ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΟΛΑΚΟΓΛΟΥ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ- ΠΩΣ ΣΥΝΕΤΕΛΕΣΘΗ Η ΑΝΑKΩΧΗ

 Ως  προεξετέθη  την επίσπευσιν προς την τελικήν απόφασιν της συνθηκολογήσεως προεκάλεσε η τηλεφωνική αναφορά του Διοικητού της IIης Μεραρχίας, αφ' ου εβεβαιώθημεν ότι ήρχιζεν η εκτόξευσις της επιθέσεως των Γερμανών κατά της ανυπάρκτου αντιστάσεώς μας.
Έρριψα  τον κύβον την 8.10'  ώραν και διέταξα τους 1) συνταγματάρχην Πυροβολικού Μπολήν Ν., 2) έφεδρον εκ μονίμων αντισυνταγματάρχην Πυροβολικού Λαγάν Γεώργιον και 3) επίλαρχον Βλάχον Κ. να μεταβούν επ' αυτοκινήτου ως κήρυκες, εφοδιασμένοι δια των απαιτουμένων διαπιστευτηρίων και να επιδιώξουν την επίτευξιν των επομένων όρων δια την σύναψιν της ανακωχής, (οι όροι εγράφησαν εις σημείωμα, ούτινος αντίγραφον εδόθη εις ένα έκαστον των κηρύκων), προς τερματισμόν της περαιτέρω αιματοχυσίας,
1) Να αναγνωρισθή  η τιμή των όπλων λόγω των επιτευχθέντων παρά του Ελληνικού Στρατού μεγαλουργημάτων και της επιδειχθείσης ανδρείας.
2)  Ν' αποφευχθή η  είσοδος Ιταλικών στρατευμάτων εις το Ελληνικόν  μας έδαφος.
3) Ν' αποφευχθή η αιχμαλωσία του Στρατού μας και ιδιαίτατα είνε απαράδεκτος απολύτως η περίπτωσις της αιχμαλωσίας και του παραμικροτέρου Ελληνικού Τμήματος παρά του ιταλικού στρατού, και
4) Να μη αφοπλισθή ο Στρατός μας, ει δυνατόν.
Οι κήρυκες προπαρασκευάσθησαν  συντόνως , τη  συνδρομή του αντισυνταγματάρχου Πυροβολικού Χατζαρούλα επιτελαρχεύοντος , και ανεχώρησαν περί την 9ην ώραν.
Ο Διοικητής της 11ης Μεραρχίας επληροφορήθη εξ ακριτομυθίας αξιωματικού τινος την προετοιμασίαν των κηρύκων και επειδή υττελόγισε, ότι η Επιτροπή των αξιωματικών που θα απεστέλλετο  θα καθυστέρει μέχρι της εμφανίσεως της ττρο των Γερμανών, προέβη όλως αυτοβούλως εις την προαποστολήν δύο αξιωματικών του προς αναγγελίαν του γεγονότος εις τους Γερμανούς.
Η ενέργεια αύτη του Μεράρχου υπηγορεύθη εκ της ανάγκης να μη λάβη το αδοξότερον τέλος ο πόλεμος δια της ανενοχλήτου εισβολής των Γερμανών, αντιλαμβανομένων πλέον την ανύπαρκτον αντίστααιν. Επί  πλέον ενδιεφέρετο ο Μέραρχος να συντελεσθή η συνθηκολόγησις και να αποτραπή η εισέλευσις των Γερμανών εις Ιωάννινα ότε, ως επίστευε, θα ηρνούντο οι Γερμανοί τας διαπραγματεύσεις και συνεπώς θα υφιστάμεθα την ατίμωσιν και  τον εξευτελισμόν.
Έδωκε διαταγήν όθεν όπως σπεύσουν οι δύο του αξιωματικοί δια να μη προφθάσουν οι Γερμανοί και πλησιάσουν και αντιληφθούν τας κενάς υπερασπιστών γραμμάς μας, πράγμα που επέτυχε ο Μέραρχος του σκοπού του. Οι αξιωματικοί ούτοι της ενδεκάτης Μεραρχίας ευθύς ως έφθασαν οι πραγματικοί κήρυκες, αφέθησαν ελεύθεροι να επανακάμψουν εις τας γραμμάς μας.
Η επιτροπή των κηρύκων, δια του Προέδρου της συνταγματάρχου Μπαλή, κατέστησε γνωστόν εις τον Ανώτατον Γερμανόν αξιωματικόν  τον σκοπόν της αφίξεώς της, και έλαβε την απάντησιν, ότι θα διεβιβάζοντο τηλεφωνικώς οι οροί, επι τη βάσει των οποίων είχε δηλώσει η Επιτροπή ότι ήτο διατεθειμένη να συζητήση, Παρεκλήθη δε τελικώς ν' αναμείνη η Επιτροπή την απάντησιν του Στρατηγού του. Μετά την αναμονήν 4 ολοκλήρων ωρών ενεφανίσθη ενώπιον της επιτροπής αυτός, ούτος ο Γερμανός Μέραρχος στρατηγός Ντήτριχ, όστις ήκουσε τους αξιωματικούς μας με φαινομενικήν ευμένειαν και συμφωνήσας εις τας γενικάς γραμμάς απήλθε δια να τηλεγραφήση εις τον Προϊστάμενόν ταυ σχετικώς ως είπεν. Μετά δίωρον επανήλθε και ηρώτησε να πληροφορηθή τον βαθμόν που έφερα. Ο Πρόεδρος της Επιτροπής απήντησε ότι ήμην Αντιστράτηγος . Τότε ο Υποστράτηγος Ντήτριχ είπε:
«Αντί να συζητώμεν εδώ, θα πάμε μαζί στον Στρατηγόν σας, όστις τυγχάνει  ανώτερος εμού».
 Επέβησαν μετά του στρατηγού Γερμανού και της Επιτροπής τρεις έτεροι αξιωματικοί Γερμανοί επ' αυτοκινήτων και έφθασαν εις Βοτονάσι , όπου το Στρατηγείον μου.

Εκεί αντελήφθην ότι ο Γερμανός Μέραρχος προσεπάθει να μάθη αν και αι κινούμεναι ανά την Άνω Πίνδον Δυνάμεις μας υπήγοντο υπό τας διαταγάς μου και αν θα ειδοποιηθούν και αύται δια την κατάπαυσιν των εχθροπραξιών. Δεδικαιολογημένας εδείκνυον ανησυχίας διά τας εις τo πλευρόν του εχθρού κινουμένας Μεραρχίας μου, οίτινες, διέθετον αριθμόν ανδρών, οίτινες παρέμεναν εις τα Τμήματα των, ήτο όμως άγνωστος ο βαθμός της μαχητικότητος των. Η εχθρική αεροπορία ανεγνώρισε τας δυνάμεις, ας εσφυροκόπει, ηγνόει, όμως, αν ήσαν αξιόμαχοι.
Επωφελήθην του γεγονότος τούτου και επέμεινα εις τους όρους, τους οποίους εδέχθη ο Γερμανός Μέραρχος προθύμως. Και oύτω συνετάχθη το πρώτον Πρωτόκολλον, όπερ και μόνον αναγνωρίζω. Τα λοιπά δεν αναγνωρίζω, διότι, τα υπέγραψα υπό το κράτος της βίας και χωρίς την προϋποτιθεμένην ελευθερίαν γνώμης.
Υπογράφων το πρώτον πρωτόκολλον είχον την πεποίθησιν, ότι αι υπογραφαί των Γερμανών στρατηγών απετέλουν συμβόλαιον απαραβίαστον, διότι άλλως εθίγετο η τιμή του στρατιωτικού λόγου, δια την οποίαν τιμήν ισχορίζοντο ότι ηγωνίζοντο. Δεν υπέθετον ότι θα κατερράκωναν οι Γερμανοί τα πάντα δια να ανταποκριθούν εις την εκδικητικήν μανίαν των Ιταλών και δη παρά πάσαν έννοιαν του Διεθνούς .Δικαίου.
Η υπογραφή του σχεδίου του συνταχθέντος πρώτου Πρωτοκόλλου έλαβε χώραν την 18ην ώραν της 20 Απριλίου και ετέθη εις ισχύν κοινή συμφωνία από 23 ώρας της αυτής ημέρας, ότε υπεγράφησαν τα καθαρά εις την Ελληνικήν Γλώσσαν και εις την Γερμανικήν τοιαύτην.

ΠΡΟΤΟΚΟΛΛΟΝ

Οι υπογεγραμμένοι στρατηγοί ανδρείων Στρατών Γερμανίας και Ελλάδος κ.κ  Ντήτριχ και Τσολάκογλου, αντιπροσωπεύοντες τους αντιστοίχους Στρατούς, συνελθόντες εις Βοτονάσι  συνωμολόγησαν τα κάτωθι:

1.—Παύουν αι εχθροπραξίαι εις Ήπειρον και Δυτικήν Μακεδονίαν  μεταξύ των Γερμανικού και Ελληνικού Στρατευμάτων από 18ης ώρας της σήμερον Κυριακής  20ης Απριλίου 1941 και εντός ολίγου παύουν αι εχθροπρα­ξίαι (εις Αλβανίαν)  μεταξύ των Ελληνικού και Ιταλικού Στρατευμάτων  μερίμνη του Γερμανού Αρχιστρα­τήγου εν Ελλάδι.

2.— Επιτρέπεται η διέλευσις Γερμανικού Στράτου από της έως της αύριον Δευτέρας 21ης Απριλίου 1941  δια να εγκατασταθή  μεταξύ των Ελληνικών και Ιταλικών Δυνάμεων  εν τω Αλβανικώ Μετώπω ,ίνα διευκολυνθή η εκτέλεσις των  κάτωθι συμφω­νηθέντων.

(α) Τα Ελληνικά Στρατεύματα υποχρεούνται ν' αποσυρθούν μέχρι των παλαιών ελληνοαλβανικών συνόρων εις χρονικόν διάστημα 10 ημερών.

(β) Αι Στρατιαί Ηπείρου και Μακεδονίας θ' αποστρατευθούν, των ανδρών παραδιδόντων τον οπλισμόν των εις αποθήκας οριζομένας υπό της Στρατιάς και είτα θα μεταβούν εις τας εστίας των.

(γ) Οι αξιωματικοί θα φέρωσιν την εξάρτυσιν και τον οπλισμόν των τιμητικώς μη θεωρούμενοι ως αιχμάλωτοι. Η εν γένει θέσις και κατάστασις των Μονίμων Αξιωματικών θα παραμείνει αμετάβλητος, ρυθμιζομένη συμφώνως προς τους Ελληνικούς Νόμους παρά της Ελληνικής Κυβερνήσεως, της διαδόχου της σημερινής καταστάσεως..

(δ) Ο εφοδιασμός των Στρατιών θα συνεχισθή μερίμνη αυτών.
Εφ' ω συνετάγη το παρόν εις διπλούν  εις τε την Ελληνικήν και την Γερμανικήν εις Βοτονάσι την 18ην ώραν  της 20 Απριλίου 1941.

Υπογραφαί

 Ο Γερμανός Στρατηγός (υπ.)Ντήτριχ. 

Ο Έλλην Στρατηγός (υπ.) Τσολάκογλου.

H πανωλεθρία των Ιταλών στη Πίνδο

Παρατήρησις .

Το πρωτόκολλον τούτο συνετάγη εκ του προχείρου , παρόντων των συνταγματάρχου Μπαλή, αντισυνταγματαρχών Χατζαρούλα και Λαγά , επιλάρχου Βλάχου και εφέδρου υπιλάρχου Μπαλτατζή , όστις διηρμήνευεν ως γερμανομαθής. Πλείστοι αξιωματικοί του Επιτελείου μου παρηκολούθουν τας ανταλλασσομένας συνομιλίας εκ του παραπλεύρως διαδρόμου εξ ενδιαφέροντος ή εκ περιεργείας. Αν ελέγετο κάτι έξω του σκοπού του πρωτοκόλλου θα εγίνετο ακουστόν παρά πολλών, διότι εγώ ωμίλουν Ελληνικά και μόνον και διότι θα εγίνετο αντιληπτόν εις τους Γερμανομαθείς Λαγόν και Μπαλτατζήν, οίτινες θα το διέδιδον ύστερον από την πάροδον τοσούτου χρόνου. Συνεπώς είνε ψευδές και κακόηθες το αναγραφέν εις τινας εφημερίδας και εκείθεν παραληφθέν ότι δήθεν εγένετο νύξις εις την συζήτησιν με τον στρατηγόν Γερμανόν περί σχηματισμού Κυβερνήσεως και δη ότι έλαβον την Κυβέρνησιν ως αντάλλαγμα τής ανακωχής.
Εάν συνέβαινε παρόμοιον τούτου, είμαι βέβαιος, ότι θα εξετοξεύετο δια των ραδιοφώνων ανά τους αιθέρας της υφηλίου δια να δείξουν οι Γερμανοί ότι προσχωρούν και…. Έλληνες εις τον άξονα.
Άλλως τε κατέστη γνωστόν από ανευρεθείσας εκθέσεις των Γερμανών ότι μόνον εις την Ελλάδα δεν εύρον, έστω και ένα, προδότην.
Το Τ,Σ.Η, επληροφορήθη την άφιξιν του Γερμανού Μεράρχου Ντήτριχ εις Βοτονάσι και ένεκα τούτου απέστειλε Ανώτερον επιτελή του δια να παρακολούθηση τας διαπραγματεύσεις και την σύνταξιν του Πρωτοκόλλου. Η υπογραφή της ανακωχής εκοινοποιήθη δια διαταγής του Τ.Σ,Η. υπογραφείσης υπό του Αρχηγού του Επιτελείου Υποστρατήγου Πλατή.
Την εσπέραν της 20ής Απριλίου ανήνεγκον την σύναψιν της ανακωχής και τους όρους ταύτης εις το Γενικόν Στρατηγείον δια του ασυρμάτου.
Την επομένην ημέραν (21 .Απριλίου) η Γερμανική τεθωρακισμένη Μεραρχία του Ντήτριχ, περιλαμβάνουσα βαρέα άρματα και βαρύ Πυροβολικόν, διήλθεν εκ των γραμμών μας λίαν πρωί και ήχθη εις Πέραμα, όπου εσταμάτησε. Toύτο οφείλεται εις το ότι η Ιταλική αεροπορία αποθρασυνθείσα ενήργει σφοδράν επίθεσιν κατά των πόλεων και χωρίων και απεδεκάτιζε τας διαρρέουσας φάλαγγας και ούτω δεν ηδύνατο η γερμανική μεραρχία να προχωρήση δια να μη υποστή βομβαρδισμόν εκ μέρους των Ιταλών κατά λάθος.
Εξ υποκλοπής ιταλικών ραδιοτηλεγραφημάτων επληροφορήθημεν ότι Ιταλικά τινα αεροπλάνα ανεγνώρισαν την γερμανικήν φάλαγγα και εσημείωσαν τας κινήσεις της.
Την Ι6ην ώραν της 21 Απριλίου αφιχθέντες αεροπορικώς ο επιτελάρχης του στρατάρχου Λίστ και ο Μέραρχος Ντήτριχ προσήλθαν εις το εν Ιωαννίνοις Στρατηγείον του Τ.Σ.Η., όπου ευρισκόμην εκείνην την στιγμήν (Το κατεστραμμένον αεροδρόμιον Ιωαννίνων επεσκεύασαν προχείρως τμήματα Γερμανών αλεξιπτωτιστών, oίτινες έπεσαν παρά το αεροδρόμιον από πρωίας).
Οι Γερμανοί στρατηγοί, παρουσιασθέντες ενώπιον μου, εζήτησαν τροποποίησιν του πρωτοκόλλου συνθηκολογήσεως της χθες.[1] Κατά την συζήτησιν, καθ’ ην κατ' αρχήν ήρνήθην να δεχθώ τροποποίησιν, παρίσταντο οι στρατηγοί Μπάκος, Βραχνός, Μάρκου, ο συνταγματάρχης Γρηγορόπουλος και ο αντισυνταγματάρχης Λαγάς. Και Ενώ ήμην διατεθειμένος να εξακολουθήσω αρνούμενος οι διερμηνείς εσημείωσαν υπαινιγμούς διατυπουμένους με πάσαν επιφυλακτικότητα, καθ’ ους η αρνησίς μου θα έδιδε αφορμήν να κσταγγελθή η ανακωχή, χάριν των Ιταλών. Το τοιούτον, όπερ αντελήφθη καλώς και ο συνταγματάρχης Γρηγορόπουλος, με συνεκράτησεν όπως μη είμαι ανένδοτος, Ένεκα τούτου, βλέπων την επιμονήν των Γερμανών διεμορτυρήθην δια τας νέας αξιώσεις των και την παραβίασιν του αρχικού πρωτοκόλλου και αφού εδήλωσα ότι υποκύπτω «ως αιχμάλωτος άνευ ελευθέρας γνώμης», ενέδωκα.
Άλλως τε το προτεινόμενον δεύτερον πρωτόκολλον ούτε αιχμαλωσίαν περιέχει, ούτε την τιμήν των όπλων έθιγε.
Τούτο (το δεύτερον) είχε ως έπεται:

Εν Μετώπω τη 21 Απριλίου 1941

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΝ ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΣ
Μεταξύ της ανωτέρας Διοικήσεως των Γερμανικών εν Ελλάδι Στρατευμάτων, αντιπροσωπευμένης από τον Αρχηγόν του Γενικού Επιτελείου Αντιστράτηγον Γκρέίτζεμπεργκ και της Ανωτέρας Διοικήσεως της Βασιλικής Ελληνικής Στρατιάς Ηπείρου και Μακεδονίας, αντιπροσωπευομένης από τον Αντιστράτηγον Τσολάκογλαυ συνεφωνήθησαν τα κάτωθι:
1) Η ανωτάτη Διοίκησις των Γερμανικών Στρατευμάτων εν Ελλάδι αποδέχεται την άνευ όρων παράδοσιν της Ελληνικής Βασιλικής Στρατιάς Ηπείρου και Μακεδονίας.
2) ΟΙ ανήκοντες εις τήν Έλληνικήν Βααιλικήν Στρατιάν Ηπείρου και Μακεδονίας, είνε αιχμάλωτοι πολέμου, Τα όπλα, ολόκληρον το πολεμικόν υλικόν είνε λεία πολέμου του Γερμανικού Στρατού.
3) Η ανωτέρα Διοίκησις των εν Ελλάδι Γερμανικών Στρατευμάτων αναγνωρίζει, ότι τα Ελληνικά Στρατεύματα ηγωνίσθησαν γενναίως και εκράτησαν επί τυυ πεδίου των μαχών την στρατιωτικήν τιμήν. Ως εκ τούτου οι Έλληνες αξιωματικοί διατηρούν τον οπλισμόν των και τας εξαρτύσεις των (σπαθί —- ττιστόλι).
4) Η Ανωτέρα Διοίκησις Ελληνικών Στρατευμάτων
αφ' ενός θα μεριμνήση δι' όλων των μέσων να παύσουν αι εχθροπραξίαι να παύση διασπορά και καταστροφή υλικού αι δε οδοί αι ευρισκόμεναι εις την περιοχήν της Στρατιάς, νοτίως της ζώνης διαχωρισμού (ιδέ παράγραφον 9) να επισκευασθώσι αμέσως. Η ανωτέρα Γερμανική Διοίκησις αφ' ετέρου θα διατάξη την παύσιν των εχθροπραξιών εις τα Γερμανικά Στρατεύματα ευθύς ως το πρωτόκολλον τούτο αναγνωρισθή και υπογραφή.
5) Ο έκπλους παντοειδών πλοίων εκ των λιμένων περιοχής Στρατιάς Ηπείρου δέον ν' απαγορευθή αμέσως. Η Ανωτέρα Ελληνική Διοίκησις θα μεριμνήση, ίνα τα εν τοις λιμέσι ευρισκόμενα πλοία παραμείνωσι αυτόθι μέχρι νεωτέρας διαταγής υπό επίβλεψιν Ελληνικών Στρατευμάτων.
6) Οι Έλληνες αιχμάλωτοι πολέμου θα παρομείνωσι προς το παρόν εις στρατόπεδα συγκεντρώσεως. Μετά το πέρας των πολεμικών επιχειρήσεων εν Ελλάδι προβλέπεται η απελευθέρωσις απάντων των μονίμων και εφέδρων αξιωματικών, υπαξιωματικών και στρατιωτών.
7) Η Ανωτέρα Ελληνική Διοίκησις θέλει μεριμνήση ίνα τα Ελληνικά Τμήματα παραμείνωσι υπό την ήγεσίαν των Αξιωματικών των ως και δια την λήψιν μέτρων δια την κανονικήν εκτέλεσιν των όρων της Ανακωχής. Ο εφοδιασμός και η ιατρική περίθαλψις των εν αιχμαλωσία στρατευμάτων θα γίνηται μερίμνη της Ανωτέρας Ελληνικής Διοτκήσεως.
8) Η Ανωτέρα Ελληνική Διοίκησις να ορίση πληρεξούσιον επιτελικόν σύνδεσμον προς διακανονισμόν των λεπτομερειών της εκτελέσεως των όρων παραβάσεως μετά σχετικού Γερμανού συνδέσμου ορισθησομένου βραδύτερον. Ο σύνδεσμος ούτος θα επιδώση το τσχύτερον δυνατόν μίαν συνολικήν κατάατασιν, εμφαίνουσαν την δύναμιν εξοπλισμών και στρατιωτικήν συγκρότησιν της τέως Στρατιάς Ηπείρου και Μακεδονίας.
9) Με την Βασιλικήν Ιταλικήν Ανωτέραν Διοίκησιν εν Αλβανία θα ορισθή ζώνη διαχωρισμού, Ινα επιτευχθή μία ταχεία παύσις εχθροπραξιών εφ' ολοκλήρου του Μετώπου και η κατά το δυνατόν άνευ προστριβών εκτέλεσις της παραδόσεως.
Ποίον πολεμικόν υλικόν και τίνα όπλα θα παραδοθώσιν εις Ανωτέραν Ιταλικήν Διοίκησιν θέλει διακανονισθή βραδύτερον.

Ο Στρατηγός Διοικητής της Ελληνικής Στρατιάς Ηπείρου και Μακεδονίας (υπ.) ΤΣΟΛΑΚΟΓΛΟΥ
Ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των έν Αθήναις Γερμανικών Στρατευμάτων. (υπ.) Γκρέϊτζεμπεργκ

Παρά την υπογραφήν των δύο πρωτοκόλλων εις τα οποία οι Γερμανοί εβεβαίουν, ότι θα παύσουν αι εχθροπραξίαι με τους Ιταλούς συνεχίζετο ο πόλεμος και προ παντός αι επιδρομαί των Ιταλικών αεροπλάνων. .O επιτελής μου αντισυνταγματάρχης Χατζαρούλας, κοινή συμφωνία, είχε μεταβή εις Λάρισαν, ίνα υποδείξη τας κατεχομένας παρ' ημών και των Ιταλών γρσμμάς και τους γνωστούς μας Σταθμούς Διοικήσεων των Ιταλών, επί τω σκοπώ να αποσταλούν γερμανικά αεροπλάνα δια να ειδοποιήσουν τους Ιταλούς προς κατάπαυσιν του πυρός. Εν τοσούτω και πάλιν συνεχίζετο το πυρ.
Ένεκα των λόγων τούτων παρεκάλεσα τους Γερμανούς Στρατηγούς όπως σπεύσουν να διατάξουν την εις το Πέραμα—Ιωαννίνων γερμανικήν ΜεραρχΙαν να αχθή προς Βορράν δια να παρεντεθή μεταξύ των ημετέρων και των ιταλικών Δυνάμεων προς παύσιν του πυρός, πράγμα, όπερ επετεύχθη την επομένην 22αν Απριλίου παρά της μεραρχίας του Ντήτριχ.[2]
Η ιταλική όμως αεροπορία, εξηκολουθει το δολοφονικόν έργον της, καίτοι εσημειώθη από των μεταμεσημβρινών ωρών της 21ης Απριλίου η προχώρησις των γερμανικών φαλάγγων.
Επειδή τεθωρακισμένη μεραρχία του Ντήτριχ ήχθη προς την μεθόριον , κατέφθασεν εις Ιωάννινα την 22αν Απριλίου ετέρα μεραρχία γερμανική , ήτις παρεμεινεν εις Κατάραν -Μέτσοβον συγκεντρωμένη από πρωίας της 21 Απριλίου.
Οι Γερμανοί είχον έτοιμα τμήματα αλεξιπτωτιστων δια να κατευθύνουν αναλόγως της καταστάσεως κατά την επίθεσιν προς Μέτσοβον. Εν τμήμα τούτων έπεοε εις το αεροδρόμιον των Ιωαννίνων την πρωίαν της 21 Απριλίου.
Συνεπώς ο προβαλλόμενος ισχυρισμός, ότι δήθεν θα επεβραδύνετο η προέλασις των Γερμανών εκ της καταστροφής της σήραγγος της Κατάρας, αποδεικνύεται αμφίβολος, αν μη αβάσιμος. Είτε ούτως, είτε άλλως, τα Ιωάννινα θα κατελαμβάνοντο εντός της 20ης Απριλιου. Η πλήρης κύκλωσις της Στρατιάς Ηπείρου θα συντελείτο.
ΑΙΧΜΑΛΩΣΙΑ δεν προβλέπεται ούτε δια του δευτέρου πρωτοκόλλου. Είμαι υπερήφανος διότι με τον «ελιγμόν» κατά την φράσιν του Μουσολίνι, επέτυχα την τιμήν των όπλων και την διάσωσιν των ηρώων της Αλβανίας, χάριν των οποίων είμαι πρόθυμος να υφίσταμαι αγογγύστως, όσα αδίκως υφίσταμαι.
Ενταύθα οφείλω να τονίσω ότι οι ιταλοί όσους συνέλαβαν (περί τους 150) ωδήγησσν εις την Ρώμην όπου τους ηνάγκασαν να παρελάσουν και βραδύτερον, κατόπιν ημετέρων ενεργειών, τους αφήκαν ελευθέρους ενταύθα.
Κρίνω σκόπιμον να υπογραμμίσω ότι εις το μέτωπον του Μετσόβου επρόκειτο νά επιτεθούν δυο γερμανικαί μεραρχίαι (αριθ, 2).……..

Υποσημειώσεις:

[1]  Ο Σεπ Ντήτριχ, διοικητής της «Ες Ες Σωματοφυλακής», δέχεται την πρόταση και το ίδιο βράδυ (20-4), επέτειο των γενεθλίων του Φύρερ, υπογράφεται ένα σχετικά γενναιόφρον πρωτοκολλο ανακωχής. Μόλις πληροφορήθηκε τη συνθηκολόγηση ο στρατάρχης Β. Λιστ, διοικητής της 12ης Στρατιάς (ΑΟΚ 12), της εντεταλμένης για τη διεκπεραίωση της «Επιχείρησης Μαρίτα» απαίτησε νέα σαφέστερη (και κάπως σκληρότερη) διατύπωση των όρων.
Ο Τσολάκογλου, αν και διαμαρτυρήθηκε για την όξυνση τελικά υπέγραψε. Όσο για τους Ιταλούς, είχε προηγηθεί«κατηγορηματική εντολή » του Χίτλερ να μην ενημερωθούν για τις διαπραγματεύσεις, παρόλο που η Ανώτατη Διοίκηση του Στρατού (OKH) είχε προειδοποιήσει τον Φύρερ για τον κίνδυνο περιπλοκών......
Πραγματικά , τα ιταλικά στρατεύματα αρχίζουν να εγκαταλείπουν την προηγούμενη παθητικότητα τους και επιχειρούν να εκμεταλλευθούν την ευνοϊκή κατάσταση, παρά τις εκκλήσεις του Λιστ να σταματήσουν κάθε κίνηση, όσο διαρκούσαν οι διαπραγματεύσεις. Για τον λόγο αυτό, μια προφυλακή της «Σωματοφυλακής Αδόλφου Χίτλερ» φράζει στους Ιταλούς την είσοδο στο ελληνικό έδαφος. Μόνο μετά την αναγκαστική υποχώρηση των τελευταίων αποφεύγεται η ένοπλη σύγκρουση ανάμεσα στα «φιλικά» στρατεύματα! Το επεισόδιο αυτό που αφαιρεί από τους Ιταλούς « τον καρπό της νίκης», εκνευρίζει υπερβολικά τον Ντούτσε.(Χαγκεν Φλάισερ Στέμμα  και Σβάστικα. Τόμος Α)
[2] Στην έκθεση του Τάγ­ματος των Ες Ες (που είχε κινητοποιηθεί για το σκοπό αυτό) αναφέρεται ότι διασφάλισαν την ελληνική υποχώ­ρηση στο παραμεθόριο ποτάμι. Μερικές ώρες μετά τον πετυχημένο αυτόν ελιγμό υποχώρησης, ιταλικά στρατεύματα έφτασαν στις 22.4 το πρωί στα σύνορα, για να καταδιώξουν τους Έλληνες: «Μόνο με επανειλημμένες υποδείξεις ότι το σύνολον των ελληνικών στρατευ­μάτων βρισκόταν στον γερμανικό τομέα κυριαρχίας, συνεπώς υπό γερμανική εξουσία, και με την επισήμανση της υποχρέωσης των γερ­μανικών στρατευμάτων να κρατήσουν τη μεθοριακή γραμμή με κά­θε τρόπο (sic), στάθηκε δυνατό να παραμείνει ο Ιταλός διοικητής στην άλλη πλευρά της γέφυρας». Και τις επόμενες μέρες το Β' Τάγ­μα αποκρούει με τον ίδιο ακαριαίο τρόπο νέες ιταλικές προσπάθει­ες, παρόλο που στο μεταξύ είχαν φτάσει εντολές από ανώτερες στρα­τιωτικές διοικήσεις. Έτσι (σε μια σημείωση στο περιθώριο της έκθεσης), το ΧΧΧΧ. Α.Κ. δικαιολογημένα εκφράζει τον φόβο του για «πολιτικές συνέπειες». (ΜΑ, Ε 328.3:11/Σωματοφυλακή Ες Ες Αδόλ­φος Χίτλερ, έκθεση 10.5.41.)

 (Επιστροφή)

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Α ΣΠΥΡΙΔΩΝΟΣ:ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΙ- ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΙ

Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ Ο ΔΙΧΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ.
Η έκρηξις του Ευρωπαϊκού πολέμου κατά το 1914 εύρε τον Ελληνικόν λαόν διατηρούντα ακόμη τα αισθήματα ευγνωμοσύνης προς τας λεγομένας προ­στάτιδας δυνάμεις Γαλλίαν, Αγγλίαν και Ρωσσίαν, η πολεμική επέμβασις των οποίων εις Ναυαρίνον απήλλαξε την Ελλάδα από την τυραννίαν των Τούρκων. Η πρωτεύουσα της Ελλάδος διεκοσμείτο από ανδριάντας πολιτικών ανδρών των προστατίδων δυνάμεων, πλείσται οδοί εις τας κυριωτέρας πόλεις έφερον ονό­ματα φιλελλήνων Γάλλων και Άγγλων. Η Γαλλική γλώσσα υπήρξεν η μόνη ξένη γλώσσα, ήτις εδιδάσκετο υποχρεωτικώς εις τα Ελληνικά γυμνάσια, και η Ελληνική νεολαία επεδίδετο εις την ανάγνωσιν μυθιστορημάτων του Ιουλίου Βερν και του Β. Ουγκώ. Ουδεμία ξένη γλώσσα ωμιλείτο εις την Ελλάδα τόσον , ευρέως, όσον η Γαλλική.

Μεταξύ των Ελλήνων εξ επαγγέλματος στρατιωτικών υπήρχε μερίς ελαχίστη γερμανομαθών, ήτις εμπνεομένη από τας γερμανικάς νίκας του 1870 κατά των Γάλλων και του 1866 κατά των Αυστριακών, επροπαγάνδιζε την υπεροχήν της οργανώσεως και του στρατιωτικού πνεύματος του Γερμανικού στρατού και ηρέσκετο να εκθειάζη τας γερμανικάς πολεμικάς μεθόδους. Η επανάστασις του 1909 και η προκύψασα εκ τούτου Κυβέρνησις περιώρισεν την επιρροήν των γερμανομαθών αυτών αξιωματικών και, αναθέσασα εις Γάλλους οργανωτάς την εκπαίδευσιν του Ελληνικού στρατού, ανεζωπύρωσε την αγάπην και τον θαυμασμόν προς τας Γαλλικάς μεθόδους εις ό,τι αφορά τον στρατόν, και τας Αγγλικάς εις ό,τι αφορά το ναυτικόν.

Εκλήθησαν τότε και ανέλαβον την καθοδήγησιν προς ανασυγκρότησιν και εκπαίδευσιν των πολεμικών δυνάμεων της Ελλάδος μία ομάς Γάλλων αξιωμα­τικών, υπό τον στρατηγόν Εϊντού, διά τον στρατόν της ξηράς, και ετέρα ομάς Άγγλων αξιωματικών, υπό τον ναύαρχον Τώφνελ, διά το ναυτικόν. Η συνερ­γασία μεταξύ των Ελλήνων και των ξένων αυτών αξιωματικών υπήρξε πληρέ­στατα καρποφόρος. Επηκολούθησαν οι δύο νικηφόροι πόλεμοι του 1912 και 1913, μετά το πέρας των οποίων αμφότεραι οι ξέναι άποστολαί εξηκολούθησαν το έργον της μελέτης και καθοδηγήσεως προς πλήρη και αρτίαν ανασυγκρότησιν των πολεμικών δυνάμεων της Ελλάδος.Μετά το πέρας του κατά Βουλγάρων πολέμου 1913, οι Τούρκοι αναθαρρήσαντες και μένεα πνέοντες διά τας ήττας αυτών κατά το 1912 και το 1913 (22) και δια την απώλειαν όλων σχεδόν των επί της Ευρώπης κτήσεων ήγειραν αξιώσεις επί των νήσων Χίου και Μυτιλήνης, και ήρξαντο παρασκευαζό­μενοι προς νέον κατά της Ελλάδος πόλεμον. Η Ελλάς αφ' ετέρου επεδόθη πυρε­τωδώς εις την ανασυγκρότησιν των δυνάμεων της, κατά ξηράν και θάλασσαν, δια ν' αντιμετωπίση τον ενδεχόμενον νέον κατά της Τουρκίας πόλεμον.Κατά την άνοιξιν του 1914 η προσπάθεια Ελλάδος και Τουρκίας προς αντιμετώπισιν του επικειμένου μεταξύ των πολέμου είχε φθάσει εις το κατακόρυφον, ότε έφθασεν εις Αθήνας πληροφορία καθ' ην, η Γαλλία με την κυβέρνησιν Caillaux-Doumergue παρείχε μέγα δάνειον προς την Τουρκίαν, προς παρασκευήν των πολεμικών της δυνάμεων δια τον παρασκευαζόμενον πόλεμον κατά της Ελλάδος. Το δάνειον τούτο διεπραγματεύθη και έκλεισε εις Παρισίους ο τότε Τούρκος υπουργός των οικονομικών Τζαβίτ - μπέης. Η σύναψις του δα­νείου, υφ' ους όρους και υφ' ας περιστάσεις συνήφθη, ηκούσθη ως βόμβα εις τας Αθήνας, διότι εξελήφθη ότι εδίδετο εις την Τουρκίαν δια να ετοιμάση τον πόλεμον κατά της Ελλάδος και είχε ως συνέπειαν την μεγάλην ανησυχίαν του Ελληνικού λαού, όστις εκ τούτου ησθάνθη την ανάγκην να αναμετρήση τας περιπτώσεις, αίτινες τον υπεχρέουν να ευγνωμονή την συμπαθεστέραν των προστατίδων δυνάμεων, και να εξετάζη μήπως η ιστορουμένη προς την Ελλάδα προστασία δεν ήτο αποτέλεσμα συμπαθείας προς αυτήν και προς την ιστορίαν της, αλλ' ήτο αποτέλεσμα συνδυασμού συμφερόντων υλικών. Εντεύθεν προήλθε κάποια σκιά εις την ευρείαν έκτασιν των αισθημάτων του Ελληνικού λαού προς την Γαλλίαν.

Υπήρξε μοιραίον, το δάνειον τούτο να χρησιμοποίηση υπό των Τούρκων δια την προμήθειαν από γερμανικόν εργοστάσιον όπλων και πυρομαχικών, άτινα εχρησιμοποιήθησαν όχι κατά των Ελλήνων, ως προέβλεπον, αλλά κατ' αυτών τούτων των Γάλλων και των συμμάχων των, εκραγέντος εν τω μεταξύ του Α' παγκοσμίου πολέμου ( Βarreilles d' Athénes à Ancora σελ. 208).

Δια τους Γερμανούς o Ελληνικός λαός δεν έτρεφε αισθήματα μη φιλικά, διότι η στοργική και λαοφιλής Βασίλισσα του Σοφία ήτο αδελφή του Αυτοκράτορος των Γερμανών και κυρίως διότι κατά τας συζητήσεις του Βουκουρεστίου τον Αύγουστον του 1913, η επέμβασις του Γερμανού Αυτοκράτορος Γουλιέλμου είχεν ως αποτέλεσμα να περιληφθή οριστικώς εντός του ελληνικού εδάφους η Ανατολική Μακεδονία (Δράμα, Καβάλα). Τούτο είχε συντελέσει κατά πολύ εις το να βελτιωθούν τα προηγουμένως αδιάφορα αισθήματα του Ελληνικού λαού προς τούς Γερμανούς, οίτινες κατά τα τέλη του 19ου αιώνος εφέροντο ως οργανωταί του Τουρκικού στρατού επί κεφαλής του οποίου, κατά τον ατυχή πόλεμον του 1897, εισήλθεν εις την Λάρισαν ο Γερμανός συνταγματάρχης του ιππικού Γρούμκωφ. Κατά την έκρηξιν του πολέμου όμως, η συμμαχία των Γερμανών με τους Αυστριακούς εμείωσε τα προς αυτούς αισθήματα του λαού της Ελλάδος. Διότι το όνομα του μισέλληνος Αυστριακού Αρχικαγκελλαρίου Μέτερνιχ, του χαρακτηρίσαντος τούς Έλληνας επαναστάτας του 1821 ως ληστάς κατά το συνέδριον της Verona ( 1822), δεν εξηλείφετο από τας παραδόσεις των Ελλήνων και έτι μάλλον, διότι έμεινε ανεξάλειπτος εις την μνήμην των Ελλήνων η υπό των Αυστριακών παράδοσις του Εθνομάρτυρας Ρήγα Φερραίου εις τους Τούρκους δημίους του. Αλλά τα αισθήματα των Ελλήνων έλαβον εντελώς εχθρικόν χαρα­κτήρα κατά των Γερμανών και των συμμάχων των όταν, την 9ην Αύγουστου 1914, ανηγγέλθη η είσοδος των γερμανικών θωρηκτών Γκαίμπεν και Μπρεσλάου εις την Προποντίδα. Ηδραιώθη τότε η πεποίθησις, ότι εις την συμμαχίαν των Κεν­τρικών Αυτοκρατοριών ητοιμάζετο να μετάσχη και η Τουρκία. Ήρκει και μόνον το όνομα αυτό διά να αποκορυφώση την αντιπάθειαν του Ελληνικού λαού προς τας Κεντρικάς Αυτοκρατορίας. Ήρχισε μάλιστα τότε να γίνεται λόγος περί οργα­νώσεως ομάδων εθελοντών και αποστολήν αυτών εις την Γαλλίαν, όπως πολεμή­σουν εις το πλευρόν των Γάλλων ως εγένετο το 1870.

Προπαγάνδαι

Ευθύς άμα τη κηρύξει του πολέμου, την πρώτην εβδομάδα του Αυγούστου του 1914, πάντες οι ειδικοί επροφήτευον , μέσω των εφημερίδων , ότι η διάρκεια αυτού θα ήτο βραχυτάτη .Είχον υπ' όψιν των ότι ο Γαλλογερμανικός πόλεμος του 1870 διήρκεσε 6 μήνας, ο δε Γερμανοαυστριακός του 1866 του 1866 μόνον 4 μήνας.
Είχεν εκ τούτου εξαχθή το συμπέρασμα, ότι όσω ετελειοποιούντο τα όπλα, τόσον η επιβολή του ισχυροτέρου αντιπάλου θα επήρχετο ταχύτερον.Και επειδή μεταξύ του 1870 και του 1914 η τελειοποίησις των όπλων είχε κάμει άλματα σημαντικώτατα , ιδία εις τα μέσα μεταφοράς, εξήγετο το συμπέρασμα ότι ο εκραγείς πόλεμος θα ήτο βραχυτάτης διαρκείας.Μόνον εις κριτικός, ο Ελβετός Feyler, προέβλεψε το αντίθετον.Αι ειδήσεις των πρώτων πολεμικών ημερών, καθ' ας ο Γερμανικός στρα­τός εισέβαλεν εις το Βέλγιον και εις διάστημα 15 ημερών (5 έως 20 Αυγούστου) συνέτριψε τ' ανθισταμένα Γαλλοβελγικά στρατεύματα, προεκάλεσεν ανησυχίας και κατήφειαν εις την Ελλάδα. Την ανησυχίαν δε ταύτην ενέτεινεν αρθρογραφία ειδικού τίνος υπό το ψευδώνυμον Α.Ω εις την εφημερίδα «Αθήναι», δι' ης προελέγετο η καθ' εκάστην πρόοδος των γερμανικών φαλάγγων και προελέγετο η εντός μικράς προθεσμίας καταβολή των συμμαχικών δυνάμεων και ο τερματισμός του πολέμου, ότε, κατά τας 5 - 10 Σεπτεμβρίου, το σταμάτημα των Γερμανών κατά την μάχην του Μάρνη (4 Σεπτεμβρίου) ανεπτέρωσε την ελπίδα ότι θα απεσοβείτο η ραγδαία καταστροφή των συμμαχικών στρατών και θα εδίδετο και­ρός προς ενίσχυσιν των συμμαχικών δυνάμεων προ παντός δια της γενικεύσεως εν Αγγλία της στρατολογίας.
Την αισιοδοξίαν των εν Ελλάδι ηύξησε και η αστοχία τών κατά τής Σερ­βίας κινηθεισών Αυστριακών μεραρχιών, αίτινες πριν ή λήξη ακόμη το έτος 1914 ηττήθησαν, ο δε βασιλεύς Πέτρος επανήλθε θριαμβευτής εις Βελιγράδιον. Εδημιουργήθη ούτω μεγάλη αισιοδοξία και της αισιοδοξίας ταύτης μέτοχος υπήρξε και ή Ελληνική Κυβέρνησις, ήτις ανεκοίνωσεν εις τους συμμάχους ότι η Ελλάς θα ήτο διατεθειμένη να θέση τας στρατιωτικας αυτής δυνάμεις εις την διάθεσιν τούτων. Η απάντησις των συμμάχων, τη παρακινήσει των Ρώσσων, υπήρξεν αρνητική, υπό το πρόσχημα ότι εφοβούντο την επέκτασιν του πολέμου εις την Βαλκανικήν , όπου, επί του παρόντος, η Τουρκία και Βουλγαρία εφαντάζαντο ότι θα παρέμενον ουδέτεραι. Της ουδετερότητος αυτής οι σύμμαχοι είχον απόλυτον ανάγκην, διότι τούτο απήτει ο πιθανός δια των Δαρδανελλίων εφοδια­σμός των Ρώσσων.
Όντως, ο ανεφοδιασμός αυτών υπό των συμμάχων δια όπλων και πυρομαχικών ήτο απαραίτητος, ιδία μετά τήν μάχην τοΰ Τάνεβεργ (25 - 30 Αυγούστου 1914), καθ' ην εξουδετερώθησαν αι εισβαλούσαι εις την Ανατολικήν Πρωσσίαν δύο Ρωσσικαί στρατιαί υπό τους στρατηγούς Ρενέκαμπ και Σαμψόνωφ. Αι μάχαι αύται απωλέσθησαν δια τους Ρώσσους, διότι εστερούντο πυρομαχικών, και ο ανεφοδιασμός των εκ μέρους των συμμάχων ήτο δυσχερής διότι, η μεν Βαλτική θάλασσα είχε κλεισθή υπό του Γερμανικού στόλου, ο δε κόλπος του Αρχαγγέλου (Murmansk) δεν είχε ακόμη συνδεθή δια σιδηροδρομικών γραμμών με την μετόπισθεν χώραν του Ρωσσικοΰ μετώπου. Απέμενεν μόνον ο δια Δαρδανελλίων εφοδιασμός. Ούτος όμως εξηρτάτο εκ της στάσεως των Τούρκων, δια την οποίαν οι σύμμαχοι κατέβαλον πάσαν προσπάθειαν να μη εξελιχθή εις έξοδον τούτων εις τον πόλεμον υπέρ των Γερμανών. Ηγνόουν άραγε οι σύμμαχοι ότι, πολύ πριν η δολοφονία του διαδοχικού ζεύγους της Αυστρίας εις Σεράγεβο αποτελέσει το έναυσμα του πολέμου, οι Γερμα­νοί εσχεδίαζον, εν συνεννοήσει με τους Νεότουρκους του Εμβέρ, οίτινες εκυβέρνων την Τουρκίαν, επίθεσιν κατά των Ρώσσων, δια να προλάβουν την συμπλήρωσιν του σιδηροδρομικού δικτύου της Ρωσσίας, ήτις συντελουμένη θα παρείχεν εις αυτούς μεγάλην ευχέρειαν ταχείας κινητοποιήσεως και συγκεντρώ­σεως του στρατού των εις ενδεχομένην σύρραξιν με την Γερμανίαν" Τας λεπτομε­ρείας της παρασκευής ταύτης αναφέρει ο Τσώρτσιλ εις το βιβλίον του «Crise mondiale» (σελ. 354) και ο Bareillés, εις το «Les turcs» (σελ. 283).
Την Ι0ην Αυγούστου (ν. ή.) τα θωρηκτά Geben και Breslau, καταδιωκόμενα υπό του αγγλικού στόλου, κατέφυγον εις Κωνσταντινούπολην. Είναι περίεργον το ότι και μετά την είσοδον των πλοίων τούτων εις την Προποντίδα οι σύμμαχοι εξηκολούθουν να ελπίζουν ότι οι Τούρκοι θα έμενον ουδέτεροι ( « Les turcs » σελ. 286) και εσταμάτησαν την δίωξίν των προ των Στενών των Δαρδανελλίων. Την 29ην Οκτωβρίου 1914 τα Γερμανικά θωρηκτά Geben και Breslau, υπό Τουρκικήν σημαίαν, εβομβάρδισαν τους Ρωσσικούς λιμένας του Ευξείνου. Τούτο έκαμε τους συμμάχους να εξυπνήσουν επί τέλους και ν' αρχίσουν νέαν προσπάθειαν, όπως απομονώσουν την Τουρκίαν, δια της προσελκύσεως της Βουλγαρίας εις το πλευρόν των ή της τηρήσεως αυτής εις πλήρη ουδετερότητα. Η τοιαύτη επίμο­νος, εν απάτη, παραμονή των συμμάχων εγένετο αιτία μεγάλης συμφοράς εις την Ελλάδα, διότι εξ αυτής προέκυψεν ισχυρότατη και ανίερος πίεσις επί της Ελλά­δος, προς την οποίαν ήρχισαν να φέρωνται όχι ως προς ελευθέραν και ανεξάρτητον χώραν, άλλ' ως προς χώραν εκ παραδόσεως οφείλουσαν αγογγύστως να υπο­τάσσεται καί να υποκύπτη εις πάσαν αυτών αξίωσιν. Τούτο εστήριζον σοφιστικώς εις τον τίτλον ον έφερον, ως προστάτιδες δυνάμεις, ενώ πραγμιατικώς το εστήριζον εις το ότι η Ελλάς κρέμεται ως σταφυλή εις την Μεσόγειον και είναι ως εκ τούτου εκτεθειμένη εις την ισχύν, την αδιαφιλονίκητον, των στόλων των.
Πράγματι ο εφοδιασμός των Ρώσσων συνεπήγετο την ανάγκην της ταχείας καταβολής των Τούρκων, αλλά δια να επιτευχθή τούτο έπρεπε να δελεασθή η Βουλγαρία να κηρύξη τον πόλεμον κατά των Κεντρικών Αυτοκρατοριών ή τουλάχιστον να μείνη ουδέτερα. Οι σύμμαχοι, κρίνοντες βάσει του στρατιωτικού παράγοντος, δεν εδίστασαν να προσφέρουν ως δέλεαρ εις τους Βουλγάρους τους ελληνικούς νομούς Δράμας και Καβάλας. Κρίνων τις, ως στρατιωτικός, την απόφασιν ταύτην των συμμάχων ευρίσκει αυτήν εντονώτατα άδικον δια την Ελλάδα, λογικήν όμως στρατιωτικώς, διότι δι' αυτής έξυπηρετείτο η πολεμική αδήριτος ανάγκη, του εφοδιασμού της Ρωσσίας. Όμως και αν στρατιωτικώς δικαιολογήται η ανάγκη αυτή, δια τους Έλληνας η αξίωσις να δώσουν την περιοχήν Καβά­λας—Δράμας εις την Βουλγαρίαν υπήρξε πλήγμα σκληρόν, προ της σκληρότητος του οποίου ουδεμία δικαιολογία ήτο νοητή.
Την 23ην Ιανουαρίου 1915 ο εν Αθήναις Άγγλος πρεσβευτής διετύπωσε προς την Ελληνικήν Κυβέρνησιν την αξίωσιν, όπως αύτη ενδώση εις την παραχώρησιν των νομών Καβάλας και Δράμας προς τους Βουλγάρους, χάριν της εξυ­πηρετήσεως γενικής πολεμικής ανάγκης, και συνεπλήρωσε την αξίωσιν με υπόσχεσιν περί επεκτάσεως μεταπολεμικώς τής Ελλάδος πρός τήν Μ. Άσίαν.
Με το πικρόν τούτο ποτήριον εποτίσθη η νικήτρια τών Βουλγάρων Ελλάς καί τό δηλητήριον αυτό επέδρασεν ως χημικός καταλύτης επί της έως τότε λαμ­πράς των Ελλήνων ομονοίας διότι διεσπάσθησαν πάραυτα εις δύο αντιπάλους μερίδας τους Βασιλικούς, αποκρούοντας πάσαν ιδέαν εκχωρήσεως αιματοβαμμένων εδαφών προς τους Βουλγάρους και εις Βενιζελικούς, λατρεύοντας τον αστέρα του Βενιζέλου, όστις φαίνεται ότι έκτοτε κατεθέλγετο από την ιδέαν της επεκτάσεως της Ελλάδος προς τας πλουσίας επί της παραλίας του Αιγαίου επαρχίας της Μ. Ασίας. Είναι φυσικόν ότι το πλήγμα υπήρξεν οδυνηρότερον εις τους στρατευθέντας και σκληρά πολεμήσαντας Έλληνας κατά των Βουλγάρων, τους καλουμέ­νους Επιστράτους, των οποίων αι πληγαί του πολέμου του 1913 δεν είχον ακόμη επουλωθή. Συνέπεια τούτου υπήρξεν η γένεσις των συλλόγων των Επιστράτων, οίτινες διεκήρυξαν την αφοσίωσιν αυτών προς τον στρατηλάτην Βασιλέα Κωνσταντίνον, τον νικητήν των Βουλγάρων, κατηγορηματικώς δηλώσαντα ότι ηναντιούτο εις πάσαν παραχώρησιν Ελληνικού ελευθέρου εδάφους εις τους Βουλγάρους.

Πρώτη πρόσκλησις της Ελλάδος όπως μετάσχη του πολέμου εις το πλευρόν των συμμάχων.

Ο Ιανουάριος του 1915 εύρε τους Γερμανοαυστριακούς καθηλωμένους εις το δυτικόν μέτωπον, τους Ρώσσους μετά τας μάχας του Τάνεμπεργχ (26—30 Αύγ.) και του Βιστούλα (11 —15 Νοεμβρίου) συντετριμμένους και στερουμένους όπλων και πυρομαχικών, τους Τούρκους μετέχοντας του πολέμου εις το πλευρόν των Κεντρικών Αυτοκρατοριών, και δι' επιστρατεύσεως από 29 Αυγούστου 1914 σχηματίσαντας 4 στρατιάς εκ 15 σωμάτων στρατού. Μία των στρατιών τούτων προωρίζετο δια την άμυναν της Κωνσταντινουπόλεως και των Στενών των Δαρ­δανελλίων, ετέρα δια το Ερζερούμ (δι' επιχειρήσεις προς Ρωσσίαν), ετέρα επί της χερσονήσου του Σινά έναντι της διώρυγος του Σουέζ και άλλη επί την Μεσοποταμίαν.

Τους Σέρβους ευρήκεν ο Ιανουάριος του 1919 πανηγυρίζοντας δια την απόκρουσιν των Αυστριακών μεραρχιών του Πότιορεσκ, αλλά και τους Γερμανοαυστριακούς σχεδιάζοντας νέαν και ισχυροτάτην επίθεσιν κατά των Σέρβων, εν συνεργασία μάλιστα με τους Βουλγάρους, οίτινες παρ' όλον ότι μετείχον της προπαρασκευής των σχεδίων τούτων, εξηκολούθουν δολιώτατα, αλλά και μεθοδικώτατα ρυμουλκούντες τους αδιορθώτους Συμμάχους προς την ιδέαν της παρα­μονής αυτών εις την ουδετερότητα, και συνεπώς της πιέσεως της Ελλάδος πρός αυτοκτονίαν.

Κατά την περίοδον ταύτην οι Σύμμαχοι επιέζοντο υπό της ανάγκης του εφοδιασμού των Ρώσσων, εξηντλημένων από απόψεως πολεμικών εφοδίων και αγωνιώντων δια την απόκτησιν επαφής εφοδιασμού από τους διαθέτοντας εφόδια Συμμάχους. Έπρεπε λοιπόν πάση θυσία να βιασθή ο φραγμός των Δαρδανελλίων και να τεθή εκτός μάχης η Τουρκία. Κατά το τέλος Φεβρουαρίου οι Σύμμα­χοι εβολιδοσκόπησαν την Ελλάδα, εάν ήτο διατεθειμένη να λάβη μέρος εις εκστρατείαν κατά των Δαρδανελλίων.

Οι ζήσαντες την εποχήν εκείνην θα ενθυμούνται την συγκίνησιν του Ελληνικού λαού, όταν δια της προτεινομένης κατά των Δαρδανελλίων εκστρατείας αυτών ανέθορεν εις την ψυχήν του η ελπίς της εκπληρώσεως του ονείρου όλων των από της αποφράδος ημέρας της 29ης Μαΐου 1453 Ελληνικών γενεών. Φαίνεται δε ότι η συγκίνησις αύτη δεν επλημμύρισε τας καρδίας του λαού και του στρατού της Ελλάδος μόνον, αλλά και του στρατηλάτου Βασιλέως Κωνσταντίνου και του μεγαλεπηβόλου Κρητός πρωθυπουργού της Ελλάδος Βενιζέλου. Εις τα χείλη όλων εψιθυρίζετο η παράδοσι: « πάλι με χρόνους με καιρούς»... και έκαστος συγκινούμενος διερώτα τον εαυτόν του : « Μήπως ήγγικεν η ώρα ; »

Ο Βενιζέλος δια της τολμηράς του πολιτικής από του 1910 και των αποτελεσμάτων αυτής έκαμε φίλους και αντιπάλους του να πιστεύσουν εις τα σχέδια του και η ανακοινωθείσα γνώμη του έκαμε τον λαόν να πιστεύση εις το ορθόν του λόγου του. Ενεφανίσθη όμως αδοκήτως και ως ψυχρολουσία ο υπολογισμός και η γνώμη του Επιτελείου του Ελληνικού στρατού, καθ' ην : «Δοθέντος ότι η Τουρκία ήτο επιστρατευμένη άπό τά τέλη Αυγούστου τοΰ 1914 και η άμυνα των Δαρδανελλίων ήτο παρεσκευασμένη υπ' αυτών, θα έπρεπε η επιχείρησις να γίνη δι' ευρυτέρας ενεργείας δια της Θράκης και κατά της χερσονήσου της Καλλιπό­λεως από βορρά και δυσμών' τούτο δε απήτει την διάθεσιν δυνάμεων ισχυρών, τας οποίας οι Σύμμαχοι δεν διέθετον δια των προτάσεων των. Η διάθεσις των δυνάμεων τούτων εκ του Ελληνικού Στρατού θα απετέλει κίνδυνον μέγιστον δια την χώραν ολόκληρον, εφ' όσον η Βουλγαρία παρέμενεν εις την αινιγματώδη στάσιν της καραδοκούσα».

Εις την απογοητευτικήν ταύτην γνώμην προσετέθη και η σκληρά απόφασις του Τσάρου ότι : «Επ' ουδενί λόγω θα εδέχετο την συμμετοχήν του Ελληνικού στρατού εις επιχειρήσεις κατά της Κωνσταντινουπόλεως, και προ παντός δεν θα επέτρεπε την είσοδον Ελληνικών στρατευμάτων εις Κωνσταντινούπολη, δια να μη ευρεθή εις την δυσάρεστον θέσιν να τους αναγκάση να αποχωρήσουν εξ αυτής ».

Ο Κρης πρωθυπουργός, έχων πεποίθησιν εις το άστρον του και εις τας αβεβαιότητας των πολεμικών γεγονότων και εξελίξεων, ευρεθείς προ του ακάμπτου επιτελείου και χολωθείς παρητήθη. Ο λαός συμμετέχων εις τας διαισθήσεις του τον επανέφερεν εντός τριών μηνών δια των εκλογών της 6ης Ιουνίου 1915. Η γνώμη ότι η επανεκλογή του Βενιζέλου ωφείλετο εις την δήλωσιν αυτού ότι θα απέφευγε τον πόλεμον, κατά την γνώμην ημών, δεν ευσταθεί. Η αποφυγή του πολέμου δεν απετέλει υπό τας τότε συνθήκας το αίσθημα του λαού, όστις διέβλεπεν ότι η πυρκαϊά, ήτις ελυμαίνετο την γείτονα σύμμαχον Σερβίαν, δεν ήτο εφικτόν να μη φθάση μέχρι των Ελληνοσερβικών συνόρων. Την απομένουσαν προς πόλεμον δυναμικότητα του Ελληνικού λαού, απέδειξαν η θαυμαστή αντοχή του κατά τα επακολουθήσαντα γεγονότα και η μακρά και κοπιώδης Μικρασιατική εκστρατεία, εις την οποίαν υπεβλήθη υπό των συμμάχων του, συνεχίσας μάλιστα ταύτην δια της σθεναράς από του Έβρου κατά το 1923 απειλής της Κων]πόλεως.
Διισταμένης και της Ρωσσίας δια την συμμετοχήν της Ελλάδος εις την κατά Κωνσταντινουπόλεως δια των Δαρδανελλίων επίθεσιν, οι Σύμμαχοι ενήρ­γησαν σφοδρόν βομβαρδισμόν των εξωτερικών φρουρίων αυτών, από 5 Μαρτίου μέχρι 1 Απριλίου 1915, αι δε καθ' όλον το θέρος του 1915 γενόμεναι αποβάσεις εις την χερσόνησον Δαρδανελλίων απέβησαν άκαρποι, μη επιτευχθείσης της κατα­λήψεως της χερσονήσου ολοκλήρου και συνεπώς της ελευθέρας χρήσεως της δια των Στενών διελεύσεως των Συμμαχικών ναυτικών δυνάμεων. Ο άκαρπος ούτος άγων διήρκεσε επί εννέα μήνας στοιχίσας εις τους Συμμάχους 180.000 ανδρών, νεκρών και τραυματιών. Η εκκένωσις της χερσονήσου υπό των Συμμαχικών στρατών εγένετο άνευ πιέσεως του εχθρού την 8 Ιανουαρίου 1916. Κατωτέρω, από απόψεως Τουρκικής, εκτίθεται λεπτομερέστερον η αποτυχούσα εκστρατεία κατά των Δαρδανελλίων. Τα κατά Βουλγαρίαν. 2α παραίτησις του Βενιζέλου
Εν τω μεταξύ η Βουλγαρία εξηκολούθει δια της αινιγματώδους συμπερι­φοράς της να αφίνη ελπίδας προσανατολισμού αυτής προς τους Συμμάχους, ενώ πράγματι είχε συνδεθή μυστικώς προς τας Κεντρικάς Αυτοκρατορίας. Την 6ην Σεπτεμβρίου 1915 υπέγραψε μυστικήν συνθήκην μετ' αυτών και συνεφώνησε περί του τρόπου, καθ' ον υπεχρεούτο να μετάσχη πολεμικών επιχειρήσεων κατά της Σερβίας. Την 22αν Σεπτεμβρίου επεστρατεύθη και την 21ην Οκτωβρίου, αφαιρέσασα το προσωπείον, εκήρυξε τον πόλεμον κατά της Σερβίας και των Συμμάχων. Τότε και μόνον τότε, οι Σύμμαχοι άνοιξαν τα μάτια των και έπαυσαν να ομιλούν περί εκχωρήσεως του Μοναστηρίου και της Καβάλας εις την Βουλγαρίαν.
Αλλά η αποκάλυψις της δολιότητος των Βουλγάρων εγένετο αφετηρία νέων περιπετειών δια την Ελλάδα, διότι εδημιούργησε ζήτημα, εάν η συνθήκη Ελλάδος—Σερβίας του 1913 υπεχρέου την Ελλάδα να μετάσχη του πολέμου βοηθούσα την σύμμαχον της Σερβίαν. Οι περί τον Βασιλέα έλεγον όχι και οι περί τον Βενιζέλον ναι. Νέα αιτία διχασμού και ταραχών εις το εσωτερικόν της (30) Ελλάδος. Ο Βενιζέλος παρητήθη εκ νέου και παραιτούμενος εξεφράσθη ανοικτά κατά των Κεντρικών Αυτοκρατοριών, κατηγορήσας ως γερμανοφίλους τους ισχυρι­ζομένους ότι η συνθήκη του 1913 δεν υπεχρέου την Ελλάδα εις συμμετοχήν εις τον πόλεμον. Η οξύτης του διχασμού έφθασε τότε εις το κατακόρυφον.

Ο διχασμός

Συνετελέσθη ούτω πλήρως ο διχασμός των Ελλήνων εις δύο αντιμαχόμενα στρατόπεδα μέχρι σημείου τοιούτου ώστε και σήμερον, μετά πάροδον δηλαδή 40 όλων ετών, τα ίχνη αυτού δεν έχουν εξαλειφθή. 

Οι Σύμμαχοι δια των προπαγανδών των, των σκηνοθετημένων αντισυμμαχικών επεισοδίων, των πλαστών επιστολών και τηλεγραφημάτων έσπειραν ζιζά­νια εις τας ψυχάς των Ελλήνων εκ των οποίων ανεπτύχθησαν μίση ακατάσβεστα. 

Με επιχειρήματα «τραβηγμένα από τα μαλλιά» κατηγόρησαν την Ελληνικήν κυβέρνησιν επί απιστία προς την σύμμαχόν της Σερβίαν. Είναι όμως παράδοξον το ότι η ευθιξία αύτη των Συμμάχων έναντι της αμφισβητούμενης υπο­χρεώσεως της Ελλάδος να σπευσει ανεξετάστως εις βοήθειαν της μη σωζόμενης οπωσδήποτε Σερβίας, η ευθιξία επαναλαμβάνομεν αυτή προς τας συμμαχικάς υποχρεώσεις, τον Νοέμβριον του 1920, δεν εξεδηλώθη πουθενά όταν ούτοι, με το αποτέλεσμα των εκλογών του ελευθέρου Ελληνικού λαού, απέβαλον αυθαιρετώτατα και άπιστα πάσας τας συμμαχικάς υποχρεώσεις αυτών και το χειρότερον μετέστησαν προς το στρατόπεδον του εχθρού καταστάντες πολύτιμοι αυτού σύμβουλοι ( Σφόρτζα — Φρανγκλίν—Μπουϊγιόν ) και ανεξάντλητοι αυτού δανεισταί και προμηθευταί εις πολεμικά εφόδια ! 

Η τοιαύτη ασύστολος απιστία των Συμμάχων, ιδία των Γάλλων και Ιταλών, είχε τόσον ολεθρίας συνεπείας επί της Μικρασιατικής εκστρατείας ώστε προς προφύλαξιν των μελλουσών γενεών θα ήτο σκόπιμον κάπου εις το υπουργείον των Εξωτερικών να ενετειχίζετο πλαξ φέρουσα παρηλλαγμένον σχετικόν στίχον του Βιργιλίου ως εξής: 

Φοβού τους ισχυρούς περί τιμής και ελευθερίας ομιλούντας

Μία διαφωνία 

Ο Συγγραφεύς και παλαιός διπλωμάτης κ. Σακελλαρόπουλος εις το δια­φωτιστικόν σύγγραμμα του « η Σκιά της Δύσεως », κρίνει τον διχασμόν ως το κυριον ίσως και μοναδικόν αίτιον των προκυψασών συμφορών και συγκρίνων την Ελλάδα προς την Βουλγαρίαν και Τουρκίαν εξάγει το συμπέρασμα ότι αι δυο αύται χώραι δεν εδοκιμάσθησαν ως η Ελλάς διότι διετήρησαν εκάστη την ενό­τητα της μέχρι πέρατος του πολέμου. Εις το σημείον τούτο ο γράφων διαφωνεί προς τον έξαίρετον συγγραφέα κρίνων ότι η δοκιμασία της Ελλάδος προήλθε κυρίως εκ της θέσεως της χώρας περιβαλλόμενης υπό θαλάσσης κυριαρχούμενης υπό των συμμαχικών στόλων. Η Σόφια και η Άγκυρα προστατεύονται υπό αλ­λεπαλλήλων οροσειρών απρόσβλητοι από τους κυριάρχους της θαλάσσης, ενώ αι Αθήναι ευρίσκονται εις απόστασιν βολής και πολυβόλου ακόμη από τας όχθας του Αιγαίου και συνεπώς υπόκεινται εις πάσαν βίαν και διαστροφικήν ενέργειαν αυτών. 

Ο στρατηγός Σαράγι.

.....................................................................................

.....................................................................................

.....................................................................................

Ολέθριος πολιτικός ανταγωνισμός.

Κατά το από του Φεβρουαρίου του 1915 μέχρι του Μαΐου του 1919 4ετές διάστημα συνέβησαν γεγονότα πολεμικά και γεγονότα εμφυλίου πάλης συν­ταρακτικά, τα οποία, ίσως, εάν υφίστατο οιοσδήποτε άλλος στρατευόμενος λαός, θα εξεμηδενίζετο. Ο Ελληνικός στρατός ή μάλλον η στρατευομένη Ελλάς, αποδυθείσα εις τον Μικρασιατικόν πόλεμον, ενέτεινε τας δυνάμεις της υπέρ τα αν­θρώπινα όρια, τον κύριον όμως εχθρόν του στρατού αυτού δεν απετέλεσεν ο υπέρ των εστιών αυτού αμυνόμενος πολέμιος, αλλ' απετέλεσεν η αθε­ράπευτος φαγομάρα και αχαλίνωτος φιλαρχία των πολιτικών κομμάτων της χώρας. Εις την μακράν ιστορίαν της Ελλάδος πλειστάκις η φιλαρχία έγινε αφορμή καταστροφών, αλλά κάποτε, όταν η Ελληνική φυλή εμάχετο απεγνωσμένως κατά του ισχυρού επιδρομέως Μήδου, έλαμψε το παράδειγμα εξορίστου πολιτικού ηγήτορος, του Αριστείδου. Εις την Μικρασιατικήν περιπέτειαν, την μεγαλυτέραν προσπάθειαν που κατέβαλεν η Ελληνική φυλή δια μέσου των αιώνων, ουδείς πολιτικός αρχηγός, μα ουδείς, ενεπνεύσθη από το λάμπον παράδειγμα εκείνου, αντιθέτως πάντες, μη λογαριάζοντες το χυνόμενον αίμα και την αγωνίαν των οίκοι, ένα σκοπόν επεδίωκον έκαστος « πως θα κατώρθου να προστεθή εις το όνομα αυτού το επίθετον του μεγάλου». Το επελθόν αποτέλεσμα υπήρξε τοιού­τον, ώστε να αμφιβάλλη τις αν η υπέρμετρος αντοχή, την οποίαν έδειξεν η στρα­τευομένη Ελλάς, ήτο αρετή ή ελάττωμα».

Δια το 22μηνον διάστημα, το οποίον εμεσαλάβησε από της 18ης Οκτωβρίου 1915 καθ' ην ο Βενιζέλος εξεφράσθη εν τη Βουλή καθαρά κατά των Κεν­τρικών Αυτοκρατοριών και ανέλαβε την πολιτικήν διεξαγωγήν του αγώνος κατ' αυτών, μέχρι της 4ης Αυγούστου 1917 καθ' ην εκήρυξε επισήμως τον κατ' αυτών πόλεμον, εμεσολάβησαν γεγονότα αχαρακτήριστα εν ονόματι δήθεν της ελευθε­ρίας και της ιδιότητος της προστάτιδος δυνάμεως των μεγάλων έναντι της Ελλά­δος. Ο αναγνώστης ας ανατρέξη, εις άλλους ιστορικούς και φιλοσόφους, ασχοληθέντας με την διαφοράν, εάν υπάρχη τοιαύτη, μεταξύ του κτήνους και του λεγο­μένου ανθρώπου. Πραγματικότης είναι, το επαναλαμβάνομεν, ότι η Ελλάς κρέ­μεται, ώσπερ σταφυλή, εις την Μεσόγειον και αι προστάτιδες (;) δυνάμεις είχον ισχυρούς στόλους, και ηδύναντο εις πάσαν στιγμήν να την εξουδετερώσουν. Με αυτό το δικαίωμα και όχι με τον τίτλον της προστάτιδος, με τον οποίον εκάλυ-πτον την συμπεριφοράν των, επέβαλον ισχυρόν αποκλεισμόν, στερήσασαι του άρτου τον καλούμενον να συμπολεμήση μετ' αυτών Ελληνικόν λαόν, εβιοπράγησαν, διέσυραν, εφόνευσαν, και εν τέλει, αποβιβάσαντες αγήματα και επιτεθέντες κατά των Αθηνών ηξίουν την παράδοσιν εις αυτούς από τους Έλληνας των όπλων των και του στόλου των. Έτυχον, ως ήτο επόμενον, της απαντήσεως ης ήσαν άξιοι.

Ως παράδειγμα της αυθάδους συμπεριφοράς των φέρομεν το ότι τάγματα Γάλλων εισελθόντα εις Θεσσαλίαν, τη διαταγή του Σαράγι, συνέλαβον ευζώνους Έλληνας και τους υπεχρέωσαν να εργάζωνται ως δούλοι εις τους δρόμους. Εις τους δυστροπούντας απευθύνετο υπό την απειλήν μαστιγίου η φράσις « travaille cochon ». Η φράσις αύτη εκαρφώθη εις την μνήμην των ευζώνων και όταν, κατόπιν της συμπαρατάξεως των αυτών ευζώνων εις το πλευρόν των Άγγλων εις το μέτωπον του Στρυμώνος, οι εύζωνοι έβλεπον διερχόμενον Γάλλον αντί του « ένας Γάλλος περνά» ελεγον το «ένας τράβα-κοσόν» περνά. Αυτά δε κατά μέγα μέρος ωφείλοντο εις τον ευερέθιστον και έκφρονα στρατάρχην του συμμαχικού στρατού της Ανατολής, τον περιβόητον Σαράγι.
Η ψυχολογική κατάστασις του στρατού.

Η συμπαράταξις των Τούρκων και των Βουλγάρων μετά των Γερμανοαυστριακών, και η υπό φίλων και εχθρών εκτίμησις της διορατικότητος του Βενιζέ­λου συνεκράτησαν τον εν αγανακτήσει λαόν, ούτω δε ούτος, στρατευθείς εκ νέου κατά τας αρχάς του 1917, απέδωσεν εννέα πλήρεις μεραρχίας, δι' ων επλουτίσθη το Μακεδονικόν συμμαχικόν μέτωπον. Εις την αποκατάστασιν τοΰ ηθικού του και της πειθαρχίας του συνετέλεσε πολύ η αντικατάστασις του Σαράγι δια τοΰ συνετού στρατηγοΰ Γκιγιωμά, και κατόπιν δια του εκλεκτού και δικαιοκρίτου και εν παντί ικανού στρατηγοΰ Français d' Esperey, του νικητού του Βαλκα­νικού μετώπου. Η προσθήκη των εννέα Ελληνικών μεραρχιών έδωσεν εις αυτόν το μέσον να διαρρήξη πρώτος το από της Βαλτικής μέχρι της Μεσογείου εχθρικόν μέτωπον εις την Τσέρνα και να προκαλέση την γενικήν κατάρρευσιν αυτού. Κατά τους αγώνας τούτους αι Ελληνικαί μεραρχίαι μετέσχον αντιμετωπίσασαι τους, υπέρ πάντα εχθρόν, μισουμένους Βουλγάρους, και εξεπλήρωσαν πλήρως το καθήκον των, εστίν δ' ότε και υπερέβησαν αυτό.

Την 3ην Δεκεμβρίου 1918 ο αρχιστράτηγος των συμμαχικών δυνάμεων της Ανατολής Français d'Esperey έστειλεν επιστολήν προς τον πρωθυπουργόν τής Ελλάδος Βενιζέλον, εγκωμιαστικήν δια την δράσιν του Ελληνικού στρατού κατά τας εις Μακεδονίαν επιχειρήσεις. Έγραφεν επί λέξει :

«Διαρκουσών τών επιχειρήσεων αί Έλληνικαί μεραρχίαι ανέλαβον την εκτέλεσιν διαφόρων στρατηγικών επιχειρήσεων. Η ανδρεία των Ελληνικών στρατευμάτων πανταχού επαξίως απέσπασε τα εγκώμια των συμμάχων. Τα τέκνα τής Ελλάδος είναι αντάξια των προγόνων των» ( Kemalisme σελ. 244).

Η καταδίωξις των Βουλγαρικών μεραρχιών υπό των Ελληνικών εντός της Σερβίας και μέχρι Πιρότ είναι φυσικόν ότι ανεπτέρωσε το ηθικόν των Ελλήνων μαχητών, οίτινες είδον τους πανικοβλήτους εχθρούς των φεύγοντας, φά­λαγγας δε αιχμαλώτων εξ αυτών οδηγουμένας δίκην προβάτων εις τα μετόπισθεν. Η αποστολή δύο μεραρχιών του Ελληνικού Στρατού εις Ουκρανίαν εκρίθη ως διεθνής αναγνώρισις της αξίας των Ελληνικών δυνάμεων, διότι δια πρώτην φο­ράν Ελληνικός Στρατός εστέλλετο τη αιτήσει των δυνάμεων εις αποστολήν εκτός της Ελληνικής Χώρας. Ηκούετο δε κάπου - κάπου το δίστιχον «από την Ρωσσία σύρνει πλατύς δρόμος για τη Σμύρνη ». Τούτο ου μόνον δεν εστενοχώρησε αλλ' αντιθέτως, συνετέλεσεν έτι περισσότερον εις την αναπτέρωσιν του ηθικού των με­τασχόντων τμημάτων. Τα Ελληνικά τάγματα, διερχόμενα τον Βόσπορον, αντίκρυζον τα λείψανα της δόξης του Βυζαντίου, εσταυροκοπούντο επί τη θέα της Αγίας Σοφίας. Πολλοί έκλαιον, άλλοι εγονάτιζον και προσηύχοντο, άλλοι έψαλλον.

Από τους εξώστας της Κωνσταντινουπόλεως κατά χιλιάδας εσείοντο ολόκληρα σεντόνια, και έφθανε εις τα ώτα των διερχομένων ο αντίλαλος των κραυγών των ενθουσιώντων Κωνσταντινουπολιτών. Εν τάγμα Ελληνικόν εγκατεστημένον εις την πόλιν είχε μοναδικήν τύχην να βλέπη ενώπιον του ταπεινωμένον και ζητούντα προστασίαν τον πατροπαράδοτον τύραννον της φυλής μας. Ήτο αδύνατον και εις τον πλέον ψυχρόν και τον πλέον βαρύγνωμον Έλληνα να μη αισθανθή πάλλουσαν την καρδίαν, και τα δάκρυα πληρούντα τους οφθαλμούς του. Το όνομα Βενιζέλος δια τον διαπλέοντα τότε το στενόν του Βοσπόρου συνεταυτίζετο με το όνομα : «Η Δόξα της Ελλάδος». Ουδείς εμάντευσε την σκληράν ανταπόδοσιν της επιχειρήσεως ταύτης από την εξ αυτής δημιουργηθείσαν τότε εχθρότητα των Μπολσεβίκων.

Τα στελέχη του Στρατού.

Είχεν αρχίσει vα λησμονήται μέσα εις τον Στρατόν η προ των επιχειρήσεων περιπέτειαι ν' αναγνωρίζεται η ορθότης της γνώμης του Βενιζέλου. Έμενον όμως ως ακατάλυτοι πυρήνες αντιδράσεως αι συνεπεία διακρίσεων και ευνοιών παροχαί προτεραιότητος προς τα στελέχη του Στρατού και του Στόλου άτινα ηκολούθησαν τον Βενιζέλον εις το κίνημα της διασπάσεως του Ελληνικού Κράτους κατά το 1916, εις βάρος των παραμεινάντων πιστών εις τον προς τον Συνταγμα­τικόν Βασιλέα όρκον αυτών.

Οι πολιτικοί παράγοντες και τα όργανα αυτών εις την προσπάθειαν να εξεγείρουν τον Στρατόν και το Στόλον κατά των αντιπάλων των διεσάλευον την πίστιν των μονίμων στελεχών εις τον όρκον αυτών και η προσπάθειά των επετύγχανεν ιδίως μεταξύ των στελεχών εκείνων, άτινα είχον προδιάθεσιν προς την πολιτικήν, εις ην πλείστα μάλιστα ανεμίχθησαν και επλεύρισαν τα κόμματα και τους φανατικούς οπαδούς των. Αλλά και μη κομματιζόμενα στελέχη και άριστα τοιαύτα προ της συγχύσεως, την οποίαν έφερεν η προπαγάνδα αμφοτέρων των αντιπάλων, προ των σκηνοθετημένων επιθέσεων και ψευδοτορπιλλισμών, των πλαστών επιστολών και των ψευδοπληροφοριών, είχον σαστίσει και, ακούοντα διαφόρους εξ επαγγέλματος δεινούς εις το παραπλανάν και εις το διαστρέφειν την έννοιαν των Νόμων και των εξ αυτών υποχρεώσεων, εξέκλινον του στίβου του καθήκοντος και έγινον όργανα Κομματικά. Μεταξύ των στελεχών τούτων υπήρχον πολλά εκλεκτά στελέχη, αλλά και πολλά τυχοδιωκτικά και αναμένοντα την πρόοδον αυτών εκ της ευνοίας των πολιτικών κομμάτων. Τα μη παρασυρθέντα στελέχη, οίτινα απετέλουν και την μάζαν του Στράτου άνευ της οποίας δεν ηδύνατο να συγκροτηθή Στρατός, ευρέθησαν εις ήσσονα μοίραν από τα ευνοούμενα τοιαύτα.

Ήτο επόμενον μέσα εις την ψυχήν των ούτω υπό δυσμένειαν στελεχών να εμφωλεύει το αίσθημα της δυσαρεσκείας και της επιζητήσεως της επανορθώσεως. Πλείστα στελέχη είδον ανωτέρους αυτών τους πρώην κατωτέρους των και κατα­φανώς κατωτέρας αξίας. Πολλά πάλιν στελέχη, ασχοληθέντα εις την κοπιώδη οργάνωσιν μονάδων προς πόλεμον, είδον ευθύς μετά τον πλήρη καταρτισμόν των μονάδων των να απομακρύνωνται και να παραδίδωνται, αι μονάδες αύται, προς διοίκησιν εις άλλους επιζητούντας δάφνας επί αλλοτρίου έργου, ουδαμώς δε ασχοληθέντας με την οργάνωσίν των, οχι διότι ήσαν καλύτεροι, αλλ' απλώς διότι ήσαν ευνοούμενοι του Κόμματος.

Εκτός όμως της τοιαύτης των στελεχών κακοποιήσεως υπό των κομμά­των, ταύτα δεν εδίστασαν να θέτουν εκτός υπηρεσίας και στελέχη αξίας, δυσκόλως αντικαθιστάμενα, δια μόνον τον λόγον ότι ταύτα αντέτειναν εις τας κομμα­τικάς επιδιώξεις του εκάστοτε εν ισχΰι κόμματος, η δεν ενέπνεον εμπιστοσύνην εις αυτά. Εσημειώθη δε πλειστάκις υπ' αμφοτέρων των κομμάτων αντικατάστασιν ικανών και εμπειροπολέμων στελεχών δι' ανικάνων τοιούτων. Η τοιαύτη των στελεχών δυσαρέσκεια, ήτις δεν ήτο εμφανής, αλλ' εμφωλλεύουσα εις τας συνειδήσεις αυτών, ήτο κίνδυνος εις κρισίμους εν τω πολεμώ στιγμάς να επηρεάση την απόδοσιν και μαχητικότητα των πολεμικών της χώρας δυνάμεων μέχρι καταστροφής.

(Επιστροφή)

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ΤΗΣ 4ης ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1936.

Το πρωί της  4ης Αυγούστου, η Βουλή που είχε προκύψει από τις εκλογές της  26ης Ιανουαρίου 1936 διαλύθηκε και  μαζί μ΄αυτή κατέρρευσε το κοινοβουλευτικό πολίτευμα  της χώρας.   Η Κυβέρνηση Μεταξά (η οποία πριν από λίγους μήνες είχε λάβει  καθολική σχεδόν ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή ) εξέδωσε την επομένη της κήρυξης του στρατιωτικού νόμου  ,ένα βαρυσήμαντο διάγγελμα προς τον Ελληνικό Λαό μέσα από το οποίο  επιχείρησε  να εξηγήσει τους βασικούς λόγους που την οδήγησαν στην ανάληψη παρόμοιας πρωτοβουλίας.

ΔΙΑΓΓΕΛΜΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝIKON ΛΑΟΝ

Ενώ η Βουλή η εκλεγείσα μετά τας εσωτερικάς περι­πετείας του Έθνους τον Ιαναυάριον του 1936, όπως απο-καταστήση την εσωτερικήν γαλήνην και τάξιν, απεδείχθη ευθύς εξ αρχής ανίκανος και εις τούτο και εις το να δώση Κυβέρνησην εις την χώραν και η ανικανότης αύτη απεδείχθη και κατόπιν και  τελευταίως ακόμη ένεκα των αθερα­πεύτων κομματικών αντιθέσεων και προσωπικών ερίδων, αίτινες ελάχιστα ενδιέφερον την μεγίστην μάζαν του ερ­γαζομένου  λαού, ο κομμουνισμός, επωφελούμενος και της περιστάσεως ταύτης και της προς αυτόν δοθείσης υποστη­ρίξεως διαφόρων πολιτικών μερίδων, ήγειρε θρασυτάτην την κεφαλήν του, απειλών σοβαρώτατα το κοινωνικόν καθεστώς της Ελλάδος. Από μακρού χρόνου, αλλά ιδίως κατά τους τελευταί­ους μήνας εντατικώτατα πλέον, ο κομμουνισμός παρεσκεύαζε την κοινωνικήν επανάστασιν και τελευταίως επίστευσεν ότι ευρίσκεται εις τα πρόθυρα αυτής. Αι σκηναί της Θεσσαλονίκης κατά τον παρελθόντα Μάιον υπήρξαν το προοίμιον.
Και προ αυτών και έκτοτε μετά μεγαλύτερας εντατικότητος κατεπλημμύριζε τους στρατώνας δια πρακτόρων και εντύπων προκηρύξεων, καλών τους στρατιώτας εις την κοινω­νικήν επανάστασιν.
Εκ παραλλήλου εισεχώρει από καιρού εις την εκπαίδευσιν, διαφθείρων μέγα μέρος του Εκπαιδευτικού Σώματος, από  του Πανεπιστημίου μέχρι των διδασκάλων της στοιχειώ­δους εκπαιδεύσεως, επιδρών ούτω ολεθριώτατα επί της Νεο­λαίας του Έθνους, την οποίαν επιζητεί να παρασύρη εις αντιπατριωτικήν λήθην των ωραίων ελληνικών παραδόσεων, υ­ποσκάπτων ούτω και αυτήν την ελπίδα καλυτέρου μέλλοντος της ελληνικής φυλής.
Εισεχώρησεν επίσης εις τον υπαλληλικόν εν γένει κόσμον, επιζητών να καλλιεργή μεταξύ των υπαλλήλων το αίσθημα ότι το Κράτος είναι ο κοινός εχθρός, του οποίου και αυτοί πρέπει να υποσκάψουν τά θεμέλια, όπως ούτω κατά την στιγμήν της ενάρξεως του στασιαστικού αγώνος ευρεθή εις παράλυσιν ο κρατικός μηχανισμός.
Εκμεταλλευόμενος ο κομμουνισμός την οικονομικήν δυσπραγίαν της χώρας, προελθούσαν κατά μέγα μέρος και εκ της κακοδιοικήσεως, του παρελθόντος, οπότε τα αλληλοδιαδεχόμενα εις την εξουσίαν κόμματα απερροφούντο από τας μεταξύ των οξυτάτας έριδας, στρέφοντα κυρίως την δράσιν των εις την διά της κομματικής συναλλαγής ενίσχυσίν των, εκμεταλλευόμενος ο κομμουνισμός την κατάστασιν ταύτην, εξήγειρε συστηματικώς τους εργάτας και τας πενεστέρας τάξεις κατά του αστικού κράτους, παραπλανών αυτούς δια μυρίων διαβολών και δημαγωγιών και απατηλών και ανεκπληρώτων υποσχέσεων.
Η Κυβέρνησίς μου, η τελείως ακομμάτιστος, κληθείσα εις την αρχήν τον Απρίλιον του έτους τούτου και διαγνώσασα  ευθύς εξ αρχής τους κινδύνους, τους οποίους διέτρεχεν η ελληνική κοινωνία, και ευθύς εξ αρχής αποφασισμέ­νη να λάβη άπαντα τα μέτρα τα οποία εξήγγειλε δια των προγραμματικών αυτής δηλώσεων, τα αποσκοπούντα εις την ηθικήν και υλικήν βελτίωσιν απάσης της κοινωνίας και ιδιαιτέρως των αγροτών, των εργατών και των πενεστέρων εν γένει τάξεων, εις μάτην ήλπισεν ότι θα είχεν έκθυμον και ειλικρινή την υποστήριξιν των πολιτικών κομμά­των εις τον υπέρ της ελληνικής κοινωνίας αγώνα της, μο­λονότι και εις υποχωρήσεις και εις συγκαταβάσεις προέ­βη προς τα αντιμαχόμενα ταύτα κόμματα, τας οποίας υπό άλλας περιστάσεις δεν θα έκαμνεν.
Εις κάθε της βήμα η Κυβέρνησις συνήντα την υπόκωφον κομματικήν αντίδρασιν, αποσκοπούσαν την μείωσιν του κύρους της και την παρακώλυσιν της πραγματοποιή­σεως του προγράμματος αυτής, η δε αντίδρασις αύτη, είχε συνεπίκουρον και μεγίστην , μερίδα του Τύπου, ήτις δια αχαλινώτου και δημαγωγικής αρθρογραφίας και δια ψευ­δούς και κακοβούλου ειδησεογραφίας, σπουδαίως συνέτεινεν εις την ευόδωσιν της ανατρεπτικής του κομμουνισμού προσπαθείας.
Τα τελευταία γεγονότα, αι συνεχώς και διαρκώς εν­τεινόμεναι απεργίαι, αι πλείσται των οποίων υπήρξαν τε­λείως αδικαιολόγητοι από οικονομικής απόψεως, η χαρα­κτηριστική τελευταία στάσις των εμφανιζομένων ως ηγε­τών της συντηρητικής εργατικής τάξεως, οίτινες παρέδωσαν εαυτούς εις τον κομμουνισμόν, η επί τη βάσει προμελετημένου σχεδίου προπαρασκευασθείσα πανεργατική α­περγία, ήτις κατά τας ιδιαιτέρας διαπιστώσεις της Κυβερ­νήσεως, απετέλει την απαρχήν γενικωτέρας στασιαστικής εκδηλώσεως, έπεισαν την Κυβέρνησιν ότι ευρίσκεται εις τα πρόθυρα ωργανωμένης κινήσεως προς ανατροπήν του κοινωνικού καθεστώτος.
Η πεποίθησις αύτη της Κυβερνήσεως αποδεικνύεται ακριβής και εκ του γεγονότος, ότι την 31ην Ιουλίου επι­τροπή κομμουνιστών βουλευτών, παρουσιασθείσα εις το Πολιτικόν Γραφείον μου, εδήλωσεν εις την Κυβέρνησιν ιταμώτατα, ότι αν αύτη, η Κυβέρνησις δηλαδή, δεν εγκατέ­λειπε τα μέτρα αυτής υπέρ των πραγματικών συμφερόντων των εργατών, άτινα εφαρμοζόμενα θα απελύτρωνον αυτούς από τον τυραννικόν ζυγόν του κομμουνισμού, «θα κάμουν απεργίαν όχι μόνον είκοσι τεσσάρων ωρών, αλλά και σα­ράντα οκτώ και διακοσίων σαράντα οκτώ ωρών και θα αγωνισθούν εις τα πεζοδρόμια μέχρις ότου επιβάλουν την θέλησίν των».
Προ τοιαύτης εν γένει καταστάσεως, ήτις απετέλει άμεσον απειλήν κοινωνικής και εθνικής καταστροφής, ευρισκομένη, η Κυβέρνησις και θεωρούσα επιτακτικόν καθήκον αυτής να προλάβη την εκδήλωσιν της ανατρεπτικής στάσεως, δια την καταστολήν της οποίας θα έρρεεν ασφαλώς άφθονον το αίμα,  προέβη, ,τη εγκρίσει της Α. Μεγαλειότητος, εις την κήρυξιν του Στρατιωτικού Νόμου καθ' άπασαν τήν χώραν και την διάλυσιν τής Βουλής.
Συγκεντρώσας ούτω ως υπεύθυνος αρχηγός της Κυβερνήσεως ολόκληρον την έξουσίαν, της οποίας έχω ανάγκην δια να σωθή η Ελλάς από την απειλουμένην καταστρο­φήν της, είμαι αποφασισμένος να φέρω δια παντός μέσου και με γοργόν βήμα εις πέρας την βαρείαν αποστολήν, την οποίαν ανέλαβον απέναντι της Α. Μ. του Βασιλέως και απέναντι του  ελληνικού λαού.
Επικαλούμαι πλήρη και αμέριστον την συνδρομήν ό­λων των Ελλήνων, οίτινες αγαπούν την Πατρίδα μας υπέρ παν άλλο και θέλουσι να βλέπωσιν αυτήν ισχυράν και ευ­ημερούσαν.
Επικαλούμαι πλήρη και αμέριστον την συνδρομήν ό­λων των Ελλήνων, οίτινες πιστεύουσιν, ότι πρέπει να παραμένωσιν αλώβητοι αι εθνικαΙ ημών παραδόσεις και ο ελληνικός μας πολιτισμός.
Επικαλούμαι πλήρη και αμέριστον την συνδρομήν όλων των Ελλήνων, οίτινες θέλουσι να αποκτήσωσι πρα­γματικάς ελευθερίας και να απολυτρωθώσιν από την τυραννίαν των δημαγωγών και των ανατρεπτικώς δρώντων αναρχικών στοιχείων, υπό τον ζυγόν της οποίας στενάζει καϊ φθείρεται από μακρού η ελληνική κοινωνία.
Ο ΕλληνΙκός λαός  δύναται από της στιγμής ταύτης να ζη και να εργάζεται ήσυχος και απερίσπαστος και με απόλυτον το αίσθημα της ασφαλείας, καθώς και με πλή­ρη την πεποίθησιν, ότι η Κυβέρνησις, εδραιούσα το κοι­νωνικόν καθεστώς, θα εργασθή υπό την αιγίδα της Α. Μ. του Βασιλέως, αποτελεσματικώς, δια την ευημερίαν της ελληνικής κοινωνίας εν γένει, και ιδιαιτέρως των πενεστέρων και πασχουσών αυτής τάξεων.
Προς τούτο, ζητώ από πάντας πλήρη πειθαρχίαν προς το Κράτος, απαραίτητον δια την σωτηρίαν της ελληνικής κοινωνίας και άνευ της οποίας πειθαρχίας πραγματική ελευθερία δεν δύναται να υπάρξη.
Οφείλω όμως να δηλώσω κατηγορηματικώς, ότι πάσαν οιανδήποτε αντίδρασιν κατά του εθνικού έργου της Ελληνικής Αναγεννήσεως, είμαι αποφασισμένος να την εξουδετερώσω δια του τραχυτέρου τρόπου.

Εν Αθήναις τη 4η Αυγούστου 1936.
Ο Πρόεδρος της Κυβερνήσεως

ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΕΤΑΞΑΣ

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΟΛΑΚΟΓΛΟΥ :ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ- ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Ολόκληρος η 8η Μεραρχία και άλλα Συντάγματα Πεζικού είχον υποστεί κλονισμόν ηθικόν , ώστε να ευρίσκονται εν αδυναμία να αντιταχθώσι κατά των Ιταλών.
Ο Υποστράτηγος Κατσιμήτρος , καθ' υπέρβασιν ιεραρχίας, συνίστα εκνόμους ενεργείας . Ομοίως συνίστα και ο Συνταγματάρχης Διοικητής Πυροβολικού Α Σώματος, Μαυρογιάννης.
Το Α Σώμα Στρατού έφθασε εις το σημείον να διατάξη (την 18ην Απριλίου ), τον τυφεκισμόν παντός φυγάδος, επί τόπου. Δεν ετυφεκίσθη όμως κανείς, διότι έλειπον τα συντεταγμένα και νομιμόφρονα τμήματα. Η έκθεσις του Α Σώματος αποκαλύπτει την ύπαρξιν κύκλων και άλλων παραγόντων , οίτινες επίεσαν και αυτόν τον Διοικητήν του Σώματος , χωρίς να συλληφθώσι.

(Επιστροφή) 

ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΙΑΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ ΤΟΝ ΑΥΓΟΥΣΤΟ ΤΟΥ 1922-- II ΜΕΡΑΡΧΙΑ

ΔΙΟΙΚΗΣΗ
Διοικητής
Συνταγματάρχης Πεζικού Γονατάς Στυλιανός.
Επιτελάρχης
 Αντισυνταγματάρχης Πεζικού Χασαπίδης Αριστείδης.
Διευθυντές επιτελικών γραφείων.
I. Ταγματάρχης Πεζικού: Βρεττός Χρήστος.
ΙΙ. Λοχαγός Πυροβολικού: Καπετανόπουλος Δημήτριος.
III. Λοχαγός Πυροβολικού: Χαλόφτης Πλούταρχος.

Διοικητής Πεζικού: Συν/χης Πεζικού Τσολακόπουλος Ρέμπελος Αλέξανδρος.

Αρχηγός Πυροβολικού
Αντ/ρχης Πυρ/κού Μαμούρης Κων/νος.
Διοικητής Μηχανικού
Λοχαγός Μηχανικού Αποκορίτης Ευάγγελος. 

Διευθυντής Επιμελητείας
 ......................................
Δ/ντής Υγειον.Υπηρ. 
Επίατρος Διαμαντόπουλος Γεώργιος.
ΣΤΑΘΜΟΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

Ουσάκ μέχρι14-8-22

Ισλάμκιοϊ 14-8-22

Ουαντερμιλέρ 19-8-22

4 χιλ. Δ. Ελεχέν 20-8-22

Γιουρούκιοϊ 22-8-22

Κασαμπά 25-8-22

Ναρλί Ντερέ 27/8/22
Βρύουλα 28/8/22
Περιοχή Λεστρέν Νταγ 29-8-22
Τσεσμέ  1και 2-9-22

Μυτιλήνη 3-9-22 

ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ.

ΠΕΖΙΚΟ

1ον Σύνταγμα Πεζικού.

7ον Σύνταγμα Πεζικού.

34ον Σύνταγμα Πεζικού.

31ον Σύνταγμα Πεζικού (1).

54ον Σύνταγμα Πεζικού (2).

ΠΥΡΟΒΟΛΙΚΟ

ΙΙα Μ.Ο.Π. Ταγματάρχης Λιναρδάκης Μιχαήλ).

ΙΙβ Μ.Ο.Π. Ταγματάρχης Σαμαράς Χρίστος).

Ανεξάρτητη  Ορειβ. Πυρ/χία 75.

Ανεξάρτητη Πεδ. Πυρ/χία 75.

7η Πυρ/χία Συν/τος Βαρ. Πυρ. 120.

7η Πυρ/χία Συν/τος Οβιδοβόλων.

2α Πυρ/χία Μοιρ. Εφιπ.Πυρ/κού(3).

ΜΗΧΑΝΙΚΟ

II Διλοχία Μηχανικού.

II Απόσπασμα Τηλεγραφητών

ΙΠΠΙΚΟ

II Ημιλαρχία.

Υποσημειώσεις:

[1-2] Υπαγόμενα στη  Ζώνη  Ουσάκ υπό την ευθύνη της   II Μεραρχίας.

[3] Αποσπασμένη από  τη Μεραρχία Ιππικού.

Επιστροφή στο Β.ΣΣ

ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΙΑΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ ΤΟΝ ΑΥΓΟΥΣΤΟ ΤΟΥ 1922-V ΜΕΡΑΡΧΙΑ

 ΔΙΟΙΚΗΣΗ
Διοικητής : Συνταγματάρχης Πεζικού Ρόκας Νικόλαος (1).
 Επιτελάρχης: Ταγματάρχης Πεζικού Δεμέστιχας Παναγιώτης.
Διευθυντές επιτελικών γραφείων.
I Ταγματάρχης Πεζικού Ράϊκος Ιωάννης.
II Λοχαγός Πυροβολικού Τσιμικάλης Δημήτριος,
ill Λοχαγός Πεζικού Ζυγούρης Χρήστος.
Διοικητής Πεζικού :Συν/ρχης Πεζικού Ρόκας Νικόλαος.

Αρχηγός Πυρ/κου : Aντ/ρχης Πυρ/κου Πατταδήμας Νικόλαος.

Διοικητής Μηχανικού :Ταγ/ρχης Μηχανικού Ζαφειρόττουλος Βασίλειος.

Διευθυντής Επιμελητείας :Λοχαγός Επιμελητείας Μαρκότσης Αλέξανδρος.

Δ/ντής Υγειον. Υττηρεσ : Αρχίατρος Ζώρας Δημήτριος.
ΣΤΑΘΜΟΙ ΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣ
Μποζ Εγιούκ μέχρι 14-8-22
Γιοκαρί  Νταν Ντερέ 14-8-22
Ρεσίλ Μπαμπού 15-8-22 
Ν. Χαμούρκιοϊ νύκτα 16-8-22
Περιοχή Γκουμους Κιοϊ 18-8-22
Β.Α. Τακμάκ 21-8-22
Περιοχή Ντερέκιοϊ 22-8-22
Περιοχή Μονομάκ 23-8-22
Αχμετλί 24-8-22
Κασαμπά 25-8-22

Άγιος Γεώργιος 27-8-22
Τσεσμέ 31-8-22
Χίος 1-9-22 
ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ
ΠΕΖΙΚΟ
33ον Σύνταγμα Πεζικού.

43ον Σύνταγμα Πεζικού.

44ον Σύνταγμα Πεζικού.
ΠΥΡΟΒΟΛΙΚΟ
Vα Μ.Ο.Π. (Ταγ/ρχης Μπακόπουλος Κωνσταντίνος).

Vβ Μ.Ο.Π, (Ταγ/ρχης Μπακόπουλος Μιχ.).

III/Β Μ.Π.Π. (Ταγ/ρχης  Αβραμίδης Χρ.).
3η Πυρ/χία Βαρ. Πυρ/κου 120.

Ουλαμός8ηςΠυρ/χίας Συν/τος Οβιδοβόλων. 
ΜΗΧΑΝΙΚΟ
V Διλοχία Μηχανικού.
V    Απόσπασμα Τηλεγραφητών.
ΙΠΠΙΚΟ

V Ημιλαρχία.

Υποσημειώσεις:
[1] Ανεπλήρωνε το Συνταγματάρχη πεζικού Πέτσα Κωνσταντίνο που βρισκόταν σε άδεια.
Επιστροφή στο Α. Σ.Σ.  

ΤΣΟΛΑΚΟΓΛΟΥ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ -Ο ΛΑΟΣ ΣΤΑΘΕΡΟΣ KΑΙ ΑΔΙΑΤΑΡΑΚΤΟΣ

Ο ΛΑΟΣ ΣΤΑΘΕΡΟΣ KΑΙ ΑΔΙΑΤΑΡΑΚΤΟΣ
Χωρίς να γίνεται διαφώτισις και χωρίς να λαμβάνει χώραν παρά μία αθόρυβος , συνεχής και συστηματική εργασία εκάστου εις τον κύκλον της δράσεώς του ή εις την εις ην ετάχθη θέσιν , η Κυβέρνησις εθεωρείτο παρά πάντων ως αποστέργουσα την σύρραξιν και ότι ετήρει αυστηράν ουδετερότητα έναντι των αντιμαχομένων.
Ο Ελληνικός Λαός δεν εξεδήλου προτίμησιν τινα, πεποιθώς επί την ορθήν κατεύθυνσιν της Κυβερνήσεως, Ευθύς ως η λαίλαψ του πολέμου ενέπεσε επί της Γαλλίας , ο Λαός συνεπάθει την αναξιοπαθούσαν Γαλλίαν και επειδή αντελαμβάνετο, ότι η Κυβέρνησις διέθετε τα ασφαλή στοιχεία προς κρίσιν και ότι μόνον αυτή ήτο αρμοδία να υποδείξη την συμφέρουσαν τη Πατρίδι κατεύθυνσιν εφησύχαζεν.
Εις Θεσσαλονίκην, καθ' ο διάστημα ευρισκόμην εις Αθήνας (8—23 Mαϊου), τα μεγάφωνα των ραδιοφώνων συνεκέντρωναν ττλείστους ακροάτας, διψώντας να ικανοπατήσωσι την περιέργειάν των επί των αποτελεσμάτων της συγκρούσεως Γαλλίας και Γερμανίας, Τινά όμως δεν ανεκοίνουν ή τα γερμανικά μόνον ανακοινωθέντα, συντεταγμένα κατά τον αριστοτεχνικώτερον δια προπαγάνδαν τρόπον.
Προ των μεγαφώνων τούτωv συνεκεντρούτο ικανός αριθμός αφελών , ανυπόπτων και ανερματίστων μαζί με ελαχίστους, οίτινες κατά συνείδησιν ηύχοντο την γερμανικήν νίκην.
Προ των λοιπών μεγάλου αριθμού μεγαφώνων συνεκεντρούτο το ττλήθος των ευσυνειδήτως συμπαθούντων την Γαλλίαν και την Αγγλίαν και των επιζητούντων να μάθωσι την αλήθειαν και ουχί υπερβολάς.
Όταν επανέκαμψα εις Θεσσαλονίκην επληροφορήθην τ' ανωτέρω τταρά του Επιτελάρχου μου και έκρινα ότι παρεβλάπτοντο τα γενικώτερα συμφέροντα της Ελλάδος εκ της παρατηρουμένης ούτως ή άλλως διχοστασίας της κοινής γνώμης. Ένεκα τούτου ενόμισα χρέος μου να ενεργήσω όπως αποτροπή το κακόν της διασπάσεως της ενότητος. Εκάλεσα όθεν αυθημερόν άπαντας τους εν Θεσσαλονίκη Διοικητάς Μονάδων και διέταξα αυτούς όπως συστήσωσιν εις άτταντας τους αξιωματικούς αυστηροτάτην επιφύλαξιν εις τας εκδηλώσεις των, δεδομένου, ότι η Κυβέρνησις αδυνατεί να προπαγανδίση ή να υποδείξη τον ακολουθητέον δρόμον. Ωσαύτως εξήγησα τας ολεθρίας συνεπείας, ας ήτο δυνατόν να συνεπιφέρη η τυχόν εκδήλωσις εκάστου , εις ην μάλιστα περίπτωσιν η κυβερνητική θέσις θα ήτο άντικρυς της τταρά του αξιωματικού εκδηλωθείσης.
Υπό το αυτό πνεύμα εξέδωκα και έγγραφον διαταγήν προς απάσας τας Μονάδας, εντός και εκτός της Θεσσαλονίκης, όπως προ­λάβω τταρόμοια άτοπα.
Αι συστάσεις μου υπήρξαν επίκαιροι , ως μοι ανηνέθη, διότι οι αξιωματικοί είχον ανάγκην κατευθυντηρίας. Εξαίρω το γεγονός, ότι πάντες συνεμορφώθησαν προς τας συστάσεις μου και επέδειξαν σύνεσιν και σωφροσύνην, ττλήν δύο αξιωματικών (ενός ανωτάτου και ενός ανωτέρου).
Oύτω συνεβάλομεν δια να μη διασπασθή η ενότης.(Επιστροφή)

ΣΤΕΦΕΝ ΓΟΥΕΜΠ:ΑΛΕΞΙΠΤΩΤΙΣΤΕΣ Επίλεκτοι αλλά επικίνδυνοι.

Οι Παράς, οι επίλεκτες μονάδες αλεξιπτωτιστών της Γαλλίας, υπήρξαν αντικείμενα λατρείας ή φόβητρα. Τους ελάτρευσαν οι κ ο λ ό ν (έποικοι) της Αλγερίας για την ορμητικότητά τους, το νεανικό τους σφρίγος, τον ασκητισμό τους και την αποτελεσματικότητα τους. Ήταν φόβητρα για τους Βιετμίνχ και τους Αλγερινούς επαναστάτες, γιατί ήταν ατρόμητοι και αδί­στακτοι. Όπως όλες οι μονάδες εφόδου σε κάθε χώρα, έτσι και οι Γάλλοι αλεξιπτωτιστές καλ­λιεργούσαν έναν δικό τους μυστικισμό κι έναν θρύλο που τους ξεχώριζε από τον υπόλοιπο στρα­τό. Με τους μπερέδες τους και με την καμουφλαρισμένη στολή τους είχαν χτυπητή εμφάνιση όπως επίσης και με την αυτοπεποίθηση τους, το αγέρωχο ύφος και την έννοια της αυτοθυσίας, Περιφρονούσαν συστηματικά ό,τι θεωρούσαν ότι ήταν η συμβιβαστική μετριότης, η καθημερινή χυδαιότης και η χαμέρπεια της πολιτικής ζωής. 'Ισως ο συνταγματάρχης Μπιζάρ, τον οποίο ο Ζαν Λαρτεγκύ παρουσίασε ως συνταγματάρχη Ρασπεγκύ στο μυθιστόρημα του «Οι Κεντυρίωνες», ενσάρκωνε τα ευγενέστερα χαρακτηριστι­κά και το ομαδικό πνεύμα των αλεξιπτωτιστών.

Στη κινηματογραφική μεταφορρά του έργου  το ρόλο του
 σκληροτράχηλου  συνταγματάρχη Ρασπεγκύ  ερμήνευσε
ο αξέχαστος  Άντονυ Κουήν.

Γεννημένος ηγήτωρ που αποστρεφόταν να δέχε­ται διαταγές, ο Μπιζάρ είχε ενστερνισθή τη ρή­ση του Καλόν: «Είναι δυνατό να γίνη, έγινε! Είναι αδύνατο να γίνη, θα γίνη!». Οι προϊστά­μενοι του τον θεωρούσαν ανυπότακτο, οι συνά­δελφοι του ανυπόφορο — ο ίδιος αξίωνε τα πάν­τα από τον εαυτό του και από τους άνδρες του στις επικίνδυνες καταστάσεις. Κι οι άνδρες τον τον αγαπούσαν γι' αυτό. Απευθυνόταν στους άνδρες του σε οικείο ενικό, τους έλεγε ακατά­παυστα: «Μάθε να κοιτάς τον θάνατο κατά πρό­σωπο. Γεννήθηκες για να πεθάνης. Και πρέπει να πας εκεί που πηγαίνουν οι άνδρες όταν πε­θαίνουν!». Περιγράφοντας τους αγαπημένους των Ευρωπαίων κατοίκων της Αλγερίας — τους ψηλούς, με υπέροχο παράστημα άνδρες του «Τρί­του Αποικιακού Συντάγματος Αλεξιπτωτιστών», που φορούσαν ένα ιδιαίτερο πηλήκιο με γείσο σχεδιασμένο από τον ίδιο —- ο Μπιζάρ έγραφε: «Οι άνδρες του συντάγματος αυτού είναι ωραίοι, περήφανοι και θαρραλέοι... Οι παράς μας είναι ό,τι ανδρικότερο μπορεί νά γίνη: υγιείς, φίλαθλοι, γεμάτοι ανθρωπιά και αλκή».

Όπως  τόσοι άλλοι αξιωματικοί των αλεξι­πτωτιστών, ο Μπιζάρ είχε διδαχθή την τεχνική του κομμουνιστικού επαναστατικού ανταρτοπόλε­μου στην Ινδοκίνα, όπου ως διοικητής ενός α­πομονωμένου λόχου στην ύπαιθρο της Τάυ είχε εκπαιδεύσει τις μονάδες του για να μπορούν να ζουν και να πολεμούν όπως οι Βιετμίνχ. 

Η τύχη της Γαλλικής Ινδοκίνας  είχε κριθεί  από τα 1943 αλλά οι Γάλλοι πολιτικοί 
είτε το αγνοούσαν, είτε το εγνώριζαν και σιωπούσαν. Με ημερομηνία  25/11/1943 
ο στρατηγός Stilwell είχε καταγράψει τις προθέσεις του Αμερικανού Προέδρου
 μέσα σε δύο μόνο προτάσεις: " Σχέδιο του F.D.R σχετικά με τη Γαλλική Ινδοκίνα: 
τρείς ανώτεροι αξιωματούχοι, ένας Κινέζος, ένας Βρετανός και ένας Αμερικανός. 
Δεν πρόκειται να επιστραφεί στη Γαλλία. (J.W Stilwell: L' aventure chinoise σελ.229)

Για τον γαλλικό στρατό και ιδιαίτερα για τους καθολι­κούς, συντηρητικούς και φιλόδοξους μόνιμους αξιωματικούς των αλεξιπτωτιστών, ο πόλεμος στις κοιλάδες και στους ορυζώνες υπήρξε μια οδυνηρή εμπειρία. Αντιμετωπίζοντας τους ά­τρωτους και ασύλληπτους αντάρτες, που διέφευ­γαν σαν καπνός, οι αξιωματικοί είδαν να αχρη-στεύωνται όλα τα στρατιωτικά αξιώματα της Δύσεως. Αναζητώντας τους λόγους της ήττας του στην Ινδοκίνα ο γαλλικός στρατός προχώ­ρησε πέρα από την εξέταση της στρατηγικής και της τακτικής που είχε χρησιμοποιήσει. Ζητού­σε μια ολοκληρωτική εξήγηση για την εφιαλτι­κή κατάσταση από την οποία είχε περάσει. Με πραγματικό πάθος διανοουμένων ορισμένοι αξιω­ματικοί αλεξιπτωτιστών (και συγκεκριμένα ο συνταγματάρχης Τρενκέ στο βιβλίο του «Ο σύγχρονος πόλεμος») αποκάλυψαν ότι ο γαλλι­κός στρατός είχε αποδυθή σ' έναν αγώνα στον οποίο οι κομμουνιστές αντάρτες δεν έριξαν μόνο τα σώματα, αλλά και τις ψυχές των κατοίκων όπου διεξάγονταν οι εχθροπραξίες. Το συμπέ­ρασμα ήταν ότι οι Βιετμίνχ είχαν θριαμβεύσει γιατί είχαν εξασφαλίσει τη συνενοχή του πλη­θυσμού. Έτσι σε κάθε επαναστατικό πόλεμο ο κύριος συντελεστής φαινόταν να είναι η ψυχή του πληθυσμού, που έπρεπε να καμφθή όχι μόνο με τις ξιφολόγχες και με τους βομβαρδισμούς, αλλά και με την εξαντλητική προπαγάνδα. Παρό­λο πού ελάχιστοι αξιωματικοί απ' όσους υπηρέ­τησαν στην Ινδοκίνα γλίτωσαν από την «κίτρι­νη μόλυνση» (όπως χαρακτηρίζεται η επαφή με το είδος του κομμουνιστικού ανταρτοπολέμου),εκείνοι  που είχαν ενστερνισθή ολοκληρωτικά τις θεωρίες του πολέμου αυτού και της ψυχολογικής διεξαγωγής του, καθώς και τις σχέσεις μεταξύ πολιτικής και πολέμου, ήταν oι επαναπατριζόμενοι  αιχμάλωτοι. Οι στρατιωτικοί αυτοί είχαν υποστή τη «στρατηγική τού επαναστατικού πολέμου στην Κίνα» του Μάο Τσε - τούνγκ και είχαν ακούσει ατέλειωτες διαλέξεις πολιτικών κομισαρίων σε στρατόπεδα «αναμορφώσεως» των Βιετμίνχ. Ήταν τώρα πεπεισμένοι ότι έπρεπε να εφαρμόζωνται αδίστακτα oι αρχές της λεγόμενης «αρπαγής τών μαζών», για την επίτευξη  των στρατιωτικών στόχων. Όμως η διδασκαλία  του επαναστατικού ανταρτοπόλεμου και η εξώθηση του ως τα άκρα δεν ήταν το μόνο μάθημα που είχε διδαχθή ο γαλλικός στρατός στηv Ινδοκίνα. Εκείνο που προ παντός είχε μάθει ήταν νά προσβλέπη στους πολιτικούς της Γαλλικής Δημοκρατίας με έσχατη περιφρόνηση, όχι μόνο γιατί τους έταξαν να επιτελέσουν ένα  ανέφικτο καθήκον, αλλά τους αρνήθηκαν και τα μέσα της επιτυχίας. Για τον στρατό, και ιδιαίτερα για τους αλεξιπτωτιστές, ο πόλεμος στην  Ινδοκίνα ήταν η εποποιία μιας φούχτας συναδέλφων, που την αποτόλμησαν σ' ένα απομακρυσμένο μέτωπο, ξεχασμένοι από κείνους που τους είχαν στείλει εκεί να πολεμήσουν και να πεθάνουν. «Στραφήκαμε προς τους εαυτούς μας, ζούσαμε με τους εαυτούς μας, γίναμε ευαίσθητοι και ευέξαπτοι όπως οι άνδρες που γδέρνονται ζωντανοί», έγραφε ένας λοχαγός. «Αλλά πόση  υπήρξε η απελπισία που νιώθαμε, όταν η ίδια η χώρα μας  μάς  απαρνιόταν και πόσο πολύ χρειαζόμαστε τότε τήν ανάγκη της αδελφοσύνης!» Αν είχε μεσολαβήσει μιά ανάπαυλα ολίγων ετών μεταξύ του τέλους του πολέμου στην Ινδοκίνα και της εκρήξεως της επαναστάσεως στην Αλγερία, οι αλεξιπτωτιστές θα είχαν ίσως αφομοιώσει τις εμπειρίες τους. Δεν τους δόθηκε όμως χρόνος. Αποδίδοντας με αυταρέσκεια την ήττα τους στις προδοτικές δραστηριότητες τού Μαντές - Φρανς, των κομμουνιστών, των αριστερών και του γαλλικού αντιπολιτευόμενου τύπου, οι αλεξιπτωτιστές βρέθηκαν στην Αλγερία, αποφασισμένοι να κερδίσουν εκεί το είδος του πολέμου που είχαν χάσει στους ορυζώνες και στα οροπέδια. Δέν σκοτίστηκαν όμως για να κατανοήσουν την αιτία τής επαναστάσεως και τα κίνητρα της εξεγέρσεως, που είχε σαρώσει τη γαλλική παρουσία στην Ινδοκίνα, θεωρώντας ότι είχαν μετάσχει σ' έναν επαναστατικό πόλεμο, τον οποίο υποκινούσαν τα Σοβιέτ, προτιμούσαν να πιστεύουν ότι είχαν ηττηθή όχι από την ακατανίκητη απήχηση που είχαν οι πολεμικές επιδιώξεις του αντιπάλου, αλλά από την ικανότητα του να ελέγχη και να κυριαρχή στα πνεύματα του πληθυσμού. 

Το σημαντικότερο συμπέρασμά τους ήταν ότι η ισορροπία του τρόμου, που ακινητοποιούσε τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Σοβιετική Ένωση, επέτρεπε στην τελευταία να υποδαυλίζη επαναστατικούς πολέμους σε διαλεχτά αδύνατα σημεία σ' ολόκληρη την υφήλιο. Έτσι, όταν ξέσπασε η αλγερινή εξέγερση, την ερμήνευσαν ευχερέστατα με βάση τη στρατηγική αυτή θεωρία τους. Ταυτίζοντας την αλγερινή ανεξαρτησία με την ουδετερότητα, και την ουδετερότητα με τη σοβιετική δορυφοροποίηση, οι αλεξιπτωτιστές είδαν τους εαυτούς τους σαν Ρωμαίους κεντυρίωνες που υπεράσπιζαν τον πολιτισμό από τις επιδρομές των βαρβάρων, εξ ονόματος μιας αχάριστης πατρίδας που έτεινε να τους εξαπατά και να τους. προδίδη.
Οι φρικιαστικές υπερβολές τους στην καταστολή της τρομο-κρατίας και της δράσεως των ανταρτών στην Αλγερία προέκυψαν από την αποφασιστικότητα των αλεξιπτωτιστών να εφαρμόσουν με επιτυχία το είδος ακριβώς του πολέμου που τόσο τους είχε ταπεινώσει στην Ινδοκίνα και από τον πολιτι­κό τους «ακτιβισμό» — την προσπάθεια δηλαδή να δημιουργήσουν έστω και με προκλήσεις ή αντίμετρα πολιτικές καταστάσεις τετελεσμένες, έξω από τα όρια των εντολών τους, που οφειλόταν στον φόβο ότι η Γαλλία μπορούσε να εγκαταλεί­ψη την Αλγερία και να τους αφαιρέση τη δυνα­τότητα της νίκης.
Ο «ιδεολογικός τους πόλεμος» απαιτούσε την ύπαρξη μιας απλής, σταθερής και καθαρής ιδέ­ας», έγραφε ο Ζαν Μαρί Ντομενάκ τον Ιανουά­ριο του 1961 στο αμερικανικό διπλωματικό πε­ριοδικό «Φόρεΐν Αφφαίρς»: «Από τη θέση αυ­τή ο στρατός προχωρούσε κάπως πειραματικά στην πολιτική δράση. Οι ηγήτορες του αντιλαμ­βάνονταν ότι οι παλιές αρχές του πατριωτισμού και της πειθαρχίας δεν αρκούσαν για να αντι­μετωπίσουν τον "ανατρεπτικό πόλεμο" και για νά επιτελέσουν την αποστολή τους αξίωναν να διαμόρφωση το κράτος μια σαφή πολιτική και να επιμένη σ' αυτήν. Καθώς το κράτος ήταν ανί­σχυρο και διηρημένο, ο στρατός φυσικά το υπο­καθιστούσε θεωρώντας κράτος τον εαυτό του. Κατά τα δέκα χρόνια των εξακολουθητικών αγώ­νων του ο στρατός είχε διαμορφώσει μια συνεπή αντίληψη των μονίμων επιδιώξεων και στόχων του ανταρτοπολέμου». Με λίγα λόγια, για να κερδηθούν οι καρδιές και τα πνεύματα των Μου­σουλμάνων, ο στρατός έπρεπε να στηρίζεται σε μιά ορισμένη κοινωνική και πολιτική φιλοσοφία, και δεδομένου ότι δεν έρχονταν από το Παρίσι οι κατάλληλες οδηγίες, οι αλεξιπτωτιστές άρχι­ζαν να αναπτύσσουν τη δική τους φιλοσοφία. Πεπεισμένοι ότι έπρεπε να διατηρηθή η ενότητα των Γάλλων και των Μουσουλμάνων και να συνεχισθή η γαλλική παρουσία στην Αλγερία, οι α­λεξιπτωτιστές προσκολλήθηκαν με τόσο πάθος στη χώρα που βρίσκονταν ώστε σε τρεις περι­πτώσεις κατά τη διάρκεια του Αλγερινού πο­λέμου αρνήθηκαν να υπακούσουν στην πολιτική εξουσία. Η πρώτη περίπτωση ήταν η 13 Μαΐου 1958, όταν εξεγέρθηκαν οι κ ο λ ό ν (άποικοι). Τους υποστήριξαν και τους στελέχωσαν οι δυ­νάμεις του στρατηγού Μασσύ, διοικητού της 10ης μεραρχίας αλεξιπτωτιστών και του στρατηγού Σαλάν, αρχιστρατήγου στην Αλγερία, με τη συγκρότηση «Επιτροπών Κοινής Σωτηρίας». Στη δεύτερη περίπτωση, τον Ιανουάριο του 1960, κατά την «εβδομάδα των οδοφραγμάτων» οι α­λεξιπτωτιστές επέτρεψαν στους κ ο λ ό ν να καταλάβουν το Γενικό Διοικητήριο όταν ο στρα­τηγός Ντε Γκωλ απέλυσε το είδωλό τους —- τον στρατηγό Μασσύ. Αλλά η τρίτη και σοβαρότερη πράξη ανυπακοής των αλεξιπτωτιστών σημειώ­θηκε κατά το πραξικόπημα των στρατηγών της 22 Απριλίου 1961.
Δεν ήταν όμως μόνο ο πολιτικός «ακτιβισμός» των αλεξιπτωτιστών που έπεισε τον στρατηγό Ντε Γκωλ και τη φωτισμένη γαλλική κοινή γνώ­μη ότι οι στρατιωτικοί αυτοί έπρεπε να τιθασευθούν. Ήταν προ παντός ο τρόπος με τον οποίο διεξήγαν τον πόλεμο.
Aπό καθαρή στρατιωτική άποψη ό γαλλικός στρατός είχε επιτύχει να έπιβληθή στους Αλ­γερινούς αντάρτες. Όσοι απέμεναν, διατηρώντας την ικανότητα τους να δρουν, ν' αντιμετωπίζουν τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις και να αναδιοργανώνωνται σε απηγορευμένες ζώνες, βρίσκον­ταν στη διάθεση κινητών μονάδων αλεξιπτωτι­στών και της Λεγεώνος των Ξένων. Δεδομένου όμως ότι ο πόλεμος ήταν ουσιαστικά αγώνας αποσπάσεως πληροφοριών, δεν μπορούσε να διεξαχθή χωρίς την εκτεταμένη χρήση βασανιστη­ρίων, τις μαζικές εκτελέσεις και τη μετατροπή της Αλγερίας σ' ένα αληθινό στρατόπεδο συγ­κεντρώσεως, το οποίο αστυνόμευε ο τεράστιος στρατός κληρωτών. Το έργο του γαλλικού στρα­τού στην Αλγερία ήταν ουσιαστικά να κρατήση τον μουσουλμανικό πληθυσμό μακριά από τις πολιτικές και στρατιωτικές οργανώσεις τηςΡ.Ι.Ν. Στο έργο αυτό οι αλεξιπτωτιστές εμφανίστηκαν εμπειρογνώμονες. «Αυτό πού έχομε να κάνωμε», λέγει ο απολογητής των βασανιστηρίων συντα­γματάρχης Τρενκιέ, «είναι να οργανώσωμε τον πληθυσμό από κορυφής μέχρις ονύχων. Πέστε με φασίστα αν θέλετε, αλλά στόχος μας είναι να καταστήσωμε τον πληθυσμό πειθήνιο και να ελέγχωμε τις πράξεις του καθενός». Το να καταστή ο μουσουλμανικός πληθυσμός μια πειθήνια, εύ­πλαστη μάζα ήταν για τους αλεξιπτωτιστές το αναγκαίο προαπαιτούμενο της πολεμικής επιτυ­χίας. Και για τον σκοπό αυτόν βασάνισαν και εξετέλεσαν ανθρώπους σε μιά τεράστια κλίμα­κα. 'Ετσι π. χ., όταν τό 1955 εσφάγησαν μερι­κές εκατοντάδες Ευρωπαίων στην περιοχή της Κωνσταντίνης, οι αλεξιπτωτιστές εξετέλεσαν πάνω από 1.000 υπόπτους επί τόπου. Είναι εξ


Στρατηγός  Massu
Διοικητής της 10ης Μεραρχίας
 Αλεξιπτωτιστών

άλλου πασίγνωστο ότι η δέκατη μεραρχία αλεξι­πτωτιστών του Μασσύ εφήρμοζε συστηματικά τα βασανιστήρια σαν όπλο κατά τη «Μάχη του Αλ­γερίου» το 1957. Έχοντας περιβληθή αστυνο­μικές εξουσίες για να εξουδετερώσουν την τρο­μοκρατία μέσα στην πόλη και την απειλή της γενικής απεργίας, οι αλεξιπτωτιστές του Μασσύ δολοφόνησαν αρκετές χιλιάδες απ' όσους συνέ­λαβαν. Oι αλεξιπτωτιστές βρίσκονταν τότε σε άσχημη ψυχική διάθεση. Δυο μήνες νωρίτερα εί­χαν ταπεινωθή στο Σουέζ. «Η απογοήτευση από την επιχείρηση του Σουέζ», έγραψε ο στρατηγός Ναβάρ, «ήταν τόσο μεγάλη όσο και ο ενθουσια­σμός που είχε προηγηθή. Τίποτε δεν μπορεί να αποδώση την απελπισία των αλεξιπτωτιστών, οι οποίοι, αν και νικητές, υποχρεώθηκαν να εγκα­ταλείψουν την Αίγυπτο και να στρέψουν τα νώ­τα τους στη νίκη». Ακριβώς κατά τη κατοχή του Αλγερίου από τη δέκατη μεραρχία αλεξιπτωτιστών, ο Μωρίς Οντέν, έκτακτος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Αλγερίου και μέλος του Αλγερινού Κομμουνιστικού κόμματος, στραγγαλίστηκε από έναν αλεξιπτωτιστή — τον ανθυπολοχαγό Σαρμπονιέ — στο «ανακριτικό κέντρο» Ελ Μπιάρ, αν και ανακοινώθηκε ότι είχε διαφύγει. Στο Ελ Μπιάρ επίσης ο Ανρί Αλέγκ αρχισυντάκτης της φιλελεύθερης εφημερίδος «Δημοκρατική Αλγερία», γυμνώθηκε και δέθηκε πάνω σε μια σανίδα, λερή ακόμη από τους εμετούς των προηγουμένων θυμάτων, για vα υποστή βασανιστήρια με ηλεκτροσόκ από τους ανθυπολοχαγούς Σαρμπονιέ και Ερυλέν .
Κατά τη διάρκεια του πολέμου της Αλγερίας τα βασανιστήρια, που άρχισαν σαν μέθοδος ανακρίσεως, εξελίχθηκαν σε μέθοδο στρατιωτικών επιχειρήσεων και τελικά σε μυστικό κρατικό θεσμό. Αλλά η θηριωδία των αλεξιπτωτιστών κάθε άλλο παρά περιορίστηκε στα κρυφά κέντρα των πόλεων. Στις πολίχνες και στα χωριουδάκια του Ωρές καί της Καβυλίας οι «σπεσιαλίστες» βασάνιζαν και δολοφονούσαν τους κρατουμένους, γάζωναν με τα πολυβόλα τους Μουσουλμάνους αγρότες στις «εκκαθαριστικές επιχειρήσεις» και τους έκαιγαν ζωντανούς μέσα στις μ έ χ τ α ς (συγκροτήματα καλυβιών). Μόνον η «κατάρρευση» της 22 Απριλίου 1961 έκαμψε τη θηριωδία των αλεξιπτωτιστών και τον ξέφρενο πολιτικό τους «ακτιβισμό».
Δύο μέρες αφ' ότου οι στρατηγοί Σάλ, Ζελλέρ, Ζουώ και Σαλάν εξεδήλωσαν το πραξικόπημα τους με την ενεργό υποστήριξη της πρώτης μεραρχίας αλεξιπτωτιστών, οι πραξικοπηματίες υπέκυψαν. Για μια στιγμή είχε φανή ότι οι αλεξιπτωτιστές θά επιτίθεντο στο ίδιο το Παρίσι. Προβλέποντας όμως την αντίσταση που θα συναντούσαν από τον λαό της Γαλλίας και από τα παιδιά του που υπηρετούσαν σαν κληρωτοί στην Αλγερία, οι πραξικοπηματίες έκαμαν πίσω και οι ελπίδες για μια Γαλλική Αλγερία ενταφιάσθηκαν.

Συνέπεια της ανταρσίας ήταν ότι ο Ντε Γκωλ διέταξε να πραγματοποιηθούν οι προαγωγές του γαλλικού στρατού που καθυστερούσαν από καιρό και τις περιόρισε μόνο στους αξιωματικούς εκείνους που η νομιμοφροσύνη τους ήταν αδιαμφισβήτητη. Επί πλέον διέταξε να φυλακισθούν 200 αξιωματικοί και διέλυσε ορισμένες από τις εκλεκτότερες μονάδες αλεξιπτωτιστών της Γαλλίας, συμπεριλαμβανομένου του πρώτου ξένου συντάγματος αλεξιπτωτιστών της Λεγεώνος των Ξένων, τους οποίους επευφημούσαν με συγκίνηση οι Ευρωπαίοι καθώς έφευγαν με τα αυτοκίνητα από το Αλγέριο για να πάνε να διαλυθούν. Μπορεί να λεχθή μέ αξίωση αληθείας ότι ο μέσος όρος του αλεξιπτωτιστού συνδύαζε τα χαρακτηριστικά του ιπποτικού συναδέλφου του Λαρτεγκύ με την ψυχοσύνθεση των βασανιστών του Ελ Μπιάρ. Συλλογικά, με τις φασιστικές τους τάσεις αποτελούσαν απειλή για τη Δημοκρατία, ίσως όμως το μόνο για το οποίο μπορούν να κατηγορηθούν είναι ότι πολεμούσαν με πολύ πάθος σε πολέμους που η Γαλλία ουδέποτε έπρεπε να είχε κάνει.

ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΙΑΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ ΤΟΝ ΑΥΓΟΥΣΤΟ ΤΟΥ 1922- IV ΜΕΡΑΡΧΙΑ

ΔΙΟΙΚΗΣΗ:
Διοικητής : Υποστράτηγος Δημαράς Δημήτριος.
Επιτελάρχης : Ταγματάρχης Πεζικού Τσολάκογλου Γεώργιος.
Διευθυντές επιτελικών Γραφείων
I Λοχαγός Πεζικού Πρίνος Σωτήριος.
II Λοχαγός Πεζικού Πετρουνάκος Αντώνιος.
III Λοχαγός Μηχανικού Ανδρόνικος Κων/νος.
Διοικητής Πεζικού : Συν/ρχης Πεζικού Δημητριάδης Νικ.
Αρχηγός Πυροβολικού : Αντ/ρχης Πυρ/κού Πουρνάρας Αθανάσιος.
Διοικητής Μηχανικού : Λοχαγός Μηχανικού Στεφανόπουλος Χρήστος.
Διευθυντής Έπιμελητείας : Ταγ/ρχης Έπιμελητείας Τετεμπίλης Στυλ.
Διευθυντής Υγειον. Υπηρεσίας: Αρχίατρος Σοφρώνης Εμμανουήλ

ΣΤΑΘΜΟΙ ΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣ
Αφιόν Καραχισάρ μέχρι 14—8—22
Κιουπρουλού 14-8-22 
Ολουζάκ 15-8-22
Χαμούρκιοϊ 16—8—22
Σάλκιοϊ 17-8-22

ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ
ΠΕΖΙΚΟ
8ονΣυν/μα Πεζικού
11ov Συν/μα Πεζικού.

35ον Σύν/μα Πεζικού.
ΠΥΡΟΒΟΛΙΚΟ
IVa Μ.Ο .Π.(Ταγ/ρχης Μπάκος Γεωρ.)

IVβ Μ.Ο.Π. (Ταγ/ρχης Πατταδημητρίου Κωνσταντίνος).

ΙΙ/Α Μ.Π.Π. (Ταγ/χης Ξανθάκος Δ.)

II Μοίρα Βαρ. Πυρ/κού 120 (Ταγ/χη ς Ζαλάπας Αναστάσιος).

9η Πυρ/χίαΣυν/τος Οβιδοβόλων. Ανεξ. Ουλαμός Ορ. Πυρ/κου 6,5.
ΜΗΧΑΝΙΚΟ
IVΔιλοχία Μhχανικού.
IV Απόσπασμα Τηλεγραφητών.

ΙΠΠΙΚΟ

 IV Ημιλαρχία.

Επιστροφή στο Α. Σ.Σ.  

ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΙΑΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ ΤΟΝ ΑΥΓΟΥΣΤΟ ΤΟΥ 1922-XII ΜΕΡΑΡΧΙΑ

ΔΙΟΙΚΗΣH
Διοικητής : Συνταγματάρχης Πεζικού Καλιδόπουλος Περικλής.
Επιτελάρχης : Αντισυνταγματάρχης Πεζικού Σακέττας
Αθανάσιος.
Διευθυντές  επιτελικών γραφείων.
I Ταγματάρχης Πεζικού Καρτάλης Παναγιώτης.
II ............................................
III Λοχαγός Πεζικού Αρβάλης Σταύρος.
Διοικητής Πεζικού : Συντ/ρχης Πεζικού Βλάχος Τριαντάφυλλος.
Αρχηγός Πυροβολικού: Ταγ/ρχης Πυρ/κου Παπαδόπουλος Δημήτριος.
Διοικητής Μηχανικού : Λοχαγός Μηχανικού Γιαννακός Γεώργιος.
Διευθυντής Ετπμελητ. : Ταγμ. Επιμελ. Βλαχόπουλος Σπυρίδων.
Δ/ντής Υγειν. Υπηρ. : Αρχίατρος Δευτεραίος Γεώργιος.
ΣΤΑΘΜΟΙ ΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣΚουμαρντάς μέχρι 14-8-22
Ιλμπουλάκ 15-8-22
Αραπλί Τσιφλίκ 16-8-22
Ν. Αλή Βεράν 17-8-22
ΣΥΓΚΡΟΤΗΣH
ΠΕΖΙΚΟ
14ον Σύνταγμα Πεζικού.
41ον Σύνταγμα Πεζικού.
46ον Σύνταγμα Πεζικού.
ΠΥΡΟΒΟΛΙΚΟ
ΧΙΙα Μ.Ο.Π. (Ταγμ. Παπαδόπουλος Δημ).
XIΙβ Μ.Ο.Π. (Λοχαγός Πηλιούνης Ισίδωρος).

ΙΙΙ/Α.Μ.Π.Π. (Λοχαγός Φόρος Ανδρ.)

Α'. Μοίρα Σκόντα 105 (Λοχαγός Γκαγκούρης Γεώργιος).

8η Πυρ/χία Συν/τος Βαρ.Πυρ/κου 120.

Ουλαμός 8ης Πυρ/χίας Συν/τος Οβιδοβόλων.
ΜΗΧΑΝΙΚΟ
ΧΙΙ Διλοχία Μηχανικού.
XII Απόσπασμα Τηλεγραφητών.
ΙΠΠΙΚΟ
XII Ημιλαρχία.

Επιστροφή στο Α. Σ.Σ.