομικών φαινομένων, διότι, παρά έστω την θέλησίν του, είναι αδύνατος η επιβολή του, λόγω της μορφής και συστάσεως του, στηριζομένης επί άλλων αρχών, η δε επέμβασίς του θα είναι πάντοτε ασυνάρτητος και σπασμωδική, ασυστηματοποίητος και εμπειρική, αν όχι επηρεασμένη και  ιδιοτελής.
Τίθεται λοιπόν ζήτημα ως προς την μορφήν αυτήν ταύτην του διαδόχου Κράτους, η οποία πρέπει να διαφέρη από την του προηγουμένου, δια να κατασταθή πραγματική εκπροσώπησις των εθνικών δυνάμεων μιας χώρας εν τω συνόλου των.
Δεν πρόκειται περί κρίσεως επελθούσης «εντός του φιλελευθέρου οικονομικού συστήματος», αλλά περί περί κρίσεως αυτού τούτου του συστήματος. Δεν πρόκειται πλέον περί τραύματος αλλά περί συνταγματικής ασθενείας». (14) Περί κρίσεως του συγχρόνου κράτους, ήτις ενεφανίσθη εις όλας τας χώρας (15).
Η σοσιαλιστική θεωρία διαπιστώσασα τα ελαττώματα του φιλελευθερισμού, ζητεί να απαλείψη ταύτα δια του κολλεκτιβισμού, ον αντιτάσσει εις τον ατομικισμόν, καταργούσα δια την πλήρη επικράτησιν των αρχων της, την ιδιωτικήν πρωτοβουλίαν και την ίδιοκτησίαν και δίδουσα εις το Κράτος μορφήν γενικού ιδιοκτήτου, παραγωγού και επιχειρηματίου, διαχειριζομένου δια λογαριασμόν των πολιτών, απορροφώσα εις την παραγωγήν και υποτάσσουσα εις αυτήν πάσαν εξουσίαν και καταστρέφουσα τοιουτοτρόπως και το Κράτος ως εξουσίαν πολιτικήν.Ο φασιστικός Κορπορατισμός,   ως οικονομικόν σύστημα ακολουθεί τρίτην οδόν (16). Θεωρία κατ' εξοχήν κοινωνιστική, έχει οργανικήν και ιστορικήν αντίληψιν της κοινωνίας, αρνείται το δόγμα της λαϊκής κυριαρχίας και την ικανότητα της αυτοδιοικήσεως των μαζών και είναι και αυτή εναντίον του φιλελευθέρου Κράτους, του «δημοκρατικοφιλελευθέρου» Κράτους, όπως το αποκαλεί.
Αποδέχεται την επέμβασιν του Κράτους, αλλά συστηματικήν και ωργανωμένην, αναγνωριζομένων και επαναφερομένων εντός του πλαισίου του, των οικονομικών παραγόντων, κεφαλαίου και εργασίας και τιθεμένων υπό ρύθμισιν και έλεγχον ώστε να εναρμονίζωνται τα συμφέροντα τούτων με τα συμφέροντα του Έθνους.
Δεν πρέπει να εκπλήσση η συγγένεια των επιχειρημάτων του φασιστικού Κορπορατισμού με των του Σοσιαλισμού. Η συγγένεια ή απλώς η ταυτότης των επιχειρημάτων προέρχεται εκ της διαγνώσεως, υπ' αμφοτέρων, των ατελειών του φιλελευθερισμού, τον οποίον αμφότεροι λυσσωδώς καταπολεμούν, αντιτάσσοντες εις τον «αγνωστικισμόν» του, τον «επεμβασισμόν» ή τον «κρατισμόν» και εις τα λεγόμενα ατομικά δικαιώματα, τα δικαιώματα του γενικού συμφέροντος, δηλαδή αντιτάσσοντες εις τον «ελεύθερον οικονομικόν άνθρωπον», οι μέν σοσιαλισταί τον «κολλεκτιβικόν» άνθρωπον, οι δε κορπορατισταί τον «κορπορατιβικόν» (17).
«Ενώ όμως ο Μπολσεβικισμός, λέγει ο καθηγητής G. Bortolotto (Lo Stato e la doctrina corporativa σ. 9.) αντιτίθεται εις τας δημοκρατικάς τάσεις ως αντιπροσωπευούσας εισέτι υπολείμματα της κρατικής εξουσίας , ο Φασισμός αντιτίθεται εις αύτάς, ως μη αντιπροσωπευούσας επαρκώς την αρχήν της εξουσίας του Κράτους».
Ο διαχωρισμός, ικανός να χωρίση εντελώς τους δύο ως προς την πολεμικήν των κατά της Δημοκρατίας συμμάχους, επέρχεται εις την μετά την κατεδάφισιν ανέγερσιν της νέας οικοδομής, ήτοι εις την θέσιν, εις το ότι δηλαδή ενώ ο Σοσιαλισμός αντιτάσσει τα συμφέροντα «τάξεως», ο Φασισμός —ο οποίος είναι Εθνικός Σοσιαλισμός— αντιτάσσει τα συμφέροντα ολοκλήρου τής «Εθνικής Κοινωνίας», ενιαίας και αδιαιρέτου.
Ο Φασισμός είσάγων τον Κορπορατισμόν, θεωρεί ότι αντιτάσσει νέον σύστημα τάξεως και οργανώσεως, εντελώς αντίθετον προς το φιλελεύθερον, δια της δημιουργίας Κράτους ισχυρού και επιβαλλομένου, κυριαρχούντος επί όλων των δυνάμεων της χώρας και ευρισκομένου εις συνεχή επαφήν με τας μάζας τας οποίας καθοδηγεί (18), επιδιώκων διπλούν σκοπόν οικονομικόν και πολιτικόν, δογματίζων ότι η ευημερία του ατόμου δεν είναι σκοπός εξυπηρετούμενος δια του Κράτους, άλλ' αντιθέτως, διότι η μεν Κοινωνία ζη εις το διηνεκές ενώ το άτομον είναι πεπερασμένον. Ως εκ τούτου αρνείται τα «φυσικά» δικαιώματα του ατόμου και επιβάλλει ατομικάς υποχρεώσεις, περιορίζων τα δικαιώματα εις ό,τι  το Κράτος παραχωρεί, θεωρουμένων της ελευθερίας και ιδιοκτησίας ως παραχωρήσεων του Κράτους   εν τω συμφέροντι αυτού (19).
Παραδέχεται την συνύπαρξιν δράσεως ατομικής και δράσεως κρατικής,—δυαλισμός—αλλ' αρνείται την ταύτισιν ατόμου και Κράτους. Υποτάσσει όμως την δράσιν του ατόμου εις τα εθνικά συμφέροντα, διότι η αντίθεσίς της προς ταύτα είναι αντιοικονομική (20) και θεωρεί ότι το άτομον ευημερεί όταν εύημερη και ή όλότης, ουχί δέ δτι ή κοινωνία ευημερεί όταν ευημερεί το άτομον, όπως πρεσβεύουν οι φιλελεύθεροι, οίτινες ευχερώς νοούν ατομικήν ευημερίαν ευρισκομένην εν αντιθέσει με την γενικήν (21).
Ο Φιλελευθερισμός άλλως τε ευρίσκεται Εν τάξει με την θεωρίαν του εφόσον φρονεί ότι οι φυσικοί νόμοι της ελευθερίας του ατόμου εξασφαλίζουν την ευημερίαν αυτού κατά συνέπειαν δε και της ολότητος. Οι σοσιαλισταί, εξ άλλου, —εν Ρωσσία—δεν έχουν να σκεφθούν περί ιδιωτικών πρωτοβουλιών και αντιτιθεμένων συμφερόντων, εφ' όσον θεωρούν ότι δεν υπάρχουν πλέον συμφέροντα διάφορα (;) προς συμβιβασμόν, αφού εκεί γενικός διαχειριστής είναι το Κράτος.
«Δεν συμβαίνει το ίδιον με τον Κορπορατισμόν, λέγει ο καθηγητής της κορπορατικής οικονομίας Carlo Em. Ferri (L' ordinamento corporativo dal punto di vista economico. Padova, I933, σελ, 59). Εις αυτόν υπάρχει πλειονότης οικονομικών αντικειμένων— τα άτομα τα αποτελούντα την εθνικήν κοινωνίαν— των οποίων τας ενεργείας έθεσε το Κράτος εντός ιδίας  νομικής σφαίρας, καθόσον ουδεμία ατομική δράσις  είναι αδιάφορος εις την ενότητα του Έθνους και τους σκοπούς του.»νομικής σφαίρας, καθόσον ουδεμία ατομική δρασις είναι αδιά­φορος εις την ενότητα του Έθνους και τους σκοπούς του». 
Αρνούμενος το ελεύθερον άτομον ο Φασισμός βασίζεται επί του εργαζομένου ανθρωπου, συμμετέχοντος εις την δημοσίαν ζωήν δια της οργανώσεως του (22), ως εκ τούτου δε κηρύσ­σει, ότι η εργασία είναι κοινωνική υποχρεωσις και καθιεροί την νομικήν ισότητα των επαγγελματικών κατηγοριών. 
Αναγνωρίζει την ωφέλειαν, η οποία προέκυψεν εκ της κεφαλαιοκρατίας, την οποίαν διατηρεί, υπό ανανεωμένην όμως μορφήν. Θεωρεί την ιδιοκτησίαν ως κίνητρον της δράσεως του ατόμου και την διατηρεί, ωσαύτως υπό όρους και περιορι­σμούς, και εφ' όσον νομιμοποιείται δια της εργασίας, (23) καθισταμένη δημοσία λειτουργία, θέτων όρια εις τον «εγωϊσμόν» δια της «κορπορατικής συνειδήσεως» (G. Arias). 
Παραδέχεται, ότι η ιδιωτική πρωτοβουλία προήγαγε την  παραγωγήν, ανεξαρτήτως των ελαττωμάτων τα οποία συμπα­ρομαρτούν με αυτήν, και δια τούτο την διατηρεί, άλλ' υπό καθοδήγησιν και ποδηγέτησιν και καθ' όσον εξυπηρετεί περισσότερον τα συμφέροντα της ολότητος. Συντονίζει την παρα­γωγήν προς την κατανάλωσιν, εξισώνει το κεφάλαιον και την εργασίαν, προς επίτευξιν της ευημερίας και της ισχύος του Κρά­τους, ήτις είναι και η ευημερία των πολιτών, — μετέχων ουτω των παλαιών θεωριών (ατομική πρωτοβουλία, ιδιοκτησία) και των νέων (κολλεκτιβισμός, συνδικαλισμός). 
«Το Κορπορατικόν Κράτος, λέγει ο υπουργός Rocco, περιέχει τον Φιλελευθερισμόν και υπερέχει αυτού, καθόσον αναγνωρίζει την ελευθερίαν εφ' όσον αύτη είνε ωφέλιμος, πε­ριορίζον αυτήν όταν αύτη δύναται να καταστή επιβλαβής. Πε­ριέχει τον Σοσιαλισμόν και υπερέχει αυτού, καθόσον πραγμα­τοποιεί την κοινωνικήν δικαιοσύνην, εμποδίζον έξ άλλου τας βιαίας συγκρούσεις των τάξεων και μη παραδεχόμενον ότι προς απόκτησιν της δικαιοσύνης ταύτης καθίσταται αναγκαίον σύστημα κολλεκτιβιστικής παραγωγής». 
Τό φασιστικόν καθεστώς κηρύσσει, (ψήφισμα Υπάτου Φασιστικού Συμβουλίου επί του Χάρτου Εργασίας) ότι «αι δυ­νάμεις της παραγωγής είναι συνδιαλλακτέαι και μόνον υπό τον όρον τούτον είναι γόνιμοι» (24) και ότι ο Φασισμός «εκτός, υπέρ και εν αντιθέσει με τας καταστρεπτικας και ανοήτους σοσιαλιστικάς δημαγωγίας, τείνει εις εξύψωσιν της υ­λικής και ηθικής στάθμης των πολυαριθμοτέρων τάξεων της εθνικής κοινωνίας, εισελθουσών νόμω και πράξει, εντός του πλαισίου του Κράτους» (25).
Ο Φασισμός ευθύς εξ αρχής (πρόγραμμα 1921) απεδέχθη τον συνδικαλισμόν ως ιστορικόν γεγονός, αλλά τα συνδικάτα τα οποία ήσαν εγκαταλελειμμένα οικονομικώς και κοινωνι­κώς και είχον αποτελέσει και δικαίως ενίοτε, δύναμιν στρεφομένην κατά του Κράτους και της κοινωνίας, τα επαναφέ­ρει εντός του πλαισίου του Κράτους δια της αναγνωρίσεως αυτών, καθυποτασσομένων, και καθισταμένων οργάνων της οικονομικής καί κοινωνικής πολιτικής του (26).
«Το Συντεχνιακόν Κράτος—Κράτος συντονίζον τας οικονομικάς δυνάμεις—πραγματοποιεί την πολιτικήν ταύτην θεωρίαν του Φασισμού, ενσωματώνον την οικονομίαν εις την πο­λιτικήν οργάνωσιν εις ην μετέχει αύτη δια των Συντεχνιών». 
Ούτω θεωρεί ότι επιτυγχάνεται η αλληλεγγύη των παραγόντων της παραγωγής, η συνδιαλλαγή των συμφερόντων εργοδοτών και εργαζομένων και η υποταγή του ατομικού συμφέροντος εις το Εθνικόν (27).
Προς τον σκοπόν όμως τούτον υφίσταται και η ανάγκη υπάρξεως Κράτους ισχυρού, κυριάρχου και ολοκληρωτικού, περιλαμβάνοντος απάσας τας οικονομικάς και πολιτικάς δρα­στηριότητας, και δυναμένου να επιβάλλη λύσεις συνολικού συμφέροντος,—εξ ου και ο Φασισμός κηρύσσει τούτο.
Ο Φασισμός, του οποίου ανεφέραμεν την γένεσιν, δεν παρουσιάσθη εξ αρχής δια να εφαρμώση την «κορπορατικήν» θεωρίαν, ως πρόγραμμα του. Εν τη πραγματικότητι ουδεμίαν τοιαύτην θεωρίαν είχεν, αναφανείς δε δι' ους λόγους είπομεν, έστρεψεν κατόπιν την δράσιν του εις την άποκατάστασιν της εσωτερικής τάξεως και της οικονομικής δικαιοσύνης. 
Ως εκ τούτου αι αντιφάσεις και η βραδύτης επί την ολοκλήρωσιν του συστήματος και αι διάφοροι μεταβατικοί περίο­δοι του.. 
Οι πρώτοι νόμοι περί Συλλογικών σχέσεων εργασίας (Συνδικαλιστικής οργανώσεως) εψηφίσθησαν 4 έτη μετά την κατάληψιν της Αρχής (Νόμος τής 3 Απριλίου, 1926 και Β. Δ, 1 Ιουλίου 1926) μόλις δε την 5 Φεβρουαρίου του 1934 εψηφίσθη ο Νόμος περί Συντεχνιών όστις προχωρεί το όλον σύ­στημα. 
Εις την μέχρι σήμερον εφαρμογήν των μεταρρυθμίσεων του δυνάμεθα να διακρίνωμεν τρεις φάσεις : 
Την Συνδικαλιστικήν οργάνωσιν, ως πρώτην φάσιν, την Συντεχνιακήν λειτουργίαν, ως δευτέραν φάσιν και την επαγγελματικήν εκπροσώπησιν, της οποίας η συμπλήρωσις εξαγγέλ­λεται ως λίαν προσεχής, ως την τρίτην φάσιν, προς ολοκλήρωσιν του συστήματος.
Αν την οικονομικήν του οργάνωσιν το φασιστικόν καθε­στώς εφήρμοσεν κατά κλιμάκια, εις την περί Κράτους θεωρίαν υπήρξεν εξ αρχής δογματικόν, ίσως και διότι εύρεν και υιοθέ­τησε πλήρως την θεωρίαν των Εθνικιστών, το κόμμα των οποίων ως ελέχθη συνεχώνευσεν, υφιστάμενος έκτοτε την επίδρασίν των εις τας πολιτικάς του κατευθύνσεις. 
Η περί Κράτους αντίληψις λαμβάνει την πλήρη της μορφήν, εν συνδυασμώ με την οικονομικήν τοιαύτην, εις τον «Χάρτην Εργασίας», όστις είναι το καταστατικόν ούτως ειπείν έγγραφον, το περιλαμβάνον τας κεντρικάς γραμμάς ολοκλήρου της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής σκέψεως του Φασι­σμού, τόσον ως επιστημονικής θεωρίας όσον και ως συστήμα­τος εφαρμογής. 
Ο Χάρτης ούτος, συνταχθείς εν ετος μετά τον περί Συνδικαλιστικής οργανώσεως Νόμον του 1926, προεκηρύχθη τη 21 Απριλίου 1927 υπό του Υπάτου Φασιστικού Συμβουλίου και εδημοσιεύθη εις την εφημερίδα του Κράτους την 30 Απριλίου 1927. 
Αποτελεί το σπουδαιότερον και βασικόν έγραφον και εί­ναι η διακήρυξις ούτως ειπείν των αρχών της φασιστικής επαναστάσεως, καθόσον καθορίζει τας υποχρεώσεις και δικαιώμα­τα όλων των δυνάμεων της παραγωγής (ψήφισμα Υπάτου Συμ­βουλίου σχετικόν). Εκ τούτου εκπορεύονται όλοι οι νόμοι, εις τούτον δε, λέγει ο Μουσολίνι, πρέπει να προσβλέπουν οι κορπορατισταί «όπως οι ναυτιλόμενοι εις την πυξίδα». 
Επί του Χάρτου το άνω ψήφισμα επισύρει την προσοχήν του Ιταλικού λαού και όσων εν τω κόσμω ασχολούνται με τα σύγχρονα οικονομικά προβλήματα, τούτον δε και ημείς λαμβάνομεν ως οδηγόν δια την κατάταξιν της ύλης μας, συνδυάζοντες τους λοιπούς νόμους, οίτινες επηκολούθησαν δια την εφαρμογήν του. 
Ο Χάρτης περιλαμβάνει 30 άρθρα, «διακηρύξεις» ως τας ονομάζει, και διαιρείται εις 4 κεφάλαια : 
α) περί του Συντεχνιακού Κράτους και της οργανώσεως αυτού (αρ. 1 — 10). 
β) περί του Συλλογικού Συμβολαίου και των εγγυήσεων της εργασίας (11—21).
γ) περί των γραφείων τοποθετήσεως ανέργων (22—25).
δ) περί προνοίας, περιθάλψεως, αγωγής και εκπαιδεύσεως (26—30).

Υποσημειώσεις:
13. Μουσολίνι.Λόγοι περί Συντεχνιών 14.11.33 και 13.1.34.
14. Μουσολίνι.Λόγος 14.11.1933  « επί του Συντεχνιακού Κράτους  » 
19. Η ελευθερία ήτις είναι αρχή διά τον Φιλελευθερισμόν , εις τον Φασισμόν  καθίσταται μέθοδος » 
22. Ο Φασισμός δεν ομιλεί περί του «πολίτου». Ομιλεί πάντοτε περί του «εργαζομένου ανθρώπου» , όστις έχει δικαιώματα ακριβώς διότι και εφ' όσον, ως εκ της εργασίας του παρουσιάζει κάποιαν χρησιμότητα εις την ζωήν του Έθνους (Χάρτης, άρθρο ΙΙ). Παρομοία η άποψις  του Sismondi διαιρούντος την καινωνίαν εις «αντεθνικήν» τάξιν. και εις «εθνικήν» τοιαύτην, περιλαμβάνουσαν τους δίδοντας εις την «δραστηριότητα» των κατεύθυνσιν χρήσι-μον εις το Έθνος»
24.«Δια την θεωρίαν του Φασισμού, λέγει ο Μουσολίνι, κεφάλαιον και εργασία δεν αποτελούν όρους αντιτιθεμένους. Είναι δυο όροι οί οποίοι άλληλοσυμπληροΰνται. Ο εις δεν δύναται να κάμη τίποτε χωρίς τον άλ­λον κατά συνέπειαν δε οφείλουν και δύνανται να συνεννοηθούν»
27. Η υποταγή του συμφέροντος του ατόμου εις το γενικώτερον της κοινωνίας εδιδάχθη από τον Αριστοτέλην (Πολιτικά) λέγοντα ότι  « η Πο­λιτεία είναι φύσει προτέρα των καθ' έκαστον ανθρώπων» και ότι «ο άν­θρωπος έχει ανάγκην της κοινωνίας προς διατήρησιν, ασφάλειαν και τελείωσίν του». Αλλαχού δε (Ηθικά Α. I) λέγει : «Τα αγαθά υπάγονται εις την πολιτικήν επιστήμην, την πλέον κυρίαρχον και αρχιεργατικήν... Διότι και ό­ταν είναι το ίδιον δι' εν άτομον και δι' ολόκληρον την πόλιν, πάλιν όμως το αγαθόν της πόλεως φαίνεται ότι είναι μεγαλείτερον και προς απόκτησιν και προς διατήρησιν. Διότι καλόν είναι και όταν το αγαθόν υπάρχη εις εν άτομον μόνον, αλλά πολύ καλλίτερον και θεαρεστότερον είναι να υπάρχη εις τα Έθνη και τας πόλεις»

(Επιστροφή)


 


                                                                                

Σάββατο 3 Μαρτίου 2012

ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΚΑΤΟΧΗΣ


1928-1978
ΑΘΗΝΑ 1978
Σελ. 826
Οι δυνάμεις κατοχής εφάρμοσαν από την πρώτη στιγμή την τακτική να φορτώνουν όλα τα βάρη του πολέμου στην κατακτημένη χώρα. Βασικός τους στόχος ήταν η επιτόπια εξασφάλιση της τροφοδοσίας και όλων των άλλων υλικών μέσων που ήταν αναγκαία για τη διαβίωση στην Ελλάδα των στρατευμάτων τους. Το βάρος αυτό, συντριπτικό για την υπανάπτυκτη ελληνική οικονομία με την ευπαθή εσωτερική και εξωτερική νομισματική ισορροπία της, ήταν βέβαιο ότι θα οδηγούσε στην κατάρρευση της.
Η πολιτική των δυνάμεων κατοχής πέρασε διαδοχικά από διάφορες φάσεις. 

Μόλις ολοκληρώθηκε η κατάληψη της χώρας, οι τρεις κατοχικές δυνάμεις κυκλοφόρησαν η κάθε μία δικό της νόμισμα. Οι Γερμανοί τα μάρκα κατοχής, οι Ιταλοί τη μεσογειακή δραχμή και οι Βούλγαροι το λέβα [1]. Και οι τρεις εξέδιδαν χαρτονόμισμα ανεξέλεγκτα και ανεξάρ­τητα από τις οικονομικές δυνατότητες του τόπου, με αποκλειστικό γνώ­μονα τις ανάγκες τους. Αποτέλεσμα ήταν να διογκώνεται ακόμη περισσότερο η νομισματική κυκλοφορία και η ζήτηση αγαθών, ενώ η προσφο­ρά τους γινόταν ολοένα ανεπαρκέστερη. Έτσι οι υψωτικές τάσεις των τιμών εξελίχθηκαν σύντομα σε ασυγκράτητο πληθωρισμό.
Την 1η Αυγούστου 1941 αποφασίστηκε να μείνει ως μοναδικό μέσο πληρωμής η δραχμή. Τα ξένα νομίσματα αποσύρθηκαν από την κυκλοφορία και αντικαταστάθηκαν με δραχμές στις ισοτιμίες 1 μάρκο κα­τοχής προς 60 δραχμές και 1 μεσογειακή δραχμή προς 1 δραχμή. Το ποσό των δραχμών πού αντικατέστησε τα ξένα νομίσματα πέρασε τα 7 δισεκ. Φυσικά, η ρύθμιση αυτή δεν εσήμαινε ουσιαστική μεταβολή της νομισματικής καταστάσεως, που εξακολούθησε να επιδεινώνεται. Άλλαξε απλώς η τεχνική της επιβαρύνσεως της ελληνικής οικονομίας από τις αρχές κατοχής. Αντί να εκδίδουν οι ίδιες απευθείας χαρτονόμισμα, αποκτούσαν την αγοραστική δύναμη που χρειάζονταν με την έμ­μεση διαδικασία να αντλούν από την Τράπεζα της Ελλάδος ολοένα και μεγαλύτερα ποσά δραχμών με τη μορφή αποζημιώσεων ή πιστώσεων.
Τις εντολές προς την Τράπεζα της Ελλάδος για τη χορήγηση πι­στώσεων στις δυνάμεις κατοχής τις έδινε εγγράφως το Υπουργείο Οι­κονομικών. Η Τράπεζα ήταν υποχρεωμένη να τις εκτελεί, αφού το ανώτατο όριο των προκαταβολών της προς το Δημόσιο, που καθόρι­ζε το άρθρο 55, παρ. 11, του Καταστατικού της [2], είχε καταργηθεί με απόφαση του Γενικού Συμβουλίου [3], κι έτσι το Δημόσιο μπορούσε πια και τυπικά να αντλεί απεριόριστα ποσά από το εκδοτικό ίδρυμα.
Η αγοραστική δύναμη που εξασφάλιζαν έτσι οι δυνάμεις κατοχής ήταν ουσιαστικά μεγαλύτερη από την ονομαστική αξία του χαρτονο­μίσματος που αντλούσαν, γιατί οι αγορές τους γίνονταν σε τιμές διατιμήσεως που οι ίδιες καθόριζαν σε χαμηλά επίπεδα και που ίσχυαν μό­νο γι' αυτές. Οι αγορές αυτές πραγματοποιούνταν μάλιστα στους τό­πους παραγωγής, όπου και πάλι μόνο οι δυνάμεις κατοχής μπορούσαν να φτάνουν, γιατί μόνο αυτές είχαν τα αναγκαία μεταφορικά μέσα. Η τακτική αυτή διαδέχθηκε την άμεση κατάσχεση προϊόντων και τις επι­τάξεις παραγωγικών μέσων που είχαν εφαρμοστεί στην πρώτη φάση μετά την εισβολή. Έτσι, ο ελληνικός πληθυσμός αντιμετώπιζε στην αγορά ασφυκτική στενότητα τροφίμων, καθώς και βιομηχανικών προϊ­όντων από τα ελάχιστα που εξακολουθούσαν να παράγονται. 

Η απομύζηση της οικονομίας ολοκληρωνόταν με το σύστημα που εφάρμοζαν οι δυνάμεις κατοχής στις εξωτερικές συναλλαγές. Η εξα­γωγική δραστηριότητα προσανατολίστηκε υποχρεωτικά προς τις χώ­ρες του άξονα και ο διακανονισμός γινόταν με το ελληνογερμανικό και ελληνοΐταλικό κλήρινγκ. Οι εξαγωγές περιελάμβαναν προϊόντα σημαντι­κά για τη διατροφή του ελληνικού λαού και την παραγωγική διαδικα­σία της ελληνικής οικονομίας, όπως λάδι, καπνό, σταφίδα, πρώτες ύλες. Οι εισαγωγές [4]  κατά σημαντικό ποσοστό περιελάμβαναν είδη που εκάλυπταν ανάγκες των δυνάμεων κατοχής, για λογαριασμό των οποίων και γίνονταν, ενώ και μεγάλο μέρος από τα προϊόντα που προορίζονταν για τον ελληνικό πληθυσμό ήταν δευτερεύουσας σημασίας. Τα κλήρινγκ με τις χώρες του άξονα τους πρώτους μήνες της Κατοχής είχαν αφήσει μεγάλα ενεργητικά υπέρ τής Ελλάδος. Σύμφωνα με εμπιστευτική έκ­θεση της Τραπέζης της Ελλάδος, από 19 Όκτωβρίου 1942, προς τον Υπουργό Οικονομικών, στην περίοδο Ιουνίου 1941 - Μαΐου 1942 το ύψος των μεν εξαγωγών πρός τον άξονα έφτασε σε 8.409 δισεκ. δρχ., των δε εισαγωγών μας σε 5.206 δισεκ. δρχ. Έτσι, από τη συνολική α­γοραστική δύναμη που αντιπροσώπευαν οι εξαγωγές των ελληνικών προϊόντων σ' αυτό το διάστημα, ενα σημαντικό ποσοστό, γύρω στα 38 %, έμενε ως πίστωση της φτωχής ελληνικής οικονομίας προς τις οικονο­μίες των δυνάμεων κατοχής. Ένα άλλο ποσοστό, γύρω στο 24 %, δια­τέθηκε για εισαγωγές αγαθών που δεν ήταν απαραίτητες για την ελλη­νική οικονομία, ενα 10 % αφορούσε εισαγωγές προϊόντων για τις ανάγ­κες των αρχών κατοχής, και μόνο το 28 % αντιπροσώπευε εισαγωγές αγαθών βασικής καταναλώσεως γιά τόν ελληνικό πληθυσμό. Αργότερα η κατάσταση άλλαξε, και το κλήρινγκ διατηρήθηκε ως το τέλος της Κατοχής έντονα παθητικό. Η παθητικότητα του όμως ήταν πλασματική, και οφειλόταν στους εξής λόγους : Πρώτον, η σχέση των τιμών των προϊόντων του εξωτερικού εμπορίου άλλαξε εις βάρος των ελληνικών εξαγωγών ύστερα από αυθαίρετες διατιμήσεις των αρ­χών κατοχής. Δεύτερον, διοχετεύονταν στο εξωτερικό μεγάλες ποσό­τητες εμπορευμάτων κάθε είδους — που οι αρχές κατοχής είτε τα απο­κτούσαν με επιτάξεις και παρόμοια μέτρα είτε τα αγόραζαν με πληθω­ρικές δραχμές και σε τιμές που αυθαίρετα καθόριζαν οι ίδιες — χωρίς η αξία τους να εμφανίζεται στο ενεργητικό των λογαριασμών του κλή­ρινγκ. Τρίτον, το παθητικό σκέλος του κλήρινγκ διογκώθηκε και από το αντίτιμο των χρυσών νομισμάτων που από το Νοέμβριο του 1943 άρχισαν να διοχετεύουν στην αγορά οι γερμανικές αρχές κατοχής. Για την πληρωμή της αξίας τους μέσω του κλήρινγκ είχε γίνει σχετική συμ­φωνία [5]. Την ημέρα της απελευθερώσεως το ελληνογερμανικό κλήρινγκ εμφανιζόταν με παθητικό υπόλοιπο 264.194.981 γερμανικά μάρκα. Η ελληνική κυβέρνηση δεν αναγνώρισε αυτό το αποτέλεσμα, και όρισε ει­δική επιτροπή, η οποία, υστέρα από σχετική διερεύνηση, αποφάνθηκε ότι, αντί παθητικού, το ελληνογερμανικό κλήρινγκ της Κατοχής είχε αφήσει στην πραγματικότητα ενεργητικό υπόλοιπο υπέρ της Ελλάδος 929.328.391 γερμανικά μάρκα [6].Στην πρώτη περίοδο της Κατοχής, για να συγκρατηθεί ο ραγδαίος ρυθμός επεκτάσεως της νομισματικής κυκλοφορίας , έγινε προσπάθεια να επιβληθεί στις συναλλαγές η χρησιμοποίηση πιστωτικών τίτλων, όπως η τραπεζική επιταγή, τα έντοκα γραμμάτια του Δημοσίου κλπ., ως μέσων πληρωμής ή διαφυλάξεως χρήματος. [7]. Η εφαρμο­γή τέτοιου είδους μέσων που δεν έθιγαν τα αίτια, δεν ήταν βέβαια δυ­νατόν να παραταθεί για πολύ υστέρα από τη ραγδαία εξέλιξη του πλη­θωρισμού. 
Ο υπερπληθωρισμός έφτασε να δημιουργεί προβλήματα και στις ίδιες τις δυνάμεις κατοχής, δυσκολεύοντας την άντληση από την ελ­ληνική οικονομία των πόρων που τους χρειάζονταν. Έτσι, από το 1943 άρχισαν να δοκιμάζουν και την τακτική να διοχετεύουν στην αγορά των Αθηνών χρυσές λίρες Αγγλίας και χρυσά εικοσόφραγκα. Το μέτρο αυ­τό, ενώ φυσικά δεν άσκησε καμιά ανασχετική επίδραση στην άνοδο των τιμών, που σημείωνε ιλιγγιώδεις ρυθμούς, είχε επιπλέον δυσμενείς ψυ­χολογικές επιπτώσεις. Η συστηματική διοχέτευση χρυσού στην αγο­ρά μονιμοποίησε την τάση χρησιμοποιήσεως του χρυσού στις συναλλα­γές, ενίσχυσε τη χρυσοφιλία και την κληροδότησε και στη μεταπολε­μική περίοδο.
Η πολιτική απομυζήσεως πόρων της ελληνικής οικονομίας από τις δυνάμεις κατοχής με τους τρόπους που αναφέρθηκαν παραπάνω συ­νεχίστηκε ως την απελευθέρωση. Η άμεση επιβάρυνση της χώρας για τα έξοδα κατοχής των αξονικών στρατευμάτων έφτασε περίπου στα 8 εκατ. χρυσές λίρες[8]
.
Η Τράπεζα της Ελλάδος ελάχιστες δυνατότητες είχε να απο­τρέψει την εφαρμογή της καταστροφικής πολιτικής τών αρχών κατο­χής και την πορεία της οικονομίας προς την κατάρρευση. Αντέδρασε πάντως ενεργητικά και αποφασιστικά σε δύο τουλάχιστον περιπτώσεις, — εκτός από τις συνεχείς ανεπίσημες παραστάσεις των οργάνων της προς τα κυβερνητικά κλιμάκια. Στις 19 'Οκτωβρίου 1942 υπέβα­λε εμπιστευτική έκθεση στον Υπουργό των Οικονομικών όπου επισημαίνονταν η ραγδαία αύξηση της νομισματικής κυκλοφορίας και του τιμάριθμου και η μεγάλη επιτάχυνση του ρυθμού των χορηγήσεων της προς τις κατοχικές αρχές και το Δημόσιο. Υπογραμμιζόταν επίσης η ανώμαλη και εξαιρετικά πιεστική για τη χώρα εξέλιξη του ελληνοαξονικοϋύ κλήρινγκ. Η έκθεση κατέληγε ότι η οικονομία ήταν αδύνατο να συγκρατηθεί στην πορεία της προς την καταστροφή, αν βασικά δεν πε­ριοριζόταν σε λογικότερα όρια η έκταση της υπέρμετρης συνεισφοράς της χώρας για τη συντήρηση των στρατευμάτων κατοχής και την αντιμετώπιση των δαπανών του πολέμου της Γερμανίας στη Νοτιοανατο­λική Ευρώπη [9]·.
Ακριβώς ένα χρόνο μετά, δηλαδή στις 18 Οκτωβρίου 1943, ο Διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος Θεόδωρος Τουρκοβασίλης συνεκάλεσε τό Γνωμοδοτικό Συμβούλιο του ιδρύματος με την εντολή να εξετάσει την πολύ άσχημη κατάσταση και να γνωμοδοτήσει [10] . Το Γνω­μοδοτικό Συμβούλιο, αφού ενημερώθηκε σχετικά με τα συντριπτικά στοιχεία του υπερπληθωρισμού[11] που βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη, κατέληξε στις ακόλουθες διαπιστώσεις και υποδείξεις :
α/ Το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Ελλάς έχει δύο όψεις, που συνδέονται πολύ στενά μεταξύ τους, την επισιτιστική και τη νομισμα­τική. Συνεπώς και τα μέτρα που χρειάζονται αποτελούν τμήματα ενός συνόλου, και μόνο αν εφαρμοστούν με τρόπο ενιαίο μπορεί να προκύψει θετικό αποτέλεσμα.
β / Το επισιτιστικό πρόβλημα συνδέεται με την ίδια την υπό­σταση του έθνους και η ευθύνη κάθε ελληνικής κυβερνήσεως που παρα­μένει στην αρχή είναι τεράστια όσο δεν βρίσκεται λύση [12].
 γ/ Στον πυρήνα του οικονομικού προβλήματος βρίσκονται οι υπέρμετρες αξιώσεις των αρχών κατοχής, και η λύση του δεν μπορεί βασικά να επιδιωχθεί παρά μόνο με τον περιορισμό αυτών των αξιώ­σεων. Πρέπει να κατανοηθεί ότι η χώρα βρίσκεται σήμερα σε πλήρη α­δυναμία να εξακολουθήσει να φέρει τα βάρη των δαπανών του πολέμου της Γερμανίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Μόνο αν αυτά τα βάρη ε­λαφρυνθούν σε λογικά επίπεδα, μπορούν να δημιουργηθούν ευνοϊκές προϋποθέσεις για τη νομισματική εξυγίανση της ελληνικής οικονομίας.
δ / Οι προϋποθέσεις αυτές θα μπορούσαν αργότερα να στηρίξουν και ορισμένα καθαρά δημοσιονομικά μέτρα, με βασικό στόχο την εξεύρε­ση πόρων του κράτους από φορολογία των επιχειρήσεων και δανεισμό.
 Το Γνωμοδοτικό Συμβούλιο κατέληγε ότι θεωρεί το επισιτιστικό ως πρώτιστο πρόβλημα και υπογράμμιζε ότι η κατάσταση είχε φτάσει σε τέτοιο αδιέξοδο ώστε αν οι αρμόδιοι δεν έπαιρναν έστω και την τε­λευταία στιγμή άμεσα και σοβαρά μέτρα για να αντιμετωπιστεί ο εφο­διασμός της χώρας με τα απαραίτητα τρόφιμα, θα επακολουθούσε γε­νικότερη κοινωνική αναστάτωση.
Οι συστάσεις αυτές — τόσο της Εκθέσεως Γρηγορίου όσο και του Γνωμοδοτικού Συμβουλίου — δεν εισακούστηκαν, και συνεχίστη­κε μοιραία η πορεία προς την οικονομική καταστροφή της χώρας και την αποκορύφωση της εξαθλιώσεως του πληθυσμού.


[1] Και τα τρία αυτά νομίσματα δεν είχαν έξω οπό την Ελλάδα καμιάν απολύτως αξία. Τα γερμανικά μάρκα δεν είχαν ούτε υπογραφή, αλλά μόνο μια έν­δειξη ότι είχαν εκδοθεί βάσει διατάγματος για λογαριασμό της κεντρικής διοική­σεως των κρατικών πιστωτικών ιδρυμάτων της Γερμανίας. Οι Ιταλοί εξάλλου, εκτός οπό τη μεσογειακή δραχμή, κυκλοφόρησαν, ειδικά στα Ιόνια Νησιά, και άλλο νόμισμα, την ιονική δραχμή. Η τελευταία καταργήθηκε με την κατάρρευση της Ιταλίας, το Σεπτέμβρη του 1943, υστέρα από σχετική διαταγή του γερμανού Επιτρόπου στην Τράπεζα της Ελλάδος Hahn.  ( Φωκάς - Κοσμετάτος, 1.) Τα βουλγαρικά λέβα κυκλοφόρησαν μόνο στην Ανατολική Μακεδονία.
[2] H παράγραφος 11 του άρθρου 55 καθόριζε ότι το σύνολον των προκατα­βολών δεν δύναται να υπερβή καθ' οιανδήποτε στιγμήν το 1 δισεκ. δρχ., πάσαι δε αι προκαταβολαί αύται δέον να αποδίδονται το βραδύτερον κατά το τέλος της πρώ­της τριμηνίας μετά το κλείσιμον  του οικονομικού έτους δι' ο εγένοντο.
[3] Επειδή το όριο αυτό είχε σχεδόν εξαντληθεί πριν καταληφθεί η Αθήνα, το Γενικό Συμβούλιο είχε αποφασίσει οπό τις 24 Απριλίου 1941 όπως η Τράπεζα, ανεξαρτήτως του επιπέδου εις ο θα ανέλθη το χρεωστικόν υπόλοιπον του παρ' αυτή Λογαριασμού Εσόδων και Πληρωμών του Δημοσίου, συνεχίζη κανονικώς την πληρωμήν των εντολών του Δημοσίου, ως έπραττε και κατά το παρελθόν εις παρομοίας περιπτώσεις. ( Πρακτικά Γενικού Συμβουλίου, συνεδρία 8, της 24ης Απριλίου 1941. ) Όταν άρχισαν οι χορηγήσεις της Τραπέζης προς τις δυνάμεις κατοχής για λογαριασμό του Ελληνικού Δημοσίου, το Γενικό Συμβούλιο αποφάσισε επιπλέον, στη συνεδρία του της 19ης Σεπτεμβρίου 1941, να εξουσιοδοτήσει το Διοικητή τής Τραπέζης να συνάπτει συμφωνίες με τον Υπουργό των Οικονομικών, με τις οποίες η Τράπεζα θα χορηγούσε στο Ελληνικό Δημόσιο έκτακτες προκαταβολές πέρα οπό τα επιτρεπόμενα όρια. Επίσης το Γενικό Συμβούλιο ενέκρινε τις προκαταβολές προς το Ελληνικό Δημόσιο που είχαν πραγματοποιηθεί ως τότε. Τέλος, για την οριστική τυπική διευθέτηση της ανωμαλίας, το Γενικό Συμβούλιο, στην 11η συνε­δρία του, της 16ης Οκτωβρίου 1942, αποφάσισε να προσθέσει στην παρ. 11 του άρ­θρου 55 του Καταστατικού ( βλ. παραπάνω, σ. 80 και σ. 197, υποσημ. 1 ) την εξής παράγραφο 11α : Η ισχύς της δευτέρας περιόδου της προηγουμένης παραγρά­φου 11 αναστέλλεται μέχρι της λήξεως του παρόντος πολέμου, της αναστολής ταύτης ανατρεχούσης από της 1ης Μαΐου 1941. Η απόφαση αύτη επικυρώθηκε από την κυβέρνηση με το νομοθετικό διάταγμα 1991 του 1942. Έτσι εξασφαλίστη­καν και οι τυπικές προϋποθέσεις για την απεριόριστη άντληση χαρτονομίσματος της Τραπέζης της Ελλάδος από τις δυνάμεις κατοχής και το Δημόσιο. 

[4] Οι εισαγωγές γίνονταν μέσω δύο οργανώσεων που ήταν γνωστές με τους τίτλους  DEGRIGES και SACIG. Τόσο για τις εισαγωγές όσο και για τις εξαγωγές χρειάζονταν σχετικές άδειες του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας.
[5] Μεταξύ του Υπουργού των Οικονομικών , του διοικούντος την Τράπεζα Σπύρου Χατζηκυριάκου και του γερμανού πληρεξουσίου (Έκθεση από 7 Ιουνίου 1945 της Ε΄ Διευθύνσεως της Τραπέζης προς την Διοίκηση.)
[6] Η Επιτροπή συγκροτήθηκε με την Απόφαση 69884/17.4.1945 του Υπουργείου Οικονομικών. Στο πόρισμα της, που δημοσιεύθηκε στην Έκθεση του Διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος για τα έτη 1941,1944,1945 και 1946 περιλαμβάνονται τα ακόλουθα:.........
[7]  Σχετικά μέτρα ήταν : η υποχρεωτική καθιέρωση από την 1η Δεκεμβρίου 1942 της τραπεζικής επιταγής ( cheque barre ) για την πληρωμή κάθε ποσού που ξεπερνούσε τις 30.000 δραχμές' η υποχρεωτική μεταφορά των διαθεσίμων των τραπεζών στην Τράπεζα της Ελλάδος σε πίστωση του Δημοσίου έναντι εκδόσεως εντόκων ομολογιών η έκδοση εντόκων γραμματίων από τις τράπεζες με την εγγύηση του Δημοσίου' και η καθιέρωση ταμιακών γραμματίων λήξεως τριών, έξι και εννέα μηνών που εκδίδονταν από την Τράπεζα της Ελλάδος και χρησιμοποιούνταν
για την πληρωμή ποσοστού 75 % της αξίας των γεωργικών προϊόντων που αγόραζε η Αγροτική Τράπεζα.
[8] Οι πληρωμές μέσω της Τραπέζης της Ελλάδος προς τις κυβερνήσεις Γερμανίας και Ιταλίας για έξοδα κατοχής και πιστώσεις υπολογίζεται ότι ξεπέ­ρασαν τα 16 τρισεκατομμύρια δραχμές, ποσό που με βάση τις μέσες μηνιαίες τιμές της χρυσής λίρας στο Χρηματιστήριο Αθηνών μεταφράζεται σε 7,9 εκατ. χρυσές λίρες Αγγλίας.

[9] Βασικός συντάκτης της Εκθέσεως ήταν ο τότε Διευθυντής της Γ' Διευθύνσεως και αργότερα Υποδιοικητής Στυλιανός Γρηγορίου. Με αναλυτικά στοιχεία η Έκθεση διαπίστωνε ότι αυτό που συντελούσε κατά κύριο λόγο στη ραγδαία διεύρυνση της νομισματικής κυκλοφορίας — που μέσα στους πρώτους δεκαοκτώ μήνες της Κατοχής είχε αυξηθεί περίπου εννέα φορές ( 31 Μαρτίου 1941 : 19,4 δισεκ. δρχ., 30 Σεπτεμβρίου 1942 : 179,5 δισεκ. δρχ. ) — ήταν η μαζική άντληση χαρτονομίσματος από τις αρχές κατοχής είτε απευθείας από το εκδοτικό ίδρυμα είτε μέσω του Δημοσίου. Η Έκθεση επισήμαινε εξάλλου ότι με τον τρόπο που εφαρμοζόταν το σύστημα των εμπορικών συμψηφισμών ( clearings), — που όπως αναφέρθηκε, λειτουργούσε αποκλειστικά σχεδόν με τις χώρες του άξονα, — η Ελλάς συνεισέφερε συνήθως το πολυτιμότερο τμήμα της παραγωγής της χωρίς να παίρνει στην πραγματικότητα ισάξια ανταλλάγματα, που ήταν απαραίτητα για τη συντήρηση του πληθυσμού της. Η διπλή πίεση που ασκούσαν οι κατοχικές αρχές στην ελληνική οικονομία με την άντληση αγοραστικής δυνάμεως μέσω των παροχών σε χρήμα και την καταπιεστική εφαρμογή του θεσμού των κλήρινγκ, είχε αποτέλεσμα να στερείται ο ελληνικός λαός σημαντικό μέρος από το εθνικό του εισόδημα και το παραγωγικό δυναμικό της χώρας.
[10] Στο Συμβούλιο μετείχαν οι Καθηγητές του Πανεπιστημίου Ξ. Ζολώτας, Α. Αγγελόπουλος και I. Πίντος. Έλαβαν όμως εκτάκτως μέρος, ύστερα από σχετική πρόσκληση της Διοικήσεως, και οι Δημήτριος Μάξιμος, Αλέξανδρος Διο­μήδης και Δημήτριος Φιλάρετος. Το θέμα εισηγήθηκε ο Διευθυντής της Γ' Διευ­θύνσεως Στυλιανός Γρηγορίου.
[11] Στις 30 Σεπτεμβρίου 1943 η νομισματική κυκλοφορία έφτανε στο 1,3 τρισεκ. δρχ., ενώ το σύνολο των χορηγήσεων του εκδοτικού Ιδρύματος προς το Δη­μόσιο και τις αρχές κατοχής πλησίαζε το 1,6 τρισεκ. δρχ.
[12]  Το Γνωμοδοτικό Συμβούλιο υπέδειξε ότι για τη λύση του επισιτιστικού προβλήματος έπρεπε να γίνουν τα εξής : α / Να αρθούν οι ποικίλες απαγορεύσεις και δυσχέρειες που υπήρχαν για τη μεταφορά στην ξηρά και στη θάλασσα βασικών εθνικών προϊόντων, όπως το λάδι, η σταφίδα και άλλα είδη. β  /  Να αυξηθούν οι εισαγωγές τροφίμων από τη Γερμανία και τις άλλες γειτονικές χώρες, γ / Να δρα­στηριοποιηθεί ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός για να γίνουν εισαγωγές, κυρίως τρο­φίμων με λευκωματούχες και λιπαρές ουσίες, ευρύτερες από τις εισαγωγές που γίνονταν ως τότε.

Πέμπτη 16 Φεβρουαρίου 2012

Α. ΣΜΠΑΡΟΥΝΗ: ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΕΚ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ B

Tα οικονομικά προγράμματα ταύτα, άτινα αρχικώς ενεφανίζοντο ως προσπάθεια ενός λαού,να εξέλθη της οικονομικής κρίσεως, ν' ανα­κτήση ευδαιμονίαν και να εξυψώση το εθνικόν φρόνημα, βαθμιαίως εξεδηλώθησαν ως μέσα προπαρασκευαστικά, προς εφαρμογήν αμειλί­κτου ιμπεριαλισμού.  Όνειρον κυριαρχίας επί της Ευρώπης περιεβλήθη το κήρυγμα περί «Ζωτικού Χώρου» και «Νέας Τάξεως Πραγμάτων εν Ευρώπη», με καθιέρωσιν της «αρχής του ηγέτου (Fuhrerprinzip)», υπέρ της κυριάρχου γερμανικής φυλής. 'Ονειρον δε παγκοσμίου κυριαρ­χίας ,υπεδύθη το σύνθημα περί «ανακατανομής των αποικιών και των πηγών πρώτων υλών» [12] [13]. Η επακολουθήσασα άδικος επίθεσίς της Γερμανίας και της Ιταλίας ώθησεν εις τον Δεύτερον Παγκόσμιον Πόλεμον. Με την πάροδον του χρόνου και την έκρηξιν  του πολέμου, τα οικονομικά προγράμματα της Γερμανίας περιελάμβανον ολονέν περισσοτέρους αβεβαίους παράγοντας. Αι δε θεωρητικαί μελέται εγίνοντο εντατικώτεραι [14] [15] με διακρινόμενον κλάδον την "πολεμικήν οικονομίαν" ή "οικονομίαν εν ώρα πολέμου" (Kriegswirtschaft [16] και κεντρικόν πρόβλημα την οικονομικήν υποστήριξιν του πολέμου νέας μορφής , του "ολοκληρωτικού πολέμου" [17] [18].
Η νομοθεσία [19] καθίστατο αυστηροτέρα, η δε οικονομική ζωή υπήγετο εις την πειθαρχίαν του πολέμου, με δρακοντείους ποινάς [20].
Βασική δυσχέρεια δια τον προγραμματισμόν ήτο , ότι επρόκειτο περί ρυθμίσεως οικονομίας με περιωρισμένους  πόρους, περί "ενδεούς οικονομίας" (Mangelswirtschaft) . H δυσχέρεια ενετείνετο  εκ του γεγονότος , ότι αι ανάγκαι θα ηύξανον , ως και ηύξησαν , εκ του πολέμου.
Ο απολεσθείς Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος απετέλει σκληρότατον δίδαγμα. Το πρόγραμμα θα ώφειλε, να ελέγχη την χρήσιν σχεδόν όλων των υλικών πόρων και της εργασίας εν Γερμανία και να καθορίζη την διανομήν των πόρων : δια τοποθέτησιν (συμπεριλαμβανομένου και του εξοπλισμού) [21] αφ' ενός και κατανάλωσιν αφ' ετέρου [22] δια την παραγωγήν των απαραιτήτων αφ' ενός και των δευτερευούσης ανάγκης ή των πολυτελών ειδών αφ' ετέρου· δια την εγχώριον έναντι της αλλοδαπής χρήσεως" δια την παραγωγήν πολέμου (δηλ. δια τας δυνάμεις εθνικής αμύνης) και ειρήνης (δηλ. δια τον αστικόν πληθυσμόν). Προφανώς, η κυρία προσπάθεια του προγραμματισμού ήτο η πληρέστατη χρησιμοποίησις των πόρων, προς επίτευξιν του αντικειμενικού σκοπού της μεγίστης παραγωγικότητος [23].
Δια την αποτελεσματικήν λειτουργίαν του προγραμματισμού, εδέησε, να καθορισθούν κανόνες και κριτήρια, να ληφθούν δε πολλά μέτρα : έλεγχος των βασικών βιομηχανιών [24], ιδία άνθρακος, ενεργείας, χάλυ­βος, ως και των κυριωτέρων βιομηχανιών μετασχηματισμού γεω­γραφική ανακατανομή των βιομηχανιών, εν συνδυασμώ προς ίδρυσιν νέων έντονος ενίσχυσις των βιομηχανιών, αίτινες χρησιμοποιούν γερμανικάς πρώτας ύλας [25] ' αναπροσαρμογή της βιομηχανίας, δια να δύναται, να ικανοποιήση τας πολεμικάς ανάγκας' έλεγχος των μεταφορών [26]· εναρμονισμός του χρόνου παραγωγής και διαθέσεως' κατανομή των πρώτων υλών και λοιπών πόρων, άνευ υπερβολών ή ελλείψεων ' αποφυγή αργίας των βιομηχανιών μετακίνησις του τυχόν έν πλησμονή κεφαλαίου· και εργασίας προς τας επιχειρήσεις, αίτινες έχουσιν έλλειψιν' παρακολούθησις του εθνικού εισοδήματος, δια να προσδιορίζεται εκάστοτε η κατανομή αυτού μεταξύ πολεμικών και αστικών αναγκών ποσοτική μεταξύ τών ατόμων κατανομή των τροφίμων και λοιπών ειδών κατανα­λώσεως (σύστημα ατομικού δελτίου) [27] [28]' έντασις της γεωργικής πα­ραγωγής, δια να μειωθή εις το ελάχιστον η εκ του εξωτερικού εξάρτησις δια τα τρόφιμα [29]' έλεγχος της εξωτερικής εμπορικής πολιτικής· άμεσος κρατική επιρροή επί της οικονομίας δια της φορολογικής [30], γενικώτερον δε δια της δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής, δια του περιορισμού της αγοραστικής ικανότητος των καταναλωτών, δια καθιερώσεως της αρχής, ότι τα εισοδήματα πρέπει κατά προτίμησιν να διατίθενται δια την εθνικήν αποταμίευσιν, δι' ελέγχου του συναλλάγματος ελέγχου της πιστωτικής πολιτικής των Τραπεζών και ελέγχου του τόκου κλπ [31] [32] [33] 
Τοιούτος προγραμματισμός, εφαρμοζόμενος με τον γνωστόν γερμανικόν "καταναγκασμόν" [34] ,ήτο καταθλιπτικός. Το σύστημα των εμπορικών ανταλλαγών και συμψηφισμών clrarings) , εν τη εξωτερική εμπορική πολιτική, υπήρξε το προοίμιον  δια προσπάθειαν οικονομικής οργανώσεως της Ευρώπης  υπό την ηγεσίαν της Γερμανίας [35] .Ο θεωρητικός τίτλος ήτο οργάνωσις "Ευρωπαϊκής  Οικονομίας Μείζονος Χώρου" [36]


Η εισβολή του Γερμανικού Στρατού εις την Ελλάδα εσήμαινε και εισβολήν της Γερμανίας εις την Ελληνικήν οικονομίαν[ ] . Ανεσύρθη δε, από τα βάθη της ιστορίας , η αντίληψις περι "παρασιτικής οικονομίας " και περί  " του πολέμου τρέφοντος  τον πόλεμον " εφαρμοζομένη δεσποτικώς υπέρ της Γερμανίας.     

Προτού δώσωμεν περίληψιν της ημετέρας εκθέσεως, ας ίδωμεν, υπό ποίας μορφάς ενεφανίσθησαν αι  Δαπάναι Κατοχής. Ως προς το περιεχόμενον του όρου τούτου, δεν θα επιμείνωμεν επί επιστημονικής ακριβολογίας. Απλώς σημειούμεν τί έλαβεν ο Άξων εξ Ελλάδος.
Ο Άξων :
α ) Έλαβεν, ως λείαν πολέμου, την δια τον στρατόν προοριζομένην περιουσίαν του Ελληνικού Δημοσίου και του Στέμματος της Μεγάλης Βρετανίας.
β) Εδέσμευσε προϊόντα βιομηχανικά και γεωργικά, πρώτας ύλας και διάφορα εμπορεύματα, ευρισκόμενα εις χείρας ιδιωτών ή οργανισμών, και παρέλαβεν αυτά έναντι καταβολής της αξίας αυτών εις μετρητά, μετρητά όμως, τα οποία εζήτησεν από την Ελληνικήν Κυβέρνησιν (ίδε κατωτέρω περίπτωσιν ι).
γ') Επέταξε διάφορα είδη όμοια προς τα της περιπτώσεως β και ανέθεσεν εις το Ελληνικόν Δημόσιον την υποχρέωσιν, να καταβάλη την άξίαν αυτών.
δ) Έδέσμευσε διάφορα είδη ως τα της περιπτώσεως β και παρέλαβεν αυτά, πιστώσας την Ελλάδα εις τα κλήριγκ της Ελλάδος με την Γερμανίαν και τήν Ιταλίαν.
ε) Εχρησιμοποίησε, δι' ελευθέρας συμβάσεως και επί καταβολή αντιτίμου (αλλ' από μετρητά της Ελληνικής Κυβερνήσεως), τας υπηρεσίας προσώπων, κτηνών και πραγμάτων, είτε δια κατασκευήν έργων οχυρωματικών, συγκοινωνίας ή άλλων, είτε δια διαφόρους σκοπούς.
στ )Εχρησιμοποίησε, δι' επιτάξεως ή αγγαρειών, τας υπηρεσίας προσώπων, κτηνών και πραγμάτων, χωρίς να καταβάλη την αξίαν αυτών, ή με υποχρέωσιν του Ελληνικού Δημοσίου να καταβάλη ταύτην.
ζ' ) Προεκάλεσε, μάλιστα ενίοτε άνευ πολλής περισκέψεως, τροποποιήσεις της χρήσεως διαφόρων περιουσιακών στοιχείων, παραπέμψας δι' αποζημίωσιν εις το Ελληνικόν Δημόσιον.
η) Επέφερε ζημίας και φθοράς περιουσίας, που μεν μικράς, που όμως μεγάλας, χωρίς να καταβάλη αποζημίωσιν.
(θ)  Ενήργησε διαφόρους άλλας πράξεις, αι οποίαι  θα δώσουν λαβήν εις την ιδιωτικήν οικονομίαν, ν' αξιώση αποζημιώσεις, κατά την οικονομικήν εκκαθάρισιν του πολέμου και
ι) Τέλος, έλαβε παρά του Ελληνικού Δημοσίου μετρητά, άτινα εδικαιολόγησεν «ως  Δαπανάς Κατοχής». [ ] [ ]
Ας είπωμεν, επίσης, ολίγα τινά δια την μέθοδον αφαιρέσεως αγαθών.
Αι θεωρίαι των ειδικών του Άξονος υπεστήριξαν, ότι, δια την ταχυτέραν αφαίρεσιν των αποθεμάτων εμπορευμάτων από τας καταλαμβανομένας χώρας, αι επιτάξεις πρέπει να είναι το τελευταίον μέτρον. Η  επίταξις, ένεκα της αναβολής της πληρωμής του αντιτίμου, της αυθαιρεσίας εν τω καθορισμώ της τιμής και άλλων λόγων, οδηγεί τον κάτοχον του εμπορεύματος εις απόκρυψιν αυτού.
Αντιθέτως, η ελευθέρα αγοραπωλησία τοις μετρητοίς, συνοδευομένη μάλιστα σκοπίμως ενίοτε με καθορισμόν γενναιοδώρων τιμών, προκαλεί προθυμίαν του κατόχου εμπορεύματος εις παράδοσιν τούτου.
Το αυτό ισχύει και δια την εξεύρεσιν εργατών, αποφευγομένης της βιαίας  χρησιμοποιήσεως  των.
Τα χρηματικά μέσα, προς πληρωμήν εμπορευμάτων και υπηρεσιών, δεν θα τα πληρώση η Γερμανία εξ ιδίων: θα τα δώσουν αι καταλαμβανόμεναι χώραι. Προς τούτο, καθωρίσθησαν δύο μέτρα: α) η υπό του Άξονος έκδοσις χαρτονομίσματος κατοχής και β) η καταβολή εθνικού χαρτονομίσματος υπό της κατεχομένης χώρας προς   τον Άξονα.
Εν Ελλάδι, ο  Άξων εχρησιμοποίησε πάσας τας μεθόδους αφαιρέσεως αγαθών, εις τινας μάλιστα περιφερείας και καταναγκαστικήν εργασίαν.
Δια την παρακολούθησιν της Ελληνικής Οικονομίας και την καθοδήγησιν (sic) τvν Ελλήνων αρμοδίων, εγκατεστάθησαν, εις το Εκδοτικόν Ίδρυμα (Τράπεζαν της Ελλάδος) και τας εν Αθήναις Πρεσβείας του Άξονος, Εμπειρογνώμονες του Άξονος, έχοντες αρνησικυρίαν, αλλά και πρωτοβουλίαν, δια τα πλείστα των οικονομικών ζητημάτων της Ελλάδος, ακόμη και δια την λήψιν σχετικών νομοθετικών μέτρων.
Εις την προαναφερθείσαν ημετέραν Έκθεσιν της 21ης Νοεμβρίου 1941 «περί των Δαπανών Κατοχής της Ελλάδος», εξετάζομεν το θέμα πρώτον από απόψεως Διεθνούς Δικαίου, και ισχυρίσθημεν, ότι απαίτησις καταβολών υπερβολικών, όχι μόνον είναι αντίθετος πρός τας ανθρωπιστικάς νεωτέρας αντιλήψεις, αλλά και αποτελεί παράβασιν ρητών διατάξεων διεθνών συνθηκών, υπογραφεισών και υπό της Γερμανίας και της Ιταλίας. Προσθέτομεν επίσης, ότι και η παράδοσις πλουσίων Ελληνικών επαρχιών εις την Βουλγαρίαν, μη σεβομένην μάλιστα εκεί ουδέ θείους ουδέ ανθρωπίνους νόμους, απετέλει, συν τοις άλλοις, ετέραν μορφήν οικονομικής επιβαρύνσεως της Ελλάδος. Περαιτέρω, ερευνώντες την δημοσιονομικήν πολιτικήν της Ελλάδος, κατελήγομεν, ότι εις ταύτην, κλείουσαν ως επι το πλείστον με ελλείμματα, ήτο αδύνατον να πλαισιωθή καταβολή υπερόγκων δαπανών κατοχής. Ως προς την νομισματικήν πολιτικήν, υπεδείξαμεν, ότι, δια της αρξαμένης εκδόσεως ακαλύπτου ελληνικού χαρτονομίσματος μεγάλων  ποσών, είσηρχόμεθα εις τον πληθωρισμόν, ο οποίος θα ωδήγει ημάς ταχέως εις καταστροφήν. Έπρεπεν όμως, να ερευνηθή και η ικανότης προς πληρωμήν της Ελλάδος. Ως προς αυτήν, παρεθέσαμεν στοιχεία από επισήμους εκθέσεις προς την Κοινωνίαν των Εθνών και από έκθεσιν επίσημον της Κ.Τ.Ε., ήτις απετέλει «πιστοποιητικόν πενίας» της Ελλάδος. Αν τοιαύτη ήτο η ικανότης της Ελλάδος προπολεμικώς, προφανώς η θέσις της είναι, χείρων μετά τας φθοράς και ζημίας του πολέμου. Άλλωστε, η τη συμπράξει Γερμανών, Ιταλών και Ελλήνων γενομένη εκτίμησις του εθνικού εισοδήματος υπελόγισεν αυτό εις 25 δισεκατομμύρια δραχμών πραγματικών (δηλ. προπολεμικών), εν ω τούτο προπολεμικώς υπερέβαινε τα 60 δισεκατομμύρια δραχμών. Σύγκρισις μάλιστα με ξένας χώρας απεδείκνυε, πόσον χαμηλόν ήτο το κατά κεφαλήν εισόδημα της Ελλάδος και πόσον μεγάλη ήτο, ήδη προπολεμικώς, η φορολογική επιβάρυνσις αυτής. Μολαταύτα, εξ Ελλάδος είχον ήδη ληφθή ή δεσμευθή υπό του Άξονος κολοσσιαίαι ποσότητες εμπορευμάτων και δή γεωργικών προϊόντων, άτινα απετέλουν τροφήν του πληθυσμού ή το σύνηθες συνάλλαγμα προς εισαγωγήν τροφίμων εκ της αλλοδαπής. Ειδικώτερον ως προς τούτο, υπεδεικνύομεν, ότι θα ώφειλε, να παρασχεθή ελευθερία εις την Ελλάδα, να οργανωση, μέχρι πέρατος του πολέμου, αυτόνομον πολιτικήν υποτυπώδους αυταρκείας. Τέλος, ηρευνήσαμεν και το καθαυτό θέμα των δαπανών κατοχής. Εν Ελλάδι, ηδύνατο τότε η κατοχή, να εδραιωθή με δεκάδας τινάς χιλιάδων ανδρών. Εν τούτοις, επειδή η Ελλάς απετέλει πλέον μέρος του Μεσογειακού μετώπου, ο εν αυτή στρατός ήτο πολυπληθέστερος. Η Ελλάς όμως έπρεπε, να επιβαρυνθή μόνον με τας απαραιτήτους διά την κατοχήν δαπάνας, αι οποίαι, επί τη βάσει του παραδεδεγμένου κώστους εμπολέμου μεραρχίας, δεν θα υπερέβαινον τα 300 εκατομμύρια δραχμών μηνιαίως. Η Ελλάς υπεχρεώθη να καταβάλλη 3,5 δισεκατ., δραχμών μηνιαίως, δηλ. πολλαπλάσια των όσων ώφειλε. Δεδομένου δε ότι, μέχρι της ημέρας εκείνης, η Ελλάς είχε καταβάλει 25 δισεκατομμύρια δραχμών, υπεστηρίξαμεν, ότι αύτη είχε προπληρώση τας δαπάνας κατοχής δια μίαν τουλάχιστον τριετίαν. Τέλος, εφιστώντες την προσοχήν των δυνάμεων του Άξονος επί της ανησυχητικώς αυξηθείσης θνησιμότητος, έποιησάμεθα έκκλησιν προς τα αισθήματα της ανθρωπίνης αλληλεγγύης, εκφράζοντες την πεποίθησιν, ότι θα εύρωμεν δικαιοσύνην.



Υποσημειώσεις:
[12] Περί αποικιών, ίδε τας υπερπεντήκοντα μελέτας Γερμανών και Ιταλών ( κλπ.), τας μελέτας του Γερμανικού Ινστιτούτου Αποικιών (Reichskolonialinstitut) κλπ.
[13] Εις τας πλείστας περιπτώσεις, κύριον θέμα είναι η Αφρική, θεωρου­μένη ως   ζωτικός χώρος και συμπλήρωμα της Ευρώπης.
[14]
[15]
[16]
[17]
[18]
[19]
[20] Λ.χ , το διάταγμα  της 1ης Σεπτεμβρίου  1939 (δηλ. της ημέρας ενάρξεως του πολέμου) "περί πολεμικών φόρων , πολεμικών μισθών  και πολεμικών τιμών" αναγράφει εις το άρθρο 1 τα εξής: " Όστις καταστρέφει , αποκρύπτει ή παρακρατεί πρώτας ύλας ή προϊόντα , άτινα είναι απαραίτητα δια την διατροφήν του πληθυσμού , θέτων  ούτω εις κίνδυνον την κάλυψιν των αναγκών του λαού , τιμωρείται  δια φυλακίσεως ή ειρκτής. Συντρεχουσών επιβαρυντικών περιπτώσεων , δύναται  να επιβληθή η ποινή του θανάτου. Όστις, άνευ δεδικαιολογημένης αιτίας αποκρύπτει νομίσματα και αξίας (Geldzeichen) τιμωρείται δια φυλακίσεως , συντρεχουσών  δε επιβαρυντικών περιπτώσεων, δι' ειρκτής". 

Κατά το άρθρον 21, εις χρηματικάς ποινάς ή και ποινήν φυλακίσεως ή ειρκτής υπόκειται » πας όστις παρέχει, υπόσχεται ή λαμβάνει ήμερομίσθιον, μισθόν ή άμοιβήν κατά παράβασιν τοϋ Διατάγματος (ή των κατ' εξουσιοδότησιν αυτού εκδιδομένων αποφάσεων), δι'ων καθορίζονται αι αμοιβαί και οι όροι εργασίας » αναλόγως των εξ αιτίας του πολέμου προκυπτουσών συνθηκών». Το δε άρθρον 22 ορίζει, ότι «Αι τιμαί και αι αμοιβαί δι' αγαθά και υπηρεσίας πάσης φύσεως οφείλουσι να σχηματίζωνται συμφώνως προς τας γενικάς αρχάς της εκ του πολέμου επιβαλλομένης εθνικής οικονομίας».
Παλαιότεροι νόμοι είχον χαρακτηρίσει ως αδίκημα «προδοσίας» τας παραβάσεις των διατάξεων περί αλλοδαπού συναλλάγματος.
[21] Αι τοποθετήσεις ανεβιβάσθησαν ραγδαίως (ίδε τας εκθέσεις της Reichskreditgesellschaft  (αριθμοί εις δισεκατομμύρια  μάρκων).


1928
1932
1936
1938
Διοίκησις, περιλαμβανομένων των μεταφορών
  4,6
1,7
  1,6
  9,8
Κατασκευή κατοικιών
  2,8
0,7
  1,9
  2,5
Ηλεκτρισμός, φωταέριον , ύδωρ.
  1,0
0,2
  0,5
  0,7
Γεωργία, δάση κ.λ.π
  0,2
0,6
  0,9
  1,0
Βιομηχανία
  2,6
0,4
  2,1
  3,3

Εμπόριον, βιοτεχνία κλπ
  1,7
0,6
  0,8
  1,0
ΣΥΝΟΛΟΝ
13,9
4,2
13,8
18,3

[22] Λαμβανομένου προσθέτως ύπ' όψει, δτι τά μεγάλα εργα παράγουν «υπηρεσίας» καί «ουχί υλικά αγαθά».
[23] Της κατά τον παλαιότερον οικονομολόγον List αξιοποιήσεως των παραγωγικών δυνάμεων του έθνους.
[31]
[32] Ίδε ωσαύτως την εβδομαδιαίαν παρακολούθησιν  υπό του περιοδικού Wirtschaftsdienst κ.λ.π.
[33] Ιδού η εξέλιξις των τιμών κατεργασμένων προϊόντων  (1913= 100)

1934
115,8
1935
119,4
1936
121,2
1937
126,0

[34] Δηλωτικός είναι και ο όρος  "οικονομία καταναγκασμού (Ζwangswirtschaft)"
[35] Όσον αφορά  την Βαλκανικήν , ήδη και προ του πολέμου, η Γερμανική εμπορική διείσδυσις ήτο σημαντική. Το ποσοστόν του γερμανικού εμπορίου , επί του συνολικού  εξωτερικού εμπορίου,   εκάστης των χωρών  ήτο ως εξής, δια το έτος 1937.


Εισαγωγή
Εξαγωγή
Ελλάς
28,8%
38,5%
Βουλγαρία
47,6
51,8
Γιουγκοσλαβία
32,6
35,9
Τουρκία
42,1
36,5
Ρουμανία
35,2
20,8

[36] Αι σχετικαί μελέται είναι πολλαί. Από τας παλαιοτέρας και προπαρασκευαστικάς , σημειούμεν Reithinger A  μεταφρασθείσαν και γαλλιστί: Le Le visage economique de l' Europe, Paris 1937.Preface de A. Siegfried.