DEAVIN MARK: KNUT HAMSUN The Cause of Europe

Of course, one debilitating question still remains for the great and good of the European liberal intelligentsia, ever eager to jump to Jewish sensitivities. As Hamsun’s English biographer Robert Ferguson gloomily asked himself in 1987: “Could the sensitive, dreaming genius who had created beautiful love stories . . . really have been a Nazi?” Unfortunately for the faint hearts of these weak-kneed scribblers, the answer is a resounding “yes.” Not only was Knut Hamsun a dedicated supporter of Adolf Hitler and the National Socialist New Order in Europe, but his best writings — many written at the tail end of the nineteenth century — flow with the essence of the National Socialist spirit and  life philosophy.

Born Knud Pederson on August 4, 1859, Hamsun spent his early childhood in the far north of Norway, in the small town of Hamaroy. He later described this time as one of idyllic bliss where he and the other children lived in close harmony with the animals on the farm, and where they felt an indescribable oneness with Nature and the cosmos around and above them. Hamsun developed an early obsession to become a writer and showed a fanatical courage and endurance in pursuing his dream against tremendous obstacles. He was convinced of his own artistic awareness and sensitivity, and was imbued with a certainty that in attempting to achieve unprecedented levels of creativity and consciousness, he was acting in accordance with the higher purpose of Nature.                            

Η συνέχεια εδώ

Lieutenant ROGER DEGUELDRE (ΜΙΣΟΣ ΑΙΩΝΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΟΥ)

12.Η εκτέλεση.

Στις 28 Ιουνίου ο Roger Degueldre ,ένα από τα ικανότερα στελέχη του O.A.S κρίνεται ένοχος για τη συμμετοχή του σε δέκα τουλάχιστον περιπτώσεις δολοφονιών και καταδικάζεται σε θάνατο. Όλοι βιάζονται, τα πάντα πρέπει να τελειώσουν γρήγορα, σε μια εβδομάδα το πολύ. 

Μέσα στη νύχτα ξημερώνοντας η 6ης Ιουλίου 1962 ο Degueldre μεταφέρεται στο χώρο εκτελέσεων στο Φρούριο d’Ivray έξω από το Παρίσι. Φορά για τελευταία φορά τη στολή παραλλαγής των αλεξιπτωτιστών , αυτή που στη στρατιώτες ονομάζουν "cam", στο στήθος διακρίνεται η τρίχρωμη σημαία .Γύρω από το λαιμό του το φουλάρι της Λεγεώνας. Στρέφεται προς το δικηγόρο που το συνοδεύει.

“-Να πεις στο γιο μου πως πέθανα για τη Γαλλία. ». Παρηγοριέται με τη σκέψη ότι η σύντροφός του στον αγώνα και μητέρα του παιδιού τους, η Nicole Gardy, κατάφερε να διαφύγει στην Αργεντινή . Είναι και αυτή καταδικασμένη σε θάνατο . 

Τα επόμενα βήματα μέχρι το σημείο που θα περιμένει το θάνατο, τα κάνει συνοδευόμενος από τους φρουρούς του. Φωνάζει δυνατά για να ακουστεί: 

“-Θέλω να πω σε όλους τους συντρόφους μου αξιωματικούς πως είμαι περήφανος που βαδίζω προς το τέλος και πεθαίνω ακριβώς γιατί τήρησα τον όρκο που έδωσε κάθε μαχόμενος αξιωματικός τουλάχιστον μια φορά , να μη παραδώσει την Αλγερία στο FLN.” 

Δεν δέχεται να του σκεπάσουν τα μάτια .Απέναντί του οι άνδρες του εκτελεστικού αποσπάσματος προσπαθούν μάταια να κρύψουν τη ταραχή τους. Τρεις αξιωματικοί που αρνήθηκαν ο ένας πίσω από τον άλλο να μπουν επικεφαλής του αποσπάσματος έχουν συλληφθεί και καθαιρεθεί με συνοπτικές διαδικασίες.

Ο τελευταίος μάταια προσπαθεί να μη λυγίσει. Από απέναντι ο καταδικασμένος φωνάζει σταθερά:

"-Messieurs, vive la France ! Ψέλνει δυνατά τους πρώτους στίχους από τη Marseillaise. Και μετά τα όπλα εκπυρσοκροτούν . Είναι τέτοια η συγκίνηση και η συναισθηματική φόρτιση των ανδρών που από τις σφαίρες του αποσπάσματος μόνο μία βρήκε το μελλοθάνατο και αυτή απλά τον τραυμάτισε .( Άλλοι λένε ότι η σφαίρα το βρήκε στο χέρι, άλλοι στο στομάχι.) 

Ακολουθούν συγκλονιστικές στιγμές, ανεπανάληπτες. Ο αξιωματικός του αποσπάσματος που πλησιάζει αν δώσει τη χαριστική βολή διαπιστώνει με φρίκη, ότι ο άνθρωπος που είναι πεσμένος στα πόδια του δεν είναι ο ετοιμοθάνατος που περιμένει τη λύτρωση αλλά ένας τραυματίας που σφαδάζει μεν από το πόνο , διατηρεί όμως όλες τις αισθήσεις του .

Κάτω από άλλες συνθήκες η διαδικασία της εκτέλεσης θα σταματούσε και θα έσπευδε επί τόπου γιατρός για να προσφέρει τις πρώτες βοήθειες. Στη Γαλλία του 1962 η "νομιμότητα" έχει μεγαλύτερη αξία από τους άγραφους νόμους που υποχρέωναν ακόμα και πανίσχυρους ηγεμόνες να δίνουν χάρη στους μελλοθάνατους όταν ο δήμιος δεν κατάφερνε να τους αφαιρέσει τη ζωή στη πρώτη του προσπάθεια. Εκπρόσωπος της νομιμότητας αυτής, ο εισαγγελέας που παρευρίσκεται στην εκτέλεση, πιέζει τον αξιωματικό να ολοκληρώσει το έργο του. 

Είναι άγνωστο αν ο αξιωματικός έκλεισε τα μάτια του καθώς πυροβολούσε τον τραυματία στο κεφάλι. Σύμφωνα με μαρτυρίες πυροβόλησε όχι μία αλλά 6 φορές. Αλλά ακόμα και μετά από αυτό ο μελλοθάνατος είναι ακόμα ζωντανός.[1]

Έξαλλος με την καινούρια "αναποδιά " ο εισαγγελέας που εκπροσωπεί τη νομιμότητα ζητά από τον αξιωματικό να βιαστεί και να αποτελειώσει αυτό που άρχισε. Η εκτέλεση πρέπει να ολοκληρωθεί δίχως άλλες καθυστερήσεις και ο αξιωματικός αναζητά ένα δεύτερο περίστροφο.[2]

---

[1] Exaspéré par cette situation, unique dans les annales d'une exécution, le Procureur ordonne qu'une autre arme de poing soit apportée. Personne parmi les militaires présents n'en possède une. Il faut courir en chercher une ! Degueldre est toujours vivant, conscient. Tous les juristes s'accordent à dire que la sentence ayant été exécutée, quand le condamné est encore en vie, il faut le détacher et lui porter les soins nécessaires. Mais là, les ordres sont formels, il FAUT tuer Degueldre.

[2] Méfret, Jean-Pax (2007). 1962 L'Été du Malheur,. Pygmalion. ISBN 978-2-7564-0131-7. 

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΩΝ ΤΟΥ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟΥ ΜΕΤΩΠΟΥ

«Οι κομμουνισταί στρατιώται του Μετώπου προς όλους τους στρατιωτικούς της Ελλάδος.[1]

Σύνδουλοι στρατιώτες, σκλάβοι της κεφαλαιοκρατίας. Και πάλιν ερχόμαστε να σας μιλήσουμε ελεύθερα και άφοβα. Με την ίδια όπως και πρώτα αγνή πρόθεση και αδελφική συμπόνια. Με την ίδια πίστη στην τίμια σας συνείδηση. Έγιναν επιτέλους οι εκλογές. Το αγριεμένο κύμα της λαϊκής βαρυγκομιάς έπνιξε τον Βενιζέλο. Και τώρα ο λαός με αλαλαγμούς χαράς πανηγυρίζει τη νίκη του. Θαρρεί κανείς πως το πέσιμο του Βενιζέλου του εξασφάλισε την παντοτινή ευτυχία. Εμείς εδώ πάνω, που των πολέμων οι φρίκες και του στρατού τα ατέλειωτα βάσανα εσκλήρυναν την καρδιά μας, συνηθισμένοι να βλέπουμε ψυχρότερα τα πράγματα και να 'μαστε πιο συγκρατημένοι στους άγουρους ενθουσιασμούς. Γι' αυτό θέλουμε να βαθύνουμε περισσότερο στη σημασία της μεταβολής αυτής. Τι θέλησε να χτυπήσει στο πρόσωπο του Βενιζέλου ο λαός με την ψήφο της 1ης Νοεμβρίου και κατά πρώτο λόγο απαλλάχτηκε από έναν απαίσιο πολεμικό εφιάλτη του. Σε καιρό που με νωπές ακόμα τις πληγές μας από τους βαλκανικούς πολέμους βλέπουμε ολοφάνερα μέσα στον αλληλοσπαραγμό των εθνών το στυγερό έγκλημα που οι κεφαλαιοκράτες του κόσμου διέπρατταν κατά των δύσμοιρων λαών τους, για να εξασφαλίσουν ο καθένας τους την οικονομική κοσμοκρατορία, εδώ στην Ελλάδα ο Βενιζέλος είχε τον κυνισμό να διακηρύξει απερίφραστα ότι θα 'πρεπε να θυσιαστούμε για τα συμφέροντα της αγγλογαλλικής κεφάλαιοκρατίας. Και το κατάφερε με τα καταχθόνια μέσα που όλοι ξέρουμε. Μα η οργή εμάνιαζε και εθέριευε μέσα μας, ώσπου προχθές ξέσπασε κι αποτίναξε από τα στήθη μας τον πολεμικό εκείνο δαίμονα.

Και τώρα που ερίξαμε το Βενιζέλο, έπαψε τάχα να μας φοβερίζει το φάντασμα του πολέμου; Θα ναι ολέθρια πλάνη να το πιστέψουμε. Όχι. Ο πόλεμος θα εξακολουθήσει να ρουφάει το αίμα και κάθε ζωτική δύναμη του λαού, εν όσω θα υπάρχει αστικό κράτος που δεν είναι παρά η χτηνωδέστερη εκδήλωση της οικονομικής κυριαρχίας του δυνατού επάνω στους αδύνατους, η οργανωμένη βία μιας ληστρικής τάξεως της πλουτοκρατίας. Όταν οι «μεγαλοπράγμονες πολιτικοί» και οι «πατέρες του Έθνους» ασυνείδητα όργανα της τάξης αυτής, ρητορεύουν κομπαστικά για «εθνικές διεκδικήσεις» και «εθνικά συμφέροντα» υπονοούν τα συμφέροντα αυτής της κυβερνητικής ολιγαρχίας των πλουσίων. Κι όταν πάλι διαδηλώνουν περήφανα την «εθνική ζωτικότητα και αυτοθυσία», στα δικά μας κορμιά υπαινίσσονται με σιχαμερό κυνισμό, που 'ναι καταδικασμένα να ποτίσουν με το τίμιο τους αίμα τας «απελευθερωθείσας χώρας», τις πλούσιες δηλαδή εκτάσεις όπου τα ίδια τα κοράκια της πλουτοκρατίας θα εξαπλώνουν αύριο την εμπορική τους και βιομηχανική τους εκμετάλλευση. Πρέπει να το νιώσουμε καλά. Εν όσω δεν ανοίγουμε τα μάτια μας για να ιδούμε το βάραθρο όπου μας οδηγεί το σημερινό κοινωνικό σύστημα, ο πόλεμος ακατάπαυστα θα στέλνει στις λαϊκές μάζες το θάνατο και τη δυστυχία για να γεμίζει με το αίμα και τον ιδρώτα μας τις κάσες των πλουσίων. Αντί γι' αυτό όμως τι κάνουμε; Ενώ απ' το 'να μέρος ρίχνοντας το Βενιζέλο διαδηλώνουμε τόσο πανηγυρικά τη φρίκη που μας εμπνέει ο πόλεμος, ζητωκραυγάζουμε από το άλλο με αλαλαγμούς προσωπολατρικού φανατισμού παλινορθωμένους βασιλιάδες και πρίγκιπες χωρίς καθόλου να συλλογιζόμαστε ότι οι θρόνοι πάντα θεμελιωθήκανε επάνω στα αιματωμένα κορμιά των υπηκόων τους, ότι οι βασιλικές χλαμύδες αναριπίζουν πάντα τις φλόγες των πολέμων και των μακελειών, χωρίς καν να το σκεφθούμε, ότι για να ξαναθρονιστεί εκείνος, επούλησε πρωτύτερα το αίμα το δικό μας στους δημίους της Ευρώπης. Ξεγελιόμαστε από τα παραληρήματα του ρωμέικου κομματικού κομπογιανιτισμού για «αυτοτέλειες» και «λαϊκές κυριαρχίες» και εκλέγουμε για κυβερνήτες άλλους πολεμικούς εφιάλτες οι οποίοι μόλις αναλάβουν την εξουσία δηλώνουν ότι θα ακολουθήσουν την ίδια «εθνική πολιτική» που από πικρή πείρα εμάθαμε τι σημαίνει για μας. Ρίχνοντας όμως το Βενιζέλο θελήσαμε να χτυπήσουμε και την τυραννία. Άλλο τόσο οιχτρή πλάνη θα 'ναι αν πιστέψουμε πως πετάξαμε την τυραννία από πάνω μας. Και πάλι όχι. Αν αφαιρέσουμε την τυραννία από το βενιζελιομό, εδώσαμε όμως με την ψήφο μας, το νόμιμο δικαίωμα της καταδυναστεύσεώς μας σε μιαν ατέλειωτη σειρά νέων φαυλοκρατικών οργάνων του ληστρικού κράτους, στις γνωστές και άγνωστες σπείρες των αυλόδουλων τυραννίσκων, σε καινούργια αρπαχτικά όρνεα που με την προστασία του αστικού κράτους θα κατατρώνε τις σάρκες του βιοπαλεύοντος λαού. Δε μπορεί να υπάρξει πολιτική ελευθερία εν όσω υπάρχει οικονομική σκλαβιά. Εκείνο που σήμερα λέγεται πολιτική ελευθερία δεν είναι παρά είδωλο που ξεγελάει το λαό και νομιμοποιεί την κοινωνική εκμετάλλευση.

«Συμβούλιο των Σοβιέτ, των στρατιωτών της Ελλάδας» («ομάδας των κομμουνιστών στρατιωτών του Μετώπου»)-

Πηγή: Mάρκου Βαφειάδη: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ Αθήνα 1984 ΔΙΦΡΟΣ σελ .339-341

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΟΛΑΚΟΓΛΟΥ:ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ-ΣΤΑΘΜΙΣΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ(Εσπέρα 19ης Απριλίου 1941)

Εκ της καθόλου διερευνήσεως της καταστάσεως κατέληγον εις το θλιβερόν συμπέρασμα, ότι το ηθικόν των Α' και Β' Σωμάτων είχε κλονισθή εις επικίνδυνον βαθμόν, η διάλυσις των Μονάδων έλαβε τεραστίας διαστάσεις και τα υπολειφθέντα τμήματα ηρvoύντο να πολεμήσουν.[1] Είχε προχωρήσει το μικρόβιον μέχρι τελείας δηλητήριασεως. Επομένως έπρεπε ν' αναμένωμεν τον εξευτελισμόν μας. Έπρεπε να προετοιμασθώμεν να ακούωμεν τας κομπορρημοσύνας του Μουσολλίνι, ότι μας ενίκησε και ότι η πλήρης ήττα μας είνε απόρροια της Εαρινής Επιθέσεως;

Οι άνδρες γενικώς επίστευον οτι θα ατιμασθώσι παρά των Ιταλών, διότι ούτοι δεν ήτο δυνατόν να ανεχθώσι τους Νικήτας ήρωάς μας. Από Εθνικής απόψεως επιστεύετο ότι θα απολεσθή ολόκληρος η ένδοξος Ήπειρος (Στρατηγός Πιτσίκας — Σεβασμιότατος Ιωαννίνων — άπαντες αξιωματικοί Β' Σώματος Στρατού).Οιαδήποτε όμως και αν ήτο η κατάστασις των Α' και Β' Σωμάτων, έστω και καλύτερα αφ΄ ό,τι ήτο, εφ' όσον εξέλιπον α ι π ρ ο ϋ π ο θ έ σ ε ι ς τ η ς π ε ρ α ι τ έ ρ ω δ ι ε ξ α γ ω γ ή ς τ ω ν ε π ι χ ε ι ρ ή σ ε ω ν [2] εις Μέτσοβον, ο κίνδυνος της πλήρους κυκλώσεως των Α' και Β' Σωμάτων ήτο βέβαιος ως έχει τονισθή ανωτέρω.

Δεν συζητώ το γεγονός του κλονισμού του ηθικού όλων των Μονάδων, διότι η «Συνοτττική Έκθεσις του Πολέμου 40—41», εκδοθείσα παρά του Επιτελείου του Γενικού Στρατηγείου, ομολογεί τον κλονισμόν λέγουσα: «. . Αι υπό το Τμήμα Στρατιάς Ηπείρου Διοικήσεις των εν Ηπείρω Ελληνικών Δυνάμεων, έχουσαι υπ' όψει των αφ' ενός μεν την κάμψιν του ηθικού των υπ' αυτάς Μονάδων, εκ της όλης καταστάσεως, άφ' ετέρου δε κρίνουσαι ως άσκοπον τον περαιτέρω αγώνα, προέβησαν αυτοβούλως εις την κατάθεσιν των όπλων». 

Διατί να καμφθή εκ της όλης καταστάσεως; Τί έπραξε η Ανωτάτη Διοίκησις δια να προλάβη την κάμψιν του ηθικού και την κρίσιν του Αγώνας ως ασκόπου; Προδήλως καθυστέρησε την σύμπτυξιν του Τ.Σ.Δ.Μ. εκ Κάμιας — Πόγραδετς — Κορυτσάς επί 4 ημέρας «δια να εξεύρη λύσιν»!!! και δεν επρόλαβε την σύμπτυξιν των Βρεταννών εκ της στενωπού Βεύης (Κίλι —— Δερβέν), ήτις κατά την έκθεσιν του Αρχιστρατήγου, ήτο αδικαιολόγητος (η πίεσις του εχθρού χαλαρά), δια να διαλυθούν δυο Τμήματα Στρατιάς (6 Μεραρχίαι και 1 Ταξιαρχία). 

Είτα διελύθησαν το Εσωτερικόν, αι Αεροπορικαί και Ναυτικαί Βάσεις, ττράγμα που είχε μέγαν αντίκτυπον εις την ψυχήν των Μαχητών. 

Επιμένω εις το ότι δεν έπρεπε να καμφθή το ηθικόν, διότι έχω το προηγούμενον οτι αι Μεραρχίαι μου, καίτοι έβλεπαν προφανή τον κίνδυνον εκ των Γερμανών εις τα πλευρά και εις τα νώτα των, έμεναν απτόητοι».

Προέκυψεν το ζήτημα οτι υπήρχε Διαταγή του Βασιλέως από 15ης Απριλίου με παραλήπτην το Τ.Σ.Η., ήτις διέτασσε την συνέχισίν του Αγώνος και απηγόρευεν την σκέψιν της συνθηκολογήσεως. 

Η διαταγή αύτη δεν μοι εκοινοποιήθη. Δια τούτου δεν θέλω να αποσείσω τας ευθύνας, διότι παραδέχομαι ότι υπήρχε η αρχική και βασική Διαταγή του Έθνους και του Βασιλέως, απορρέουσα από τας παραδόσεις τριών χιλιάδων ετών περί Πολέμου κατά των επιβουλευομένων τας ελευθερίας μας και περί της Νίκης. 

Η Διαταγή αύτη, έχω την γνώμην σήμερον, ότι αποτελεί απάντησιν του Ανωτάτου Άρχοντος, εις την πρόωρον πρότασιν του Τ.Σ.Η., όπως εξευρεθή τρόπος συνθηκολογήσεως «κρινομένης έκτοτε ως συμφερούσης Εθνικώς» παρ' όλης της ιεραρχίας του Τ.Σ.Η. 

Αν κρίνη τις αττό το γεγονός οτι ο Στρατηγός Πιτσίκας επανήλθεν επί της προτάσεώς του: 

α') Δια της αποστολής του υπαρχηγού του Επιτελείου τoυ κ. Γρηγοροπούλου όπως διαφωτίση το Κέντρον επί των λόγων που υπαγορεύουσι την συνθηκολόγησιν και, 

β') Εκ της υποβολής συνεχών αναφορών, δι ων επανήρχετο εις την αρχικήν πρότασίν του της συνθηκολογήσεως, ως προτιμοτέρας πάσης άλλης λύσεως, η Διαταγή της A.M. του Βασιλέως είχε περιωρισμένην διάρκειαν χρόνου ή είχε ατονήσει. Άλλως έπρεπε να ληφθούν μέτρα εναντίον του κ. Πιτσίκα. 

Επειδή εξ ετέρου γνωρίζομεν εκ των υστέρων ότι ο Στρατηγός Πιτσίκας παρεπονείτο εις τον Στρατηγόν Γυαλίστραν ότι εστερείτο διαταγών « Σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ο ύ  π ε ρ ι ε χ ο μ έ ν ο υ» έπεται ότι εθεώρησε την διαταγήν εκείνην αλλέως πως.

Διαταγαί στρατιωτικού περιεχομένου είνε εκείναι που διαγράφουν το σχέδιον επιχειρήσεων, κατά τρόπον ώστε ν' αντιμετωπίζεται προσηκόντως η κατάστασις. Αι λοιπαί διαταγαί εμπίπτουν εις τον κύκλον των παραινέσεων ή ενθαρρύνσεων, εις ας πλειστάκις αι διοικήσεις κατά το προστάδιον, κατά την εξέλιξιν μιας μάχης και μετά τα αίσια η μη αποτελέσματα προσφεύγουν. 

Aύται όμως (αι δεύτεραι) μόναι, άνευ παραλλήλων και θετικών μέτρων , που περιλαμβάνονται εις τας διαταγάς στρατιωτικού περιεχομένου , αποτελούν καθαράν φιλολογίαν ή «κουρουφέξαλα» ως τα εχαρακτήρισεν ο Στρατηγός Πάγκαλος. 

Όσον αφορα εμέ , δεν ανέμενον διαταγάς με στρατιωτικόν περιεχόμενον ή όχι, διότι επίστευον ότι το καθήκον μας επέβαλλε την συνέχισιν του Αγώνος διότι ήμην από τους συντελεστάς της Νίκης και της παρατάσεως του Αγώνος και διότι ήμην της δεδηλωμένης γνώμης ν' αντιτάξωμεν το δεύτερον «Όχι» . 

Ωσαύτως εξετίμησα από το πρώτον εξ Αθηνών τηλεγράφημα του Επιτελάρχου μου , ότι δεν ώφειλε να εκδοθή διαταγή της Κυβερνήσεως ή του Αρχιστρατήγου προς συνθηκολόγησιν , έστω και αν ήδη τα Βρεταννικά στρατεύματα ευρίσκοντο Νοτίως Λαμίας και δεν επηρεάζωνται εκ της καταλήψεως των Ιωαννίνων. Λέγω ταύτα , διότι όλοι μετ' εμού ησθανόμεθα ευγνωμοσύνην προς τα Βρεταννικά στρατεύματα και δεν ηθέλομεν να επιδεινωθή η θέσις τούτων εκ της τυχόν ανακωχής. 

Μετά τον αιφνίδιον θάνατον του Πρωθυπουργού Κορυζή δεν υπήρχε Κυβέρνησις [3] και επομένως ήτο φυσικόν να αναβληθή η λήψις αποφάσεων περί του πρακτέου. Η νέα Κυβέρνησις θ' ανεζήτει την λύσιν του εκλιπόντος Πρωθυπουργού , ην υπεσχέθη ούτος εις τον Διοικητήν του Τ. Σ,. Η. 

Eξεταστέον ήδη, αν θα είχομεν τον υλικόν χρόνον να αναμείνωμεν την κυβερνητικήν απόφασιν . Δεν τον είχομεν, ως ήτο προφανές . Έπρεπε να τον κερδίσωμεν διά της αντιστάσεως κατά των επιτεθησομένων Γερμανών , αλλ' ως προείπομεν δεν είχομεν δυνατότητα τινα. 

Επομένως η απόφασις της νέας Κυβερνήσεως θα έφτανε κατόπιν ε ο ρ τ ή ς. Επίδρασιν μεγίστην ενήσκησε επί των σκέψεων μου, η κρίσις του Στρατηγού Πιτσίκα περι των πλεονεκτημάτων της ανακωχής, ήτις κρίσις ήτο κοινή πεποίθησις ολοκλήρου του Στρατού, λόγω του περιβάλλοντος και της ατμοσφαίρας που ευρίσκετο. 

Έκρινα χρέος μου να διερευνήσω μήπως επεβάλλετο «ολοκαύτωμα», το οποίον κανείς από το Τ.Σ.Η. δεν είχε σκεφθή να εισηγηθή ή να πράξη. 

Η υποχρέωσίς μου απέρρεε εκ της παρουσίας εις την Ελλάδα Βρεταννικών Δυνάμεων. 

Ολοκαύτωμα κατά τύπους θα ελέγετο, διότι είχε διαλυθή [4] ο Στρατός και οι υπολειφθέντες εδήλουν οτι δεν θα εμάχοντο.Εν πάση περιπτώσει το ολοκαύτωμα δικαιολογείται εις μικρά τμήματα, η θυσία των οποίων θα συνετέλει εις σωτηρίαν των πολλών (οπισθοφυλακαί, πλαγιοφυλακαί, προφυλακαί, φρουρά γεφύρας κλπ) Το ολοκαύτωμα εις ολόκληρον γενεάν και η μεταβολή του Εθνικού εδάφους εις απέραντον Νεκροταφείον δεν είνε δικαίωμα του κάθε στρατηγού. Όλοι μας είχομεν την εντύπωσιν ότι ούτως ή άλλως θα συνελαμβανόμεθα ως αιχμάλωτοι, είτε είχομεν φθάσει εις τας εστίας μας, είτε παρεμένομεν εις Ήπειρον. Και τας συνεπείας της αιχμαλωσίας περιγράψαμεν ανωτέρω. 

Ωσαύτως επεβάλλετο το ολοκαύτωμα «ασυζητητί» αν αι Βρεταννικαί δυνάμεις ηγκιστρούντο εις το μέτωπον Καλαμπάκα — Λάρισα και δεν ηδύνατο να απαγκιστρωθώσι από την εμπλοκήν του εχθρού. 

Δεν θα εδικαιολογείτο, ουδέ θα συνεχωρείτο ποτέ η κατάθεσις των όπλων εκ μέρους μας, ήτις θα διηυκόλυνε τας εχθρικάς Στρατιάς να επιπέσουν κατά των Βρεταννών.Επί του προκειμένου δύο Γερμανικαί Μεραρχίαι και ολόκληρος η Στρατιά των Ιταλών δεν εχρησιμοποιήθησαν παντάποσιν κατά των Βρεταννών, συγκροτηθείσαι Βορείως Ιωαννίνων. 

Το πρόβλημα που προέκυπτεν ενώπιον μου δεν ήτο η συνθηκολόγησις, διότι αύτη προϋποθέτει δυνατότητα αντιστάσεως και ταυτοχρόνως παραίτησιν από της περαιτέρω αιματοχυσίας. Εκ των υστέρων απεδείχθη ότι ο εχθρός δεν είχεν καν υποπτευθή ότι είχομεν αδυναμίαν να συνεχίσωμεν τον αγώνα. 

Το πρόβλημα κυρίως που αντιμετώπιζαν ήτο η τύχη των Μεραρχιών του υπ' εμέ Τ,Σ.Δ.Μ. (9η, 10, 13η, Μεραρχία Ιππικού και Τοξιαρχία Πεζικού), του Τ.Σ.Κ.Μ. (12η και 20ή) και η τύχη των Α' και Β' Σωμάτων Στρατού. 

Δεν είχον αρμοδιότητα τινα δια τα τελευταία. Είχον όμως συνείδησιν και συναισθανόμην στοργήν και ευγνωμοσύνην προς τους λοξεύσαντας το άγαλμα της Δόξης κατά μιας Αυτοκρατορίας.

Ησθανόμην πόvov δια τους εγκαταλελειμμένους τούτους ήρωας . Ιδού το πρόβλημα . Ιδού η αγωνία μου , ήτις εκορυφούτο από την αμφιβολίαν αν έφθασε ή ου η δωδεκάτη ώρα.

Ενώ είχον τοιούτους αγωνιώδεις διαλογισμούς, εκλήθην από τηλεφώνου την 21ην ώραν της 19ης Απριλίου παρά του Υποστρατήγου Μπάκου , δια πρώτην φοράν αφ' ης είχον αφιχθή εις την περιο­χήν Ηπείρου. Ούτος μοι ανεκοίνωσε την απόφασιν που έλαβε από κοινού με τον Αντιστράτηγον Δεμέστιχαν προς συνθηκολόγησιν μετά των Γερμανών , ως επιτακτικήν και αναπόφευκτον ανάγκην του Στρατού , και με ηρώτησε πού ευρίσκετο ο Σταθμός Διοικήσεώς μου δια ν' αποστείλη αντιπροσώπους του να με κατατοπίσουν επί της φρικώδους καταστάσεως, εις ην είχον ττεριέλθει. 

Απήντησα ότι ήμην διστακτικός δια την συνθηκολόγησιν και εγνώρισα αυτώ τον Σταθμόν Διοικήσεώς μου .Τέλος τον ενεθάρρυνα λέγων ότι αναμένω τας κινουμένας προς Μέτσοβον Μεραρχίας μου, δια να λάβω εκείθεν ακμαίας ενισχύσεις που ήλπιζον ότι θα αλλάξουν την τροπήν των πραγμάτων . 

Περί την 2ην έως 3ην ώραν της 20 Απριλίου , αφίχθησαν εις τον Σταθμόν Διοικήσεώς μου ο Σεβασμιώτατος Ιωαννίνων Σπυρίδων και ο Συνταγματάρχης Πυροβολικού κ. Μπαλής συναποκομίζοντες την κατωτέρω επιστολήν του Υποστρατήγου Μπάκου [5], με τινα άλλα σχέδια , τιερί ων θα ομιλήσω μετέπειτα.

Μεγάλο Σάββατο 19 Απριλίου 1941
Αγαπητέ Γιώργο,Όπως εμείναμε σύμφωνοι προ ολίγον εις το τηλέφωνο, σε εξουσιοδοτούμε και γω και ο κ. Δεμέστιχας ν΄ αναλάβης ως αρχαιότερος την Διοίκησιν της Στρατιάς Ηπείρου και να έλθης αμέσως εις συνθηκολόγησιν με τους Γερμανούς. Σύσσωμος ο Στρατός Ηπείρου είναι σύμφωνος σ' αυτό. Με τον Δεμέστιχα εμείναμε απολύτων σύμφωνοι χθες βράδυ, συναντηθέντες εις Καλπάκι , ν' αποστείλωμεν το το κάτωθι τελεσίγραφον (5) στον Πρόεδρον Κυβερνήσεως , Αρχιστράτηγον και Υπουργόν Στρατιωτικών. Η προθεσμία εξέπνευσε και πρέπει να ενεργήσωμεν δραστηρίως και κεραυνοβόλως, διότι δεν πρέπει ν' ανεχθώμεν το αίσχος να μας διοικεί ο ανόητος Κοτζιάς και να κανονίζει την τύχη της Πατρίδος και των σφαγιαζομένων τέκνων της. Γιώργο τράβα αδίστακτα. Αι στιγμαί είναι μεγάλαι και ιστορικαί και ο Ελληνικός Λαός θα μας ευγνωμονή μια μέρα. 

Ιδού πως πρέπει να εξελιχθούν κατά σειράν τα γεγονότα: 

1) Ανάληψις της Διοικήσεως της Στρατιάς Ηπείρου και Μακεδονιας υπό του Αντιστρατήγου Τσολάκογλου και κοινοποίησις σχετικής διαταγής εις τα Σώματα Στρατού και Μεραρχίας, δι' ης θα καθίστατο γνωστόν ότι θα ζητήση ανακωχήν παρά των Γερμανών. 

2) Σχηματισμός Κυβερνήοεως ή Διευθυντηρίου εν Ιωαννίνοις, υπό την προεδρίαν του Μητροπολίτου Ιωαννίνων και μέλη Τσολάκογλου, Δεμέστιχας, Mπάκος. Αμέσως μετά, διάγγελμα προς τον Ελληνικόν Λαόν. 

Γιώργο, σε εξορκίζω να μη διστάσης καθόλου διότι κάθε πσρερχομένη στιγμή αποβαίνει εις όλεθρον και ατιμωσίν. Αν δεν το κανωμεν ημείς αυτό θα το κάνη κανένας νεος Μπατίστα και θα μας εξευτελίση. Η διαρροή έχει αρχίσει να λαμβάνη ανησυχητιχήν έκτασιν και εάν αύριον την εσπέραν δεν έχη λυθή το ζήτημα της συνθηκολογήσεως θα θρηνήσωμεν καταστροφήν άνευ προηγουμένου. 

Γιώργο, και πάλιν σ' εξορκίζω να μη δεστάσωμεν προ ουδενός. Όλοι οι Μέραρχοι , όλοι οι αξιωματικοί και στρατιώται είνε μαζί μας. Σε συγχαίρω και σε ασπάζομαι αδελφικά και ο Θεός και η Παναγιά μαζί μας.

(υπ) Γεώργ. Μπάκος, Υποστράτηγος

Προσηρτημένως προς την επιστολήν ήσαν αντίγραφον του τελεσιγράφου περί ου η επιστολή και σχέδιον τηλεγραφήματος ττρος τον Χίτλερ, όπερ εφέρετο δήθεν μέλλον να υπογραφή, παρά των μελών του Διευθυντηρίου.

Οι εκ μέρους του Στρατηγού Μπάκου αφιχθέντες περιέγραφον με τα μελανώτερα χρώματα την κατάστασιν , ώστε ν΄ αναγκασθούν οι Στρατηγοί να αποστείλουν το τελεσίγραφον.

Ο Μητροπολίτης Ιωαννίνων Σπυρίδων, επεκαλείτο παν ιερόν και πατριωτικόν , ίνα τολμήσω προς άμεσον συνθηκολόγησιν , με την πεποίθησιν ότι θα συντελέσωμεν να διασωθή το γόητρον του Στρατού, να παύση η άσκοπος αιματοχυσία και να ττροληφθή ο  α φ α ν ι σ μ ό ς του Έθνους.

Απήντησα ότι δεν έπρεπε να σπεύσωμεν, διότι επεθύμουν να σταθμίσω δια μίαν έτι φοράν την κατάστασιν, δια ν' αποφασίσω.

Τήν ττρότασιν της αναλήψεως της Διοικήσεως της Στρατιάς και του σχηματισμού Κυβερνήσεως αττέκρουσα αμέσως. Ο Μητροπολίτης μοι ανταπήντησε ότι όλα τα θεωρεί επουσιώδη, καίτοι δεν ηρωτήθη παρά του Στρατηγού Μπάκου ,εκτός της ανακωχής, δια την οποίαν ώς σύμφορον εις την Πατρίδα, θυσιάζει τα πάντα, και αυτήν την τιμήν του, ως ενώπιόν σας επανέλαβε τούτο.

Εξήγησα ότι απέκρουσα τας προτάσεις του Μπάκου, ττλήν της ανακωχής, διότι ήθελον, ως Στρατιώτης, να αντιμετωίσω την σκληράν ττραγματεκότητα δι' εντίμου Στρατιωτικής πράξεως, αν θα κατέληγον εις ταύτην.

Ο σχηματισμός Κυβερνήσεως εις Ιωάννινα και η ανάμιξις της Πολιτικής εις την ανακωχήν, εφρόνουν και εφοβούμην ότι θα ήτο αφορμή διασπτάσεως της Εθνικής Ενότητος και απομακρύνσεώς μας από την συμμαχίαν της Αγγλίας, μετά της οποίας συνεταυτίσαμεν την τύχην της Ελλάδος.

Ένεκα τούτου, ούτε την προτεινομένη διαταγήν έξέδωκα, ούτε Διάγγελμα προς τον λαόν συνέταξα. 

Αττέβλεπον εις το Εθνικόν συμφέρον, εις την τιμήν των όπλων και εις την διάσωσιν των συμπολεμιστών μου.

Την 2αν ώραν της 20ής Απριλίου ελήφθη και το δεύτερον κρυπτογραφικόν τηλεγράφημα του Επιτελάρχου μου (όρα ανωτέρω απόσπασμα εκθέσεως του) εξ Αθηνών, από το περιεχόμενον του οποίου εσχημάτισα την εντύπωσιν ότι το Γενικόν Στρατηγείον δεν απέστεργε την συνθηκολόγησιν και ενισχύθην εις την ήδη εσχηματισμένην γνώμην μου, ότι δεν διέτασσε την ανακωχήν διότι ήτο δεσμευμένον με συμφωνίας και από την υποχρέωσιν που συνησθάνετο προς τα προασπίζοντα το Εθνικόν μας έδαφος Βρεταννικά Στρατεύματα.

Η τελευταία ελττίς μας ήτο ή να φθάσουν αι Μερσρχίαι μου εκ της Πίνδου; όπου περιττλανώντσι, έστω και με ελάχιστα ακμαία τμήματα, ή να μη αρχίση η επίθεσις του εχθρού εντός της 20ης Απριλίου.

Αλλά δυστυχώς απεδείχθη η ελπίς φρούδη, διότι:

α') Αφ' ενός μεν μοι ανηνέχθη εκ Βομβούσης την 4ην ώραν της πρωίας 20 Απριλίους όπου έφθασε η 13η Μεραρχία, ότι άπαντα τα τμήματα των κινουμένων ττρος Μέτσοβον Μεραρχιών διελύθησαν, των ανδρών τραπέντων προς τας εστίας των. Οι ακολουθούντες τας Μεραρχίας ελάχιστοι άνδρες δεν έχουν αξίαν αξιόμαχον, ως νήστεις , με κάματον λόγω των χιόνων και του δυσβάτου των οδεύσεων και ως σκληρώς δοκιμασθέντες από τας προσβολάς της εχθρικής αεροπορίας επί συνεχείς ημέρας.

Αμέσως εκάλεσα εις το τηλέφωνον τον Στρατηγόν Πιτσίκαν δια να τω αναφέρω την κρισιμότητα της καταστάσεως και να διαπιστώσω τας διαθέσεις του. Ούτος, καίπερ δεχόμενος την ανάγκην της συνθηκολογήσεως, επέμενε ν' αναμείνωμεν μέχρι του απογεύματος οπότε, ως έλεγε, θα ελάμβανον όλοι οι Στρατηγοί από κοινού απόφασιν, καλούμενοι εις Ιωάννινα. Αλλ' όταν τον επληροφόρησα ότι δεν θα έχωμεν τον υλικόν χρόνον δια ν' αναμένωμεν, διότι θα μας προλάβουν τα γεγονότα, οι Γερμανοί θα επιτεθούν, θα εύρουν ανοικτήν την θύραν και θα ττροχωρούν προς Ιωάννινα, αρνούμενοι να συζητήσουν ανακωχήν, τότε ο Στρατηγός Πιτσίκας απήντησε; «Ξέρω και γώ; Ίσως να έχης δίκαιον».[6]

β') Την 8ην ώραν της 20 Απριλίου (Κυριακή Πάσχα) ο διοικητής της 11ης Μεραρχίας μοι ανεκοίνωσεν τηλεφωνικώς, ότι ήρχισε η ττροχώρησις του εχθρού προς τας γραμμάς μας και οτι οι άνδρες δείκνύουν την γνωστήν αττό χθες απροθυμίαν προς αντίστασιν, προσθέσας ότι θα κατεξευτελισθώμεν εις τα όμματα του εχθρού και ότι θα καταρρακωθή το γόητρον του Στρατού, αν δεν ληφθή απόφασις την στιγμήν εκείνην.(Επιστροφή)

Υποσημειώσεις:

[1] Μέχρι την 12 Απριλίου, όσο ο στρατός βρίσκεται στην πρώτη γραμμή, δεν εκδηλώνεται διαρροή. Με την απαγγίστρωση από τους Ιταλούς και την έναρξη της συμπτύξεως την 12 προς 13 Απριλίου, ο μαχητής βρίσκεται σε μάζα πορευομένων, με χαλαρή πλέον πειθαρχία. Τίποτα πιο εύκολο να ξεπηδήσουν τάσεις διαρροής και ανυπακοής, που εντείνονται όσο η μάζα πλησιάζει προς τα ελληνικά σύνορα. Την 14 Απριλίου εμφανίζονται τα πρώτα κρούσματα στις μεραρχίες Vη Κρητών και VIη Σερρών. Την 15 Απριλίου αποτελούν γενικό φαινόμενο σε όλες τις μεγάλες μονάδες του Κεντρικού και του Νοτίου Μετώπου. Από τις 16 «εζαινον με αύξοντα ρυθμόν, δημιουργούντα την εντύπωσιν ότι αι μονάδες, πλην ολίγων εξαιρέσεων, ευρίσκοντο εις τα πρόθυρα διαλυσεως», σημειώνει η ιστορία του ΓΕΣ (σελ 139-40). Η μάζα δίνει την δική της λύση: τελείωσε ο άσκοπος πλέον πόλεμος γι' αυτήν. Ένα και μόνο πρόβλημα έχουν τώρα οι μαχητές, όλοι τους: την σωτηρία τους από αιχμαλωσία. Μερικές μονάδες έσπευσαν να εφαρμόσουν τον κανονισμό: παραπομπή σε έκτακτα στρατοδικεία και εκτελέσεις επί τόπου εγκατάλειψιν θέσεως ενώπιον του εχθρού». Στην γέφυρα της Μέρτζανης, υποχρεωτικό πέρασμα από την Αλβανία στην Ελλάδα, εγκαταστάθηκαν οι έφιππες ομάδες των μεραρχιών Vης, ΧVης και ΧVΙΙης, με 12 πολυβόλα και 36 οπλοπολυβόλα και με διοικητή τον συνταγματάρχη Φίλη. Συλλαμβάνουν «ζωηρούς φυγάδες» και τους εκτελούν επί τόπου, «προς παραδειγματισμόν». Από όσα αναφέρει η ιστορία του ΓΕΣ πρέπει οι εκτελέσεις να αφορούν διψήφιο αριθμό. Περισσότερα στοιχεία δεν παρέχονται. Πρέπει, όμως, κάποτε να ερευνηθούν τα στρατιωτικά αρχεία, για να διαπιστωθεί πόσοι και ποιοι εκτελέστηκαν. Είναι αμφίβολο αν θα κατηγορηθεί έστω και ένας από αυτούς για δειλία. Για να επισημανθούν και να συλληφθούν πρέπει να βρίσκονταν επικεφαλής φυγάδων ή να διαδηλώνουν ζωηρότερα την αντίθεση τους προς την συνέχιση του χαμένου πλέον πολέμου, που σημαίνει ότι ξεχώριζαν από τους άλλους με τις ικανότητες τους και με τον δυναμισμό τους. Θα διέθεταν προσωπική παλικαριά, την οποία ασφαλώς θα επιδείκνυαν και στις μάχες. (Λ. Αρσενίου : Ανατομία του Έπους 1940-1941 σελ. 278.)
[2] Το γεγονός ότι εξέλιπον αι προϋποθέσεις της, περαιτέρω διεξαγωγής των επιχειρήσεων παραδέχεται ως αληθές και ο στρατιωτικός συγγραφεύς και ιστορικός Στρατηγός Γρηγοριάδης εις τον "Παγκόσμιον Πόλεμον" (Τευχ. Α)
[3] Ο Ναύαρχος Α. Σακελλαρίου περιγράφει παραστατικά τη κατάσταση πανικού που επικρατούσε στους κόλπους της Ελληνικής Κυβέρνησης λίγο πριν από την υπογραφή της στρατιωτικής συνθηκολόγησης . « Εις την Μεγάλη Βρεταννία τους ευρήκα όλους σε μίαν ατμόσφαιρα ταραχής και νευρικότητος που έφθανε τα όρια της αλλοφροσύνης. Συζητήσεις, σκέψεις, γνώμαι, πάλιν συζητήσεις όλοι τους αγωνιούν πώς θα λυθεί η πολιτική κατάστασις όλοι τους τρέμουν με την ιδέα σοβούσης γενικής ανταρσίας στο Ναυτικό ύστερα από τα τραγικα μηνύματα του Μετώπου. Και όλοι τους τρομαγμένοι με την σκέψι ότι ο κόσμος θα μπορούσε να ξεσπάσει από στιγμή σε στιγμή σε σοβαρές εκδηλώσεις. Τα εξημμένα στοιχεία άρχισαν τας διαδηλώσεις με κίνδυνον διαταράξεως της τάξεως, η οποία αν διετηρήθη υποδειγματική και μέχρι της τελευταίας στιγμής που εγκατέλειψα την πατρίδα, αυτό οφείλεται εις την σωφροσύνην των λαϊκών μαζών και εις την επίγνωσι που είχαν της σοβαροτητος της καταστάσεως» .(Η θέσις της Ελλάδος εις τον Β Παγκόσμιον Πόλεμον. Αθήνα, σελ 221)

[4]. Ο Ιστορικός κριτικός στρατηγός Γρηγοριάδης εις σελίδα 99 του βιβλίου του λέγει · «... Αλλά τώρα κυριωτάτη των αιτιών της διαλύσεως ταυ Νικητού Στρατού υπηρξε η υποδειχθείσα ήδη εξ αυτής της εττισήμου Συνοπτικής εκθέσεως αβουλία του Αρχιστρατήγου. . . εις την οποίαν προσετίθεται η τόσον άστοχος εκλογή των Αθηνών ως έδρας του Γενικού Στρατηγείου.....»
[5] Ο επιτελάρχης του Γ. Μπάκουστον ελληνο"ιταλικό πόλεμο και αργότερα αρχηγός  τουΓενικού Επιτελείου Στρατού Θρ. Τσακαλώτος τον σκιαγραφεί με τούτα τα χαρακτηριστικά λόγια  στο βιβλίο του "40 χρόνια στρατιώτης της Ελλάδος." σελ 368 τόμος Α.
Ο στρατηγός Μπάκος μόνον ένα εχθρό έβλεπε, τους κομμουνιστάς. Τους δε Γερμανούς ως τους μόνους που μπορούσαν να τους εκμηδενίσουν.Γι αυτό ηθέλησε να κάμη εθελοντικά σώματα  υπό καταλλήλους διοικητάς δια να σταλούν να πολεμήσουν κατά των Ρώσων.
[6] Ο Στρατάρχης Αλέξανδρος Παπάγος (Ο πόλεμος της Ελλάδος 1940-41) προσπερνά με καταπληκτική ταχύτητα το γεγονός της συνθηκολόγησης και εξαντλεί το θέμα ουσιαστικά σε μια και μόνη παράγραφο: «Την 20ήιν Απριλίου ο Διοικητής του Γ' Σώματος Στρα­τού αντιστράτηγος Τσολάκογλου, κατόπιν προηγηθείσης συνεννοήσεως μετά του Μητροπολίτου Ιωαννίνων και των Διοικη­τών των Α' και Β' Σωμάτων Στράτου αντιστρατήγου Δεμέστιχα και υποστρατήγου Μπάκου, στασιάσας και παραιμερίσας τον Διοικητής του Τμήματος, Στρατιάς Ηπείρου αντιστράτηγον Πιτσίκαν, υπό τας αμέσους διαταγάς του οποίου υπήγετο, προέβη, παρά τας διαταγάς του Βασιλέως και της Ελλην. Ανωτάτης Διοικήσεως περί συνεχίσεως του αγώνος, εις αυτόβουλον μετά των Γερμανών συνθηικολόγησιν. Το πρωτόκολλον συν­θηκολογήσεως μεταξύ του αντιστρατήγου Τσολάκογλου και της Γερμανικής Διοικήσεως υπεγράφη την 21ην Απριλίου εις Λάρισαν και προσεπικυρώθη δι' ενός νέου πρωτοκόλλου υπογρα­φέντος την 23ην Απριλίου εν Θεσσαλονίκη όπερ περιελάμβανε και την συνθηκολόγησιν έναντι των ιταλικών δυνάμεων. Την είδησιν περι της αυτοβούλου ταύτης συνθηκολογήσε­ως, επληροφορήθη η Ελληνική Ανωτάτη Διοίικησις την 21ην Απριλίου από τον στρατηγόν Χέϊβουτ αρχηγόν της Βρεταννί­κης Αποστολής Συνδέσμου παρά τω Γενικώ Στρατηγείω. »

ΔΙΚΗ ΤΩΝ ΕΞ. ΑΠΟΛΟΓΙΑ Γ. ΧΑΤΖΑΝΕΣΤΗ 10

(Προηγούμενο)

19.— Ενθυμούμαι το άλλο το οποίον σας είπα, ότι εις στρατηγός δεν ημπορεί να αρνήται. Δεν μου λέγετε σας παρακαλώ, ο στρατηγός ο οποίος διετάχθη να υπάγη εις την Ουκρανίαν και ηρνείτο τί θα ήτο; Η Κυβέρνησις είχε μίαν πολιτικήν ιδέαν εις τον νουν της. Θα υπάγωμεν εις την Ουκρανίαν, θα κερδίσωμεν ανταλλάγματα αλλαχού. Δεν ήτο έργον του στρατηγού να ερωτήση τί εσκέπτετο η Κυβέρνησις. Αλλά έρχεται ένας στρατηγός και διατάσσεται να παραδώση την Θράκην. Ή μήπως το Καραχισσάρ ή το Εσκή Σεχήρ είνε ελληνικώτερα απ' ό,τι ήτο η Ουκρανία; Λοιπόν αν τα ζητήματα τεθώσιν ούτως, ότι ούχι ως απολύτως Ελληνικαί χώραι, άλλ' ως μέλλουσαι ελληνικαί χώραι, εκείναι αι οποίαι καθωρίσθησαν υπό της Συνθήκης των Σεβρών, όλαι αυταί ήσαν εις τας χείρας μας, ο στρατός ο τουρκικός ευρίσκετο 200 χιλιόμετρα μακράν- Εγώ τας παρέδωκα ; Δεν παρέδωκα τίποτε' ας πάρουν τον διάδοχόν μου. Και θα ηδυνάμην να είπω, αν δεν ήμην πολύ ειλικρινής και στρατιώτης, θα ηδυνάμην να σας είπω ότι, εάν έμενα εγώ, δεν θα έπαιρναν την Σμύρνην, θα ηδυνάμην κάλλιστα να το είπω, αλλά δεν το λέγω διότι δεν ημπορώ να το είπω' διότι δεν ήτο δυνατόν να κρατηθή η Σμύρνη εις ην κατάστασιν ευρίσκοντο τα πράγματα. Ουχ ήττον τα πράγματα έχουσιν ούτως. Εγώ έφυγα, χωρίς ο εχθρός να μπη εις τας χώρας της συνθήκης τών Σεβρών. Συνεπώς, εάν αι χώραι αύται θεωρούνται μισοελληνικαί, ας είπωμεν ούτως, εγώ δεν παρέδωκα καμμίαν από αυτάς.

Τώρα ήθελα μόνον με δυο λέξεις να καταλήξω εις το συμπέρασμα. Διώκησα κύριοι 2 1/2 μήνας, διώκησεν ο προκάτοχος μου 20 μήνας. Δέν νομίζετε ότι, επειδή απέθανεν εις τας χείρας μου η Μικρά Ασία, είνε άδικον να κατηγορηθώ, ως θα ήτο άδικον να κατηγορηθή ο τελευταίος ιατρός ενός πάσχοντος εις τον όποιον έκαμε κακήν θεραπείαν ένας άλλος, και όταν ο τελευταίος αυτός ιατρός συνηθέστατα είνε και διασημότερος του προκατόχου του; Τί ήτο δυνατόν να γίνη; Όπου ήτο δυνατόν να γίνη τι, έγινε. Αλλά καταστρέφω την απολογίαν μου διά των εξής: Εις όλας τας εποχάς, κύριοι Στρατοδίκαι, υπήρξαν στρατηγοί επιτυχόντες και στρατηγοί αποτυχόντες. Μεταξύ των πρώτων υπήρξαν δαφνοστεφείς οι όποιοι έδρεψαν τάς δάφνας, άλλά τάς έφόρεσαν άλλοι, υπήρξαν στρατηγοί δαφνοστεφεις, όλως ανεύθυνοι των επιτυχιών, όπως υπήρξαν και στρατηγοί ατυχείς, όλως ανεύθυνοι των ατυχιών. Νομίζω δε ότι δεν ημπορείτε παρά να με κατατάξητε μεταξύ των τελευταίων. ΕπΙ πλέον προσθέτω και το εξής: Ότι υπάρχει εν παρελθόν. Το παρελθόν αυτό δεν επιτρέπεται να το αναλύσω ο ίδιος, αλλά πάντως υπάρχει και εθεώρουν ότι αποτελεί εν πολύτιμον κεφάλαιον όχι δια να χρησιμεύση εις εμέ τον ίδιον, αλλά κατ' αρχήν ήθικήν, δεν είνε δυνατόν εν παρελθόν να λησμονήται εις μίαν δυσμένειαν τύχης, διότι τότε πας τις θα έλεγε: Του κάκου εις όλον τον βιον, διότι εις εν στραβοτίναγμα όλα λησμονούνται. Πρέπει αυτά να λαμβάνωνται υπ' όψιν και να κρίνωνται πρώτον, όταν τύχη κανείς εις ατύχημα τι. Τας δύο μου αυτάς σκέψεις παρακαλώ το Στρατοδικείον να τας λάβη υπ' όψει όταν με κρίνη.

ΔΕΥΤΕΡΟΛΟΓΙΑ.

—20. Απάντησις εις Επαν. Επιτρόπους. —21. Η σύμπτυξις και η εκκένωσις. —22. Διάστασις προς αξιωματικούς. Στρατός και πο­λιτική.—23. Εν γνώσει των κινδύνων. —24. Η αδράνεια είναι ύβρις. Οι κατήγοροι υπερασπισταί.—25. Aι ιστορικαί γνώσεις του Επ. Επιτρόπου. Ο Κεμάλ.—26. Αδύνατον να δοθή μάχη. Απροθυμία αξιωματικών. ΑΙ Ανακρίβειαι του Σαρρηγιάννη και οι Κου­ραμπιέδες του Παπούλα.—27. Aι θυσίαι της Παλαιάς Ελλάδος. Ο Παπούλας. Aι εφεδρείαι και αι ευθύναι της καταρρεύσεως — 28. Επίλογος. 

ΔΙΚΗ ΤΩΝ ΕΞ. ΑΠΟΛΟΓΙΑ Γ. ΧΑΤΖΑΝΕΣΤΗ 9

17.—Τώρα, όσον αφορά τα ζητήματα τα άλλα, τα οποία εν τη διεξαγωγή της διαδικασίας παρουσιάσθησαν, συνοπτικώς θα σας είπω δύο λέξεις δια να τας έχετε προσφάτους. Εύρήκα, κ. πρόεδρε, αυτήν την στρατιάν υπό έποψιν διοικητικήν εις ελεεινήν και αξιοδάκρυτον κατάστασιν, δεν υπήρχε διοίκησις' υπήρχον άνθρωποι, οι οποίοι ήθελον να κάμουν το καθήκον των και το έκαμαν. Η εντύπωσίς μου δια την Σμύρνην ήτο φρικτή, επίσης δε και δια τα Σώματα, μόλις δ' έφθασα εγώ, εστέλλοντο επιστολαί καταγγέλλουσαι διάφορα έκτροπα.

Δεύτερον ήτο το ζήτημα της διαχειρίσεως των Σωμάτων. Ετιμώρησα πολλούς, αλλά και επήνεσα' και το αποτέλεσμα ήτο να έχωμεν εις διάστημα ενός μηνός οικονομίαν πολλών εκατομμυρίων. Μόνον δι' εν εξάμηνον, δια τα αυτοκίνητα εδαπανήθησαν 20 εκατομμύρια δια βενζίνην. Δεν εξησκήτο έλεγχος, δεν υπήρχεν αρμονία, δεν υπήρχε διοίκησις. Και των συνταγμάτων η κατάστασις δεν ήτο καλή' εκ της επιθεωρήσεως, την οποίαν διενήργησα, μόνον της εβδόμης και εννάτης μεραρχίας τα συντάγματα ευρίσκοντο εις καλήν κατάστασιν, τους διοικητάς των οποίων επήνεσα, των άλλων συνταγμάτων η κατάστασις δεν ήτο κακή, αλλά δεν ήτο και ρόδινη, διότι ήτο απελπιστική η ζωή, υφ' ους όρους διήγον. Αλλ' υπήρχον και εκ των αντιθέτων φρονημάτων διενέξεις' και εφ' όσον μεν αι επιχειρήσεις εξηκολούθουν, υπήρχε πνεύμα μαχητικόν, δηλαδή ο κοινός εχθρός κατηύναζε τα πάθη αυτά. Αλλά κατά το τελευταίον δεκάμηνον ιδίως, οπότε είχεν επέλθει τρόπον τινά κατάστασις ειρήνης, η αναμονή μιας λύσεως, έφερε πάλιν εις την επιφάνειαν τας διαφόρους διενέξεις. Το αντελήφθην και απεφάσισα εντελώς αμερόληπτου:, χωρίς να λάβω υπ' όψιν μου, που ανήκει ο καθένας παρεκτρεπόμενος, νά τον βάλω εις την θέσιν του.

Αλλά δεν ήτο μόνον το ζήτημα αυτό και το ζήτημα των   στρατιωτών.

Η λογοκρισία απέδειξεν ότι εξησκείτο μια προπαγάνδα η οποία ήτο διαλυτική Κατεσχέθησαν γράμματα προς στρατιώτας παρ' αξιωματικών, οι οποίοι τους προέτρεπον εις αντιπειθαρχικά πράγματα. Επίσης ήτο ο κομμουνισμός, ο οποίος επέδρα επί των στρατιωτών και το οποίον κατέθηκεν ο μάρτυς ταγματάρχης Παναγάκος' οι στρατιώται είχον σχηματίσει την ιδέαν ότι του κάκου σκοτώνονται εκεί κάτω, αφού δεν πρόκειται να κερδίσωμεν τίποτε και ότι αδίκως σκοτώνονται επί τρία έτη και δεν συντελούν εις το να δοθή μία λύσις. Επίσης είχαν χαθή όλα τα «κεσέμια», όλοι οι επίλεκτοι αξιωματικοί. Και εφ' όσον μεν δεν εξεδηλούτο ο κίνδυνος, είχον υποσχεθή να κρατήσουν τας θέσεις των, αλλά την στιγμήν καθ' ην εδόθη αφορμή αμέσως η αγάπη προς την ζωήν, η ιδέα της αυτοσυντηρήσεως, ο πόθος να επανίδωσι την καλύβην τους, την μητέρα τους, υπερίσχυσε, και έπαυσε πλέον η συνοχή. Δεν ημπορώ αλλέως να εξηγήσω κι' εγώ. Είνε εν φαινόμενον, το οποίον μόνον εις ψυχολόγος η στρατοδίκης να κρίνη. Επολέμησα και εις τους τρεις πολέμους. Θεωρώ το υλικόν το ελληνικόν άριστον, θεωρώ ότι σπανίως μπορεί να ευρεθή ένας άλλος στρατός υφιστάμενος τους κόπους και τας κακουχίας με περισσοτέραν αντοχήν, αλλά την αντοχήν δεν μπορεί να την υπερβή ακινδύνως. 'Εδωσαν ό,τι μπορούσαν. Ενομίζατε ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν ήσαν ζωντανοί. Ενομίζατε πως ήσαν αυτόματα, το μόνον το οποίον ηρώτων, ήτο, που ήσαν αι Δυσμαί. Πανταχού έβλεπον Τσέτας. Αυτό το φαινόμενον πρέπει να εξηγηθή ψυχολογικώς και όχι από στρατιωτικής απόψεως. Την στιγμήν κατά τήν οποίαν έξεδηλώθη αυτό, ουδεμία προσπάθεια, κανείς ανώτερος διοικητής δεν ήτο δυνατόν να διορθώση την κατάστασιν. Νομίζω ότι ήτο μοιραίον. Πρέπει να λυπήταί τις δια τα αποτελέσματα, αλλά να μη θεωρήση ότι είνε και ανεξήγητον πάντως να μη αποδώση αυτό το αποτρόπαιον, το οποίον αποδίδεται υπό της κατηγορίας, ότι ευρέθησαν κυβερνήται και ένας στρατηγός, οι οποίοι συνειργάσθησαν δια να εύρουν ένα τρόπον πως να εκκενώσουν. Αλλά, κ. πρόεδρε, επ' αυτού θέλω να είπω την γνώμην μου ως αρχιστρατήγου.

18.— Εγώ νομίζω ότι ένας αρχιστράτηγος δεν ημπορεί να ανακατεύεται εις την πολιτικήν. Αν η Κυβέρνησις ήθελε να εκκενώση, θα με διέτασσεν, εκκενώσατε την Μικράν Ασίαν, και εγώ θα επήγαινα να την εκκενώσω. Μόνον ο επιτελάρχης δύναται να έχη γνώμην επί των πολιτικών ζητημάτων. Δεν ήμην ποτέ επιτελάρχης, και προσθέτω, αν επιτρέπηται, ατυχώς διότι ίσως δεν θα εγίνοντο πολλά εξ αυτών τα οποία έγιναν. Δεν υπήρχε λόγος δια φορτικότητος να με πείσουν να κάμω τι εναντίον των πεποιθήσεων μου.

Δεν με πείθει ουδέ ο Θεός να κάμω τι παρά τας πεποιθήσεις μου. Πρέπει να έχη επιχειρήματα δια να με πείση. Εάν με διέτασσον να κάμω τι παρά τας πεποιθήσεις μου, θα παρητούμην από τον στρατόν. Δεν ηξεύρω αν απατώμαι εις την αντίληψίν μου. Έτσι είμαι. Αλλ' αφού είμαι έτσι, δεν ημπορεί να μου αποδοθή η κατηγορία ότι εκ συμφώνου μετά της Κυβερνήσεως τo έκαμα. Αλλά και αν υποτεθή ότι το έκαμα, ήτο δυνατόν όλα αυτά να τα κάμω μόνος μου ή έπρεπε να γίνη συνεργασία με όλους τους σωματάρχας και να τους είπω: όταν λέγω να σκοτώνετε τους φυγάδας, να μη τους σκοτώνετε, όταν σας λέγω, κρατήσατε τας θέσεις σας πάση θυσία, σεις να μη τας κρατήσητε. Πρέπει να δεχθώμεν ότι εγένετο μία συνεργασία, όχι μία εκπεμπομένη διαταγή είχεν ακριβώς τον αντίθετον σκοπόν. Αυτά ήσαν τα αποτελέσματα, διότι το υλικόν το στρατιωτικόν, δεν υπήρχε' τα ψυχικά, τα ανθρώπινα μέσα τα οποία απητούντο δια να τηρηθή αυτή η αντίστασις, δεν υπήρχον. Δεν ήτο δυνατή επίσης μία σειρά μέτρων. Είσθε στρατιωτικοί, κύριοι, και εννοείτε κάλλιστα' εδώ έγινε μία προσπάθεια υπεράνθρωπος, δια να γίνη αυτός ο στρατός. Μη λησμονείτε σας παρακαλώ ότι έμεινα μόνον 2 1 )2 μήνας.

Ότι από του Νοεμβρίου μία άλλη Διοίκησις—δεν πρόκειται να την κατηγορήσω—ήτο επι εικοσάμηνον, ότι εις τους 2 1]2 αυτούς μήνας ένας αξιωματικός μή εχων την ιδικήν μου ιδιοσυγκρασίαν, θα έμενεν ακίνητος, το οποίον είνε αναμφισβήτητον, θα ήτο ίσως ακόμη εις τήν Σμύρνην κά-μνων γνωριμίας με τους Σμυρναίους αποδίδων επισκέψεις κτλ. ότι δεν θα είχεν ίσως ιδή ακόμη το μέτωπον και θα τον προελάμβανον τα γεγονότα : Εν τούτοις αν έκαμα όλα αυτά τα οποία σας είπον οι μάρτυρες, τα έκαμον όλα αυτά προς ποίον σκοπόν; δια να μειώσω το ηθικόν; Αντιθέτως' όλα αυτά κατά την κατάθεσιν των μαρτύρων εγένοντο δια να βελτιώσω το ηθικόν και επήλθεν η βελτίωσις του ηθικού. Εσκέφθην όλα τα μέτρα, δεν παρέλειψα τίποτε' και μέτρα κατά συναδέλφων ακόμη να σκεφθώ να λάβω, δια να μπορούν αυτοί να κάμουν την υπηρεσίαν των και να έχω την δυσμένειάν των. Και μεταξύ των άλλων αυτό θέλω να είπω: Έπαυσεν η διαίρεσις μεταξύ Πατρικίων και Πληβείων, η οποία ήτο εις το Μικρασιατικόν μέτωπον, διότι οι ομιλούντες περί Μικρασιατικού Μετώπου, νομίζουσιν ότι το μέτωπον ήρχιζεν από την Σμύρνην. Ενώ η Σμύρνη ήτο τα Σόδομα και τα Γόμορα. Οι αξιωματικοί του μετώπου δεν είχον καμμίαν σχέσιν. Εκεί ανεπαύετο η ψυχή ενός στρατηγού. Όλοι σεις αντελήφθητε και πρακτικώς την κατάστασιν. Λοιπόν αν εγώ ήθελον να παραδοθή ο Ελληνικός Στρατός και να ατυχήση, τί ώφειλον να κάμω συμφώνως με την λογικήν; Να τους αφίσω να λυώσουν ακόμη περισσότερον. Πού ηκούσθη ένας ιατρός να δίδη ενέσεις τονωτικάς εις ένα ο οποίος θέλει να αποθάνη: Μάλλον θα έδιδε δηλητήριον. Τουναντίον παν ό,τι έκαμα, ήτο δια να υψωθή το φρόνημα του στρατού και πράγματι επετεύχθη. Λοιπόν εις το πρώτον στάδιον έχομεν αυτάς τας αποδείξεις. Πώς είνε δυνατόν να αποδεχθήτε δι' ένα στρατηγό , αδιαφόρως προς το παρελθόν του, μίαν τοιαύτην φρικαλέαν κατηγορίαν; Και αυτά όλα είνε γνωστά, διότι τα γνωρίζουν όλοι εκείνοι οι οποίοι υπηρέτησαν υπό τας διαταγάς μου.

(Προηγούμενο)

(Επόμενο)

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΟΛΑΚΟΓΛΟΥ :ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ - Η ΜΑΤΑΙΩΣΙΣ ΤΗΣ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΕΩΣ ΛΕΓΕΩΝΟΣ ΑΝΤΙΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ

Ως γνωστόν, πολλά εκ των γερμανοκρατουμένων Κρατών ήρχισαν συγκροτούντα έθελοντικάς λεγεώνας αντικομμουνιστικάς, αίτινες επρόκειτο να σταλούν — και εστάλησαν — εις το Ανατολικόν Μέτωπον δια να πολεμήσουν τεταγμένοι τταρά το ττλευρόν των Γερμανών εναντίον των Ρώσων.

Το αυτό εττεχειρήθη να γίνη και εις την Ελλάδα υπό  εξωκυβερνητικών κύκλων. Ούτως   εις μεν την Θεσσαλονίκην ελέγετο ότι ενεγράφησαν υττέρ τους δισχιλίους, εις δε  τας Αθήνας υπέρ τους διακοσίους.

Ευθύς ως εττληροφορήθην το λυπηρόν όσον και λίαν εγκληματικόν τούτο εγχείρημα, αντέταξα ττάσαν αντίδρασιν, έχων και την συνδρομήν του αρχηγού της Χωροφυλακής αντιστρατήγου Μπάκου, όστις εμυήθη εις τας προθέσεις μου ττρος αντίδρασιν και όστις παρενέβαλε ττολλά εμττόδια, ώστε η ττροσπάθεια  των διανοηθέντων να συνδράμωσι τους εχθρούς της Πατρίδος μας να μη ριζοβολήση.

Πάντως όμως επεκρέματο ο  τρομερός κίνδυνος να αποσταλούν οι εγγραφέντες εις την λεγεώνα. Ένεκα τούτου έδει να  ληφθούν ριζικά μέτρα ττρός ολοσχερή ματαίωσιν της ιδέας της αττοστολής ελληνικής λεγεώνος εναντίον της Ρωσίας.

Τα μέτρα ευρέθησαν εκ της σκέψεως ότι οι Ιταλοί θα απέστέργον την αποστολήν λεγεώνος, ττράγμα, όπερ  θα είχε ως συνέπειαν την ανταμοιβήν των Ελλήνων εις βάρος των ονείρων που επλεκεν η  Ιταλία. Η ανταμοιβή θα παρείχετο ευγνωμόνος και εν καιρώ υπο της Γερμανίας έναντι των θυσιών που θα υφίσταντο οι Έλληνες εν Ρωσία, χάριν του αγώνος των Γερμανών.

Προς τούτο την εν αγνοία τελούσαν Ιταλικήν πρεσβείαν την κατεστήσαμεν ενήμερον της συντελουμένης συγκροτήσεως λεγεώνος εις Θεσσαλονίκην και εις Αθήνας με την προσθήκην οτι  οι προθυμοττοιούμενοι δια να ενδυθούν και να εξοπλισθούν  προτίθενται να λιποτακτήσουν εις τα βουνά δια να κτυπούν εκείθεν τους Ιταλούς κυρίως και δευτερευόντως τους Γερμανούς.

Η ψευδής αύτη ανακοίνωσις, κατά τρόπον δήθεν φιλικόν δια τους Ιταλούς, εξώργισε τον πρεσβευτήν της Ιταλίας εναντίον των Γερμανών, ως δημιουργούνταν εν αγνοία της Ιταλικής αντιπροσωπίας ζητήματα, άτινα είνε δυνατόν να έχωσι δυσαρέστους συνεπείας διά τους Ιταλούς, αν δεν καταβληθή προσπάθεια να γίνη απόλυτος επιλογή  των μελλόντων να συμμετάσχωσι εις τον κατά της Ρωσίας πόλεμον.

Ένεκα τούτου ο πρεσβευτής της Ιταλίας χωρίς να χάση καιρόv έσττευσε να μεταβή εις την Γερμανικήν πρεσβείαν, όπου δεν γνωρίζω τί διημείφθη. Γνωρίζω όμως ότι συνεφώνησε με τους Γερμανούς δια την αναβολήν της συγκροτήσεως Ελληνικής Λεγεώνος, μέχρις ότου ληφθούν οδηγίαι εκ Ρωμης.

Μετά τινας ημέρας έκτοτε ανεκοινώθη  ημίν εκ μέρους της Γερμανικής πρεσβείας ότι εματαιούτο η οργάνωσις Ελληνικής Λεγεώνος διότι  «δια λαγούς τεχνικούς δεν είνε δυνατόν να σταλή η Λεγεών εις την Ρωσίαν».

Τοιουτοτρόπως  υπενομεύθη εντέχνως η ιδέα της αποστολής εις τας στεππας της Ρωσίας    λεγεώνος, ήτις θα    ηγωνίζετο τταρά το πλευρόν των επιβουλευθέντων την ελευθερίαν μας και την ανεξαρτησίαν μας , των συντελούντων  να αξιοπαθή ο Ελληνικός Λαός υπό τον ζυγόν της σκλαβιάς. Η υπηρεσία αύτη μαζί με την άρνησίν μου να κηρύξωμεν  τον πόλεμον εναντίον της Ρωσίας και την μη συμμόρφωσίν μας προς την περι επανδρώσεως των αντιαεροπορικών πυροβολείων αξίωσιν των Γερμανών , μου δίδει το δικαίωμα να υπερηφανεύωμαι.

(Επιστροφή)

ΔΙΚΗ ΤΩΝ ΕΞ. ΑΠΟΛΟΓΙΑ Γ. ΧΑΤΖΑΝΕΣΤΗ 8

15.— Κύριε Πρόεδρε, θέλω να τελειώσω την απολογίαν μου διά της αφηγήσεως συντόμως μεν εκείνων, α εκαμον πριν αρχίση η επίθεσις, διότι υπάρχει μία περίοδος από του διορισμού μου έως την επίθεσιν και ένα άλλο από της επιθέσεως μέχρι τέλους και να σας εκθέσω τας σκέψεις μου αι οποίαι μη ήγαγον να κάμω τούτο ή εκείνο. Εφρόνουν, κ. πρόεδρε, ότι η στρατιω­τική Μικρασιατική ενέργεια ήτο απολύτως αδύνατον να επιτύχη καθ' οιαν­δήποτε έποχήν, αφ' ης ήρξατο, εφόσον δεν έξησφαλίζετο ό αφοπλισμός της Τουρκίας, τον όποιον περιελάμβανεν η Συνθήκη των Σεβρών. Ήτο απο­λύτως αδύνατον ένας στρατός, οιοσδήποτε, ευρισκόμενος επί μιας χώρας μεμακρυσμένης σχετικώς από την Ελλάδα, ο οποίος έχει ως βάσεις μίαν βάσιν εν Σμύρνη και μίαν δευτερεύουσαν εις Μουδανιά, ήτο απολύτως αδύνατον νά σταθή εκεί, έχων απέναντι του 9 έκατομ. τουρκικού πληθυσμού και εκ του οποίου ήδύνατο νά σχηματισθή ένας στρατός, θάττον ή βράδιον, εφ^' όσον λέγω τα εφόδια, τα οποία είχεν η Τουρκία και η της Κωνσταντινουπό­λεως, η οποία, ως προς τούτο ήτο σύμφωνος με τον Κεμάλ, δεν απηγορεύετο να δίδωνται εις αυτόν. Αλλά δεν ήτο μόνον ούτος ο κίνδυνος. Ήτο γνωστόν, ότι υπήρχε μεταξύ των Ρωσικών Σοβιέτ και Κεμάλ συνεργασία εν αρχή. Όπως ήτο γνωστόν, κατόπιν τα πράγματα μετεβλήθησαν επί πολύ. Λοιπόν η Ελλάς ευρισκομένη επί του Μικρασιατικού εδάφους, δεν θα ήτο δυνατόν ν^' αντιστή εις την εχθρικήν πίεσιν, εφ' όσον ο ανεφοδιασμός αυτού του στρατού εγίνετο, και να λύση το ζήτημα στρατιωτικώς. Κατ' εμήν γνώμην, χωρίς να θέλω να επεκταθώ εις λεπτομερείας, αι οποίαι δεν με αφορούν, σφάλμα είνε από την πρώτην επιθετικήν επιχείρησιν, η οποία εγένετο προ του Μαρτίου, της οποίας όλα τα άλλα είνε συνέπεια. Όταν έφθασα  εκεί, εύρον εν μέτωπον το οποίον είχε μήκος 750 περίπου χιλιομέ­τρων. Υπέρ του μετώπου αυτού απεφάνθη ο υποστράτηγος Πάλλης, υποθέτω δε ότι θα ήτο και η γνώμη του αρχιστρατήγου Παπούλα, το οποίον έθεώρουν ως πανάκειαν και ότι δεν ύπήρχεν ή τούτο ή η εκκένωσις. Και εις εκ των άλλων μαρτύρων ο κ. Σπυρίδωνος είπε τους αυτούς λόγους. Διατί ; Διότι κατά τους κανόνας της στρατηγικής, κατέχω τους κόμβους τους σιδηροδρομικούς, επομένως είμαι κύριος. Αλλά αυτοί, κ. στρατοδίκαι, κατά κακήν σύμπτωσιν ευρίσκοντο 300 χιλιόμετρα μακράν από την βάσιν. Αν ευρίσκοντο 700 χιλιόμετρα, θα επέμεναν να πάμε να τους πιάσωμεν. Τό πρό­βλημα είνε: Αν είνε ή δεν είνε υπέρτερον των δυνάμεων του Ελληνικού Κράτους. Kατά την γνώμην μου δεν ήτο δυνατόν νά γίνη. Έγώ εύρήκα μίαν κατάστασιν ωρισμένην. Εύρήκα αυτό τό μέτωπον εις το οποίον αι μεραρχίαι ήσαν διεσπαρμένοι, εκ τών οποίων αί άκραιαι μεραρχίαι είχον 180 —200 χιλιόμετ. μήκος προκαλύψεως. Ευρήκα αυτό το μέτωπον, το οποίον είχεν επτά κενά διάφορα, 5—7 χιλιομέτρων, τα οποία επετηρούντο από με­ρικούς Κιρκασίους αντικεμαλικούς και μερικούς ιππείς ιδικούς μας. Ευρήκα αυτό το  μέτωπον, τo οποίον είχε τον θάνατον μέσα του: Την σφήνα του Αφιόν Καραχισσάρ. Διότι τί ήτο το  Αφιόν; 'Ητο ακρογωνιαίος λίθος του όλου μετώπου. Διότι καθώς είπον και άλλοτε, εφαίνετο ότι μας είχον βάλει δια να κρατούμε αυτό το Αφιόν. Αν έπιπτεν, έπιπτεν όλον το μέτωπον. Δεν υπήρχε τίποτε. Τίνες σιδηρόδρομοι εξυπηρέτουν αυτό το μέτωπον; Ο σιδηρόδρομος της Σμύρνης -Αφιόν, έκκεντρος εκτεθειμένος εις προσβολάς, ως απεδείχθη, εις διακοπάς, ως απεδείχθη, διότι ούτε μία ημέρα αφ' ης ήρχισεν η επίθεσις, δεν παρήλθεν, ούτε μία ημέρα χωρίς να γίνη διακοπή της σιδηροδρομικής γραμμής λόγω επιθέσεως.'Αλλη σιδηροδρομική γραμμή δεν υπήρχεν. Έπρεπε λοιπόν   δια να μείνη κανείς εις αυτό το μέτωπον να εξασφαλίση αυτήν την γραμμήν και επομένως αυτόν τον κόμβον. Επί πλέον, εν περιπτώσει ατυχήματος, τί θά συνέβαινεν ; Όλοι αυτοί οι πληθυσμοί θα έπρεπε να συρρεύσουν προς την Σμύρνην. Από πού; Ποίας οδούς  θα ηκολούθουν ; Δεν υπήρχον ή δύο οδοί παράλληλοι των γραμμών των σιδηροδρομικών και όλος αυτός ο όγκος, θα συνωστίζετο εκεί  και θα εγίνετο αφόρητος κατάστασις, εν περιπτώσει ατυχήματος. Αλλά ως να μη ήρκει τούτο έρχεται και το άλλο.

Η  θέσις αύτη του Αφιόν επέβαλλε να γίνη και κέντρον εφοδια­σμού. Αυτό τό κένιρον εφοδιασμού ήτo προορισμένον, εις μίαν επίθεσιν, να πέση εις χείρας του εχθρού. Και το σπουδαιότατον έτι, ότι εκ 214,000 στρατού, 98,000 τουφέκια έφθανον εις την γραμμήν, δηλαδή με άλλας λέξεις και εάν δεν είχομεν εχθρόν και επροχωρούσαμεν, θα είχομεν επί 214 αν τι 90, θα είχομεν 80, το άλλο θα έμενε να εξυπηρετή τους 80 και εάν έπροχωρούσαμεν ότι θά εμενον και οί εξυπηρετούντες.

Σας βεβαιώ ότι εθαύμασα την υπερέντασιν των προσπαθειών του κρά­τους, δια την παροχήν των μέσων προς διατήρησιν του στρατού, όταν έβλεπον εκείνα τα ατελείωτα  μέσα των αυτοκινήτων, καμήλων, διότι εις τον στρατόν εκ  214,000, ήσαν 60.000 κτήνη. Αυτά φυσικά ήθελον και 60.000 ανθρώπους οδηγούς. Επί πλέον 6.203 αξιωματικοί εκ των οποίων 2.200 εις το μέτωτον, όλοι οι άλλοι αξιωματικοί υπηρετούν οπίσω. Λοιπόν ήτο ένα πράγμα τερατώδες και απορώ πως μπορεί να το ύποστηρίζη τις ότι έπρεπε να μείνωμεν επ' αυτού του μετώτου. Το εξήτασα όμως και από άλλης απόψεως. Τί θα συνέβαινεν εάν δεν το είχομεν το μέτωπον ; Ο εχ­θρός λέγουν θά είχεν έλευθερίαν κινήσεων. Πολύ-καλά, Ο εχθρός είχεν ήδη δύο σιδηροδρομικάς γραμμάς, μίαν προς Ικόνιον και  μίαν προς Άγκυραν.

Από του τέλους του 1921 η κατάστασις μετεβλήθη άρδην. Εάν ήτο ασύγγνωστον σφάλμα, κατά την γνώμην μου, να κρατήται αυτή η γραμμή μετά τον Σαγγάριον, ήτo έγκλημα να εξακολουθήση να κρατήται μετά τον Δεκέμβριον του 1921. Διότι το κέντρον του βάρους από της στιγμής αφ' ής η Γαλλία εξεκένωσε την Κιλικίαν, μετετίθετο μοιραίως προς Ικόνιον. Υπάρχουν σιδηροδρομικαί συγκοινωνίαι μέχρι Μερσίνας. Εις τί υστέρει ο τουρκικός στρατό; "Οχι βεβαίως εις άνδρας. Ύστέρει   εις ύλικόν και προπαντός εις υλικά βαρέα. Υστέρει εις αυτοκίνητα, υστερεί εις διάφορα άλλα μεταγωγικά και εις πυροβόλα·  Λοιπόν όλα αυτά δεν ήτο δυνατόν να τα φέρη από την Κασταμονήν και τα Σοβιέτ ευκόλως, εφ' όσον η Γαλλία κατείχε την Κιλικίαν. Την στιγμήν καθ' ην αφέθη η Κιλικία όχι μόνον μετεφέρ­θησαν αι 14.000, αλλά ήνοιξε και μία πόρτα από την οποίαν ηδύνατο να ενισχύηται και η ενίσχυσις ήρξατο και γνωρίζομεν ότι έφερε 30 αεροπλάνα και 50 αυτοκίνητα, τα οποία συνελάβομεν, αλλά δεν ηξεύρω και πόσα δεν συνελάβομεν. Λοιπόν απ' εκείνην την στιγμήν ενώ κατ' εμέ από το τέλος 1921 ήτο έγκλημα να είνε αυτή η γραμμή από στρατιωτικής απόψεως, εν τούτοις επέμεινεν η τότε διοίκησις να εξακολουθή να κρατήται εις αυτήν την γραμμήν. Ελέχθησαν ως επιχειρήματα, ότι αν συνεπτύσσετο η γραμμή θα έπαιρνεν ο στρατός ο τουρκικός άνδρας. Μα, κύριε Πρόεδρε, σας παρα­καλώ, ο στρατός ο τουρκικός κατείχεν αυτήν την χώραν ένα και ήμισυ χρόνον πριν, δεν εξεμεταλλεύθη την χώραν ; Θα περίμενεν αυτόν τον καιρόν δια να πάρη τους άνδρας, αφού τους είχε πάρει ; Εκ της ιδικής μου παρα­τηρήσεως είδον ότι εις αυτήν την ζώνην όλοι ήσαν γέροντες, διότι τους είχεν εκμεταλλευθή. Δεν είχεν άλλους τους οποίους ηδύνατο να εκμεταλλευθή εις την αχανή χώραν. Έπειτα «οί άνδρες του έλειπαν»; Δεν ήτο η αδυναμία του εχθρού οι άνδρες. Απόδειξις ήτο η σύνθεσίς του και ότι έχει εις μίαν μεραρχίαν 2 1/2 χιλιάδες τουφέκια, άρα και χιλίους χωρίς τουφέκια.Το κύριον πλεονέκτημα του εχθρού είνε πρώτον, ότι ενώ είχεν 115.000 είχεν ολιγίστους εις την υπηρεσίαν μεταφορών και των μετόπισθεν, διότι μετεχειρίζετο πολίτας χωρικούς, ενώ ημείς πλέον του ημίσεος εχάνομεν εις αύτάς. Άλλο μειονέκτημα είνε ότι δεν είχεν υλικόν αρκετόν δια να οπλίση αυτούς τους οποίους είχεν. Αν τους ώπλιζε, θα ήτο εις μίαν κατάστασιν πολύ ανωτέραν της ιδικής μας. Συνεπώς το να σκεφθή τις μόνον αυτό, δια να συμπτυχθή, ήτο λάθος· Αλλά και αυτό εάν δεχθώμεν, ας έπαιρνε τον πληθυσμόν, μερικούς ομήρους, ας κατέστρεφε την συγκομιδήν. Δια δύο λέ­ξεων θέλω νά σας είπω την εντύπωσιν όσον αφορά την Μικράν Ασίαν. Η Μικρά Ασία, η οποία μας ενδιαφέρει μπορεί να καταταχθή εις ένα ορεινόν σύμπλεγμα του οποίου η υψηλοτέρα κορυφή είνε 2 1]2 χιλιάδες μέτρα και εξ ου εκπέμπονται βαθείαι γραμμαί αι οποίαι καταλήγουσι και κάμνουσι κοιλάδας και ποτάμια, τα οποία διαρρέουν τα μεν εξ Ανατολών προς Δυσμάς, προς την Προύσσαν, κατόπιν ο Μαίανδρος και άλλα παραλλή­λως από Βορρά προς Νότον. Αυτό το σύμπλεγμα συνωδεύετο κατόπιν με τον ορεινόν του . . ... . ο οποίος είχε ύψος 8.000 μέτρα. Αυτό το σύμπλεγμα χωρίζει καταφανώς την χώραν αυτήν εις δύο τμήματα. Τα τμήματα έχουν το εξής δίκτυον. Το προς την θάλασσαν με μίαν βουνοσειράν, εφ' ου το υψιπέδιον της Ανατολής, εφ' ου είμεθα. Εις τα σημεία αυτά δεν υπάρχει μία αμαξιτή οδός, εις τρόπον ώστε όταν εγένετο η μελέτη συμπτύξεως των σωμάτων δεν μπορούσαμε να σκεφθώμεν να περάσωμεν ούτε μίαν μεραρχίαν. Δεν τα λέγω αυτά δια να κτυπήσω ό,τι ελέχθη σχετικώς με την γραμμήν αυτήν. Eάν ο στρατός αυτός επρόκειτο να προχωρήση βεβαίως εχρειάζετο το Σιμάβ, δια να μη υπάρχουν δυο όγκοι χωρισμάτων, αλλά αν επρόκειτο να σταθή, έπρεπε να βάλη μπροστά το Σιμάβ, να κατορθώση ώστε τα τάγματα, τα όποια είχε να αμυνθούν να ελαττωθώσιν εις το ελάχιστον. Εν τοιαύτη περιπτώσει τι θα εκέρδιζε ο εχθρός εάν κατελάμβανε τους κόμβους ; Θα έκαμε μίαν ετέραν βάσιν μεταξύ Αφιόν Καραχισσάρ. Ίνα κινηθή, ίνα προσβάλη τον εχθρόν, ημάς οι οποίοι θα είμεθα δυτικώς του Σιμάβ, δεν θα του εχρησίμευεν εις τίποτε  διότι   έπρεπε να κινήται δια της οδού Καράκιοϊ προς Προύσσαν ή διά της σιδηροδρομικής γραμμής προς Σμύρνην, ώστε, προκειμένου περί αμύνης παρετήρησαν πάντες συμφέρον νά πάμε οπίσω. Τό πρωΐ σας εξήγησα τας σκέψεις μου. Τώρα ομιλώ επί της γραμμής Πανόρμου. Τι άλλο λοιπόν συνέβη; Δι' εμέ εκ της μελέτης της καταστάσεως προέκυψε τούτο: μία γραμμή, καθώς σας είπον, ολοέν προσβαλλομένη, ενέχουσα απεί­ρους κινδύνους, και κατόρθωσεν εκείνος ο στρατός ο μαχόμενος να φθάση εις ολιγώτερον του ημίσεως, ενώ το πλείστον του στρατού απερροφάτο από τας υπηρεσίας των μετόπισθεν, Ήτο μία χώρα εχθρική, εις την οποίαν απησχολούντο στρατηγοί, συνταγματάρχαι. στρατός, μόνον και μόνον δια να εξασφαλισθή μία τάξις, η οποία δεν εξησφαλίζετο, διότι ήτο αχανής η χώρα.Με εξ τμήματα στρατού, με δύο μεραρχίας, με ένα αρχηγόν στρατού, πάρα πάνω, μία ολόκληρος υπηρεσία πολυσύνθετος, ίνα μπορέσουν να καταβάλουν τους Τσέτιδες τους οποίους δεν κατώρθωσαν να καταβάλουν. Τρίτον, κατά την κρίσιν μου, ενώ υπήρχον όλα αυτά, συνέβαινε και το εξής: Ανε­πάρκεια χρημάτων, διότι το Κράτος και αν είχε χρήματα δεν ήτo δυνατόν να εξακολουθήση δαπανών τόσα χρήματα. Άλλος λόγος: Παλαιαί ηλικίαι υπη­ρετούν προ δεκαετίας, άνθρωποι οι οποίοι έχασαν τους αδελφούς των εις τον αγώνα, άνθρωποι οι οποίοι έχασαν ό,τι είχον εις το χωριό των, πολλοί έκλεισαν τα σπίτια των , γνωρίζω στρατιώτην που δεν ήξευρε σε ποίον να παραδώση το κλειδί του σπιτιού του. Λοιπόν ήτο μία καταστασις  η οποία  δεν ήτο δυνατόν  να παραταθή , εάν δεν τροποποιηθή άρδην η βάσις.

16.— Ποία ήτο η βάσις; Να ελαττώσω το μέτωπον δια να αποφύγω αυτόν τον κίνδυνον τον οποίον είχομεν πριν, και να φθάσωμεν εις μίαν ζώνην ανετωτέρας διαμονής δια της συμπτύξεως, και να στείλωμεν εις τας εστίας των τας παλαιάς κλάσεις, τότε μόνον μπορούσε να ανθέξη ο στρατός και τότε μόνον μπορούσε να ανθέξη και το Κράτος. Είχον υπολογίσει ότι δυνάμεθα να απολύσωμεν 45.000 ανδρών και υπό τοιούτους όρους τα πράγματα θα ήσαν πολύ διαφορετικά. Είχον δε στείλει, πριν αναχωρήσω, διαταγήν εις τα σώματα να μου αποστείλωσι καταστάσεις των αξιωματικών, οι οποίοι προ καιρού και προ των εκλογών του Νοεμβρίου υπηρέτουν, και οι οποίοι δεν ήθελον να μείνωσιν ακόμη εις το μέτωπον δια να μπορέσω και τους αντικαταστήσω με άλλους εκ του Εσωτερικού. Δηλαδή ήθελα να δώσω νέον αίμα εις την Στρατιάν. Ταυτοχρόνως εσκεπτόμην ότι, αν η κατάστασις παρετείνετο θα εκαλείτο η κλάσις του 1923, η οποία θα ηδύνατο να μας παράσχη ένα ποσόν 23 χιλιάδων ανδρών και να απολυθή μία έτι ηλικία. Τότε ο στρατός θα είχε την ρώμην την οποίαν έχει κάθε στρατός αποτελούμενος από νέους στρατιώτας.

Εις όλα δ'  αυτά εφθάνομεν δια της συμπτύξεως και δι' αυτό την απήτησα. Φυσικά δεν ήτο δυνατόν να εκτελεσθή αμέσως, διότι ο μάρτυς στρατηγός Μαζαράκης με κατηγορεί ότι εβράδυνα. Δεν εβράδυνα καθόλου, δηλαδή τας γενικάς γραμμάς τας είχον καθορίσει, ήτο δε το ζήτημα εις τας επιτροπάς δια τας λεπτομερείας, αύται δε ειργάζοντο επ' αυτού. Δεν πρέπει δε να λησμονήτε ότι υπήρχον χιλιάδες τόννων πυρομαχικών και εφοδίων και δεν ήτο δυνατόν να εκτελεσθή το σχέδιον τούτο από της μιας πρωίας εις τηv άλλην, διότι δεν πρόκειται περί μετακομίσεως ταξειδιώτου από του ενός εις τό άλλο ξενοδοχείον. Προαπητείτο μελέτη, αύτη δε είχεν ανατεθή εις δύο επιτροπάς, αι οποίαι ειργάζοντο ταχύτατα. Και δια να σας αποδείξω ότι δεν απωλέσθη χρόνος, σας αναφέρω ότι, καθ' ον χρόνον εγώ επεθεώρουν, η άλλη εργασία εγίνετο, ενώ ήτο δυνατόν να είπω ότι η μελέτη ηδύνατο να γίνη μετά την επιθεώρησιν. Επομένως αυτά τα πράγματα δεν ήτο δυνατόν να εκτελεσθώσιν από της στιγμής καθ' ην έφθασα μέχρι της στιγμής της επιθεωρήσεως.

(Προηγούμενο)

(Επόμενο)

ΣΠΥΡΟΣ ΜΕΛΑΣ: Ο ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ

Η φυσιογνωμία του στρατηγού Τσολάκογλου, που ανεδέχθη χθες το πρωθυπουργικό αξίωμα εμπνέει την πιο δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στην κοινή γνώμη της Ελλάδος. Η φήμη πήρε το όνομα του στα φτερά της από την αρχή του πολέμου. Μαχηταί, μετόπισθεν, λαός, τον εγνώρισαν κατά τα ευτυχέστερα γεγονότα του αγώνος, στα χιονισμένα Αλβανικά βουνά! Τον είδα, διοικητή Σώματος επάνω στην ακμή της μάχης στη Χότιστε, στ' αντερείσματα της Μόροβας με τα προκεχωρημένα κλιμάκια των  Μονάδων του και δύο από τους μεράρχους του να διευθύνη την επίθεσι. Ψηλός, μελαχροινός, λεβεντάνθρωπος, γενναίος, νηφάλιος, καρτερικός ήθος  απόλυτα στρατιωτικό,  λακωνικότης στην έκφρασι. Ενεργητι­κός, ταχύς και ακούραστος, Η επταήμερη μάχη της Μόροβας τον έφερε στην πρώτη γραμμή των στρατιωτικών αρχηγών μας, Ο αδιάκοπος πό­λεμος ολοκλήρων μηνών, στις χιονισμένες κορυφογραμμές της αφιλόξε­νης οροσειράς της Κάμιας, εστερέωσε  την εκτίμησι του Στρατού  και Λαού στο πρόσωπο του. Η άψογη και ανώδυνη σύμπτυξις του δεξιού μας στο Αλβανικό μέτωπο, όταν αι περιστάσεις επέβαλαν την κίνησι αυτή αποτελεί ιδικό του τίτλο. Η ατυχής εξέλιξις των επιχειρήσεων, τις τε­λευταίες εβδομάδες, τον βρήκαν στας επάλξεις άγρυπνο φρουρό της τι­μής του Ελληνικού στρατεύματος και των εθνικών  συμφερόντων. Έθεσε τέρμα στον αγώνα με αξιοπρεπή συνθηκολόγησι. Απ'  τα βουνά της Αλ­βανίας έρχεται τώρα στην Κυβέρνησι του τόπου, για  ν' αναλάβη ένα άλλο αγώνα, πολύ σπουδαιότερο, που θα απαιτήση εξαιρετική δραστηριό­τητα. Τον αγώνα της ανασυγκροτήσεως της Ελλάδος και της προσαρ­μογής της στα δεδομένα της νέας καταστάσεως. Αυτό το έργο δεν είνε τυχαίο. Η χώρα μας αποτελεί σήμερα μέρος μιας πανευρωπαϊκής  οργανώσεως που την διέπουν αρχαί σαφείς και αποκρυσταλλωμέναι, προς τας οποίας oι Έλληνες καλούμεθα να προσανατολίσωμεν τον ρυθμόν της ζωής  μας, Και θα χρειασθή προσπάθεια σύντονος, ειλικρινής, γοργή και αποτελέσματική για να λυθούν όλα τα προβλήματα που θέτουν oι ανάγ­κες αυτού του νέου προσανατολισμού. Στους πλατείς ώμους του πρόκει­ται να σηκώση ο στρατηγός το βάρος του  σοβαρού τούτου έργου,. Οι Έλ­ληνες όλοι ανεξαιρέτως, έχομεν καθήκον να τον συντρέξωμεν ο καθένας από της πλευράς του, να εκπληρώση την αποστολήν του. Ενωμένοι γύ­ρω του, πειθαρχημένοι , ας  εργασθούμε  , στην κατεύθυνσιν , που επιβάλλουν  οι πραγματικές καταστάσεις, για να διευκολύνουμε , όσο μπορούμε, την προσπάθειάν του. Η καλή μας θέλησις , η  αφοσίωσις  μας στο καθήκον και  η εργατικότης μας, είνε απαραίτητα στοιχεία για την επιτυχία του , που θα είνε  επιτυχία του συνόλου. (30/4/41)

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΟΛΑΚΟΓΛΟΥ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ- ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΣ

Κατά την περίοδον της «Σκλαβιάς» και μετέπειτα μέχρι σήμερον κάμνομεν χρήσιν της λέξεως «Αντίστασις» χωρίς να καθορισθή επακριβώς η σημασία της εννοίας ταύτης. Άλλοι δια να έχουν το μονοπώλιον του αγώνος της αντιστάσεως ενεφανίσθησαν ως ήρωες, ως σωτήρες και ακόμη απελευθερωταί μας. Ούτοι δια να αποκτήσουν τον τίτλον του αγωνιστού και δια να τον εκμεταλλευθούν, διότι ο τίτλος είνε «επάγγελμα προσοδοφόρον » , ήρχισαν να θορυβούν γύρω από την οργάνωσίν των και το όνομά των. Την τελευταίαν στιγμήν ενεφανίσθησαν πάρα ττολλοί διεκδικούντες τον τίτλον του αγωνιστού κατά την Αντίστασιν και μάλιστα ούτοι φωνασκούν ττερισσότερον δια να τύχουν αμοιβής. Επειδή οι πραγματικοί αγωνισταί είνε σεμνοί και αθόρυβοι με πλήρες το συναίσθημα της εκπληρώσεως του καθήκοντος των δεν ζητούν αμοιβήν, ουδέ εττιδεικνύονται. Δημιουργείται όθεν σύγχυσις μεταξύ των πραγματικώς αγωνισθέντων αφ' ενός και των απατεώνων αφ' ετέρου, χωρίς νά είνε δυνατόν να αττοδειχθή ττρος ττου κλίνει η αλήθεια.Τινές εδέχθησαν να είνε έμμισθοι πράκτορες των Άγγλων, οίτινες είνε μεν φίλοι και σύμμαχοι αλλά ξένοι, οίτινες εσχάτως εττεκύρωσαν την καταδίκην των διεκδικήσεων μας (Ελληνική Βόρειος Ήττειρος — Διαρρύθμισις Ελληνο - βουλγαρικών συνόρων) δια να δώσουν την ειρήνην εις τους λαούς των. Και η κατηγορία τούτων δυνατόν να αττοκληθή «Κατηγορία των φιλελλήνων και ουχί των Ελλήνων». Άλλοι εξέδιδον τα λαθραίως και με ξένα χρήματα κυκλοφορούντα «φύλλα της αντιστάσεως». Τινές τούτων εξέδωσαν τας τελευταίας, ημέρας της κατοχής τοιαύτα λαθραία αντίτυπα, πράγμα, όπερ επέτρεψε να αποκαλέσουν εαυτούς ήρωας και να σπεύσουν να δρέψουν τους καρπούς των κόπων των και των θυσιών των.Τέλος άλλοι προσεπάθουν να τονώσουν το εθνικόν φρόνημα δια την άμυναν κατά της διαβρωτικής πολιτικής των εισβολέων και να διατηρούν την εθνικήν ενότητα, ήτις ενότης ήτο θεμελιώδης δια την υττόστασιν, δια την απελευθέρωσιν και δια την ανάπλασιν της κατεστραμμένης Ελλάδος.Ημείς ηκολουθήσαμεν την τετάρτην κατηγοριαν, υπεβοηθήσαμεν την μετάβασιν εθελοντών εις Αίγυτττον και εις τα βουνά της Ελλάδος, εξασφαλίσαντες επιδόματα δια τας οικογενείας των. (Τα ζητήματα ταύτα απεδείχθησαν δια των προσκομισθέντων επισήμων εγγράφων -προς τα όργανα της Ασφαλείας, Νομάρχας, Δημάρχους και Κοινοτάρχας και δια των λόγων μου εις την μεγάλην αίθουσαν του Δημαρχείου, εις το καπνιστήριον του Εθνικού Θεάτρου και εις το κινηματαθέατρον «Πάλλας» προς τους συγκέντρωθέντας εργάτας. Ωσαύτως δια την επιδότησιν των οικογενειών των εθελοντών απεδείχθη εκ των εξετασθέντων μαρτύρων η αλήθεια. Και η Α.Μ. ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών δύναται να βεβαίωση την επιδότησιν παρά του ΕΟΧΑ. Εκθέτων τα ανωτέρω δεν ζητώ εύσημα, διότι υπεραρκετά έδρεψα κατά τούς πολέμους και περισσότερα κατά τον εν Αλβανία πόλεμον. Τα εκθέτω δια να ιστορήσω πως αντελαμβανόμην το καθήκον μου. Άλλως τε όλοι οι Έλληνες αντέταξαν αντίστασιν. Έκαστος, με τον τρόπον του. Ο καθείς δεν υπετάχθη. Η ψυχή όλων εσφυρηλατείτο δι' αγώνας κατά των κατακτητών. Οι ελάχιστοι που απέβλεπαν να επωφεληθούν εκ του καθολικού αγώνος ζημιούν την Πατρίδα και δημιουργούν απογοητεύσεις των άλλων και διχασμούς.Αι οργανώσεις της Αντιστάσεως που εδημιουργήθησαν περί τα τέλη του 1942, ανερμάτιστοι, ακαθοδήγητοι και αδιαφώτιστοι από την Πολιτικήν Ηγεσίαν, παρεξετράπησαν πολύ συντόμως. Ιδού κατωτέρω πως περιγράφει το λαθραίως κυκλοφορούν φύλλον «Αγωνιζομένη Ελλάς» επίσημον όργανον της αγωνιζομένης Ελλάδος (Έτος Γ' Αθήναι, Σεπτέμβριος — Οκτώβριος 1943) εις άρθρον τιτλοφορούμενον «Ο διχασμος».

Δεν πιστεύομεν να υπάρχη Έλλην, σε οποιαδήποτε πολιτική ή κομματική παράταξι και αν ανήκη, είτε αστός είνε, είτε αγρότης, πλούσιος ή πτωχός, εγγράμματος ή αγράμματος, που να μη βλέπη καθαρά ότι από τριών — τεσσάρων μηνών άρχισε να ξαναζωντανεύη μεταξύ μας η αρρώστεια του πάθους, του μίσους, της διχόνοιας. Της διχόνοιας, που στάθηκε αιτία τόσων εθνικών συμφορών. Στην αρχή άρχισε να διαφαίνεται σαν μια ασυμφωνία, πήρε την μορφή της διαιρέσεως, μπήκε στο στάδιο της διχόνοιας και από εβδομάδων έχομεν τα επακόλουθα της, τον αλληλοσπαραγμό. Στα βουνά σκοτώνονται αξιωματικοί χρησιμώτατοι στον έθνικόν αγώνα, για τον λόγο οτι δεν συμφωνούν με την μιά ή την άλλη μερίδα, στις πόλεις δολοφονούνται νέοι από μέλη αντιθέτων παρατάξεων.... Και πολύ φυσικά η ερώτησις του κοσμάκη «Είνε απελευθερωτικός αγώνας αυτός ή εμφύλιος πόλεμος; Πού θα πάμε έτσι; Δεν βλέπουν αυτοί, που έτυχε να διευθύνουν, τις ποικιλώνυμες αυτές οργανώσεις ότι έτσι η Ελλάδα σέρνεται στον γκρεμό της καταστροφής;»

Δια του ανωτέρω άρθρου αποσαφηνίζονται αι επιδιώξεις του Κομμουνισμού και η έννοια της πραγματικής αντιστάσεως εθνικών οργανώσεων. Ωσαύτως καθορίζεται η ευθύνη των Διευθύνσεων των ποικιλωνύμων οργανώσεων, διότι δεν ηθέλησαν, εξ υπολογισμού, να συ­νενώσουν εις μίαν μεγάλην οργάνωσιν τα μέλη των και να τας εξα­ναγκάσουν εις πλήρη πειθαρχίαν, απαραίτητον εις τοιαύτας περιπτώσεις. 

Ο λοχαγός Λίντελ Χόρτ ο γνωστότερος των συγχρόνων στρα­τιωτικών κριτικών και βαθύς μελετητής των διεθνών προβλημάτων εκφράζει την γνώμην (όρα «.Βήμα » της 14.2.47) ότι τα κινήματα Αντιστάσεως που ωργανώθησαν εις τας κατειλημμένας χώρας, υπήρ­ξαν ττερισσότερον επιβλαβή ή ωφέλιμα. Ήτο κεκηρυγμένος υπέρ του ανταρτοπολέμου, αλλά μετέβαλε γνώμην, διότι η περιορισμένη αξία της πολεμικής συμβολής του, εττεσκιάσθη από την κληρονομίαν του εμφυλίου πολέμου που άφησεν ο ανταρτοπόλεμος εις την Ευρώπην. 

Η πολιτική των Άγγλων απέβλεπεν εις την ανάγκην να εξασθενήση ο Χίτλερ. Η αντίληψις αυτή ανταπεκρίνετο εις την σκέψιν και ψυχοσύνθεσιν του Τσώρτσιλ, όστις πλην της ενστικτώδους μαχητικότητος και της μανίας να συντρίψη τον Χίτλερ, ήτο θαυμαστής του Λώρενς, του εφευρέτου του ανταρτοπόλεμου. Συνεπώς εάν τις ημφισβήτει την χρησιμότητα τούτου εθεωρείτο έχων έλλειψιν αττοφασιστικότητος ή είνε αντιπατριώτης.

Ανατρέχοντες εις το τταρελθόν βλέπομεν ότι αι άτακτοι δυνά­μεις που εξώπλισε το 1870 η Γαλλία εστράφησαν εναντίον της. Ή­σαν αττλή ενόχλησις δια τους εισβολείς και ανεπτύχθησαν εις πυρήνα αδελφοκτόνου συγκρούσεως (Κομμούνα). Η δράσις ατάκτου πολέμου της Ισπανίας κατά τον Ιβηρικόν πόλεμο». Ο Ναπολέων συνέτριψε τον ισπανικόν στρατόν , αλλά κατενικήθη υπό των ατάκτων.

Επηκολούθησε επιδημία επαναστάσεων επί 50 χρόνια. Το σοβαρότερον εμπόδιον ήτο ηθικής τάξεως , διότι το ένοπλον κίνημα προσείλκυε πολλά κακά στοιχεία άτινα διέπραξαν κακουργήματα υπό το κάλυμμα του πατριωτισμού .Ο δόκτωρ Τζόνσον παρατηρεί ότι ο "πατριωτισμός είναι το έσχατον καταφύγιον της παλιανθρωπιάς."

Χειροτέραν επίδρασιν είχεν επί της νέας γενεάς , διότι εδιδάχθη να μη υποτάσσηται.Τοιουτοτρόπως έμεινε μία περιφρόνησις προς τον νόμον και προς την τάξιν. Η συνήθεια της βίας αποκτά βαθυτέρας ρίζας εις τον άτακτον παρά εις τον τακτικόν , όστις τα ανάγει όλα εις την συνήθειαν της υπακοής εις την εξουσίαν.

Τα ηρωικώτερα μέλη της Γαλλικής Αντιστάσεως , παραδέχονται σήμερον ότι η στρατιωτική επίδρασις των "ΜΑΚΙ" επεσκιάσθη από την συσσώρευσιν των κακών αποτελεσμάτων του ανταρτοπολέμου και θα ηύχοντο να είχε περιορισθή το κίνημα εις οργάνωσιν παθητικής αντιστάσεως , ως έπραξαν εν Νορβηγία, Ολλανδία και Δανία. (Σημείωσις: Ολίγον κατ΄ολίγον επισφραγίζεται η ορθότης της ακολουθηθείσης πολιτικής μου.)

Εις τας κατεχομένας χώρας η αντίστασις έλαβε δύο μορφάς: α) Παθητική, ήτοι επίμονη άρνησις συνεργασίας με τους κατακτη­τάς, β) Ενεργός εκστρατεία πράξεων σαμποτάζ, επιδρομών και ενεδρών προς συντριβήν του ηθικού των εχθρικών δυνάμεων. 

Τo Ε.Α.Μ. δεχόταν κάθε προσφορά από κάθε ελληνική μεριά. Έτσι χωρίς να το καλοσκεφθή δέχτηκε μέσα του και το κομμουνιστικό κόμμα το οποίον μπήκε... όχι από αγνή πρόθεσιν να εξυπηρετήση τον απελευθερωτικόν αγώνα τόσο, όσο για να μεταχειρισθή την έτοιμη, την ωργανωμένη πια δύναμι για κομματικούς καθαρά σκοπούς.

Κρυμμένος στην αρχή ο κομμουνισμός μέσα στο Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.) έκαμνε την δουλειά του περίφημα και ανενόχλητα. Έτσι δουλεύοντας συστηματικά κατώρθωαε να αίχμαλωτίση τελείως το Ε.Α.Μ. μέσα στο οποίον οι άλλες συνεργαζόμενες οργανώσεις έχασαν όχι την αυτοτέλεια , αλλά και αυτή την υπόστασί τους. Ο μουσαφίρης έγινε νοικοκύρης. Δεν αμφισβητούμε ότι μέσα στο Ε.Α.Μ υπάρχουν πολλοί, ίσως 80% που δεν είναι κομμουνιστές . Ότι αυτοί κατά το πλείστον δημοκράτες δεν τους χωρίζει τίποτα από τους άλλους Έλληνας. Ότι αυτοί καθόλου δεν επιδοκιμάζουν την τακτική των δολοφονιών , την πολιτική της βίας, ούτε την προσπάθειαν της με κάθε τρόπο καταλήψεως της αρχής και εγκαθιδρύσεως μιας αιμοσταγούς δικτατορίας.Δυστυχώς, όμως , τόσο καλά έχει γαντζωθή ο κομμουνιστικός πολύπους στο σώμα του Ε.Α.Μ ώστε η μεγάλη πλειοψηφία , αν και διαφωνούσα , να μη μπορή να κάμη τίποτα. Το ΕΑΜ εξοπλίσθηκε για τον απελευθερωτικό αγώνα , τον οποίο από διμήνου χαλάρωσε και στράφηκε με όλες τις δυνάμεις του στην εξυπηρέτησι των επιδιώξεων του κομμουνισμού. Από το άλλο μέρος είνε αι πολυπληθείς εθνικές οργανώσεις . Και λέγοντας εθνικές οργανώσεις , εννοούμε εκείνες μόνο, που έχουν πραγματική μαχητική δύναμι, διότι υπάρχουν και άλλες , που όλη τους η ΔΡΑΣΙΣ συνίσταται στην έκδοσι ΕΝΟΣ ΕΝΤΥΠΟΥ..... (Επιστροφή)