ΜΠΕΡΕΖΟΦΣΚΑ ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΜΙΑΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ

      Η ημέρα της 5 Μαρτίου υπήρξε αναμφισβητήτως ημέρα νίκης των Μπολσεβίκων εις μέγαν βαθμόν. Ο Διοικητής Geay είχε διαταγήν να κρατήση την Μπερεζόφκαν αποβλέπων ακόμη εις την εκ νέου προώθησιν του αποσπάσματός του προς Κολοσόβκαν .Είχεν αναφέρει ως αδύνατον την προώθησιν ταύτην διά της δυνάμεως , ήν είχεν από τας διαταγάς του.Τω απέμενεν όθεν η άμυνα της Μπερεζόβκας , ήτις απετέλει προγεφύρωμα και της οποίας η άμυνα ήτο έργον λεπτόν. Σύμπτυξις της γραμμής εις μικρότερον μέτωπον , προς παράτασιν της αμύνης μέχρι της αφίξεως ενισχύσεων ,αίτινες είχον ζητηθή και ανεμένοντο ,δεν εφηρμόσθη. Καίτοι υπήρχον επαρκείς συρμοί εγκατελείφθη άπαν το υλικόν. Οι άνδρες δεν περιέσωσαν κατά το πλείστον ειμή τα όπλα των..... Όλοι οι ατυχείς τραυματίαι μας εκρεουργήθησαν υπό των μπολσεβίκων με την πλέον σατανικήν σκληρότητα ,αληθινόν στίγμα και διά τους αγρίους.

                                          Νίδερ Η εκστρατεία της Ουκρανίας. 

Η πόλη της Μπερεζόφκα βρίσκεται 110 χιλιόμετρα ΒΑ της Οδησσού. Κουρνιάζει αναπαυτικά εκεί που ο ποταμός Τιλιγκιούλ στη κατηφορική πορεία του για την ομώνυμη λίμνη σχηματίζει μια ευρύχωρη καμπή ανηφορίζοντας απροσδόκητα για λίγο προς Βορρά . Από τις 8/21 Φεβρουαρίου η πόλη βρίσκεται κάτω από τον στρατιωτικό έλεγχο μιας μικρής ελληνογαλλικής φρουράς που οργανικά υπάγεται στην Διοίκηση του μικτού αποσπάσματος Geay. [1]  

Αυτή η προωθημένη στρατιωτική δύναμη του Geay  βρίσκεται αναπτυγμένη αμυντικά στο Βασιλίνοβο, δέκα χιλιόμετρα βόρεια και ανατολικά της Μπερεζόφκα ,  με  μια διπλή αποστολή .Να αναχαιτίσει οποιαδήποτε εχθρική επίθεση προερχόμενη από Βορρά και να κρατήσει ανοικτή τη σιδηροδρομική γραμμή που από Οδησσό μέσω Μπερεζόφκα και Νικολάγιεφ καταλήγει στη Χερσώνα. Η Γαλλική Διοίκηση εξακολουθεί να πιστεύει ότι το το απόσπασμα είναι σε θέση, παραμένοντας σ΄ αυτή τη προωθημένη θέση του, να συγκρατήσει μια ενδεχόμενη κάθοδο των μπολσεβίκων προς την Οδησσό. Όλο αυτό το διάστημα , , οι άνδρες του μικτού αποσπάσματος Geay διασκεδάζουν την ανία τους με την ψευδαίσθηση ότι ο εχθρός φοβάται την αναμέτρηση και δεν δείχνει ιδιαίτερη βιασύνη να εμφανιστεί. 

Το έδαφος εφ΄ ου ωρίσθη να δράσωσι τα Συμμαχικά Τμήματα εν τη προκαλύψει της Οδησσού, ήτο τελείως πεδινόν . Ατέρμονες πεδιάδες , απεψιλωμέναι με ελαφράς εδαφικάς εξάρσεις και μεγάλας όσον και βαθείας λεκάνας , εις το βάθπς των οποίων εκρύπτετο τόσον επιμελώς τα χωρία , 'ωστε έπρεπε να πλησιάση τις αυτά διά να αντιληφθή την ύπαρξίν των.Η τοιαύτη διαμόρφωσις του εδάφους , ευνοικοτάτη διά τας κινήσεις του εχθρού, η άκρως εχθρική προς τους Συμμάχους στάσις των κατοίκων της υπαίθρου χώρας, οίτινες εχρησίμευσαν διά τους Ερυθρούς , ως πολύτιμοι και ασφαλείς πράκτορες των κινήσεων και του αριθμού των Συμμαχικών Τμημάτων το λασπώδες και πεπηγός του εδάφους, εδυσχέραινον σημαντικώς τας κινήσεις των ημετέρων.[2]

Όπως είναι εύκολο να υποθέσει κανείς, η είδηση  της επίθεσης των μπολσεβίκων εναντίον της ελληνογαλλικής φρουράς στη Χερσώνα προκαλεί, ψηλά στο Βασιλίνοβο ανησυχία και ένταση. Οι φόβοι ότι πολύ σύντομα οι Μπολσεβίκοι θα χτυπήσουν τον προωθημένο τομέα κάθε άλλο παρά  αβάσιμοι είναι. 

Στις 21 Φεβρουαρίου /6 Μαρτίου πέμπτη ημέρα της μάχης στην Χερσώνα η ήρεμη και ήσυχη ζωή του αποσπάσματος Geay στο Βασιλίνοβο φτάνει στο τέλος της. Tα παρατηρητήρια αναφέρουν για πρώτη φορά αναγνωριστικές κινήσεις εχθρικού ιππικού. Την επομένη[3] ο εχθρός κάνει πιο έντονη τη παρουσία του. Αυτή τη φορά κουβαλά μαζί του πυροβολικό που χτυπά δίχως όμως ιδιαίτερη επιτυχία, το αριστερό της συμμαχικής διάταξης . Αμέσως μετά οι μπολσεβίκοι ρίχνουν στη μάχη  τμήματα πεζικού. Η επίθεση αυτή. άσχημα οργανωμένη , ανακόπτεται με ευκολία από το την πεδινή πυροβολαρχία και τα γαλλικά άρματα. 

Στις 25 Φεβρουαρίου /10 Μαρτίου τα νέα για την εγκατάλειψη  της Χερσώνας ταξιδεύουν με μεγάλη ταχύτητα παντού όπου υπάρχουν Δυνάμεις της επέμβασης. Στο Βασιλίνοβο οι επιπτώσεις από τη καταστροφική είδηση είναι άμεσες και πυκνώνουν τις φωνές που επισημαίνουν  την ανάγκη εγκατάλειψης αυτής της τόσο προωθημένης θέσης, που πρακτικά δεν εξυπηρετεί σε τίποτα. Ο φόβος ότι από στιγμή σε στιγμή μπορούν να βυθιστούν σε μια παγίδα θανάτου,δεχόμενοι χτυπήματα από παντου  κερδίζει έδαφος. Με τον εχθρό σε απόσταση αναπνοής και  μπροστά στο ενδεχόμενο μιας καινούργιας επίθεσης καλύτερα οργανωμένη αυτή τη φορά,  ο Διοικητής του αποσπάσματος ζητά την άδεια να συμπτυχθεί στη περιοχή της Μπερεζόφκα η οποία προσφέρεται για αποτελεσματικότερη άμυνα λόγω των υψωμάτων εκατέρωθεν της σιδηροδρομικής γραμμής. Η έγκριση δίνεται την επομένη ( 26/2-11/3) και η σύμπτυξη πραγματοποιείται αμέσως δίχως τη παραμικρή παρενόχληση από τον εχθρό, με σχετική τάξη και  δίχως  ιδιαίτερα προβλήματα. 

Καινούργια σχέδια καταστρώνονται. Για να αντιμετωπισθεί η απειλή από τη μεριά του Βασιλίνοβο που έχει πια εγκαταλειφθεί το ΙΙ/34 Τάγμα καλείται να αναπτυχθεί στα υψώματα που δεσπόζουν ανατολικά της σιδηροδρομικής γραμμής. Πίσω του παίρνει θέση το πυροβολικό του αποσπάσματος και δυτικά της σιδηροδρομικής γραμμής τοποθετούνται Ζουάβοι [4] δυνάμεως λόχου . Στο σιδηροδρομικό σταθμό ,που βρίσκεται  περίπου δύο χιλιόμετρα ανατολικά της πόλης , παραμένουν σαν εφεδρείες δύο διμοιρίες του 7/34 Λόχου και μικρή δύναμη Ζουάβων. 

Η αποστολή που ανατίθεται στο ιππικό  είναι δυσανάλογη της δύναμής του. Οι άνδρες οφείλουν μέσα από  συνεχείς αναγνωρίσεις να αποτρέψουν δυσάρεστους  αιφνιδιασμούς και αυτές οι συνεχείς μετακινήσεις εξαντλούν επικίνδυνα,  άλογα και αναβάτες .

Για τους Γάλλους Επιτελικούς που πίσω στην Οδησσό σχεδιάζουν τις καινούριες επιχειρήσεις, η Μπερεζόφκα, ακόμα και μετά την εγκατάλειψη της Χερσώνας , εξακολουθεί αδιευκρίνιστο γιατί, να θεωρείται κάτι σαν την περιοχή του πεπρωμένου, μια  στρατηγική τοποθεσία που άγνωστο πως και με ποιο τρόπο, θα καθηλώσει τους Μπολσεβίκους σε απόσταση ασφαλείας από την Οδησσό[5]. Πρόκειται για μια ψευδαίσθηση ένα όνειρο που για να συντηρηθεί χρειάζεται συνεχώς και περισσότερο καινούργιο αίμα. Για την ώρα το μόνο διαθέσιμο αίμα είναι το ελληνικό που ευτυχώς για τους Γάλλους επιτελικούς τα ατμόπλοια φέρνουν σε επαρκείς πλέον ποσότητες και αξιοσημείωτη φροντίδα, στο λιμάνι της Οδησσού. [6]

Αγχωμένη για τη πορεία των επιχειρήσεων η Γαλλική Διοίκηση μοιάζει αναποφάσιστη και κάθε φορά που βρίσκει την ευκαιρία   γκρινιάζει . Ένα μέρος της αποτυχίας, ίσως το μεγαλύτερο το χρεώνει στη μπολσεβική προπαγάνδα που έχει υπονομεύσει σε πολύ μεγάλο βαθμό το ηθικό των στρατιωτών. Ο παράνομος τύπος οργιάζει και πληθαίνουν οι καταγγελίες με ιδιαίτερη έμφαση στις άδικες επιθέσεις που γίνονται σε βάρος ενός λαού που το μόνο που ζητά είναι να θεραπεύσει τις πληγές που του άφησε ο πόλεμος. Στις καταστάσεις αυτές οι Γάλλοι αξιωματούχοι αντιδρούν σπασμωδικά και δεν είναι λίγες οι ακρότητες που λαμβάνουν χώρα. 

Η μοναδική άξια λόγου επιχείρηση που φέρνει κάποια αποτελέσματα στη καταπολέμηση της εχθρικής προπαγάνδας χρεώνεται στο 2ο Γραφείο που καταφέρνει να εντοπίσει και να συλλάβει (2 Μαρτίου ν.η) την συντακτική ομάδα ή τη φερόμενη σαν τέτοια, της παράνομης γαλλόφωνης εφημερίδας: «H 3η Διεθνής» . Από αυτή  τη συντακτική Ομάδα έντεκα μέλη της οδηγούνται στο εκτελεστικό απόσπασμα με συνοπτικές διαδικασίες και τα πράγματα ξαναγυρίζουν στην προηγούμενη ανασφάλεια. Η μπολσεβικική προπαγάνδα κερδίζει καινούργιες μάχες και κάθε ημέρα που περνά μετατρέπει τη πόλη της Οδησσού σε μια παγίδα θανάτου. Η πειθαρχία των Γάλλων στρατιωτών έχει κατρακυλήσει σε επίπεδα ανεπίτρεπτα και είναι αμφίβολο αν οι δυνάμεις κατοχής θα μπορέσουν να ελέγξουν μια εξέγερση του πληθυσμού δίχως τα κανόνια των πολεμικών που βρίσκονται στο λιμάνι . Η αστυνόμευση γίνεται περισσότερο αυστηρή .Πράξεις βίας και αυθαιρεσίας πληθαίνουν. 

Στα ανώτερα κλιμάκια της στρατιωτικής ιεραρχίας ο προβληματισμός δεν περιορίζεται στα προβλήματα που πολλαπλασιάζονται  στην Οδησσό. Σκέψεις και υποθέσεις γι αυτά που μπορούν να συμβούν από στιγμή σε στιγμή ψηλά στο Βορρά δημιουργούν ένα κλίμα καταθλιπτικό. Οι Γάλλοι Στρατηγοί δεν πιστεύουν ότι από μόνες τους οι δυνάμεις της Μπερεζόφκα είναι σε θέση να συγκρατήσουν την απειλή που ωριμάζει ανενόχλητη . 

Από κάθε άποψη που έχει να κάνει με την ορθόδοξη στρατιωτική επιστήμη η διατήρηση του αποσπάσματος εκεί πάνω, στη μέση του πουθενά , είναι μια κίνηση δίχως την παραμικρή πρακτική αξία. Η λογική επιβάλει την σύμπτυξή των δυνάμεων σε μια τοποθεσία κατάλληλα οργανωμένη για άμυνα..Παρ' όλα αυτά η υψηλή στρατηγική επιβάλει τις απόψεις της . Όχι μόνο θα διατηρηθούν οι υπάρχουσες δυνάμεις αλλά θα ενισχυθούν με καινούργιες. Τις ενισχύσεις αυτές ο Γάλλος Διοικητής της Μπερεζόφκα τις ζητά με επιμονή Το φρέσκο αίμα από την Ελλάδα βρίσκεται στην Οδησσό από τις 25 Φεβρουαρίου/10 Μαρτίου . Πρόκειται για τους άνδρες του ΙΙΙ/1 Τάγματος του Νικόλαου Βρατσάνου [7] . 

Την ώρα που χάνεται το Νικολάγιεφ [8] και πριν συμπληρώσουν σαράντα οκτώ ώρες παραμονής τους στην Οδησσό οι άνδρες του ΙΙΙ/1 οδηγούνται στα τραίνα που περιμένουν στο Σταθμό για να τους μεταφέρουν στη Μπερεζόφκα. Το ημερολόγιο δείχνει 27 Φεβρουαρίου /12 Μαρτίου Οι Γάλλοι κρατούν για τον εαυτό τους τις βαθύτερες σκέψεις τους. Οι Έλληνες μένουν με την εντύπωση ότι πάνε στη Μπερεζόφκα για να αντικαταστήσουν τους ήδη εξαντλημένους άνδρες του Τάγματος του Μακρή . 

Στις 28 Φεβρουαρίου/13 Μαρτίου η Γαλλική Στρατιωτική Ηγεσία δείχνει να αναγνωρίζει ότι μετά την εγκατάλειψη της Χερσώνας και του Νικολάγιεφ το γενικότερο στρατιωτικό πρόβλημα είναι πολύ πιο σύνθετο από ότι αρχικά είχε υποτεθεί. Το μεγάλο λιμάνι της Οδησσού δεν απειλείται τώρα μόνο από  Βορρά αλλά και από ανατολικά.

Πραγματικά η εγκατάλειψη του Νικολάγιεφ (1/14 Μαρτίου) δεν έχει προσφέρει στον εχθρό μια απλή νίκη. Του προσφέρει ανέξοδα πλήρη πρωτοβουλία κινήσεων. Όχι μόνο είναι σε θέση να διακόψει την επικοινωνία ανάμεσα στην Οδησσό και τη Μπερεζόφκα , όχι μόνο μπορεί να βάλει το απόσπασμα της Μπερεζόφκα ανάμεσα σε δύο πυρά αλλά μπορεί να σχεδιάσει από βορρά και από Ανατολάς διπλή επίθεση εναντίον της ίδιας της Οδησσού. 

Τουλάχιστον στα χαρτιά και τις προθέσεις, η Οδησσός είναι πλέον πόλη του μετώπου και η ανάγκη   να μεταβληθεί το ταχύτερο σε ένα ισχυρό  περιχαρακωμένο στρατόπεδο μοιάζει πιεστική. Στον σχεδιασμό αυτό οι Ελληνικές δυνάμεις καλούνται να διαδραματίσουν ένα σημαντικότατο ρόλο επωμιζόμενοι το μεγαλύτερο βάρος των προετοιμασιών.  Πέρα από την άμυνα της πόλης η Διοίκηση της ΙΙ Μεραρχίας πρέπει να αναλάβει την ευθύνη μιας ακόμα αποστολής συμπληρωματικής της πρώτης. Να σχεδιάσει την αποτροπή μιας καινούριας απειλής που γιγαντώνεται στα ανατολικά, την απειλή που ωριμάζει στον τομέα του Νικολάγιεφ . 

Το πρακτικό μέρος που αφορά τη διαχείριση της κρίσης οι Γάλλοι το χρεώνουν στη Διοίκηση του 1ου Συντάγματος Πεζικού. Πάνω στον απλωμένο χάρτη η απειλή από τα Ανατολικά γίνεται αντιληπτή  με τη πρώτη  ματιά και φαντάζει εφιαλτική. Ο εχθρός , με πλήρη ελευθερία κινήσεων , έχει την πολυτέλεια να αιφνιδιάσει είτε εκμεταλλευόμενος τον πόρο της λίμνης Τιλιγκιούλ , είτε να περάσει  ανενόχλητος από τη λεγόμενη διάβαση του Γκομπλίεβο [9] αυτή τη στενή λωρίδα γης ανάμεσα στο νότιο άκρο της λίμνης Τιλιγκιούλ και την απεραντοσύνη της Μαύρης θάλασσας. Για την αντιμετώπιση της πρώτης απειλής που φαντάζει πιο άμεση ένας λόχος, και συγκεκριμένα ο 1/1 Λόχος [10] οφείλει το συντομότερο να μετακινηθεί προς τη Ποπόβκα[11] . Εκεί θα επιχειρήσει αναγνώριση περιοχής και θα εγκατασταθεί αμυντικά μέχρι νεωτέρας . Δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο. Την 1/14 Μαρτίου την ώρα που ο ελληνικός λόχος βρίσκεται ήδη σε πορεία προς την Ποπόβκα μέσω Μαλ Μπουγιαλίκ και Αντώνοβο, οι Γάλλοι πίσω στην Οδησσό εγκρίνουν τα ελληνικά σχέδια  για την αντιμετώπιση και της δεύτερης απειλής στη διάβαση του Γκομπλίεβο. Η υπεράσπιση της περιοχής χρεώνεται τελικά το ΙΙ/1 Τάγμα[12] . 

Τα δύσκολα ακολουθούν . Το πρόβλημα του ανεφοδιασμού των ελληνικών τμημάτων σε τρόφιμα και πυρομαχικά για όσο καιρό χρειαστεί είναι σύνθετο . Ανώνυμοι ήρωες οι αξιωματικοί και οι άνδρες του εφοδιασμού αναζητούν τους καλύτερους δυνατούς τρόπους για να κρατήσουν τα αποσπάσματα αυτά στη ζωή διασχίζοντας καθημερινά με τρόφιμα και εφόδια περιοχές όπου οι πληθυσμοί είναι εχθρικοί και όπου σε κάθε βήμα παραμονεύει ο κίνδυνος. 

Στο μεταξύ  το ΙΙΙ/1 Τάγμα του Νικόλαου Βρατσάνου βρίσκεται ήδη στη Μπερεζόφκα. [13] . Το ταξίδι έχει πραγματοποιηθεί δίχως απρόοπτα , οι καθυστερήσεις είναι ελάχιστες και η διαδρομή διαρκεί λιγότερο από 24 ώρες. Με πληξη πληροφορείται ότι  οι αρχικές διαταγές  στο μεταξύ  έχουν τροποποιηθεί. Έχουν επικρατήσει ωριμότερες σκέψεις και κάποια θέματα που έχουν να κάνουν με την άμυνα έχουν αναθεωρηθεί. Ο   Γάλλος Διοικητής ενημερώνει τους νεοφερμένους ότι η κατάσταση του ελληνικού τάγματος δεν είναι τόσο τραγική όσο αρχικά είχε παρουσιαστεί .Κατά συνέπεια θα εξακολουθεί να υπερασπίζεται όπως και πριν τις θέσεις του ανατολικά της σιδηροδρομικής γραμμής. Οι νεοφερμένοι θα προεκτείνουν το Μέτωπο από τη σιδηροδρομική γραμμή μέχρι τα δυτικά όρια της πόλης, αποδεσμεύοντας  παράλληλα όλες τις δυνάμεις των Ζουάβων που εξακολουθούν να υπερασπίζονται τις προωθημένες θέσεις τους. Από τα Νότιο-δυτικά της πόλης μέχρι το Νεκροταφείο καλούνται να αναπτυχθούν αμυντικά ο 9/1 Λόχος (Λοχαγός Παπαδόγκωνας Διον) και ο 10/1 Λόχος(Λοχαγός Κατσούλης Γεώργιος). Πίσω από αυτούς ο 11/1 Λόχος (Βαμβακόπουλος Νικ) σε ρόλο εφεδρείας κατασκηνώνει στο σχολείο του χωριού. 

Ανάμεσα στο νεκροταφείο και τη σιδηροδρομική γραμμή οι Ζουάβοι διαμαρτύρονται γιατί κανείς ακόμα δεν έρχεται να τους αντικαταστήσει. Αρνούνται να καταλάβουν ότι από έλλειψη άλλων διαθέσιμων ελληνικών δυνάμεων οφείλουν έστω και προσωρινά να παραμείνουν στις θέσεις τους. Δεξιά της σιδηροδρομικής γραμμής μέσα στα χαρακώματά τους οι εξαντλημένοι λόχοι του Μακρή ξέρουν ότι δεν πρόκειται να δεχτούν καμιά βοήθεια .Οργανώνονται όσο καλύτερα μπορούν και απλά περιμένουν την εμφάνιση του εχθρού. 

Σ ΄ ένα Μέτωπο που ξεπερνά τα 8 χιλιόμετρα η αναλογία 200 στρατιωτών ανά χιλιόμετρο δεν επιτρέπει αισιοδοξία έστω και συγκρατημένη. 

Στην Οδησσό η Γαλλική Διοίκηση παρ όλες τις ενισχύσεις που που έχει στείλει  στο Βορρά, εξακολουθεί να ανησυχεί για τη πορεία των επιχειρήσεων και το δείχνει φανερά. Τις ανησυχίες αυτές τροφοδοτεί ακατάπαυστα με αναφορές του από τη Μπερεζόφκα  ο Geay, ο Γάλλος Διοικητής . Περιγράφει τη κατάσταση που αντιμετωπίζει με τα μελανότερα χρώματα , επιμένει ιδιαίτερα στη κατάσταση του ηθικού των στρατιωτών που διοικεί προβλέπει εξελίξεις  που δεν προμηνύουν τίποτα το καλό. Τα κρούσματα απειθαρχίας είναι πλέον τόσα πολλά που δεν επειδή δεν μπορούν να ελεγχθούν απλά παραβλέπονται . Για να κρατηθεί η Μπερεζόφκα χρειάζονται να σταλεί αξιόμαχος στρατός ξεκούραστος και με υψηλό φρόνημα. 

Ερμηνεύοντας σωστά τα σημεία των καιρών η Γαλλική Διοίκηση πίσω στην Οδησσό εκδίδει καινούριες διαταγές. 

Στις 8 το βράδυ της 2/15 Μαρτίου το υπόλοιπο του 1ου Συντάγματος που έχει ακόμα στη διάθεσή της [15], με επικεφαλής τον Διοικητή του Ρόκα, επιβιβάζεται στα τραίνα. Για μια ακόμη φορά οι Γάλλοι κρύβουν πολύ καλά τις βαθύτερες σκέψεις τους από τους Έλληνες και μια μεγάλη παρεξήγηση ωριμάζει. Ο Αντισυνταγματάρχης Νικόλαος Ρόκας [16] δεν υποψιάζεται ακόμα τίποτα [17]. 

Στις 3 /16 Μαρτίου και πριν το τραίνο φέρει στη Μπερεζόφκα τις καινούργιες ενισχύσεις ο Αντισυνταγματάρχης Geay (Ζαι) βιάζεται να εκδώσει τις τελευταίες του διαταγές. Μια από αυτές είναι η αποστολή ισχυρού αποσπάσματος[18] προς την κατεύθυνση της Κολοσόφσκα για να ανιχνεύσει τις διαθέσεις και τις κινήσεις του εχθρού. Την εκτέλεση της αποστολής την εμπιστεύεται στο Ταγματάρχη Ζερ (Geyres) . 

Το απόσπασμα αποτελούν ένας ελληνικός λόχος [19] με δύο πολυβόλα (Λοχαγός Ν. Βαμβακόπουλος ),τρεις διμοιρίες Ζουάβων ένας ουλαμός γαλλικού ορειβατικού Πυροβολικού και λίγοι ιππείς κάτω από τη διοίκηση του Ταγματάρχη Geyres. Πριν την αναχώρηση και για να μετριαστούν κάπως οι επιπτώσεις από το κρύο στους άνδρες προσφέρεται τσάι και ουίσκι και μάλιστα σε διπλή μερίδα. 

Ουρανός σκυθρωπός,χρώματος μολυβδίνου , εκρέματο βαρύς , θλιβερός επί των κεφαλών των ανδρών . Ψύχος εικοσιπέντε βαθμών υπό το μηδέν. Έξωθεν της πόλεως βάλτοι απέραντοι , κεκαλυμμένοι από υπερυψήλους καλαμώνας. [20]

Πριν καλά- καλά το απόσπασμα βγει έξω από το χωριό οι Ζουάβοι που ακολουθούν απρόθυμα τη φάλαγγα , μάλλον σε σχηματισμό παρέας παρά συντεταγμένου  στρατιωτικού τμήματος  αποφασίζουν, τελείως ξαφνικά, να ξεκόψουν από το υπόλοιπο απόσπασμα και να κάνουν μεταβολή. Παρόμοια σημάδια κραυγαλέας απειθαρχίας, την στιγμή μάλιστα που εκτελείται πολεμική επιχείρηση, σε όλους τους στρατούς του κόσμου, τιμωρούνται παραδειγματικά ,ακόμη  με την ποινή του θανάτου  . Ο Γάλλος Ταγματάρχης κάνει ότι δεν βλέπει όσα συμβαίνουν πίσω από τις πλάτες του και σώζει τα προσχήματα. Διακριτικά όμως ζητά από νεαρό αξιωματικό , να παρακολουθήσει  τους φυγάδες και να του αναφέρει αργότερα για το που αποφάσισαν τελικά να περάσουν το υπόλοιπο της ημέρας τους.[21]
..  .............................................................
Αν και με μειωμένη  τη σύνθεσή του  το απόσπασμα βαδίζοντας ανάμεσα στη σιδηροδρομική και την οδική γραμμή καταφέρνει να φτάσει μέχρι τον σταθμό της Κολοζόφκα . Η  απουσία του εχθρού διευκολύνει το θεαματικό αυτό κατόρθωμα. Εκεί όμως στη Κολοζόφκα  η αισιόδοξη εικόνα ανατρέπεται. Ένα  θωρακισμένο τραίνο του εχθρού κατηφορίζει  αργά από Βορρά . Έχοντας εμπιστοσύνη στη δύναμη του πυροβολικού του ο Γάλλος Διοικητής εμπλέκει ότι έχει μείνει από το  απόσπασμα σε μια σκληρή μάχη. Οι  Έλληνες που υπομένουν το κύριο βάρος της επίθεσης συνειδητοποιούν πολύ σύντομα ότι δίνουν τη μάχη μόνοι .Το γαλλικό πυροβολικό αφού ξεφορτώθηκε γρήγορα τα βλήματά του, αποχωρεί από το πεδίο της μάχης διακριτικά. Κάτω από τις συνθήκες αυτές η αντιμετώπιση του πανίσχυρου εχθρού μόνο με τα ατομικά όπλα, ισοδυναμεί με αυτοκτονία. Ο Γάλλος επικεφαλής που προς τιμήν του όλο αυτό το διάστημα βρίσκεται  στο πλευρό των Ελλήνων δίνει επιτέλους τη διαταγή για υποχώρηση.. Δύο νεκροί[22] και 4 τραυματίες είναι το αποτέλεσμα μιας επιχείρησης που κανείς δεν μπορεί να κατανοήσει την χρησιμότητά της. 

Πίσω στον Στρατόπεδο της Μπερεζόφκα οι Ζουάβοι που τελικά κατάφεραν να βρουν το δρόμο της επιστροφής  ,  δεν λένε να ηρεμήσουν. Φωνάζουν βρίζουν διαμαρτύρονται , απαιτούν να φύγουν αμέσως από αυτό το διαβολότοπο και να επιστρέψουν στη πατρίδα τους. Τσακώνονται με τους αξιωματικούς τους , προβαίνουν σε απρέπειες λεκτικές και μη. Οι Έλληνες με το στόμα ανοικτό παρακολουθούν τα πρωτοφανή αυτά καμώματα. Αξιωματικοί και άνδρες κρατούν διακριτικές αποστάσεις από τα όσα πρωτόγνωρα συμβαίνουν εκείνη την ημέρα στο στρατόπεδο και αυτή η "ουδετερότητα"  εκνευρίζει τους Ζουάβους. Μέσα από ένα ιδιόμορφο ελληνογαλλικό διάλογο οι Ζουάβοι τα βάζουν και μαζί τους. «Μαλακισμένοι είσαστε και δεν κάνετε το ίδιο … Η δουλειά σας είναι στη Θεσσαλονίκη… Τι δουλειά έχετε εδώ;» 

Πριν πιαστούν στα χέρια Γάλλοι και Έλληνες και πριν η κατάσταση βγει εκτός ελέγχου ανήσυχος ο Μακρής τρέχει να βρει τον αντισυνταγματάρχη Geαy . To βαγόνι της γαλλικής διοίκησης  ξεχωρίζει από τα άλλα γιατί είναι μπογιατισμένο με συνθήματα των στρατιωτών.  Και αυτά τα συνθήματα ανάμικτα με  εκφράσεις διαμαρτυρίας κανείς δεν διανοείται να σβήσει εδώ και ημέρες. 

Μπροστά σε ένα αντισυνταγματάρχη που έχει ήδη συνθηκολογήσει με την κακή του μοίρα ο Μακρής διαμαρτύρεται και προειδοποιεί: «…οι Ζουάβοι ου μόνον εστασίασαν αλλά προτρέπουσι και τους ιδικούς μου στρατιώτας να πράξουν το ίδιον» 

-Αν σας ενοχλούν να τους συλλάβετε τον προτρέπει ο Γάλλος Αντισυνταγματάρχης. 

- Είναι  πάνω από λόχος τον διαβεβαιώνει ο Μακρής. 

Κλεισμένος στο βαγόνι από όπου ασκεί τη διοίκηση ο αντ/χης Geay έχει και σοβαρότατα θέματα με τα οποία πρέπει να ασχοληθεί. Πρέπει να ενημερώσει την Οδησσό για τα τελευταία γεγονότα και πρέπει να έχει ηρεμία για να συντάξει την αναφορά του . Βαθύτατα προβληματισμένος από δραματικά γεγονότα της ημέρας προσπαθεί να βρει την αναγκαία ισορροπία ανάμεσα στην αισχρή συμπεριφορά των στρατιωτών του και την υποδειγματική πειθαρχία των ανδρών του 1ου Ελληνικού πεζικού Συντάγματος. 

Θα μπορούσε να γράψει: 

«Το 1ο Ελληνικόν Πεζικόν Σύνταγμα ήλθε την 15/2 Μαρτίου εις Μπερεζόφσκαν, την 16/3 Μαρτίου ελάμβανε μέρος μετά πέντε διμοιριών πεζικού εις μίαν αναγνώρισιν προς Κολοσόφκαν, ένθα εγκαταλειφθέν αρχικά από τους στασιάσαντες Ζουάβους και εν συνεχεία από το γαλλικό πυροβολικό συνέχισε παρ όλα αυτά παντελώς αβοήθητον την επίθεσην εναντίον του εχθρού και υπεχώρησε με τάξιν μόνο κατόπιν  σχετικής διαταγής μου.» 

Αντί γι αυτό κάνοντας οικονομία στις λέξεις και διαλέγοντας τον δρόμο της μισής αλήθειας γράφει. 

«Το 1ο Ελληνικόν Πεζικόν Σύνταγμα ήλθε την 15/2 Μαρτίου εις Μπερεζόφσκαν, την 16/3 Μαρτίου ελάμβανε μέρος μετά πέντε διμοιριών πεζικού εις μίαν αναγνώρισιν προς Κολοσόφκαν, ένθα εδείκνυε τάσεις, όπως προχωρήση μάλιστα μέχρι ασυνεσίας.(il y montra del' entrain et meme de l ' imprudance) » 

Αυτή είναι η κατάσταση στην Μπερεζόφκα όταν το μεσημέρι φτάνει στον ομώνυμο σταθμό το τραίνο με τον Ρόκα [23] Ο Αντισυνταγματάρχης Geay , που προφανώς αντλεί ασφαλή πληροφόρηση από τη Συμμαχική Διοίκηση έχει κάθε λόγο να πιστεύει ότι το πολεμικό παιχνίδι στη Νότια Ρωσία είναι πλέον χαμένο και ότι παρά τα όσα λέγονται για εξωτερική κατανάλωση, μεθοδεύεται παρασκηνιακά η εγκατάλειψη της Οδησσού, μιας μεγάλης πόλης που κανείς δεν έχει τη παραμικρή διάθεση να  υπερασπιστεί. 

Συνεπώς και η αποστολή του Αντισυνταγματάρχη Ζαι στην Μπερεζόφκα έχει τελειώσει. Το ηθικό του στρατού που διοικεί δεν επιτρέπει ηρωικούς σχεδιασμούς. Αν για λόγους που μόνο οι ανώτεροί του γνωρίζουν οι Έλληνες έρχονται για να μείνουν αυτός δεν έχει διάθεση να το αποτρέψει. Αντίθετα θα τους διαβιβάσει και τυπικά την διοίκηση του Τομέα πριν ο ίδιος και οι άνδρες του μπουν στα τραίνα για να επιστρέψουν στην Οδησσό όσο ακόμα αυτή βρίσκεται στα χέρια των Συμμάχων. Όσο για τους Έλληνες…. Ακόμα και αν δεν θα καταφέρουν να αναχαιτίσουν τους Μπολσεβίκους στην πορεία προς Νότο θα διασφαλίσουν την άνετη υποχώρηση των Γάλλων προς την θάλασσα και τα πλοία που περιμένουν. 

Ο Γάλλος Αντισυνταγματάρχης είναι ανακουφισμένος που θα εγκαταλείψει αυτόν τον διαβολότοπο. Δεν είναι σίγουρο αν οι προθέσεις του έχουν την έγκριση της Οδησσού αλλά ο ίδιος φαίνεται αποφασισμένος να γυρίσει πίσω. Περιμένοντας την άφιξη του Ρόκα έχει δώσει εντολές να ετοιμαστούν τα πρωτόκολλα παράδοσης παραλαβής και όλα είναι έτοιμα για τις υπογραφές. Η ενημέρωση που έχουν οι νεοφερμένοι σχετικά με την κατάσταση δεν αφήνει και την παραμικρή αισιοδοξία. Ανήσυχος ο Ρόκας θέλει να διαπιστώσει με τα ίδια του τα μάτια αν η κατάσταση ανταποκρίνεται στα λεγόμενα του Αντισυνταγματάρχη Ζαι. . Συνοδευόμενος από τον Διοικητής του 2/34 Τάγματος επιχειρούν αναγνώριση του τομέα που καλούνται να υπερασπιστούν. Σε ανοικτή πεδιάδα τα 8 χιλιόμετρα του Μετώπου που απλώνονται δεξιά και αριστερά της σιδηροδρομικής γραμμής δεν προσφέρουν την παραμικρή ασφάλεια. Δεν μπορεί να γίνει λόγος για οργάνωση σοβαρής άμυνας ακόμα και στην περίπτωση που οι Γάλλοι θα άλλαζαν γνώμη και θα αποφάσιζαν να μείνουν. 

Οι Γάλλοι όμως δεν αλλάζουν γνώμη. .Δεν κρύβουν την αδημονία τους να φύγουν την ίδια κιόλας ημέρα αλλά ….. 

Με τα πρώτα σκοτάδια της νύχτας και με μια θερμοκρασία να κατρακυλά 25 ολόκληρους βαθμούς κάτω από το μηδέν δεν μπορεί να γίνει λόγος για άμεση αντικατάσταση των γαλλικών τμημάτων από τα ελληνικά. Ο Ρόκας δίνει εντολή στους στρατιώτες του να διανυκτερεύσουν στα βαγόνια και να ξεκουραστούν γιατί η επόμενη μέρα προβλέπεται πολύ δύσκολη. 

Στις 8 το βράδυ την ηρεμία της παγωμένης νύχτας ταράζει ο συναγερμός που δίνεται από παρατηρητήριο βόρειο-ανατολικά της Μπερεζόφκα. 

Ένα τραίνο με ιδιαίτερα αυξημένη ταχύτητα πλησιάζει . Τελικά δεν πρόκειται για τραίνο αλλά για απλό βαγόνι υδροφόρας που προφανώς έχει αποσυνδεθεί από κάποια αμαξοστοιχία και ακολουθεί μοναχική κατηφορική πορεία. . Το γεγονός αυτό διαλύει μια αυταπάτη. Η σιδηροδρομική γραμμή δεν είναι κομμένη δύο χιλιόμετρα βόρεια του Σταθμού όπως μέχρι τότε πίστευαν οι Γάλλοι και αν είχε συμβεί ποτέ κάτι τέτοιο ,η βλάβη έχει πλέον αποκατασταθεί. Η εμφάνιση στην καρδιά της νύχτας ενός τεθωρακισμένου τραίνου στη Μπερεζόφκα δεν είναι καθόλου απίθανη και κάτι τέτοιο γεμίζει τις καρδιές με κακά προαισθήματα. 

                                       Υποσημειώσεις

  [1] Το απόσπασμα Μπερεζόφσκα κάτω από τη  Διοίκηση του Γάλλου Αντισυνταγματάρχη Legeay    στις 5/18 διέθετε

Α-Το 1ο και 3ο Τάγμα του 1ου Ελληνικού Συντάγματος Πεζικού και το 2ο Τάγμα του 34ου Συντάγματος πεζικού με 69 αξιωματικούς και 1876 οπλίτες 

Β- Το 1ο Αφρικανικό Σύνταγμα Γαλλικού Πεζικού με δύο πυροβόλα των 57 χιλιοστ ,Ουλαμό Αφρικανικού Ιππικού ,πεδινή πυροβολαρχία των 75 χιλ ,ουλαμό ορειβατικού των 65 χιλ, και ουλαμό τεθωρακισμένων αυτοκινήτων 

Γ-Δύο ίλες ρώσων αντιμπολσεβίκων ουλαμό συνοδείας των 75 χιλ 

  [2] Νίδερ Εκστρατεία εις Ουκρανίαν Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαίδεια Περιοδικόν Τόμος Α σελ 151 

  [3] 22 Φεβρουαρίου /7 Μαρτίου 

 [4] Από το 1905 και μετά , η Γαλλία, μόνη μεταξύ των σημαντικότερων αποικιοκρατικών δυνάμεων υιοθέτησε το στρατιωτικό δόγμα που που έκανε χρήση αποικιακών στρατευμάτων για τη διασφάλιση κάθε γωνίας της Αυτοκρατορίας. Αυτά τα Συντάγματα γνωστά και σαν Tirailleurs Senegalais απετέλεσαν τμήματα του Γαλλικού Στρατού από τη κατάκτηση του Μαρόκου (1907-1912) μέχρι την πολιορκία του Dienbienphu (1953-1954). Στο Μεγάλο πόλεμο περισσότεροι από 200.000 άνδρες πολέμησαν στο Δυτικό Μέτωπο.Στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο κάτω από τη Διοίκηση του Leclerc πολέμησαν στη Βόρεια Αφρική και στην Ιταλία 

 [5] Ο Διοικητής της Ι Ο.Μ Στρατηγός Ντ΄Ανσέλμ, είχεν αποφασίσει από των αρχών του μηνός Φεβρουαρίου 1919 , να διατηρήση οπωσδήποτε τας δύο γραμμάς του σιδηροδρομικού δικτύου , αίτινες εκκινούσιν εξ Οδησσού , η μεν μία προς Βορειοανατολάς προς την Μόσχαν , η δε άλλη προς Βορειοδυσμάς προς Λεμβέργην, με διακλαδώσεις προς Ρουμανίαν ,  ων η πρώτη από της Ραζντελνάγια (60 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Οδησσσού.Προς τούτο, αφ’ ενός μεν εγκατέστησε, άνευ εχθρικής αντιστάσεως φρουράν εις την πόλιν Μπερεζόφσκαν, αφ΄ετέρου δε κατέλαβεν άνευ επεισοδίων την Ραζντελνάγια, καίτοι εις ταύτην επεκράτουν οι Κομμουνισταί, δια Γαλλικών δυνάμεων αποσταλέντων εκ Ρουμανίας εις Οδησσόν Deygas :Les armέe d' Orient dans la Guerre Mondiale (1915-18) Bλέπε και σελ 167-168 στο Ελληνικό Εκστρατευτικόν Σώμα εις Μεσημβρινήν Ρωσίαν. 

 [6] Σε διάστημα πέντε μόνο ημερών 22-26 Φεβρουαρίου είχαν αποβιβαστεί στην Οδησσό προερχόμενα από Ελλάδα το 1ο Σύνταγμα και το ΙΙΙ/7 Τάγμα δύναμη που ξεπερνούσε συνολικά τους 2.000 άνδρες. 

 [7] Προερχόμενο από τη Θεσσαλονίκη το ΙΙΙ/1 Τάγμα του Νικόλαου Βρατσάνου, έφθασε στην Οδησσό με το ατμόπλοιο «Σηκουάνας». Είχε δύναμη 21 Αξιωματικών και 676 οπλιτών. Δεν διέθετε μεταγωγικά μάχης 

  [8] 7ο Σύνταγμα (μείον ΙΙΙ Τάγμα) 

 [9] Το ΙΙ/1 Τάγμα του Νικολαρέα απεστάλη εκεί στις 3 Μαρτίου και παρέμεινε μέχρι τις 21 Μαρτίου. 

[10] Ο 1/1 Λόχος υπο τη διοίκηση του Λοχαγού Στέφανου Μπακοπουλου,είχε δύναμη 4 αξιωματικών και 165 οπλιτών. Έφθασε στην Ποπόβκα στις 5/18 Μαρτίου κατέλαβε τη γέφυρα μήκους 137 βημάτων που συνέδεε τις δύο όχθες , προέβη σε αναγνώριση της περιοχής και επεσήμανε τα αβαθή περάσματα της Λίμνης . 

[11] Πενήντα περιπου χιλιόμετρα βοριοανατολικά της Οδησσού. 

[12] Το ΙΙ/1 Τάγμα διοικούσε ο Ταγματάρχης Μιχαήλ Νικολαρέας και είχε δύναμη 20 Αξιωματικών και 627 οπλιτών. 

"Το ΙΙ/1 Τάγμα άμα τη αφίξει του εις Αλεξανδρόβκαν ενήργησεν αναγνώρισιν του στενού και προέβη εις αφοπλισμόν των κατοίκων του χωριού Αλεξανδρόβκα. Εν συνεχεία εγκατέστησε τον 7/1 Λόχον εις το χωρίον Γκομπλίεβο και τον 6/1 Λόχον μετά της ΙΙ/1 Πολυβολαρχίας εις την μεταξύ της λίμνης και της θαλάσσης στενωπόν , την οποία καθώρισεν ως κυρίαν γραμμήν αντιστάσεως. Ως εφεδρείαν διετήρησε τον 5/1 Λόχον εις το χωρίον Αλεξανδρόβκα, ένθα εγκατεστάθη και ο Σ.Δ του Τάγματος.Μετά το πέρας της αμυντικής του εγκαταστάσεως, το Τάγμα επελήφθη της αμυντικής οργανώσεως των θέσεών του, ην ετελειοποίει βαθμηδόν και ενίσχυσε την γραμμήν επιτηρήσεως δια καταλλήλων χαρακωμάτων, προ των οποίων ετοποθέτησε διπλήν σειράν συρματοπλεγμάτων. Μέχρι της 18/31 Μαρτίου, ο εχθρός δεν ανεφάνη προ των θέσεων του Τάγματος τούτου".(Το Ελληνικόν εκστρατευτικόν Σώμα εις Μεσημβρινήν Ρωσίαν σελ 178-79) 

[13] 28 Φεβρουαρίου /13 Μαρτίου 

[14] 28 Φεβρουαρίου /13 Μαρτίου 

[15] Ομάδα Διοικήσεως και το Ι/1 Τάγμα δίχως τον 1/1 Λόχο δηλαδή 23 Αξιωματικούς και 580 οπλίτες. 

[16] Ρόκας Νικόλαος (1870- ) Γεννήθηκε στη Μάνδρα Ελευσίνας Εξήλθε από το Προπαρασκευαστικό Σχολείο Κέρκυρας με το βαθμό του λοχία.Πήρε μέρος στον πόλεμο του 1897 και αποφοίτησε από το σχολείο των Υπαξιωματικών στα 1902 με το βαθμό του ανθυπολοχαγού. Από 1905 και για δύο χρόνια πολεμά στη Μακεδονία σαν αρχηγός ανταρτικού σώματος. Με τον βαθμό του υπολοχαγού συμμετέχει σαν διοικητής Λόχου στη διάρκεια των βαλκανικών πολέμων.Στη διάρκεια του Μεγάλου Πολέμου πολεμά σαν υποδιοικητής και στη συνέχεια διοικητής του 1ου Συντάγματος Πεζικού .Στη διάρκεια της εκστρατείας στην Ουκρανία συνέχισε να ασκεί τη διοίκηση του 1ου Συντάγματος 

[17] Σήμερα κανένας δεν αμφισβητεί ότι η τραγωδία της Μπερεζόβκα οφείλεται αποκλειστικά στη προδοσία των γάλλων συμμάχων. Εκφράζοντας την γενικότερη άποψη που τότε επικρατούσε μεταξύ των ελλήνων στρατιωτικών ο Πλαστήρας (σελ 21) είναι απόλυτος.«Το μέτωπο Μπερεζόβκα ανετράπη..Η γαλλική μεραρχία χωρίς και την ελαχίστην αντίστασιν επέβη των τραίνων και απεχώρησε προς Οδησσόν εγκαταλείψασα μόνας εκεί τας ελληνικάς δυνάμεις, αι οποίαι αιφνιδιασθείσαι κατά την νύκτα υπό των Μπολσεβίκων ετράπησαν εις άτακτον φυγήν .» 

[18] 11/1 Λόχος με δύο πολυβόλα (Λοχαγός Βαμβακόπουλος Νικ) 

3 Διμοιρίες Ζουάβων 

Ένας Ουλαμός Γαλλικού Ορειβατικού Πυροβολικού 

Μικρός αριθμός γάλλων και ρώσων ιππέων. 

[19] 11ος Λόχος του ΙΙΙ Τάγματος του Ι Συντάγματος (Τσαμάκος) 

[20] Νίδερ Εκστρατεία εις Ουκρανίαν Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαίδεια Τόμος Α σελ 151 

[21]  Φαίνεται ότι ο Υπολοχαγός κάποια στιγμή  έχασε τα ίχνη τους και η αναζήτηση συνεχίστηκε στα τυφλά μέχρι που έφτασε στο Σταθμό της Μπερεζόβκα. Εκεί συνάντησε  τον Ταγματάρχη Βρατσάνο. Κάνοντας την ανάγκη φιλοτιμία ο Γάλλος ζήτησε  πληροφορίες. 

–-Μήπως πήρε το μάτι σας Γάλλους στρατιώτες να περνούν από εδώ κ Ταγματάρχά; 

-Πράγματι δυό τρείς πέρασαν από εδώ πριν από λίγο …..παραδέχεται ανύποπτος ο Βρατσάνος 

-Δεν εννοούσα τόσους λίγους αναστενάζει απογοητευμένος ο Γάλλος Υπολοχαγός και συνεχίζει την αναζήτησή του. 

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΚΟΚΚΙΝΟΣ : MΠIZANI

Η άνοιξις ήρχετο, το αίμα θα ήτο πιο θερμόν , τα Γιάννενα που θα επηγαίναμεν εντός ολίγου περισσότερον ωραία, η λίμνη των πιο διαφανής και η ζωή που μας ανέμενε στην Αθήνα πιο γλυκειά.

Και δεν ήρχετο η άνοιξις μόνον για τους νεκρούς , για τους κοιμωμένους για πάντα αυτούς τους γείτονάς μας, που θα έμεναν εκεί άκλαυτοι, ανώνυμοι, χωρίς κερί, χωρίς δάκρυα επάνω στο χώμα των.

Ποίοι πατέρες, ποίοι αδελφοί, ποίαι σύζυγοι, ποίαι ερωμέναι κάτω εις τα σπίτια της Ελλάδος, να εσπαράσσοντο αυτήν την ώραν δια τον νεκρόν που δεν είδαν, που δεν εφίλησαν!

Και ήτο τότε, ως να ήρχετο από μακράν κατά την σιωπηλήν νύκτα ένα πλήθος, μια ατελείωτη λιτανεία θλιμμένων με μαύρους πέπλους, δια να δεηθή και να τους κλαύση όλους.

Και ήτο σαν να ηκούοντο μοιρολόγια  επάνω από τους τάφους , παλλόμεναι φωναί που διεκρίνοντο τα λόγια των:

"Είμεθα αδύνατοι και τα γόνατά μας δεν μπορούν να φθάσουν εκεί  που εμείνατε , αλλά σας ανευρίσκομεν εις το νοερόν κοιμητήριον όλους και γονατίζομεν επάνω εις το χώμα σας.
Μας είπαν ότι είσθε ήρωες .Εμείς ξέρουμε ότι είσθε τα παιδιά μας και οι αδελφοί μας  και οι άνδρες μας και οι πατέρες μας και οι αγαπημένοι μας. Η φυλή που της εδώσατε  τα ωραία και ισχυρά κορμιά σας δια γέφυραν , δια να περάση αυτόν τον θριαμβευτικόν δρόμον  της, ας σας στεφανώση.Εμείς θα σας κλάψουμε .Ήλθαμε να μείνουμε μαζί σας απόψε  και ν΄αφεθούμε εις τα άγια ρίγη που συγκλονίζουν  τα κορμιά μας στο άγγιγμα των σκιών σας.

Είμαι η μητέρα σου .Το γάλα μου σε έκαμε τόσο ωραίο και τόσο δυνατό. Αγρυπνούσα  για σένα πάντοτε από ανησυχία για τη ζωή σου . Από τότε που μας ήλθε το σκληρό μήνυμα δεν εκοιμήθηκα πια, γιατί ο θάνατος σου με είχεν αγκαλιάσει. Άκουσε παιδί μου.Είμαι εγώ και ήλθα, όπως τότε που ερχόμουν στο κρεββάτι σου σιγά τη νύκτα για να μη σε ξυπνήσω  και έσκυβα επάνω σου για να ιδώ αν ανέπνεες κανονικά.Σου έφερα σεντόνια  για ν΄αναπαυθή μαλακά το σ΄ώμα σου και προσκέφαλο  για να βάλης το κεφάλι σου  καλά και να βλέπης  γλυκά όνειρα. Σ΄επήραν κ΄έμεινα νεκρή σαν δένδρο που του κόβουν το μόνο του βλαστάρι , και μένει χωρίς αναπνοή  και χωρίς φως.

Είμαι ο πατέρας σου.Σε σένα εκαμάρωνα τη δική μου ζωή .Ήσουν τα νειάτα μου και η δύναμίς μου. Η κληρονομία των. Η λαμπάδα μου έσβηνε, αλλ' είχα ήδη ανάψει τη φλόγα της δικής σου ζωής και έβλεπα εις αυτήν  την αιωνιότητά μου.Χάθηκες και μου έρχεται το τέλος. Σου είχα εμπιστευθή το κλειδί του σπιτιού της γενιάς μας. Το πήρες στον τάφο κι΄από τότε  στις καμάρες υφαίνουν σιωπηλά θλιβερούς πέπλους  οι αράχνες.

Είμαστε οι αδελφές σου. Σε κλαίμε με τα αναφυλλητά της Αντιγόνης και της Ισμήνης .Κλαίμε σιγά, για να μη ταράξουμε τη μητέρα που κάθεται εκεί, στην άκρη , με το κεφάλι χωμένο στα γόνατα και κάτι οπτασιάζεται.Είμαστε τα ρόδα  που έμειναν στον κήπο χωρίς φράκτη, αδύνατες ζωούλες , για τις οποίες δεν υπάρχει μπράτσο να στηριχθούν. Γιατί εσύ έφυγες  για πάντα και από τότε εγνωρίσαμεν τι ήταν η αγωνία της Ηλέκτρας.

Είμαι η γυναίκα σου.Σου φέρω μηνύματα από τα παιδιά και από το σπίτι και ήλθα να μου ειπής τι να κάμω. Γιατί από τότε που έφυγες είμαι σαν τρελλή. Ήλθαν και έντυσαν όλους τους τοίχους του σπιτιού με μαύρο ύφασμα, αλλ' εγώ είχα ντύσει από πριν την ψυχήν μου με κρέπι. Κρυώνεις, αγαπημένε μου, κ' ήλθα να σου ζεστάνω με τα μπράτσα μου, με το στήθος μου και με όλο μου το σώμα το παγωμένο σου κρεββάτι.Από τότε γυρίζω στη σιωπή του σπιτιού σαν τη σελήνη που έχασε τον ήλιο. Χωρίς θερμότητα και χωρίς ατμόσφαιρα θάβω εδώ όλες μου τις επιθυμίες, όλη μου την ομορφιά και όλη μου την γονιμότητα.

Είμαστε τα παιδιά σου.Ήλθαμε πατέρα, να μας ειπής τι θέλεις, και να μας  φιλήσης.Μας είπαν ότι δεν θα ξαναγυρίσης πια, αλλά μας άφησες χωρίς συμβουλές και οδηγίες  και ο δρόμος που θα πάρουμε στη ζωή είναι άγνωστος., τα εμπόδια πολλά και οι κίνδυνοι μεγάλοι .Πού να πάμε; Όταν έφυγες δεν μας είπες τίποτε. Γιατί είμαστε μικρά και δεν μπορούσαμε να εννοήσουμε .Εφέραμε μαζί μας και τον μπεμπέ  και κλαίει χωρίς να ξέρη να μας ειπή  το γιατί.

Αλλά εμείς ξέρουμε πως κλαίει  γιατί δεν σ΄εγνώρισε καν. Ο κόσμος είναι μεγάλος  και μας τρομάζει πατέρα , γιατί είμαστε μικρά  και μπορεί να χαθούμε .

Γι' αυτό κλαίμε και μεις και δεν μπορούμε να σωπάσουμε.

Είμαι η αγαπημένη σου.Το βλαστάρι του βολβού που μου έστειλες άνθησε και σου φέρνω το λευκό του κρίνο.Δεν μπορώ να φορέσω μαύρα και γι΄αυτό η καρδια μου είναι περισσότερο σχισμένη.Το πένθος μου είναι μυστικό  και οι λυγμοί μου κρυφοί. Η λύπη μου είναι απερίγραπτη  και δεν υπάρχει ακοή  να την εξομολογηθώ.Παραδίδω την συμφορά μου στην σιωπή.Κανείς δεν το ξέρει και η αγωνία μου είναι τρομερή .Από τότε που έφυγες για πάντα παλαίω στην απελπισία σαν πίσω από έναν  ανυπέρβλητο τοίχο όπου ματώνω  τα δάκτυλά μου  σε μια σιδερένια κλειστή πόρτα. Δεν υπάρχεις εσύ να μου ανοίξης και όπως είμαι εντελώς αδύνατη και τρυφερή σωριάζομαι  χάμω μόνη και έρημη.Και δεν υπάρχει κανείς  ν΄ακούση παρά μόνον εσύ, αγαπημένε μου, που δεν μου λες ούτε μια λέξι.Έσβησα για πάντα τη λάμπα που έβλεπες από μακρυά κ' ερχόσουν από το μυστικό δρόμο , κ' είπα να κτίσουν τη μικρή γνώριμή σου πορτίτσα του κήπου.Καταθέτω εδώ όλα τα όνειρα της παρθενίας μου".

.

ΛΑΖΑΡΟΣ ΑΡΣΕΝΙΟΥ:Η ΣΥΝΘΗΚΟΛΟΓΗΣΗ

ΛΑΖΑΡΟΣ ΑΡΣΕΝΙΟΥ
ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΕΠΟΥΣ
1940-41
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΩΔΩΝΗ
Σελ. 331

7. 1. Αποδιοργάνωση και πτώση ηθικού.

Πολλά και βαθιά τα αίτια που οδήγησαν στην συνθηκολόγηση. Όσοι την επιδίωξαν και όσοι την δικαιολογούν, επικαλούνται την αποφυγή αιχμαλωσίας του στρατού και την αποδιοργάνωση του κατά την σύμπτυξη του από την Αλβανία, καθώς και στην πτώση του ηθικού του, πριν ακόμα επιτεθεί η Γερμανία κατά της Ελλάδος. Πότε και πώς επήλθε η πτώση του ηθικού είναι δύσκολο να ερευνηθεί και, προ παντός, να ορισθεί ο χρόνος εμφανίσεως της. Επισήμως πρώτη φορά αναφέρεται την 11 Απριλίου 1941 από τον Δεμέστιχα, στην επιστολή του προς τον Πιτσίκα, ότι υπάρχει «κίνδυνος πλήρους καταπτώσεως του ηθικού», που σημαίνει ότι υπήρχε κατάπτωση. Πρέπει, όμως, κάποτε να αρχίσει ή εξέταση του ζητήματος αυτού χωρίς συναισθηματισμούς, προκαταλήψεις ή σκοπιμότητες. Και τα συμβάντα να αναφέρονται με το όνομα τους. Λοιπόν, ο ελληνικός στρατός δεν ήθελε συνέχιση του πολέμου. Η διάθεση του αυτή δεν ξεπήδησε με μιας, αυτόματα. Όπως όλα τα κοινωνικά φαινόμενα, και τα πιο αιφνίδια, διέρχονται από το στάδιο ωριμάνσεώς τους, έτσι κι αυτή ωρίμασε βαθμιαία στα αλβανικά βουνά.

Με την στασιμότητα των μετώπων στην Αλβανία, σταματούν και οι αδιάκοπες πορείες με τις άλλες κακουχίες τους, που δεν άφηναν ως τότε καιρό για σκέψεις. Ή για επιθυμίες. Οι πολεμιστές παραμένουν σκέτοι πολεμιστές - μηχανές. Φορτσαρισμένες μάλιστα. Καταχτούν υψώματα, καβαλούν βουνοκορφές με κρύα, βροχές ή χιόνια. Κινούνται συνεχώς όπως ορίζουν οι διαταγές: νικούν και συνεπαίρνονται. Με το σταμάτημα, όμως, μπαίνει και κάποια «ανθρωπιά» στην ζωή των πολεμιστών. Στήνονται αντίσκηνα για ύπνο όλη την νύχτα. Ανασυγκροτούνται ατομικά νοικοκυριά. Αρχίζει περιποίηση του εαυτού και μένει και καιρός για κάποια ανάπαυση ή ψυχαγωγία. Τα νεύρα χαλαρώνουν. Προσπαθεί καθένας να βάλει κάποια τάξη στον ψυχικό του κόσμο. Ξανάρχονται έτσι σκέψεις. Και ο νους αρχίζει να λειτουργεί. Παρέες-παρέες γύρω από φωτιά ή μέσα σε σκηνές αν βρέχει, οι ώρες κυλούν με πειράγματα και συζητήσεις, σε τόνο εύθυμο. Και τότε πετιούνται ερωτήσεις και απορίες, όπως αυτές: «Βρε πού φτάσαμε;». «Για τέτοια κατσάβραχα πολεμάμε, ρε παιδιά;». «Πόσο θα μείνουμε εδώ για παραθερισμό;». «Τι κάνουμε τώρα εδώ;». «Θα πολεμάμε ακόμα;». «Γιατί πολεμάμε, ρε παιδιά τώρα;».

Τέτοια ερωτήματα ρίχνονται καθημερινά. Για όλους, ακόμα και για τους αξιωματικούς που τα ακούνε, θεωρούνται αθώα. Μένοντας, όμως, αναπάντητα, θρονιάζονται στην σκέψη όλων. Και με τους καθημερινούς κινδύνους του πολέμου και την πληκτική, αλλά γεμάτη στερήσεις ζωή στα χαρακώματα, την τριβελίζουν' σαν σαράκι. Κανένας δεν δίνει σημασία στην «λανθάνουσα» αυτή διάβρωση. Όμως, καθένας όλο και χάνει ενεργητικότητα. «Πότε θα τελειώσει αυτός ο πόλεμος;», αποτελεί τώρα το μεγάλο ερώτημα. Από αυτό πλέον κρέμεται η ζωή, τα νειάτα του. Ασυναίσθητα (275) οι μαχητές βυθίζονται σε «παθητική αντίσταση» κατά του πολέμου. Παρόμοια, όμως, ερωτήματα απασχολούν και ηγήτορες. Ο Ειμαρμένος, έμπιστος απεσταλμένος του Μεταξά στις διοικήσεις των μεγάλων μονάδων, γράφει. «Τα στρατηγεία των Σωμάτων Στρατού διερωτώνται συνεχώς ποιος είναι ο αντικειμενικός σκοπός από στρατηγικής και εν γένει πολεμικής απόψεως. Δηλαδή, θα εξακολουθήση ο πόλεμος ως που να πραγματοποιηθή τί; Κάνουν την ερώτηση, επειδή λαμβάνουν διαταγάς, χωρίς να έχουν ιδέα ποιος είναι ο απώτατος σκοπός και το γενικό πρόγραμμα ή κατεύθυνσις αυτών που δίνουν τις διαταγές αυτές»[1].

Ο στρατός που μάχεται στην Αλβανία, είναι αυτός που χάρισε νίκες και νίκες, πολεμώντας συνέχεια από τον Οκτώβριο του 1940. Αλλά τον Απρίλιο του 1941 δεν είναι πια ο ίδιος. Στο Καλπάκι, στην Πίνδο, στο Πόγραδετς ήξερε πολύ καλά ότι πολεμούσε υπέρ «βωμών και εστιών» για ελευθερία και δημοκρατία. Και πολεμούσε με αυταπάρνηση, αντρειωμένα. Υπήρχε ταύτηση σκοπών και ενότητας σε όλη την πυραμίδα. Από την βάση μέχρι την κορυφή. Στα αλβανικά βουνά όμως, μακρυά από τα πάτριο έδαφος, ο στρατός «μπερδεύτηκε». Αναρωτιέται «τι θα γίνει;». Και βλέπει τον πόλεμο όχι όπως πριν. Με την επίθεση της Γερμανίας και την κατάρρευση του μετώπου στην Μακεδονία, το έδαφος βρέθηκε προετοιμασμένο για την απάντηση: χάθηκε αυτός ο πόλεμος. Οι μαχητές των μετώπων στην Αλβανία, νοιώθουν στην αρχή μετέωροι. Προς τα πού να γείρουν; Προς τον χαμένο πόλεμο ή προς την ειρήνη; Όποιος στρατός παγιδεύτηκε σε αυτό το δίλημμα, διάλεξε ειρήνη. Ο πόλεμος δεν είναι μόνο σκέψη, υπολογισμός. Είναι προ παντός ιδανικά, ενθουσιασμός. Στα άξενα αλβανικά βουνά, με την στασιμότητα των μετώπων, ο πυρετός του πολέμου έπεφτε, συνεχώς. Ο πατριωτικός του χαρακτήρας ξεθώριαζε. Τίποτα πιο εύκολο για τους μαχητές να θέλουν, καλώς ή κακώς, να ξεφύγουν από αυτόν τον χαμένο πόλεμο. Και να μη ταυτίζονται πλέον με μια ηγεσία που, καλώς ή κακώς, επιμένει να τους χρησιμοποιεί ακόμα για πόλεμο.

Λοιπόν, πρέπει να το ξαναπούμε: Ο μεγαλοιδεατισμός της άρχουσας τάξης, που παρακινούσε τα ανάκτορα με την κυβέρνηση να διατηρούν τον ελληνικό στρατό στα αλβανικά εδάφη, ξεπέρασε τα όρια του πατριωτικού πολέμου, με συνέπεια: στρατηγικό αδιέξοδο για τον στρατό και εξαφάνιση ιδανικών για τους μαχητές του. Αυτά, όπως διδάσκει η ιστορία, πάντοτε γεννούσαν την πτώση του ηθικού και την αποδιοργάνωση, σε όλους τους στρατούς.

1. Ε. ΕΙΜΑΡΜΕΝΟΥ, όπ.π. σ. 154.

7. 2. Πάλη κατά του πολέμου

Γράφει η ιστορία του ΓΕΣ (σ. 143): «Αι προσπάθειαι του Βασιλέως, της Κυβερνήσεως, της Ανωτάτης Ηγεσίας του Στρατού και της Διοικήσεως του ΤΣΗ περί συνεχίσεως της αντιστάσεως, ως περαιτέρω εκτίθεται, προς τον σκοπόν τούτον απέβλεπαν. Αλλ' οι επί τόπου μαχηταί, πλην ολίγων εξαιρέσεων, εν αμέσω επαφή με την πραγματικότητα και υπό την έντονον επίδρασιν των ανωτέρω ψυχολογικών (εντυπώσεων, κρίνοντες τα πράγματα από άλλης σκοπιάς, δεν ηδυνήθησαν να ενστερνισθώσι την υστάτην ταύτην αποστολήν, παρά τας άνωθεν προερχομένας διαταγάς και παραινέσεις». Η περικοπή αφορά διαταγές του ΓΕΣ προς το συμπτυσσόμενο από την Αλβανία στράτευμα, για να συνεχίσει επιχειρήσεις εντός του ελληνικού εδάφους, με σκοπό να εκπληρώσει «μία ηθική υποχρέωση απέναντι τρίτων μαχομένων εισέτι (...) Και οι τρίτοι ούτοι ησαν οι σύμμαχοι Βρεταννοί».

Αλλά οι μαχητές, οπλίτες και αξιωματικοί, πιασμένοι τώρα στην ιταλο-γερμανική τανάλια, όχι μόνο αδυνατούν να αναλάβουν οποιαδήποτε επιχείρηση, αλλά κινδυνεύουν να αιχμαλωτισθούν αν την αναλάβουν. Η στρατιωτική ιστορία το θεωρεί «πτώση του ηθικού» και «ανυπακοή». Για την ιστορία και για την κοινωνιολογία δεν είναι ούτε το ένα ούτε το αλλο. Είναι καθαρές ενεργητικές μορφές πάλης κατά της συνέχισης πολέμου, που θεωρείται χαμένος πλέον και που αν συνεχισθεί θα οδηγήσει στην αιχμαλωσία. Αυτές τις μορφές πάλης δεν τις υπέδειξε στους μαχητές πολιτική ή αντιπολεμική οργάνωση. Όπως στους κοινωνικούς αγώνες η μάζα δημιουργεί μόνη της, δικές της μορφές πάλης ανάλογες προς τις συνθήκες, τα μέσα κλπ. κάθε εποχής, έτσι και οι μαχητές δημιούργησαν δικές τους μορφές πάλης, κατάλληλες για την περίπτωση τους: άρνηση και διαρροή. Στις περισσότερες περιπτώσεις οι μορφές αυτές ξεπήδησαν αυτόματα σε μονάδες διασκορπισμένες σε βουνά μακρυά η μία από την άλλη, που οι μαχητές τους δεν έχουν καμιά επαφή μεταξύ τους, αλλά που αντιμετωπίζουν παρόμοιες συνθήκες. Σε ορισμένες περιπτώσεις η διαρροή μεταδόθηκε από μονάδα σε μονάδα, εφόσον όμως υπήρχαν και στην δεύτερη παρόμοιες συνθήκες. Πρόκειται με άλλα λόγια για αυθόρμητη ομαδική εκδήλωση «από τα κάτω».

Καμιά επίσης οργάνωση δεν υποκίνησε μαχητές σε αγώνα κατά του πολέμου. Από τις άπειρες περιπτώσεις ανυπακοής, μόνο μία βρήκε η ιστορία του ΓΕΣ, σε τάγμα του 67ου Συντάγματος Θεσσαλονίκης, να την αποδώσει σε υποκίνηση «κομμουνιστών υπαξιωματικών τινές των οποίων έφερον εις τον λαιμόν ερυθρά μανδήλια», με όλη την προπολεμική στρατιωτική προκατάληψη κατά του κομμουνισμού. Αλλά και γι' αυτήν δέχεται ότι οι αρνηθέντες ανέλαβαν κατόπιν την αποστολή τους, όχι με την λήψη μέτρων κατά πρωταιτίων αλλά με την καλή μεταχείριση τους. Αν υποτεθεί η ύπαρξη μυστικών κομμουνιστικών ή άλλων οργανώσεων, τότε θα ανακύψει το ερώτημα: πώς πραγματοποιούν διασυνδέσεις μεταξύ τους, που είναι αδιανόητες μεταξύ μονάδων διασκορπισμένων και συνεχώς μετακινουμένων σε δύσβατα βουνά; Το ότι σημειώνονται απροσδόκητα και σχεδόν ταυτόχρονα ομαδικά κρούσματα διαρροής και ανυπακοής, μας υποχρεώνει να δεχθούμε ότι ο αγώνας κατά του πολέμου αποτελούσε αυθόρμητο ξέσπασμα σε όλες τις μονάδες. Η ομοιότητα και το ταυτόχρονο των εκδηλώσεων σε διάσπαρτες μονάδες, στρατοπεδευμένες σήμερα εδώ αύριο αλλού, σε ράχες και σε πλαγιές, οφείλεται αποκλειστικά στις όμοιες συνθήκες που ζούσαν οι μαχητές τους.

Επικαλούνται μερικοί την «ψυχολογία του Έλληνος», για να εξηγήσουν το φαινόμενο. Αλλά δεν πρόκειται για φαινόμενο μόνο ελληνικό. Κανένας στρατός δεν συνέχισε «έναν χαμένο πόλεμο». Ή όταν, καλώς ή κακώς, απώθησε τα ιδανικά με τα οποία τον ανέλαβε. Ούτε η διαρροή με την ανυπακοή του στρατού του (277) αλβανικού μετώπου, αποτελεί Μικρασιατική επανάληψη. Στην  Μ. Ασία ο  ελληνικός στρατός πανικοβλήθηκε, τράπηκε σε άτακτο φυγή πετώντας ακόμα και όπλα. Στην Αλβανία οι μαχητές ούτε πανικοβλήθηκαν, ουτε σε άτακτο   φυγή τράπηκαν , ούτε πέταξαν τα όπλα τους. Απεναντίας, τα κράτησαν για την ασφάλειά τους. Και για αντίσταση κατόπιν. Υπήρξαν ομάδες φυγάδων που μετέφερα ως τους κάμπους της Θεσσαλίας όχι μόνο ατομικά τυφέκια αλλά και οπλοπολυβόλα .

Οι Γερμανοί αντελήφθηκαν την διαρροή και επισήμαναν αμέσως την   ωφέλεια  που έχει γι' αυτούς. Επικρατεί σε κάποιους η πλάνη ότι ως πολεμιστές ήταν αλύγιστοι, ρομπότ. Αλλά στον πόλεμο με την Ελλάδα εμφανίστηκαν ευέλικτοι, φιλοσοφημένοι. Ειδικότερα για τους φυγάδες αυτούς επέδειξαν πολιτικότητα. Oσους  συναντούν δεν τους αιχμαλωτίζουν, ακόμα και όταν κινούνται ομαδικά. Τους παίρνουν μόνο τον οπλισμό και τους αφήνουν να κατευθύνονται σε κατεχόμενες από αυτούς περιοχές. Σκόπιμα. Να αυξάνει η διαρροή του ελληνικού στρατού, να μειώνεται η μαχητικότητα του και να προσποιούνται αυτοί οτι δεν είναι «εχθρός" :

Μέχρι την 12 Απριλίου, όσο ο στρατός βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. δεν εκδηλώνεται διαρροή. Με την απαγγίστρωση από τους Ιταλούς και την έναρξη της  συμπτύξεως την 12 προς 13 Απριλίου, ο μαχητής βρίσκεται σε μάζα πορευομένων, με χαλαρή πλέον πειθαρχία. Τίποτα πιο εύκολο να ξεπηδήσουν τάσεις διαρροής και ανυπακοής, που εντείνονται όσο η μάζα πλησιάζει προς τα ελληνικά σύνορα . Την 14 Απριλίου εμφανίζονται τα πρώτα κρούσματα στις μεραρχίες Vη Κρητών  και VIη Σερρών. Την 15 Απριλίου αποτελούν γενικό φαινόμενο σε όλες τις μργάλες  μονάδες του Κεντρικού και του Νοτίου Μετώπου. Από τις 16 «έβαινον με αύξοντα ρυθμόν, δημιουργούντα την εντύπωσιν ότι αι μονάδες, πλην ολίγων εξαιρέσεων ,  ευρίσκοντο εις τα πρόθυρα διαλύσεως», σημειώνει η ιστορία του ΓΕΣ [2] 

2. ΓΕΣ, όπ.π. σσ. 139-140.

Ο ΜΟΛΟΤΟΦ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ

Ο Molotov φτάνει στο Βερολίνο στις 12 Νοεμβρίου. Στο σταθμό του Anhalt τα λουλούδια είναι περισσότερα από τις σημαίες με τα σφυροδρέπανα . Πάνω στο δρόμο του ένα κοριτσάκι περιμένει καρτερικά με μια αγκαλιά λουλούδια.  Η στρατιωτική μπάντα αποδίδει τιμές αλλά η ανάκρουση των εθνικών Ύμνων παραβλέπεται γιατί οι Γερμανοί επίσημοι δεν επιθυμούν να ακούσουν τον Ύμνο  της Διεθνούς . Ο Σοβιετικός Υπουργός των Εξωτερικών έχει μια πρώτη συνάντηση με τον Ribbentrop, στο Υπουργείο των Εξωτερικών όπου η συζήτηση έχει μάλλον ένα γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα. Ο Ribbentrop αναβλύζει αισιοδοξία. Η Γερμανία ουσιαστικά έχει κερδίσει τον πόλεμο και τα σύνορα του παλιού κόσμου μοιραία θα αναθεωρηθούν. Η Γερμανία και η Ιταλία προσβλέπουν στην Αφρική, η Ιαπωνία στην Νοτιοανατολική Ασία. Ανάμεσα στη Σιγκαπούρη και τη Κασπία υπάρχει μια τεράστια έκταση που θα μπορούσε να περάσει κάτω από τον έλεγχο της Σοβιετικής Ένωσης. Οι παράλληλες πορείες προς Νότο εξουδετερώνουν τις αντιπαραθέσεις αλλά δεν φαίνεται να συγκινούν τον Molotov. Έξοδος της Ρωσίας στον Ειρηνικό σημαίνει αναπόφευκτα και σύγκρουση με τους Βρετανούς. Σε μελλοντικό χρόνο δεν αποκλείει ένα σύμφωνο των τεσσάρων , αλλά για την ώρα, περιορίζει το ενδιαφέρον του σε ένα διμερές σύμφωνο με τη Γερμανία. Ο Molotov , δεν ανοίγει τα χαρτιά του πριν από τη συνάντηση με τον Führer [1]. 

«Μετά το γεύμα, ο Σοβιετικός απεσταλμένος έγινε δεκτός από τον Führer , ο οποίος ομίλησε με επιμονή για το ζήτημα της ολοκληρωτικής συντριβής της Μεγάλης Βρετανίας. «Ο πόλεμος δήλωσε , δημιούργησε ορισμένες περιπλοκές που η Γερμανία δεν τις θέλησε , αλλά που την υποχρέωσαν , από καιρό σε καιρό , να δράση στον στρατιωτικό τομέα, υπό το φως των συγκεκριμένων αυτών γεγονότων». 

Ο Führer εν συνεχεία, σκιαγράφησε σε γενικές γραμμές τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που είχαν ως τότε διεξαχθεί και κατέληξαν στο να μην έχει πια η Αγγλία ούτε ένα σύμμαχο στην ηπειρωτική Ευρώπη….. Τα αγγλικά αντίμετρα ήσαν γελοία, και οι κύριοι Ρώσοι μπορούσαν να πεισθούν μόνοι των πόσον αβάσιμος ήταν ο ισχυρισμός ότι το Βερολίνο είχε καταστραφή. Ευθύς μόλις θα εβελτιώνοντο οι ατμοσφαιρικές συνθήκες , η Γερμανία θα ήταν σε θέση να δώσει στην Αγγλία το μεγάλο αποφασιστικό κτύπημα. Προς το παρόν ο αντικειμενικός σκοπός της Γερμανίας ήταν να προσπαθήσει όχι μόνο να προετοιμασθεί στρατιωτικά εν όψει της τελικής επιθέσεως που θα έκανε, αλλά και να διακανονίσει τα πολιτικής φύσεως προβλήματα τα οποία θα είχαν μεγάλη σημασία τόσον κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων όσον και μετά τον τερματισμό των. Για τους λόγους αυτούς ο Führer είχε επανεξετάσει τις γερμανορωσικές σχέσεις όχι υπό αρνητικό πνεύμα αλλά με την πρόθεση να τις οργανώσει κατά τρόπον θετικόν και για όσον το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Στα πλαίσια των ενεργειών του , ο Führer είχε καταλήξει σε πολλά συμπεράσματα: 

Η Γερμανία δεν ζητούσε καμία στρατιωτική βοήθεια από τη Ρωσία. 

Λόγω του ότι ο πόλεμος είχε εξαπλωθεί πάρα πολύ , η Γερμανία είχε αναγκασθεί για να αντιμετωπίσει την Αγγλία, να διεισδύσει σε πολύ απομακρυσμένα εδάφη , για τα οποία δεν είχε κανένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον ούτε από πολιτική ούτε από οικονομική άποψη. 

Ωστόσο , υπήρχαν ορισμένες ανάγκες , που η σημασία των είχε αποκαλυφθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου και ήσαν πράγματι ζωτικές για τη Γερμανία. Ανάμεσα στις ανάγκες αυτές, ήσαν ορισμένες πηγές πρώτων υλών , τις οποίες η Γερμανία θεωρούσε μεγίστης σημασίας και απολύτως απαραίτητες.»[2]

Ο Molotov περιμένει με υπομονή τη δική του σειρά, Μια σειρά από ερωτήματα προκύπτουν. Από τη στιγμή που η Φινλανδία ανήκει στη Σοβιετική ζώνη επιρροής ποιο λόγο παρουσίας έχουν εκεί οι Γερμανοί. Ποιοι είναι οι σκοποί του τριμερούς συμφώνου, Τι σημαίνει νέα τάξη στην Ασία. Ποιες οι γερμανικές θέσεις για τα Βαλκάνια και τη Μαύρη θάλασσα ,όπου διακυβεύονται ρωσικά συμφέροντα, 

Ο Führer αντιμετωπίζει τον Molotov με ηρεμία που ξαφνιάζει. Η μαρτυρία του Schmidt που παρευρίσκεται με την ιδιότητα του μεταφραστή είναι αποκαλυπτική. 

« Δεν σηκώθηκε όρθιος , ούτε έτρεξε προς τη πόρτα όπως τον Σεπτέμβριο του 1939 , όταν ο Sir Horace Wilson του παρέδωσε την επιστολή του Τσάμπερλαιν. Επιπλέον δεν δήλωσε ότι ήταν μάταιη η συνέχιση των συνομιλιών , όπως το έκανε τρεις εβδομάδες πριν με τον Φράνκο στο Hendaye.Υπήρξε η γλυκύτητα και η ευγένεια προσωποποιημένη[3]. 

Την επομένη ο Führer δίχως πεποίθηση επιχειρεί να κάνει περισσότερο ξεκάθαρους τους λόγους που η Γερμανία έχει υποχρεωθεί να βρίσκεται σε ζώνες που δεν είχε μόνιμα συμφέροντα. Φέρνει τα παραδείγματα της Φινλανδίας και των Βαλκανίων επικαλείται τις ανάγκες της σε πρώτες ύλες ιδιαίτερα αυξημένες στη παρούσα εμπόλεμη κατάσταση. Διαβεβαιώνει ότι σέβεται απόλυτα το Σύμφωνο της Μόσχας και βρίσκει την ευκαιρία να στηλιτεύσει την Σοβιετική επεκτατικότητα στη Βουκοβίνα. 

Ο Molotov σταθερός στις θέσεις του προκαλεί αξιώνοντας την άμεση αποχώρηση των Γερμανών από τη Φιλανδία . Ο Führer ζητά να μάθει τις πραγματικές προθέσεις των Σοβιετικών για τη χώρα αυτή. «Μια λύση του ιδίου τύπου με εκείνου της Βουκοβίνας» είναι η απάντηση. 

-Δεν πρέπει να υπάρξει πόλεμος με τη Φιλανδία γιατί μια παρόμοια σύγκρουση θα είχε πολύ σοβαρές συνέπειες. 

-Αυτή η συμπεριφορά προσέθεσε στη συζήτηση ένα καινούργιο στοιχείο ,..σχολιάζει ο Molotov 

Ο Führer επιχειρεί να επαναφέρει τη συζήτηση από τις «ευρωπαϊκές λεπτομέρειες « στο κυρίως θέμα» 

Μετά την κατάκτηση της Αγγλίας, η Βρετανική αυτοκρατορία θα διαμελιζόταν σε μερίδια σαν μια χρεοκοπημένη κληρονομιά , μια γιγάντια ηπειρωτική 40.000.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων , διάσπαρτη στον κόσμο. Το μερίδιο της Σοβιετικής Ένωσης θα της επέτρεπε διέξοδο σε μια πραγματικά ανοικτή θάλασσα 

Ο Molotov δίχως φανερό ενδιαφέρον ανυπομονεί να επιστρέψει και πάλι στις λεπτομέρειες. Στην περίπτωση που η Γερμανία δεν αποσύρει την εγγύησή της από τη Ρουμανία πως θα έβλεπε μια αντίστοιχη εγγύηση της Σοβιετικής Ένωσης στη Βουλγαρία; 

Για να τη δώσετε πρέπει να την επιθυμούν είναι η εύστοχη παρατήρηση. Ο Molotov επιμένει ο Hitler αποφεύγει την ευθεία απάντηση. 

Ο Molotov επανέρχεται στο θέμα των στενών ο Hitler θυμίζει τα δευτερεύοντα συμφέροντα της Γερμανίας σαν παραδουνάβιας χώρας στη Μαύρη Θάλασσα για να απειλήσει. «Αν η Γερμανία αναζητούσε σημεία τριβής με τη Σοβιετική Ένωση δεν θα είχε ανάγκη τα Στενά». 

Το βράδυ ο Molotov προσφέρει επίσημο γεύμα στην Ρωσική Πρεσβεία. Ο Führer ύστερα από τη συζήτηση που είχε με το σοβιετικό Υπουργό έχει καταλάβει ότι σε πολιτικό επίπεδο είναι αδύνατη πλέον η προσέγγιση. Δείχνει τη δυσφορία του αρνούμενος να παρευρεθεί στην επίσημη εκδήλωση . Ο Ribbentrop όμως διατηρεί τις ελπίδες του για μια επανάληψη του διαλόγου. Στη μέση του γεύματος ένας απρόσκλητος επισκέπτης φτάνει από τον ουρανό. Είναι η RAF η αγγλική πολεμική αεροπορία. Με τα πρώτα προειδοποιητικά ουρλιαχτά των σειρήνων οι δύο Υπουργοί καταφεύγουν προληπτικά στο καταφύγιο[4]. 

Εκεί στο καταφύγιο οι συζητήσεις συνεχίζονται και σε κάποιο σημείο ο Ribbentrop επιχειρεί να αιφνιδιάσει. Προσκαλεί τη Ρωσία να ενταχθεί στο τριμερές σύμφωνο. Ένα καινούργιο διευρυμένο σύμφωνο θα διασφαλίσει την σφαίρες επιρροής των τεσσάρων πλέον δυνάμεων σε ένα ρεαλιστικά διαιρεμένο κόσμο. Η Γερμανική πρόταση είναι συγκεκριμένη. 

Η Σοβιετική Ένωση θα μπορούσε να επεκτείνει την σφαίρα επιρροής της προς νότο , προς την κατεύθυνση του Ινδικού Ωκεανού. Θα μπορούσε ίσως να γίνει και μια παραχώρηση ως προς την Βάση που οι Ρώσοι επιθυμούσαν στα Στενά με μια αναθεώρηση της συνθήκης του Μοντρέ . Αν η Σοβιετική Ένωση το επιθυμούσε η Γερμανία ήταν πρόθυμη να μεσολαβήσει για τη δημιουργία ενός συμφώνου μη επιθέσεως με την Ιαπωνία με κέρδος την εξωτερική Μογγολία , την επαρχία Sinkiang και ίσως το νησί Sinkiang πλούσιο σε άνθρακα και πετρέλαιο. 

Ο Ribbentrop δείχνει ξεκάθαρα πόσο η Γερμανία επιθυμεί την συνεργασία με την Σοβιετική Ένωση και προσπαθεί να πείσει τον Συνομιλητή του ότι τα εδαφικά οφέλη της Σοβιετικής Ένωσης από τον αναπόφευκτο διαμελισμό της Βρετανικής Αυτοκρατορίας στην Ασία είναι πολύ μεγαλύτερα από τις όποιες διεκδικήσεις του πάνω στην Ευρώπη.. 

- Η Αγγλία έχει γονατίσει. Δεν μπορεί να τα καταφέρει. Έχει ήδη νικηθεί. 

- Αν το πράγματα είναι έτσι όπως τα λέτε ειρωνεύεται ο Molotov , γιατί βρισκόμαστε λοιπόν σ’ αυτό το καταφύγιο και τίνος είναι αυτές οι βόμβες που πέφτουν; 

Το κοινό ανακοινωθέν που εκδίδεται μετά το τέλος των συνομιλιών αναφέρει. 

«Η ανταλλαγή απόψεων έγινε μέσα σε ατμόσφαιρα αμοιβαίας εμπιστοσύνης και οδήγησε σε αμοιβαία κατανόηση επί όλων των σημαντικών ζητημάτων , των ενδιαφερόντων τη Γερμανία και τη Σοβιετική Ένωση.» 

Με την επιστροφή του Molotov στην Μόσχα ο Stalin ,που έχει εκτιμήσει με ψυχραιμία τα διαπραγματευτικά κέρδη του Molotov αλλάζει διαθέσεις . Δεν παραγνωρίζει βέβαια ότι μια ενδεχόμενη κάθοδος της προς τον Ειρηνικό θα την εμπλέξει αναπόφευκτα στον πόλεμο και αυτό είναι κάτι που για την ώρα δεν επιθυμεί. 

Στις 16 Νοεμβρίου ένα εμπιστευτικό έγγραφο δίνει το στίγμα των γερμανό-σοβιετικών συνομιλιών. 

«Επί του παρόντος δεν θα υπάρξει καθορισμένο σύμφωνο. Η Ρωσία, φαίνεται διατεθειμένη να προσχωρήσει στο Τριμερές σύμφωνο , αφού πρώτα διευκρινισθούν μερικά ακόμα ζητήματα… Ο Molotov έλαβε γνώση της σχεδιαζόμενης γερμανικής δράσεως στα Βαλκάνια προς υποστήριξη της Ιταλίας και δεν έφερε αντιρρήσεις. Προτείνει τη δημιουργία συνθηκών καταλλήλων για μια ρωσική επιρροή επί της Βουλγαρίας, παρόμοια με την γερμανική επιρροή επί της Ρουμανίας. Η πρόταση αυτή δεν έτυχε υποστηρίξεως από τους Γερμανούς. Εν τούτοις, η Γερμανία εκφράζει την έλλειψη ενδιαφέροντος για την κυριαρχία των Δαρδανελίων υπό της Τουρκίας και τη συμπάθειά της προς τους ρωσικούς πόθους για την απόκτηση βάσεων εκεί…… [5]

Στις 25 Νοεμβρίου η Σοβιετική κυβέρνηση δίνει την επίσημη απάντησή της. Στην ουσία αποδέχεται τις γερμανικές προτάσεις για ένα Σύμφωνο των τεσσάρων αλλά βάζει κάποιες προϋποθέσεις που αποτελούν επανάληψη των όσων είχαν λεχθεί από το Molotov στο Βερολίνο. 

Ζητά την άμεση αποχώρηση των Γερμανών από την Φινλανδία, την σύμφωνη γνώμη του Βερολίνου για ένα Ρώσο-βουλγαρικό σύμφωνο, την δημιουργία βάσης στρατού και ναυτικού κοντά στα στενά και μια επιπλέον βάση στον Βόσπορο, την παραχώρηση μέρους της Τουρκίας και τέλος την παραίτηση της Ιαπωνίας από τα δικαιώματά της στην Βόρειο Σαχαλίνη. 

Με αυτές τις προϋποθέσεις η Σοβιετική Ένωση θα ήταν πρόθυμη να ενταχθεί σε ένα διευρυμένο σύμφωνο [6] Η Γερμανία όμως που θεωρεί τις απαιτήσεις απαράδεκτες κρίνει ανώφελο να επιμείνει περισσότερο. 

Υποσημειώσεις

[1]Τις τελευταίες ημέρες της ζωής του ο Führer κάνει αναφορά σε εκείνες τις διαπραγματεύσεις. 

«Ακολούθησαν οι επιδεικτικές επιχειρήσεις της Λουφτβάφφε εναντίον της , Αγγλίας. Και ακριβώς εκείνη την εποχή ο Molotov ήλθε στο Βερολίνο κάνοντάς μου προτάσεις απίστευτες. Ήθελε να δώσουμε στην Ρωσία βάσεις σε Δανικό έδαφος για να μπορεί ο στόλος της να έχει διέξοδο στην Θάλασσα του Βορρά. Απαιτούσε ούτε λίγο ούτε πολύ την Κωνσταντινούπολη, την Ρουμανία, την Βουλγαρία, την Φινλανδία: και εκείνη την στιγμή είμεθα εμείς οι νικητές. Αναρωτιέμαι τι θα ζητήσει τώρα από τούς , άγγλο-αμερικανούς έπειτα από τόσες επιτυχίες και τόσα καταστρεπτικά σφάλματα των Συμμάχων». 

[2] Τσόρτσιλ Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος Τόμος Β σελ 173-4 

[3] Paul Schmidt Sur la scέne internationele Plon 1951 σελ 288 

[4] Στα επίσημα πρακτικά της συνάντησης αυτής αναφέρεται 

«Λόγω τής αεροπορικής επιδρομής, οι δύο υ­πουργοί μετέβησαν στις 9.40 μ.μ. στο καταφύγιο του υπουργού Εξωτερικών του Ράϊχ, για να προχω­ρήσουν στην τελική συζήτηση. 

Δεν είχε ακόμη φθάσει ή στιγμή, είπε ο Ribbentrop, για να συζητηθεί η νέα τάξις πραγμάτων στην Πολωνία. Για το θέμα των Βαλκανίων είχε ήδη γίνει ευρεία ανταλλαγή απόψεων. Στα Βαλκάνια, εμείς οι Γερμανοί δεν είχαμε παρά μόνον οικονομικά συμφέροντα, και θέλαμε να μείνουμε στον χώρο αυτόν απερίσπαστοι από την Αγγλία. Η εγγύηση που η Γερμανία είχε δώσει στη Ρουμανία είχε δίχως αμφιβολία ερμηνευθεί εσφαλμένα από τη Μόσχα... Σε όλες τις αποφάσεις της, η γερμανική κυβέρνηση οδηγήθηκε μόνον από την επιθυμία της για τη διατήρηση τής ειρήνης στα Βαλκάνια και για την παρεμπόδιση τής Αγγλίας να επέμβει εκεί και να δημιουργήσει δυσχέρειες στον ανεφοδιασμό της Γερμανίας. Έτσι, η ενέργεια μας στα Βαλκάνια παρακινήθηκε αποκλειστικά από τις εξελίξεις του αγώνος μας εναντίον της Αγγλίας. Ευθύς μόλις η Αγγλία θα παραδεχόταν ότι ηττήθηκε και θα ζητούσε ειρήνη, η γερμανική επέμβαση στα Βαλκάνια θα περιοριζόταν αποκλειστι­κά στον οικονομικό τομέα και τα γερμανικά στρατεύ­ματα θα αποχωρούσαν από τη Ρουμανία. "Όπως είχε δηλώσει επανειλημμένως ο Führer, ή Γερμανία δεν είχε καμιά εδαφική διεκδίκηση στα Βαλκάνια. Αυ­τός ο ίδιος (ο Ribbentrop) το μόνο πού μπορούσε να κάνει ήταν να επαναλαμβάνει συνεχώς ότι το απο­φασιστικής σημασίας ζήτημα ήταν να διαπιστωθεί αν ή Σοβιετική Ένωση ήταν διατεθειμένη και έτοι­μη να συνεργασθεί για τη μεγάλη διανομή τής Βρε­τανικής Αυτοκρατορίας. Για όλα τα άλλα ζητήματα θα φτάναμε πολύ εύκολα σε συμφωνία, αν προη­γουμένως θα μπορούσαμε να κάνουμε ακόμη στε­νότερες τις σχέσεις μας και να προσδιορίσουμε α­κριβώς τις σφαίρες επιρροής μας. Οι σφαίρες αυτές επιρροής είχαν καθορισθεί ήδη με προγενέστερες δηλώσεις. Συνεπώς, το όλον ζήτημα περιοριζόταν τώρα, όπως ο Führer με τόση σαφήνεια είχε διακη­ρύξει, στο ότι τα συμφέροντα τής Σοβιετικής Ενώ­σεως και της Γερμανίας επέβαλλαν να μην είναι η μία χώρα αντιμέτωπος στην άλλη, αλλά να ίστανται και οι δύο πλευρό με πλευρό, για να αλληλοϋποστηριχτούν στην πραγματοποίηση των επιδιώξεών των. 

Στην απάντηση του, ο Molotov παρατήρησε ότι οι Γερμανοί θεωρούσαν ότι ο πόλεμος εναντίον της Αγγλίας είχε ήδη κερδηθεί. "Αν λοιπόν, όπως είχε λεχθεί σε άλλη περίπτωση, ή Γερμανία είχε αναλάβει κατά της Αγγλίας αγώνα ζωής ή θανάτου, το γεγονός τούτο ο Molotov το αντιλαμβανόταν μόνον ως εξής: ή Γερμανία είχε εμπλακεί σε αγώνα ζωής και Αγγλία σε «αγώνα θανάτου». Όσον άφορα τη συνεργασία, την ενέκρινε απολύτως, προσέθεσε όμως τι θα έπρεπε πρώτα να καταλήξουν οι δύο χώρες σε πλήρη συμφωνία. Την ιδέα αυτήν την είχε διατυπώσει και ο Stalin στην επιστολή πού είχε στείλει, θα έπρεπε επίσης να προσδιορισθούν οι σφαίρες επιρροής. Άλλα για το ζήτημα τούτο, αυτός ο ίδιος (ο Molotov) δεν μπορούσε προς το παρόν να λάβει οριστική θέση, γιατί αγνοούσε τη γνώμη του Stalin και των άλλων φίλων του στη Μόσχα αναφορικά με το εν λόγω θέμα. Ωστόσο, όφειλε να δηλώσει ότι όλα αυτά τα μεγάλα προβλήματα του αύριο δεν ήταν δυνατόν να απομονωθούν από τα σημερινά προβλήματα και από την εφαρμογή των εν ισχύϊ συμφωνιών... 

Στο σημείο αυτό, ο κ. Molotov αποχαιρέτησε με μεγάλη εγκαρδιότητα τον υπουργό Εξωτερικών του Ράιχ, ενώ παράλληλα τόνισε ότι δεν λυπόταν για τον αεροπορικό συναγερμό, γιατί σ' αυτόν όφειλε αυτήν την τόσο πλήρη ανταλλαγή απόψεων με τον υπουργό Εξωτερικών του Ράϊχ». 

[5] Χαρτ Ιστορία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου Τόμος Α σελ 206 

[6] Φαίνεται παράδοξο αλλά η σοβιετική βιβλιογραφία αντιμετωπίζει τις συνομιλίες του Molotov στο Βερολίνο σαν ένα γεγονός που δεν έλαβε ποτέ χώρα. Στην Ιστορία του Μεγάλου Πατριωτικού πολέμου της Σοβιετικής Ένωσης το γεγονός αγνοείται , όπως και στο μνημειώδες έργο του καθηγητή Telpukovskij. Ο λαλίστατος κατά τα άλλα Aragon στον δεύτερο τόμο της Ιστορίας της Σοβιετικής Ένωσης αφιερώνει μόλις 11 ½ γραμμές από τις οποίες μόνο οι 4 ½ δικές του. Ο Stalin γράφει ο Βεργίδης κατάφερε με μια σειρά εξωφρενικών απαιτήσεων ν΄ αναγκάσει τους Γερμανούς να μην έχουν άλλη εκλογή απ΄ την επίθεσή τους στην ΕΣΣΔ ( σελ 269 )

ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΗ ΣΙΔΗΡΑ ΦΡΟΥΡΑ ΤΗΣ ΡΟΥΜΑΝΙΑΣ: Ι

CORNELIU  ZELEA CODREANU. ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΝΕΟΤΗΤΑΣ

 

 O Corneliu Zelea Codreanu γεννήθηκε στις 13 Σεπτεμβρίου 1899 στη καρδιά της Μολδοβλαχίας στο  Husci -κοντά στην ωραία πόλη του Ιασίου που πολλοί την χαρακτηρίζουν σαν την Φλωρεντία της Ρουμανίας. Τόπος καταγωγής της οικογένειας Codreanu φαίνεται ότι ήταν η τότε αυστροουγγρική επαρχία της Μπουκοβίνας και κάποιοι υποστηρίζουν ότι το επίθετο της οικογένειάς αρχικά ήταν Zelinski [1]. Codru στα ρουμανικά σημαίνει δρυμός, δάσος και δεν είναι δίχως σημασία ότι μια μακριά σειρά προγόνων του μελλοντικού Αρχηγού της Σιδηράς στην συντριπτική τους πλειοψηφία ήσαν αγρότες και υλοτόμοι. Από τους ελάχιστους που ξέφυγαν  από την δύναμη της οικογενειακής παράδοσης  ήταν ο Ιon Zelea Codreanu[2] πατέρας του μελλοντικού αρχηγού της Σιδηράς Φρουράς,  .Τα γράμματα του άρεσαν περισσότερο και το λειτούργημα του δάσκαλου τον σαγήνευε. Παρά τις οικονομικές δυσκολίες που είχε να αντιμετωπίσει κατάφερε τελικά με επιμονή και υπομονή  να κάνει το όνειρο πραγματικότητα και τελικά  να διοριστεί σαν καθηγητής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε κάποιο από τα γυμνάσια του Ιασίου. Όπως χιλιάδες νέοι που μεγάλωσαν και ανδρώθηκαν εκτός του ρουμανικού βασιλείου , έτσι και ο νεαρός Καθηγητής ήταν ένας ένθερμος εθνικιστής και από τα φοιτητικά του ακόμα χρόνια  είχε  αφιερωθεί ολόψυχα και με θρησκευτικό μάλιστα φανατισμό στην ιδέα της  ένωσης της Μπουκοβίνας με το υπόλοιπο Ρουμανικό Βασίλειο [3]. Βαθύτατα πολιτικοποιημένο άτομο ο Ion Zelea Codreanu  από την πρώτη του κιόλας νεότητα έδωσε τους δικούς του αγώνες περισσότερο από παράνομα παρά από νόμιμα μετερίζια , υπέστη διώξεις και φυλακίσεις . Αυτό τον αγώνα τον συνέχισε με μεγαλύτερη μάλιστα ορμή και ποιοτική δύναμη  μέσα από φλογερά άρθρα  και από την έδρα της τάξης . Δεν υπέστειλε τότε την σημαία του ακόμα και όταν οι οικονομικές ανάγκες της επιβίωσης της  πολύτεκνης πλέον οικογένειας, του ήταν άκρως πιεστικές  ακόμα και όταν μια κάποια  «σύνεση» θα είχε ευεργετικές συνέπειες στην επαγγελματική του ανέλιξη. 

Από αυτόν τον πατέρα, ο πρωτότοκος  Κορνήλιος   έμαθε να θεωρεί υπέρτατο αγαθό μια μεγάλη, ισχυρή ,ελεύθερη, και ευημερούσα πατρίδα , σε θέση να αγαπά τα παιδιά της όλα τα παιδιά της, να τα νοιάζεται και να τα φροντίζει με την στοργή της Μάνας , να τα προστατεύει  από κάθε κίνδυνο. Ονειρεύεται αυτήν την εθνική ολοκλήρωση, που θα ξαναφέρει κάτω από την τρίχρωμη εθνική σημαία τις σκλαβωμένες ακόμα πατρίδες . Ονειρεύεται μια ευτυχισμένη χώρα  με ευτυχισμένους ,χαρούμενους και εργατικούς ανθρώπους, μια Ρουμανία που ανήκει στους Ρουμάνους, αποκλειστικά στους Ρουμάνους.  Κάθε άνθρωπος κρύβει μέσα του ένα ήρωα λέει ένα παλιό γνωμικό. Κι αυτόν τον ήρωα μέσα του, κανείς δεν έχει κανένα δικαίωμα να σκοτώσει. Η αγάπη προς την Πατρίδα υπέρτατο αγαθό. Η εθνική ολοκλήρωση το μεγάλο όνειρο. Η απελευθέρωση των υπόδουλων αδελφών το μεγάλο χρέος. Ο αγώνας , ο σκληρός αδιάλλακτος αγώνας το μόνο μέσον.

Δεν είναι λοιπόν παράξενο που ο νεαρός Corneliu μυείται στην θρησκεία του Χρέους σε μια ηλικία τόσο τρυφερή , σε μια ηλικία που τα άλλα παιδιά ζουν ακόμα στον ανέμελο κόσμο των παιχνιδιών. Ανταριάζει η ψυχή κάθε φορά που συζητά  με τον πατέρα του για τα θέματα που έχουν να κάνουν με την Εθνική ολοκλήρωση  . Κλείνει τα μάτια και ονειρεύεται  την μεγάλη χαρούμενη και ευτυχισμένη Πατρίδα. Περισσότερο από συζητήσεις πατέρα και γιου είναι συζητήσεις δύο συντρόφων στον κοινό αγώνα, όπου κάθε νουθεσία έχει πάντα την σημασία της στρατιωτικής προπαρασκευής. Χαμένος στην σοφίτα του σπιτιού , περνά ατέλειωτες ώρες  διαβάζοντας και ξεφυλλίζοντας τα έντυπα με την φλογερή αρθρογραφία εμπνευσμένων διανοητών που κυκλοφορούσαν τότε παράνομα, χέρι-χέρι . Πρόκειται για ένα πλήθος εντύπων , προκηρύξεων και εφημερίδων που ο πατέρας του όλα αυτά τα χρόνια είχε συγκεντρώσει και  ταξινομήσει  με θρησκευτική ευλάβεια. Ένα πραγματικά επικίνδυνο ιδεολογικό οπλοστάσιο στο πατάρι ενός ταπεινού αγροτόσπιτου της επαρχίας..

 Τα ηγετικά του προσόντα δεν ήταν τα μόνα που τον έκαναν να ξεχωρίζει από τα άλλα παιδιά της ηλικίας του ή και τα μεγαλύτερα ακόμα. Από τα πρώτα βήματα της εφηβείας εντυπωσιάζει η ευθύτητα της σκέψης , η  αίσθηση της οργάνωσης  το βαθύτερο αίσθημα της πίστης και της τιμής και η αυστηρή  συγκρατημένη μέχρι τα όρια του ασκητισμού ζωή. Σαν ένας άλλος ήρωας του δικού μας Δραγούμη , προετοιμάζεται να σηκώσει  στους ώμους του το βάρος του χρέους , σαν να είναι μόνος άνθρωπος, ο τελευταίος άνθρωπος  από τον οποίο η Πατρίδα περιμένει την σωτηρία της.

Στην διαμόρφωση του χαρακτήρα του εξ ίσου καταλυτική στάθηκε η παρουσία και η μορφή της μητέρας του. Αν από τον πατέρα του διδάχτηκε το βαθύτερο και ουσιαστικότερο νόημα της φιλοπατρίας από την μητέρα του Elizabeth Brunner μυήθηκε στις καλλιέργεια της πειθαρχίας και πάνω από όλα στην χριστιανική αγάπη για τον συνάνθρωπο. Τίποτα δεν μπορεί να γίνει δίχως την Θέληση και την βοήθεια του Θεού, Ο Θεός από ψηλά βλέπει τους καλούς και τους ενάρετους, τους δίνει κουράγιο να ξεπεράσουν τα εμπόδια της ζωής, τους δείχνει τον δρόμο της αρετής όταν τους βλέπει κυκλωμένους από πειρασμούς. Ο δρόμος για την δόξα του  Θεού περνά από τον δρόμο για την δόξα και την ευημερία της Πατρίδας. Η βαθιά Θρησκευτικότητα από τη μια, η έννοια του χρέους δίχως όρια απέναντι σε μια πατρίδα που υποφέρει από την άλλη , δημιουργούν πάντα εκρηκτικά κοκτέιλ σε θέση να ανατινάξουν Αυτοκρατορίες και Αυτοκράτορες μαζί. Αυτή η Θρησκευτική έννοια του χρέους ,απέναντι στην πατρίδα και το γένος αποκτά στην ψυχή του έφηβου μια καταπληκτική δυναμική. Δεν είναι δίχως σημασία ότι με δική του επιλογή -και αποδοχή φυσικά του πατέρα του- η εκπαίδευσή του περνά για πέντε ολόκληρα χρόνια μέσα από το στρατιωτικό λύκειο του Μοναστήρεα . Για τον Κοντρεάνου στάθηκε μια ανεπανάληπτη εμπειρία και όπως θα την συμπυκνώσει ο ίδιος μέσα σε δύο φράσεις.

«Εδώ, έμαθα να μιλώ λίγο .Εδώ έμαθα να αγαπώ τα χαρακώματα και να περιφρονώ τα Σαλόνια.»  
 

Υποσημειώσεις Πρώτου Κεφαλαίου

[1] Σε μια προσπάθεια να δυσφημίσουν την οικογένεια βρέθηκαν αυτοί που μίλησαν για τις σλαβικές ρίζες της και μάλιστα ανακάλυψαν σε κάποιους από τους προγόνους αμαρτίες του κοινού ποινικού δικαίου .

[2] Ion Zelea Codreanu,  (1878 - 1941)

[3] Στην προσπάθειά τους να δελεάσουν την Ρουμανική Κυβέρνηση να μπει στον πόλεμο ,οι Σύμμαχοι δεν κάνουν οικονομία στις υποσχέσεις τους. Σαν αντάλλαγμα δέχονται να υποστηρίξουν τη προσάρτηση στο Ρουμανικό Βασίλειο    της περιοχή της  Bουκοβίνας και της περιοχής της  Tρανσυλβανίας (συμπεριλαμβανομένου του Βανάτου ) Στις περιοχές αυτές το ρουμανικό στοιχείο ήταν αρκετά ισχυρό μεταξύ των πληθυσμών.  Οι δελεαστικές προσφορές από τη μία, η πρόσφατη  ρωσική νίκη στη Γαλικία  (Ιούνιος-Ιούλιος 1916) και πάνω από όλα οι πιέσεις της κοινής γνώμης υποχρέωσαν τη Κυβέρνηση της Ρουμανίας  να κηρύξει τον πόλεμο εναντίον της Αυστροουγγαρίας στις 27 Αυγούστου 1916 ν.η)

(Επιστροφή)